Chapter 41

एकचत्वारिंशोऽध्यायः 2.41 वेन उवाच- पुत्रो भार्या कथं तीर्थं पितामाता कथं वद । गुरुश्चैव कथं तीर्थं तन्मे विस्तरतो वद १। श्रीविष्णुरुवाच- अस्ति वाराणसी रम्या गंगायुक्ता महापुरी । तस्यां वसति वैश्यैकः कृकलो नाम नामतः २। तस्य भार्या महासाध्वी पतिव्रतपरायणा । धर्माचारपरा नित्यं सा वै पतिपरायणा ३। सुकला नाम पुण्यांगी सुपुत्रा चारुमंगला । सत्यंवदा सदा शुद्धा प्रियाकारा प्रियप्रिया ४। एवंगुणैः समायुक्ता सुभगा चारुकारिणी । स वैश्य उत्तमो नाना धर्मज्ञो ज्ञानवान्गुणी ५। पुराणे श्रौतधर्मे च सदा श्रवणतत्परः । तीर्थयात्राप्रसंगेन बहुपुण्यप्रदायकम् ६। श्रद्धया निर्गतो यात्रां तीर्थानां पुण्यमंगलाम् । ब्राह्मणानां प्रसंगेन सार्थवाहेन तेन च ७। प्रस्थितो धर्ममार्गं तु तमुवाच पतिव्रता । पतिस्नेहेन संमुग्धा भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ८। सुकलोवाच- अहं ते धर्मतः पत्नी सहपुण्यकरा प्रिय । पतिमार्गं प्रतीक्ष्याहं पतिदेवं यजाम्यहम् ९। कदा नैव मया त्याज्यं सामीप्यं ते द्विजोत्तम । तवच्छायां समाश्रित्य करिष्ये धर्ममुत्तमम् १०। पतिव्रताख्यं पापघ्नं नारीणां गतिदायकम् । पुण्यस्त्री कथ्यते लोके या स्यात्पतिपरायणा ११। युवतीनां पृथक्तीर्थं विना भर्तुर्न शोभते । सुखदं नास्ति वै लोके स्वर्गमोक्षप्रदायकम् १२। सव्यं पादं च भर्तुश्च प्रयागं विद्धि सत्तम । वामं च पुष्करं तस्य या नारी परिकल्पयेत् १३। तस्य पादोदकस्नानात्तत्पुण्यं परि जायते । प्रयागपुष्करसमं स्नानं स्त्रीणां न संशयः १४। सर्वतीर्थमयो भर्ता सर्वपुण्यमयः पतिः । मखानां यजनात्पुण्यं यद्वै भवति दीक्षिते १५। तत्फलं समवाप्नोति सेवया भर्तुरेव हि । गयादीनां सुतीर्थानां यात्रां कृत्वा हि यद्भवेत् १६। तत्फलं समवाप्नोति भर्तुः शुश्रूषणादपि । समासेन प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु १७। नास्त्यासां हि पृथग्धर्मः पतिशुश्रूषणं विना । तस्मात्कांतसहायं ते कुर्वाणा सुखदायिनी १८। तवच्छायां समाश्रित्य आगमिष्यामि नान्यथा । विष्णुरुवाच- रूपं शीलं गुणं भक्तिं समालोक्य वयस्तथा १९। सौकुमार्यं विचार्यैवं कृकलः स पुनःपुनः । यद्येवं हि नयिष्यामि दुर्गमार्गं सुदुःखदम् २०। रूपनाशो भवेच्चास्याः शीतातपविलोडनात् । पद्मगर्भप्रतीकाशमस्याश्चांगं प्रवर्णकम् २१। झंझावातेन शीतेन कृष्णवर्णं भविष्यति । पंथाः कर्कश सुग्रावा पादौचास्याः सुकोमलौ २२। एष्यते वेदनां तीव्रामथो गंतुं न च क्षमा । क्षुत्तृष्णाभिपरीतांगी कीदृशीयं भविष्यति २३। वामांगी मम च स्थानं सुखस्थानं वरानना । मम प्राणप्रिया नित्यं नित्यं धर्मस्य चाश्रयः २४। नाशमेति यदा बाला मम नाशो भवेदिह । इयं मे जीविका नित्यमियं प्राणस्य चेश्वरी २५। न नयिष्ये वनं तीर्थमेकश्चैवाप्यहं व्रजे । चिंतयित्वा क्षणं नूनं कृकलेन महात्मना २६। तस्य चित्तानुगो भावस्तया ज्ञातो नृपोत्तम । पुनरूचे महाभागा भर्त्तारं प्रस्थितं तदा २७। अनघा नैव वै त्याज्या पुरुषैः शृणु सत्तम । मूलमेवं हि धर्मस्य पुरुषस्य महामते २८। एवं ज्ञात्वा महाभाग मामेवं नय सांप्रतम् । विष्णुरुवाच- श्रुत्वा सर्वं हि तेनापि प्रियाया भाषितं बहु २९। प्रहस्यैव वचो ब्रूते तामेवं कृकलः पुनः । नैव त्याज्या भवेद्भार्या प्राप्ता धर्मेण वै प्रिये ३०। येन भार्या परित्यक्ता सुनीता धर्मचारिणी । दशांगधर्मस्तेनापि परित्यक्तो वरानने ३१। तस्मात्त्वामेव भद्रं ते नैव त्यक्ष्ये कदा प्रिये । विष्णुरुवाच- एवमाभाष्य तां भार्यां संबोध्य च पुनःपुनः ३२। तस्या अज्ञातमात्रेण ससार्थेन समं गतः । गते तस्मिन्महाभागे कृकले पुण्यकर्मणि ३३। देवकर्मसुवेलायां काले पुण्ये शुभानना । नैव पश्यति भर्तारं कृकलं निजमंदिरे ३४। समुत्थाय त्वरायुक्ता रुदमाना सुदुःखिता । वयस्यान्पृच्छते भर्तुर्दुःखशोकाधिपीडिता ३५। युष्माभिर्वा महाभागा दृष्टोऽसौ कृकलो मम । प्राणेश्वरो गतः क्वापि भवंतो मम बांधवाः ३६। यदि दृष्टो महाभागाः कृकलो मम सांप्रतम् । भर्तारं पुण्यकर्तारं सर्वज्ञं सत्यपंडितम् ३७। कथयंतु महात्मानं यदि दृष्टो महामतिः । तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा तामूचुस्ते महामतिम् ३८। धर्मयात्राप्रसंगेन नाथस्ते कृकलः शुभे । तीर्थयात्रां चकारासौ कस्माच्छोचसि सुव्रते ३९। साधयित्वा महातीर्थं पुनरेष्यति शोभने । एवमाश्वासिता सा च पुरुषैराप्तकारिभिः ४०। पुनर्गेहं गता राजन्सुकला चारुभाषिणी । रुरोद करुणं दुःखं सुकलापि परायणा ४१। यावदायाति मे भर्त्ता भूमौ स्वप्स्यामि संस्तरे । घृतं तैलं न भोक्ष्येऽहं दधिक्षीरं तथैव च ४२। लवणं च परित्यक्तं तथा तांबूलमेव च । मधुरं च तथा राजंस्त्यक्तं गुडादिकं तथा ४३। एकाहारा निराहारा तावत्स्थास्ये न संशयः । यावच्चागमनं भर्तुः पुनरेव भविष्यति ४४। एवं दुःखान्विता भूत्वा एकवेणीधरा पुनः । एककंचुकसंवीता मलिना च बभूव सा ४५। मलिनेनापि वस्त्रेण एकेनैव स्थिता पुनः । हाहाकारं प्रमुंचंती निःश्वसंती सुदुःखिता ४६। वियोगानलसंदग्धा कृष्णांगी मलधारिणी । एवं दुःखसमाचारा सुकृशा विह्वला तदा ४७। रोदमाना दिवारात्रौ निद्रा लेभे न वै निशि । क्षुधां न विंदते राजन्दुःखेन विदलीकृता ४८। अथ सख्यः समायाताः पप्रच्छुः सुकलां तदा । सुकले चारुसर्वांगि कस्माद्रोदिषि संप्रति ४९। ततस्त्वं कारणं ब्रूहि दुःखस्यास्य वरानने । सुकलोवाच- स मां त्यक्त्वा गतो भर्ता धर्मार्थं धर्मतत्परः ५०। तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं ततः । मां त्यक्त्वा स गतः स्वामी निर्दोषां पापवर्जिताम् ५१। अहं साध्वी समाचारा सदा पुण्या पतिव्रता । मां त्यक्त्वा स गतो भर्ता तीर्थ साधनतत्परः ५२। तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनाति पीडिता । जीवनाशो वरं श्रेष्ठो वरं वै विषभक्षणम् ५३। वरमग्निप्रवेशश्च वरं कायविनाशनम् । नारीं प्रियां परित्यज्य भर्ता याति सुनिष्ठुरः ५४। भर्तृत्यागो वरं नैव प्राणत्यागो वरं सखि । वियोगं न समर्थाहं सहितुं नित्यदारुणम् ५५। तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः- तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः ५६। वृथा शोषयसे कायं वृथाशोकं करोषि वै । वृथा त्वं तप्यसे बाले वृथा भोगान्परित्यजेः ५७। पिबस्व पानं भुंक्ष्व त्वं स्वप्रदत्तं हि पूर्वकम् । कस्य भर्ता सुताः कस्य कस्य स्वजनबांधवाः ५८। कः कस्य नास्ति संसारे संबंधः केन चैव हि । भक्ष्यते भुज्यते बाले संसारस्य हि तत्फलम् ५९। मृते प्राणिनि कोऽश्नाति को हि पश्यति तत्फलम् । पीयते भुज्यते बाले एतत्संसारतः फलम् ६०। सुकलोवाच- भवतीभिः प्रयुक्तं यत्तन्न स्याद्वेदसंमतम् । यातु भर्तुः पृथग्भूता तिष्ठत्येका सदैव हि ६१। पापभूता भवेन्नारी तां न मन्यंति सज्जनाः । भर्तुः सार्धं सदा सख्यो दृष्टो वेदेषु सर्वदा ६२। संबंधः पुण्यसंसर्गाज्जायते नात्र संशयः । नारीणां च सदा तीर्थं भर्ता शास्त्रेषु पठ्यते ६३। तमेवावाहयेन्नित्यं वाचा कायेन कर्मभिः । मनसा पूजयेन्नित्यं भावसत्येन तत्परा ६४। भर्तुः पार्श्वं महातीर्थं दक्षिणांगं सदैव हि । तमाश्रित्य यदा नारी गृहस्था परिवर्त्तयेत् ६५। यजते दानपुण्यैश्च तस्य दानस्य यत्फलम् । वाराणस्यां च गंगायां यत्फलं न च पुष्करे ६६। द्वारकायां न चावन्त्यां केदारे शशिभूषणे । लभते नैव सा नारी यजमाना सदा किल ६७। तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम् ६८। वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी ६९। भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या ७०। निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम् ७१। एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा ७२। तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले ७३। कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते ७४। पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः ७५। तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह ७६। भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च ७७। कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः ७८। पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला ७९। गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते ८०। वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले ८१। इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते ८२। तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत् ८३। इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम् ८४। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित एकचत्वारिंशोऽध्यायः ४१।

ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 2.41 vena uvāca- putro bhāryā kathaṃ tīrthaṃ pitāmātā kathaṃ vada | guruścaiva kathaṃ tīrthaṃ tanme vistarato vada 1| śrīviṣṇuruvāca- asti vārāṇasī ramyā gaṃgāyuktā mahāpurī | tasyāṃ vasati vaiśyaikaḥ kṛkalo nāma nāmataḥ 2| tasya bhāryā mahāsādhvī pativrataparāyaṇā | dharmācāraparā nityaṃ sā vai patiparāyaṇā 3| sukalā nāma puṇyāṃgī suputrā cārumaṃgalā | satyaṃvadā sadā śuddhā priyākārā priyapriyā 4| evaṃguṇaiḥ samāyuktā subhagā cārukāriṇī | sa vaiśya uttamo nānā dharmajño jñānavānguṇī 5| purāṇe śrautadharme ca sadā śravaṇatatparaḥ | tīrthayātrāprasaṃgena bahupuṇyapradāyakam 6| śraddhayā nirgato yātrāṃ tīrthānāṃ puṇyamaṃgalām | brāhmaṇānāṃ prasaṃgena sārthavāhena tena ca 7| prasthito dharmamārgaṃ tu tamuvāca pativratā | patisnehena saṃmugdhā bhartāraṃ vākyamabravīt 8| sukalovāca- ahaṃ te dharmataḥ patnī sahapuṇyakarā priya | patimārgaṃ pratīkṣyāhaṃ patidevaṃ yajāmyaham 9| kadā naiva mayā tyājyaṃ sāmīpyaṃ te dvijottama | tavacchāyāṃ samāśritya kariṣye dharmamuttamam 10| pativratākhyaṃ pāpaghnaṃ nārīṇāṃ gatidāyakam | puṇyastrī kathyate loke yā syātpatiparāyaṇā 11| yuvatīnāṃ pṛthaktīrthaṃ vinā bharturna śobhate | sukhadaṃ nāsti vai loke svargamokṣapradāyakam 12| savyaṃ pādaṃ ca bhartuśca prayāgaṃ viddhi sattama | vāmaṃ ca puṣkaraṃ tasya yā nārī parikalpayet 13| tasya pādodakasnānāttatpuṇyaṃ pari jāyate | prayāgapuṣkarasamaṃ snānaṃ strīṇāṃ na saṃśayaḥ 14| sarvatīrthamayo bhartā sarvapuṇyamayaḥ patiḥ | makhānāṃ yajanātpuṇyaṃ yadvai bhavati dīkṣite 15| tatphalaṃ samavāpnoti sevayā bhartureva hi | gayādīnāṃ sutīrthānāṃ yātrāṃ kṛtvā hi yadbhavet 16| tatphalaṃ samavāpnoti bhartuḥ śuśrūṣaṇādapi | samāsena pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu 17| nāstyāsāṃ hi pṛthagdharmaḥ patiśuśrūṣaṇaṃ vinā | tasmātkāṃtasahāyaṃ te kurvāṇā sukhadāyinī 18| tavacchāyāṃ samāśritya āgamiṣyāmi nānyathā | viṣṇuruvāca- rūpaṃ śīlaṃ guṇaṃ bhaktiṃ samālokya vayastathā 19| saukumāryaṃ vicāryaivaṃ kṛkalaḥ sa punaḥpunaḥ | yadyevaṃ hi nayiṣyāmi durgamārgaṃ suduḥkhadam 20| rūpanāśo bhaveccāsyāḥ śītātapaviloḍanāt | padmagarbhapratīkāśamasyāścāṃgaṃ pravarṇakam 21| jhaṃjhāvātena śītena kṛṣṇavarṇaṃ bhaviṣyati | paṃthāḥ karkaśa sugrāvā pādaucāsyāḥ sukomalau 22| eṣyate vedanāṃ tīvrāmatho gaṃtuṃ na ca kṣamā | kṣuttṛṣṇābhiparītāṃgī kīdṛśīyaṃ bhaviṣyati 23| vāmāṃgī mama ca sthānaṃ sukhasthānaṃ varānanā | mama prāṇapriyā nityaṃ nityaṃ dharmasya cāśrayaḥ 24| nāśameti yadā bālā mama nāśo bhavediha | iyaṃ me jīvikā nityamiyaṃ prāṇasya ceśvarī 25| na nayiṣye vanaṃ tīrthamekaścaivāpyahaṃ vraje | ciṃtayitvā kṣaṇaṃ nūnaṃ kṛkalena mahātmanā 26| tasya cittānugo bhāvastayā jñāto nṛpottama | punarūce mahābhāgā bharttāraṃ prasthitaṃ tadā 27| anaghā naiva vai tyājyā puruṣaiḥ śṛṇu sattama | mūlamevaṃ hi dharmasya puruṣasya mahāmate 28| evaṃ jñātvā mahābhāga māmevaṃ naya sāṃpratam | viṣṇuruvāca- śrutvā sarvaṃ hi tenāpi priyāyā bhāṣitaṃ bahu 29| prahasyaiva vaco brūte tāmevaṃ kṛkalaḥ punaḥ | naiva tyājyā bhavedbhāryā prāptā dharmeṇa vai priye 30| yena bhāryā parityaktā sunītā dharmacāriṇī | daśāṃgadharmastenāpi parityakto varānane 31| tasmāttvāmeva bhadraṃ te naiva tyakṣye kadā priye | viṣṇuruvāca- evamābhāṣya tāṃ bhāryāṃ saṃbodhya ca punaḥpunaḥ 32| tasyā ajñātamātreṇa sasārthena samaṃ gataḥ | gate tasminmahābhāge kṛkale puṇyakarmaṇi 33| devakarmasuvelāyāṃ kāle puṇye śubhānanā | naiva paśyati bhartāraṃ kṛkalaṃ nijamaṃdire 34| samutthāya tvarāyuktā rudamānā suduḥkhitā | vayasyānpṛcchate bharturduḥkhaśokādhipīḍitā 35| yuṣmābhirvā mahābhāgā dṛṣṭo'sau kṛkalo mama | prāṇeśvaro gataḥ kvāpi bhavaṃto mama bāṃdhavāḥ 36| yadi dṛṣṭo mahābhāgāḥ kṛkalo mama sāṃpratam | bhartāraṃ puṇyakartāraṃ sarvajñaṃ satyapaṃḍitam 37| kathayaṃtu mahātmānaṃ yadi dṛṣṭo mahāmatiḥ | tasyāstadbhāṣitaṃ śrutvā tāmūcuste mahāmatim 38| dharmayātrāprasaṃgena nāthaste kṛkalaḥ śubhe | tīrthayātrāṃ cakārāsau kasmācchocasi suvrate 39| sādhayitvā mahātīrthaṃ punareṣyati śobhane | evamāśvāsitā sā ca puruṣairāptakāribhiḥ 40| punargehaṃ gatā rājansukalā cārubhāṣiṇī | ruroda karuṇaṃ duḥkhaṃ sukalāpi parāyaṇā 41| yāvadāyāti me bharttā bhūmau svapsyāmi saṃstare | ghṛtaṃ tailaṃ na bhokṣye'haṃ dadhikṣīraṃ tathaiva ca 42| lavaṇaṃ ca parityaktaṃ tathā tāṃbūlameva ca | madhuraṃ ca tathā rājaṃstyaktaṃ guḍādikaṃ tathā 43| ekāhārā nirāhārā tāvatsthāsye na saṃśayaḥ | yāvaccāgamanaṃ bhartuḥ punareva bhaviṣyati 44| evaṃ duḥkhānvitā bhūtvā ekaveṇīdharā punaḥ | ekakaṃcukasaṃvītā malinā ca babhūva sā 45| malinenāpi vastreṇa ekenaiva sthitā punaḥ | hāhākāraṃ pramuṃcaṃtī niḥśvasaṃtī suduḥkhitā 46| viyogānalasaṃdagdhā kṛṣṇāṃgī maladhāriṇī | evaṃ duḥkhasamācārā sukṛśā vihvalā tadā 47| rodamānā divārātrau nidrā lebhe na vai niśi | kṣudhāṃ na viṃdate rājanduḥkhena vidalīkṛtā 48| atha sakhyaḥ samāyātāḥ papracchuḥ sukalāṃ tadā | sukale cārusarvāṃgi kasmādrodiṣi saṃprati 49| tatastvaṃ kāraṇaṃ brūhi duḥkhasyāsya varānane | sukalovāca- sa māṃ tyaktvā gato bhartā dharmārthaṃ dharmatatparaḥ 50| tīrthayātrāprasaṃgena aṭate medinīṃ tataḥ | māṃ tyaktvā sa gataḥ svāmī nirdoṣāṃ pāpavarjitām 51| ahaṃ sādhvī samācārā sadā puṇyā pativratā | māṃ tyaktvā sa gato bhartā tīrtha sādhanatatparaḥ 52| tenāhaṃ duḥkhitā sakhyo viyogenāti pīḍitā | jīvanāśo varaṃ śreṣṭho varaṃ vai viṣabhakṣaṇam 53| varamagnipraveśaśca varaṃ kāyavināśanam | nārīṃ priyāṃ parityajya bhartā yāti suniṣṭhuraḥ 54| bhartṛtyāgo varaṃ naiva prāṇatyāgo varaṃ sakhi | viyogaṃ na samarthāhaṃ sahituṃ nityadāruṇam 55| tenāhaṃ duḥkhitā sakhyo viyogenāpi nityaśaḥ | sakhya ūcuḥ- tīrthayātrāṃ gato bhartā punareṣyati te patiḥ 56| vṛthā śoṣayase kāyaṃ vṛthāśokaṃ karoṣi vai | vṛthā tvaṃ tapyase bāle vṛthā bhogānparityajeḥ 57| pibasva pānaṃ bhuṃkṣva tvaṃ svapradattaṃ hi pūrvakam | kasya bhartā sutāḥ kasya kasya svajanabāṃdhavāḥ 58| kaḥ kasya nāsti saṃsāre saṃbaṃdhaḥ kena caiva hi | bhakṣyate bhujyate bāle saṃsārasya hi tatphalam 59| mṛte prāṇini ko'śnāti ko hi paśyati tatphalam | pīyate bhujyate bāle etatsaṃsārataḥ phalam 60| sukalovāca- bhavatībhiḥ prayuktaṃ yattanna syādvedasaṃmatam | yātu bhartuḥ pṛthagbhūtā tiṣṭhatyekā sadaiva hi 61| pāpabhūtā bhavennārī tāṃ na manyaṃti sajjanāḥ | bhartuḥ sārdhaṃ sadā sakhyo dṛṣṭo vedeṣu sarvadā 62| saṃbaṃdhaḥ puṇyasaṃsargājjāyate nātra saṃśayaḥ | nārīṇāṃ ca sadā tīrthaṃ bhartā śāstreṣu paṭhyate 63| tamevāvāhayennityaṃ vācā kāyena karmabhiḥ | manasā pūjayennityaṃ bhāvasatyena tatparā 64| bhartuḥ pārśvaṃ mahātīrthaṃ dakṣiṇāṃgaṃ sadaiva hi | tamāśritya yadā nārī gṛhasthā parivarttayet 65| yajate dānapuṇyaiśca tasya dānasya yatphalam | vārāṇasyāṃ ca gaṃgāyāṃ yatphalaṃ na ca puṣkare 66| dvārakāyāṃ na cāvantyāṃ kedāre śaśibhūṣaṇe | labhate naiva sā nārī yajamānā sadā kila 67| tādṛśaṃ phalamevaṃ sā na prāpnoti kadā sakhi | sumukhaṃ putrasaubhāgyaṃ snānaṃ dānaṃ ca bhūṣaṇam 68| vastrālaṃkārasaubhāgyaṃ rūpaṃ tejaḥ phalaṃ sadā | yaśaḥ kīrtimavāpnoti guṇaṃ ca varavarṇinī 69| bhartuḥ prasādātsarvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ | vidyamāne yadā kāṃte anyaṃ dharmaṃ karoti yā 70| niṣphalaṃ jāyate tasyāḥ puṃścalī parikathyate | nārīṇāṃ yauvanaṃ rūpamavatāraṃ smṛtaṃ dhruvam 71| ekasyāpi hi bhartuśca tasyārthe bhūmimaṃḍale | suputrā suyaśā nārī parikathyeta vai sadā 72| tuṣṭe bhartari saṃsāre dṛśyā nārī na saṃśayaḥ | patihīnā bhavennārī bhavetsā bhūmimaṃḍale 73| kutastasyāḥ sukhaṃ rūpaṃ yaśaḥ kīrtiḥ sutā bhuvi | sudaurbhāgyaṃ mahadduḥkhaṃ saṃsāre paribhujyate 74| pāpabhāgā bhavetsā ca duḥkhācārā sadaiva hi | tuṣṭe bhartari tasyāstu tuṣṭāḥ sarvāśca devatāḥ 75| tuṣṭe bhartari tuṣyaṃti ṛṣayo devamānavāḥ | bhartā nātho gururbhartā devatā daivataiḥ saha 76| bhartā tīrthaśca puṇyaśca nārīṇāṃ nṛpanaṃdana | śṛṃgāraṃ bhūṣaṇaṃ rūpaṃ varṇaṃ saugaṃdhameva ca 77| kṛtvā sā tiṣṭhate nityaṃ varjayitvā suparvasu | śṛṃgārairbhūṣaṇaiḥ sā tu śuśubhe sā yadā patiḥ 78| patyāvinā bhavatyevaṃ kṣīraṃ sarpamukhe yathā | bharturarthe mahābhāgā suvratā cārumaṃgalā 79| gate bhartari yā nārī śṛṃgāraṃ kurute yadi | rūpaṃ varṇaṃ ca tatsarvaṃ śavarūpeṇa jāyate 80| vadaṃti bhūtale lokāḥ puṃścalīyaṃ na saṃśayaḥ | tasmādbharturviyuktā yā nāryāḥ śṛṇuta bhūtale 81| icchaṃtyā vai mahāsaukhyaṃ bhavitavyaṃ kadācana | sujāyāyāḥ paro dharmo bhartā śāstreṣu gīyate 82| tasmādvai śāśvato dharmo na tyājyo bhāryayā kila | evaṃ dharmaṃ vijānāmi kathaṃ bhartā parityajet 83| ityarthe śrūyate sakhya itihāsaḥ purātanaḥ | sudevāyāśca caritaṃ supuṇyaṃ pāpanāśanam 84| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācarita ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 41|