Chapter 29

महादेव उवाच- अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि शृणु देवर्षिसत्तम । गोपीचंदनमाहात्म्यं यथादृष्टं श्रुतं मया १। ब्राह्मणो वाथ वैश्यो वा शूद्रो वाप्यथवा द्विजः । गोपीचंदनलिप्तांगो मुच्यते ब्रह्महत्यया २। तिलकं कुरुते यस्तु गोपीचंदनसंभवम् । मद्यपानादिदोषैस्तु मुच्यते नात्र संशयः ३। गोपीचंदनलिप्तांगो वैष्णवो विष्णुतत्परः । सर्वदोषैः प्रमुच्येत यथा गंगांभसा पुनः ४। ब्रह्महा मद्यपानी च स्वर्णस्तेयी तथैव च । गुरुतल्पगमो वाथ शूद्रो वाप्यथ वै द्विजः ५। स सद्यो मुच्यते पापादाजन्मशतकारणात् । द्वादशतिलकं प्रोक्तं सर्वेषां वै विशेषतः ६। वैष्णवानां ब्राह्मणानां कर्तव्यं भूतिमिच्छताम् । दंडाकारं ललाटे स्यात्पद्माकारं तु वक्षसि ७। वेणुपत्रनिभं बाहुमूलेऽन्यद्दीपकाकृति । उच्चैश्चक्राणि चत्वारि बाहुमूले तु दक्षिणे ८। नाममुद्राद्वयं नीचैः शंखमेकं तयोरपि । मध्ये ततः पार्श्वयोस्तु द्वे द्वे पद्मे च धारयेत् ९। वामेऽपि चतुरः शंखान्नाममुद्रे च पूर्ववत् । चक्रमेकंगदे द्वे द्वे तयोरिति विभेदतः १०। ललाटे च गदामेकां नाममुद्रां तथा हृदि । त्रीणित्रीणि विचित्राणि मध्ये शाखावुभावुभौ ११। हृदि पार्श्वे स्तनादूर्ध्वं गदापद्मानि बाहुवत् । त्रीणि चत्वारि चक्राणि कर्णमूले द्वयोरधः १२। एकमेकं तदन्येषु तिलकेषु च धारयेत् । संप्रदायजमुद्रां तु धार्या शिष्टानुसारतः १३। यथारुच्यथवा धार्या न तत्र नियमा यतः । आचांडालाद्विशुद्ध्यंति तिलकस्यैव धारणात् १४। चांडालादधिकं मन्ये वैष्णवानां हि निंदकम् । स च विष्णुसमो ज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा १५। वैष्णवो ब्राह्मणो यस्तु विष्णुध्यानेषु तत्परः । नांतरस्तस्य वै ज्ञेयः स वै विष्णुर्भवेदिह १६। शंखचक्रधरो विप्रो वेदाध्ययनतत्परः । स वै नारायण इति वेदे चैव तु पठ्यते १७। तप्तचक्रधरो विप्रः पंक्तिपावनपावनः । तस्य भक्तियुतो ब्रह्मन्महापापैः प्रमुच्यते १८। तुलसीपत्रमालां वा तुलसीकाष्ठसंभवाम् । धृत्वा वै ब्राह्मणो भूयान्मुक्तिभागी न संशयः १९। विष्णुरूपो यतो विप्रो वैष्णवः स इह स्मृतः । पंचत्वे यस्य तिलकं गोपीचंदनसंभवम् २०। विमानं स समारुह्य याति विष्णोः परं पदम् । कलौ नारद वक्ष्यामि तिलकं गोपिचंदनम् २१। ये कुर्वंति नरश्रेष्ठा न तेषां दुर्गतिः क्वचित् । शंखं चैव तथा चक्रं दक्षिणे चापि सव्यके २२। हस्ते धृत्वा विशेषेण महापापैः प्रमुच्यते । मद्यपानरता ये च ये च स्त्रीबालघातकाः २३। अगम्यागमका ये वै दृश्यंते भुवि वाडव । भक्तानां दर्शनादेव मुक्तिस्तेषां न संशयः २४। संसारे तुच्छसारेस्मिन्कुतो वै वैष्णवा जनाः । अहं हि वैष्णवो जातो विष्णोर्भक्तिप्रसादतः २५। काश्यां निवसतां ह्यत्र रामरामेति संजपन् । तेन पुण्यादियोगेन शिवो वै नात्र संशयः २६। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां उत्तरखण्डे उमापतिनारदसंवादे गोपीचंदनमाहात्म्यं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः २९।

mahādeva uvāca- athānyatsaṃpravakṣyāmi śṛṇu devarṣisattama | gopīcaṃdanamāhātmyaṃ yathādṛṣṭaṃ śrutaṃ mayā 1| brāhmaṇo vātha vaiśyo vā śūdro vāpyathavā dvijaḥ | gopīcaṃdanaliptāṃgo mucyate brahmahatyayā 2| tilakaṃ kurute yastu gopīcaṃdanasaṃbhavam | madyapānādidoṣaistu mucyate nātra saṃśayaḥ 3| gopīcaṃdanaliptāṃgo vaiṣṇavo viṣṇutatparaḥ | sarvadoṣaiḥ pramucyeta yathā gaṃgāṃbhasā punaḥ 4| brahmahā madyapānī ca svarṇasteyī tathaiva ca | gurutalpagamo vātha śūdro vāpyatha vai dvijaḥ 5| sa sadyo mucyate pāpādājanmaśatakāraṇāt | dvādaśatilakaṃ proktaṃ sarveṣāṃ vai viśeṣataḥ 6| vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānāṃ kartavyaṃ bhūtimicchatām | daṃḍākāraṃ lalāṭe syātpadmākāraṃ tu vakṣasi 7| veṇupatranibhaṃ bāhumūle'nyaddīpakākṛti | uccaiścakrāṇi catvāri bāhumūle tu dakṣiṇe 8| nāmamudrādvayaṃ nīcaiḥ śaṃkhamekaṃ tayorapi | madhye tataḥ pārśvayostu dve dve padme ca dhārayet 9| vāme'pi caturaḥ śaṃkhānnāmamudre ca pūrvavat | cakramekaṃgade dve dve tayoriti vibhedataḥ 10| lalāṭe ca gadāmekāṃ nāmamudrāṃ tathā hṛdi | trīṇitrīṇi vicitrāṇi madhye śākhāvubhāvubhau 11| hṛdi pārśve stanādūrdhvaṃ gadāpadmāni bāhuvat | trīṇi catvāri cakrāṇi karṇamūle dvayoradhaḥ 12| ekamekaṃ tadanyeṣu tilakeṣu ca dhārayet | saṃpradāyajamudrāṃ tu dhāryā śiṣṭānusārataḥ 13| yathārucyathavā dhāryā na tatra niyamā yataḥ | ācāṃḍālādviśuddhyaṃti tilakasyaiva dhāraṇāt 14| cāṃḍālādadhikaṃ manye vaiṣṇavānāṃ hi niṃdakam | sa ca viṣṇusamo jñeyo nātra kāryā vicāraṇā 15| vaiṣṇavo brāhmaṇo yastu viṣṇudhyāneṣu tatparaḥ | nāṃtarastasya vai jñeyaḥ sa vai viṣṇurbhavediha 16| śaṃkhacakradharo vipro vedādhyayanatatparaḥ | sa vai nārāyaṇa iti vede caiva tu paṭhyate 17| taptacakradharo vipraḥ paṃktipāvanapāvanaḥ | tasya bhaktiyuto brahmanmahāpāpaiḥ pramucyate 18| tulasīpatramālāṃ vā tulasīkāṣṭhasaṃbhavām | dhṛtvā vai brāhmaṇo bhūyānmuktibhāgī na saṃśayaḥ 19| viṣṇurūpo yato vipro vaiṣṇavaḥ sa iha smṛtaḥ | paṃcatve yasya tilakaṃ gopīcaṃdanasaṃbhavam 20| vimānaṃ sa samāruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam | kalau nārada vakṣyāmi tilakaṃ gopicaṃdanam 21| ye kurvaṃti naraśreṣṭhā na teṣāṃ durgatiḥ kvacit | śaṃkhaṃ caiva tathā cakraṃ dakṣiṇe cāpi savyake 22| haste dhṛtvā viśeṣeṇa mahāpāpaiḥ pramucyate | madyapānaratā ye ca ye ca strībālaghātakāḥ 23| agamyāgamakā ye vai dṛśyaṃte bhuvi vāḍava | bhaktānāṃ darśanādeva muktisteṣāṃ na saṃśayaḥ 24| saṃsāre tucchasāresminkuto vai vaiṣṇavā janāḥ | ahaṃ hi vaiṣṇavo jāto viṣṇorbhaktiprasādataḥ 25| kāśyāṃ nivasatāṃ hyatra rāmarāmeti saṃjapan | tena puṇyādiyogena śivo vai nātra saṃśayaḥ 26| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ uttarakhaṇḍe umāpatināradasaṃvāde gopīcaṃdanamāhātmyaṃ nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ 29|