Chapter 193

पार्वत्युवाच- देवदेव महादेव सर्वज्ञ सकलार्थद । कृपां मयि परां कृत्वा यत्पृच्छे तद्वदस्व मे १। श्रुतं च गीतामाहात्म्यं बह्वाश्चर्यकथायुतम् । तेन मे भक्तिरुत्पन्ना श्रोतुं कृष्णकथां पराम् २। पुराणेषु तु सर्वेषु श्रीमद्भागवतं परम् । यत्र प्रतिपदं कृष्णो गीयते बहुधर्षिभिः । तन्माहात्म्यं यथातत्वं सेतिहासं वदाधुना ३। ईश्वर उवाच-। नैमिषे सूतमासीनमभिवाद्य महामतिम् । कथामृतरसास्वादकुशलः शौनकोऽब्रवीत् ४। शौनक उवाच । अज्ञानध्वांतविध्वंसि कोटिजन्माघनाशनम् ५। श्रीमद्भागवताख्यानं सूताख्याहि रसायनम् । भक्तिज्ञानविरागाढ्यो विवेको वर्द्धते कथम् ६। माहामोहनिरासश्च वैष्णवैः क्रियते कथम् । इह घोरे कलौप्रायो जीवश्चासुरतां गतः ७। क्लेशाक्रांतस्य तस्याथ शोधने किं रसायनम् । श्रेयसां यद्भवेच्छ्रेयः पावनानां च पावनम् ८। कृष्णप्रीतिकरं यच्च साधनं तद्वदाधुना। चिंतामणिं लोकसुखं सुरेंद्रास्पदसंपदम् ९। प्रयच्छति गुरुः प्रीतो वैकुंठं चातिदुर्लभम् १०। सूत उवाच-। प्रीतोऽहं ते द्विजश्रेष्ठाः कथयिष्ये यथाश्रुतम् । सारात्सारतरं यच्च संसारभयनाशनम् ११। भक्तिप्रवर्द्धकं यच्च कृष्णसंतुष्टिहेतुकम् । तन्मे कथयतः साधो सावधानतया शृणु १२। कालव्यालमुखालीढ जगत्त्राणविधायकम् । श्रीमद्भागवतं शास्त्रं कलौ कृष्णेन भाषितम् १३। एतस्मादपरं किंचिन्मनः शुद्धिकरं नहि । जन्मांतरकृतैः पुण्यैर्लभ्यते साधुभिस्तु तत् १४। राज्ञः परीक्षितो मोक्षं ज्ञात्वा कमलसंभवः । तोलयामास शास्त्राणि पुराणानि महांति च १५। श्रीमद्भागवतं तत्र गरीयो भुवि संगतम् । श्रीमद्भागवती वार्ता सुराणामपि दुर्लभा १६। इति संचित्य बहुशो मुनयः साधवोऽमलाः । मेनिरे भगवद्रूपं श्रीमद्भागवतं क्षितौ १७। पठनाच्छ्रवणाद्यस्य नरो याति हरेः पदम् । वर्षेण श्रवणं तस्य बहुसौख्यप्रदायकम् १८। मासेन भक्तिराभास्यं लभते द्विजसत्तम । सप्ताहेन श्रुतं चैतत्सर्वथा मुक्तिदायकम् १९। किं बहूक्तेन वै साधो श्रीमद्भागवताऽमृतम् । नित्यं सद्भिः प्रपातव्यं कृष्णलीलाप्रकाशकम् २०। सनकाद्यैः पुरा प्रोक्तं नारदाय दयापरैः । ब्रह्मणः श्रुतपूर्वाय सप्ताहश्रवणे विधिः २१। शौनक उवाच-। पितुर्लब्ध्वा वरं ज्ञानं श्रीमद्भागवताभिधम् । नारदो लोकतत्वज्ञः सर्वदा ह्यटते महीम् २२। कुत्र तैः संगमो जातो नारदस्य महात्मभिः । श्रुतो देवर्षिणा यत्र सप्ताहश्रवणे विधिः २३। सूत उवाच-। अत्र ते वर्णयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् । यत्पुरा ब्रह्मरातेन मह्यं प्रोक्तं दयालुना २४। एकदा तु विशालायामुपविष्टमधोमुखम् । नारदं सनकाद्यास्ते ददृशुर्दीनमानसम् २५। तं दृष्ट्वा चिंतयानं तु देवर्षिर्भ्रातरं स्वकम् । पप्रच्छुर्विस्मयाविष्टा मुनयस्तत्वचिंतकाः २६। कुमारा ऊचुः-। किं त्वं चिंतयसे ब्रह्मन्नतिदीन इवातुरः । तवेत्थं मुक्तिसंगस्य नोचितं वद कारणम् २७। नारद उवाच-। अहं पृथ्व्यां समायातो ज्ञात्वा सर्वोत्तमोत्तमाम् । तीर्थैर्नानाविधैर्युक्तां पुण्यदैः पुण्यरूपिणीम् २८। पुष्करे च प्रयागे च काश्यां गोदावरीतटे । हरिक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे श्रीरंगे सेतुबंधने २९। एतेष्वन्येषु तीर्थेषु भ्रममाण इतस्ततः । नापश्यं कुत्रचिच्छर्म मनः संतोषकारकम् ३०। कलिना धर्ममित्रेण धरेयं बाधिताऽधुना । सत्यं शौचं दया दानं नास्ति कुत्रापि भूतले ३१। उदरंभरिणो लोका वराकाः कूटसाक्षिणः । मंदाः सुमंदमतयो महापाखंडसंश्रयाः ३२। स्त्रीप्रधानगृहस्थाश्च वर्णिनो व्रतवर्जिताः । वानप्रस्थाः पुरावासा न्यासिनो भोगतत्परा ३३। कन्याविक्रयिणो लोभात्कृषिकर्मपरायणाः । भ्रष्टाचारा दंभिनश्च स्वेच्छाचारनिदर्शिनः ३४। आश्रमा यवनै रुद्धास्तीर्थानि सरितो ह्रदाः । देवतायतनान्यत्र दुष्टैरुच्छेदितानि च ३५। योगी सिद्धोऽथवा ज्ञानी सत्क्रियोऽत्र न दृश्यते । कलिदावानलेनाद्य साधनं भस्मतां गतम् ३६। अट्टशूला जनपदाः शिवशूला द्विजातयः । कामिन्यः केशशूलिन्यो दृश्यंते भुवि सर्वतः ३७। एकदाहमनुप्राप्तो यमुनायास्तटं शुभम् । दृष्टं वृंदावनं तत्र यत्र लीला हरेरभूत् ३८। तत्र यच्चाद्भुतं दृष्टं श्रूयतां तन्मुनीश्वराः । एका तु तरुणी तत्र निषण्णाखिन्नमानसा ३९। द्वौ वृद्धौ पतितौ पार्श्वे निःश्वसंतावचेतनौ । शुश्रूषंती प्रबोधंती रुदती च तयोः पुरः ४०। दृष्टा दिशो निरीक्षंती रक्षितारमिवात्मनः । वीज्यमाना बहुस्त्रीभिर्बोध्यमाना मुहुर्महुः ४१। दृष्ट्वा दूराद्गतश्चाऽहं कौतुकेन तदंतिकम् । मां दृष्ट्वोत्थाय सा बाला वचनं चेदमब्रवीत् ४२। बालोवाच-। भो साधोऽत्र क्षणं तिष्ठ मम चिंतामपाकुरु । पुंसां च दर्शनं भद्र सर्वाघौघनिवारणम् । पुण्येन प्राक्तनेनैव दर्शनं तव जायते ४३। अतो मे मानसं दुःखं च्छेत्तुमर्हसि मानद । नारद उवाच । एवमुक्तस्तया चाहं कृपया स्निग्धमानसः । अपृच्छंतां वरारोहां कौतुकेन समाकुलः ४४। का त्वमेतौ च कौ भद्रे काश्चेमाः पद्मलोचनाः । आख्याहि मत्पुरः सर्वं तव दुःखस्य कारणम् ४५। इति पृष्टा मया सा तु बाला दुःखितमानसा । प्रोवाच निखिलं दुःखमात्मनो दुःखकारणम् ४६। बालोवाच-। अहं भक्तिरिति ख्याता एतौ मे तनयौ वरौ । ज्ञानवैराग्यनामानौ कालयोगेन जर्जरौ ४७। गंगाद्याः सरितश्चेमा मम सेवार्थमागताः । एताभिः सेविता नित्यं सत्कारेणापि नारद ४८। न च श्रेयो लभे किंचित्क्षीणाऽहं सर्वतो मुने । ममपूर्वं तु वृत्तातं शृणु ब्राह्मणसत्तम ४९। येनाऽहं दुःखिता जाता न लभे शर्म कुत्रचित् । उत्पन्ना द्रविडे चाहं कर्णाटे वृद्धिमागता 6.193.५०। स्थिता किंचिन्महाराष्ट्रे गुर्जरे जीर्णतां गता । तत्र घोरकलेर्योगात्पाखंडैः खंडितांगका ५१। दुर्बलाहं चिरं जाता पुत्राभ्यां सह मंदताम् ५२। वृंदावनमिदं प्राप्ता दैवयोगेन नारद । जाता हं तु पुनर्बाला नवीनेव सुरूपिणी ५३। इमौ तु शयितावत्र सुतौ मे क्लिष्टमानसौ । अतिवृद्धौ परित्यज्य गंतुं नाहं क्षमाधुना ५४। अहं बाला कथं जाता सुतौ मे जरठौ कुतः । त्रयाणामेकभावानां वैपरीत्यं कुतोऽभवत् ५५। घटते जरठा माता बालकौ तनयाविति । अतः शोचामि चात्मानं विस्मयाविष्टमानसा ५६। यदि त्वं वेत्सि धर्मज्ञ कृपालो दीनपालक । वद सर्वं यथातत्वं कारणं चात्र यद्भवेत् ५७। एवं पृष्टस्तया चाहं क्षणं चैव विमृश्य तु । अवोचं भक्तिमाभाष्य क्लिष्टां कालेन भूयसा ५८। ज्ञानेनाहं प्रपश्यामि वृत्तं सर्वं तवानघे । मा विषादं कुरु प्राज्ञे हरिः शं ते करिष्यति ५९। सर्वसत्वहरो बाले युगोऽयं दारुणः कलि । लुप्तोऽनेन सदाऽचारो योगमार्गस्तपांसि च ६०। जनाश्चाघा (द्या) सुरायंते शाठ्यदुष्कृतकारिणः । संतो ह्यस्मिन्सुदुःखार्ता असंतो हृष्टमानसाः ६१। दृश्यते धीरचित्तस्तु पंडितोऽपि न कोऽपि च । अस्पृश्य नवलोक्येयं दुष्टभाराकुलाधरा ६२। अन्वब्दं क्रमतो जातो मंगलं हीयतेऽन्वहम् । न त्वां तव सुतौ चेमौ कोऽपि पश्यति भामिनि ६३। यूयं तु रागबहुलैस्त्यक्ता जर्जरतां गताः । वृंदावनस्य संयोगाद्बालात्वमभवः पुनः ६४। धन्यं वृंदावनं चेदं भक्तिर्यत्राभवन्नवा । अत्रेमौ ग्राहकाभावान्नवीनत्वं न चागतौ ६५। किंचिदात्मसुखेनेह प्रसुप्ताविति लक्ष्यते । भक्तिरुवाच-। कथं परिक्षिता राज्ञा स्थापितोद्य शुचिः कलि । दयापरेण हरिणा ह्यधर्मः किमुपेक्षितः ६६। एनं मे संशयं छिंधि त्वद्वाचा सुखितास्म्यहम् । तस्या वचः समाकर्ण्य भूयोऽहमवदं द्विजाः ६७। यदि पृष्टस्त्वया बाले प्रेमतः श्रवणं कुरु । यदा मुकुंदो भगवान्क्ष्मां त्यक्त्वा स्वपदं गतः ६८। कलिस्तद्दिनमारभ्य प्रवृत्तः सत्यबाधकः । दृष्टो दिग्विजये राज्ञा दीनवच्छरणं गतः ६९। न हतोऽस्य गुणद्रष्टा सर्वसाधारणं त्विदम् । यत्फलं तपसा नैति न योगे न समाधिना ७०। तत्फलं लभते धीमान्कलौ केशवकीर्तनात् । एतादृशं कलिं दृष्ट्वा सारात्सारफलप्रदम् ७१। विष्णुरातः स्थापितवान्कलिजानां हिताय च । कुकर्माचरणात्सारः सर्वतो निर्गतोऽधुना ७२। पदार्थाः संस्थिता भूमौ बीजहीनास्तुषा यथा । विप्रैर्भागवतीवार्त्ता गेहे गेहे जने जने ७३। कारिता धनलोभेन कथासारस्ततो गतः । अत्युग्रभूरिकर्माणो नास्तिका दांभिका जनाः ७४। तिष्ठंति सर्वतीर्थेषु तीर्थसारस्ततो गतः । कामक्रोधमहालोभतृष्णाव्याकुलचेतसः ७५। समारभंते कर्माणि कर्मसारस्ततो गतः । मनसश्चाजयाल्लोभाद्दंभात्पाखंडसंश्रयात् ७६। शास्त्रानभ्यसनाच्चैव ध्यानयोगफलं गतम् । पंडितास्ते कलत्रेषु रमंते महिषा इव ७७। पुत्रोत्पादनदक्षाश्च न दक्षा मुक्तिसाधने । न हि वैष्णवता कुत्र संप्रदायपुरःसराः ७८। देवनिंदापराः सर्वे साधुनिंदापरायणाः । अयं तु युगधर्मोऽस्ति दीयते कस्य दूषणम् ७९। अतस्त्वं पुंडरीकाक्षं स्मृत्वा सौख्यमवाप्स्यसि ८०। एवं मयोक्तं वचनं श्रुत्वा सा विस्मयं गता । उवाच वचनं भूयो मां प्रशस्य द्विजोत्तमाः ८१। भक्तिरुवाच-। देवर्षे त्वं तु धन्योऽसि मद्भाग्येन समागतः । साधूनां दर्शनं लोके सर्वसिद्धिप्रदायकम् ८२। सुखोपायो यथा मे स्यात्तथादिश मुनेऽधुना । सर्वज्ञस्य तव ब्रह्मन्न साध्यं किमपीह वै ८३। अजयदजितमायां यस्य कायाधवस्ते वचनरचनमेकं केवलं चाकलय्य । ध्रुवपदमुपयातो यत्कृपातो ध्रुवो वै तमहमरणभूतं ब्रह्मपुत्रं नतास्मि ८४। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे भागवतमाहात्म्ये त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः १९३ ।

pārvatyuvāca- devadeva mahādeva sarvajña sakalārthada | kṛpāṃ mayi parāṃ kṛtvā yatpṛcche tadvadasva me 1| śrutaṃ ca gītāmāhātmyaṃ bahvāścaryakathāyutam | tena me bhaktirutpannā śrotuṃ kṛṣṇakathāṃ parām 2| purāṇeṣu tu sarveṣu śrīmadbhāgavataṃ param | yatra pratipadaṃ kṛṣṇo gīyate bahudharṣibhiḥ | tanmāhātmyaṃ yathātatvaṃ setihāsaṃ vadādhunā 3| īśvara uvāca-| naimiṣe sūtamāsīnamabhivādya mahāmatim | kathāmṛtarasāsvādakuśalaḥ śaunako'bravīt 4| śaunaka uvāca | ajñānadhvāṃtavidhvaṃsi koṭijanmāghanāśanam 5| śrīmadbhāgavatākhyānaṃ sūtākhyāhi rasāyanam | bhaktijñānavirāgāḍhyo viveko varddhate katham 6| māhāmohanirāsaśca vaiṣṇavaiḥ kriyate katham | iha ghore kalauprāyo jīvaścāsuratāṃ gataḥ 7| kleśākrāṃtasya tasyātha śodhane kiṃ rasāyanam | śreyasāṃ yadbhavecchreyaḥ pāvanānāṃ ca pāvanam 8| kṛṣṇaprītikaraṃ yacca sādhanaṃ tadvadādhunā| ciṃtāmaṇiṃ lokasukhaṃ sureṃdrāspadasaṃpadam 9| prayacchati guruḥ prīto vaikuṃṭhaṃ cātidurlabham 10| sūta uvāca-| prīto'haṃ te dvijaśreṣṭhāḥ kathayiṣye yathāśrutam | sārātsārataraṃ yacca saṃsārabhayanāśanam 11| bhaktipravarddhakaṃ yacca kṛṣṇasaṃtuṣṭihetukam | tanme kathayataḥ sādho sāvadhānatayā śṛṇu 12| kālavyālamukhālīḍha jagattrāṇavidhāyakam | śrīmadbhāgavataṃ śāstraṃ kalau kṛṣṇena bhāṣitam 13| etasmādaparaṃ kiṃcinmanaḥ śuddhikaraṃ nahi | janmāṃtarakṛtaiḥ puṇyairlabhyate sādhubhistu tat 14| rājñaḥ parīkṣito mokṣaṃ jñātvā kamalasaṃbhavaḥ | tolayāmāsa śāstrāṇi purāṇāni mahāṃti ca 15| śrīmadbhāgavataṃ tatra garīyo bhuvi saṃgatam | śrīmadbhāgavatī vārtā surāṇāmapi durlabhā 16| iti saṃcitya bahuśo munayaḥ sādhavo'malāḥ | menire bhagavadrūpaṃ śrīmadbhāgavataṃ kṣitau 17| paṭhanācchravaṇādyasya naro yāti hareḥ padam | varṣeṇa śravaṇaṃ tasya bahusaukhyapradāyakam 18| māsena bhaktirābhāsyaṃ labhate dvijasattama | saptāhena śrutaṃ caitatsarvathā muktidāyakam 19| kiṃ bahūktena vai sādho śrīmadbhāgavatā'mṛtam | nityaṃ sadbhiḥ prapātavyaṃ kṛṣṇalīlāprakāśakam 20| sanakādyaiḥ purā proktaṃ nāradāya dayāparaiḥ | brahmaṇaḥ śrutapūrvāya saptāhaśravaṇe vidhiḥ 21| śaunaka uvāca-| piturlabdhvā varaṃ jñānaṃ śrīmadbhāgavatābhidham | nārado lokatatvajñaḥ sarvadā hyaṭate mahīm 22| kutra taiḥ saṃgamo jāto nāradasya mahātmabhiḥ | śruto devarṣiṇā yatra saptāhaśravaṇe vidhiḥ 23| sūta uvāca-| atra te varṇayiṣyāmi bhaktiyuktaṃ kathānakam | yatpurā brahmarātena mahyaṃ proktaṃ dayālunā 24| ekadā tu viśālāyāmupaviṣṭamadhomukham | nāradaṃ sanakādyāste dadṛśurdīnamānasam 25| taṃ dṛṣṭvā ciṃtayānaṃ tu devarṣirbhrātaraṃ svakam | papracchurvismayāviṣṭā munayastatvaciṃtakāḥ 26| kumārā ūcuḥ-| kiṃ tvaṃ ciṃtayase brahmannatidīna ivāturaḥ | tavetthaṃ muktisaṃgasya nocitaṃ vada kāraṇam 27| nārada uvāca-| ahaṃ pṛthvyāṃ samāyāto jñātvā sarvottamottamām | tīrthairnānāvidhairyuktāṃ puṇyadaiḥ puṇyarūpiṇīm 28| puṣkare ca prayāge ca kāśyāṃ godāvarītaṭe | harikṣetre kurukṣetre śrīraṃge setubaṃdhane 29| eteṣvanyeṣu tīrtheṣu bhramamāṇa itastataḥ | nāpaśyaṃ kutraciccharma manaḥ saṃtoṣakārakam 30| kalinā dharmamitreṇa dhareyaṃ bādhitā'dhunā | satyaṃ śaucaṃ dayā dānaṃ nāsti kutrāpi bhūtale 31| udaraṃbhariṇo lokā varākāḥ kūṭasākṣiṇaḥ | maṃdāḥ sumaṃdamatayo mahāpākhaṃḍasaṃśrayāḥ 32| strīpradhānagṛhasthāśca varṇino vratavarjitāḥ | vānaprasthāḥ purāvāsā nyāsino bhogatatparā 33| kanyāvikrayiṇo lobhātkṛṣikarmaparāyaṇāḥ | bhraṣṭācārā daṃbhinaśca svecchācāranidarśinaḥ 34| āśramā yavanai ruddhāstīrthāni sarito hradāḥ | devatāyatanānyatra duṣṭairuccheditāni ca 35| yogī siddho'thavā jñānī satkriyo'tra na dṛśyate | kalidāvānalenādya sādhanaṃ bhasmatāṃ gatam 36| aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlā dvijātayaḥ | kāminyaḥ keśaśūlinyo dṛśyaṃte bhuvi sarvataḥ 37| ekadāhamanuprāpto yamunāyāstaṭaṃ śubham | dṛṣṭaṃ vṛṃdāvanaṃ tatra yatra līlā harerabhūt 38| tatra yaccādbhutaṃ dṛṣṭaṃ śrūyatāṃ tanmunīśvarāḥ | ekā tu taruṇī tatra niṣaṇṇākhinnamānasā 39| dvau vṛddhau patitau pārśve niḥśvasaṃtāvacetanau | śuśrūṣaṃtī prabodhaṃtī rudatī ca tayoḥ puraḥ 40| dṛṣṭā diśo nirīkṣaṃtī rakṣitāramivātmanaḥ | vījyamānā bahustrībhirbodhyamānā muhurmahuḥ 41| dṛṣṭvā dūrādgataścā'haṃ kautukena tadaṃtikam | māṃ dṛṣṭvotthāya sā bālā vacanaṃ cedamabravīt 42| bālovāca-| bho sādho'tra kṣaṇaṃ tiṣṭha mama ciṃtāmapākuru | puṃsāṃ ca darśanaṃ bhadra sarvāghaughanivāraṇam | puṇyena prāktanenaiva darśanaṃ tava jāyate 43| ato me mānasaṃ duḥkhaṃ cchettumarhasi mānada | nārada uvāca | evamuktastayā cāhaṃ kṛpayā snigdhamānasaḥ | apṛcchaṃtāṃ varārohāṃ kautukena samākulaḥ 44| kā tvametau ca kau bhadre kāścemāḥ padmalocanāḥ | ākhyāhi matpuraḥ sarvaṃ tava duḥkhasya kāraṇam 45| iti pṛṣṭā mayā sā tu bālā duḥkhitamānasā | provāca nikhilaṃ duḥkhamātmano duḥkhakāraṇam 46| bālovāca-| ahaṃ bhaktiriti khyātā etau me tanayau varau | jñānavairāgyanāmānau kālayogena jarjarau 47| gaṃgādyāḥ saritaścemā mama sevārthamāgatāḥ | etābhiḥ sevitā nityaṃ satkāreṇāpi nārada 48| na ca śreyo labhe kiṃcitkṣīṇā'haṃ sarvato mune | mamapūrvaṃ tu vṛttātaṃ śṛṇu brāhmaṇasattama 49| yenā'haṃ duḥkhitā jātā na labhe śarma kutracit | utpannā draviḍe cāhaṃ karṇāṭe vṛddhimāgatā 6.193.50| sthitā kiṃcinmahārāṣṭre gurjare jīrṇatāṃ gatā | tatra ghorakaleryogātpākhaṃḍaiḥ khaṃḍitāṃgakā 51| durbalāhaṃ ciraṃ jātā putrābhyāṃ saha maṃdatām 52| vṛṃdāvanamidaṃ prāptā daivayogena nārada | jātā haṃ tu punarbālā navīneva surūpiṇī 53| imau tu śayitāvatra sutau me kliṣṭamānasau | ativṛddhau parityajya gaṃtuṃ nāhaṃ kṣamādhunā 54| ahaṃ bālā kathaṃ jātā sutau me jaraṭhau kutaḥ | trayāṇāmekabhāvānāṃ vaiparītyaṃ kuto'bhavat 55| ghaṭate jaraṭhā mātā bālakau tanayāviti | ataḥ śocāmi cātmānaṃ vismayāviṣṭamānasā 56| yadi tvaṃ vetsi dharmajña kṛpālo dīnapālaka | vada sarvaṃ yathātatvaṃ kāraṇaṃ cātra yadbhavet 57| evaṃ pṛṣṭastayā cāhaṃ kṣaṇaṃ caiva vimṛśya tu | avocaṃ bhaktimābhāṣya kliṣṭāṃ kālena bhūyasā 58| jñānenāhaṃ prapaśyāmi vṛttaṃ sarvaṃ tavānaghe | mā viṣādaṃ kuru prājñe hariḥ śaṃ te kariṣyati 59| sarvasatvaharo bāle yugo'yaṃ dāruṇaḥ kali | lupto'nena sadā'cāro yogamārgastapāṃsi ca 60| janāścāghā (dyā) surāyaṃte śāṭhyaduṣkṛtakāriṇaḥ | saṃto hyasminsuduḥkhārtā asaṃto hṛṣṭamānasāḥ 61| dṛśyate dhīracittastu paṃḍito'pi na ko'pi ca | aspṛśya navalokyeyaṃ duṣṭabhārākulādharā 62| anvabdaṃ kramato jāto maṃgalaṃ hīyate'nvaham | na tvāṃ tava sutau cemau ko'pi paśyati bhāmini 63| yūyaṃ tu rāgabahulaistyaktā jarjaratāṃ gatāḥ | vṛṃdāvanasya saṃyogādbālātvamabhavaḥ punaḥ 64| dhanyaṃ vṛṃdāvanaṃ cedaṃ bhaktiryatrābhavannavā | atremau grāhakābhāvānnavīnatvaṃ na cāgatau 65| kiṃcidātmasukheneha prasuptāviti lakṣyate | bhaktiruvāca-| kathaṃ parikṣitā rājñā sthāpitodya śuciḥ kali | dayāpareṇa hariṇā hyadharmaḥ kimupekṣitaḥ 66| enaṃ me saṃśayaṃ chiṃdhi tvadvācā sukhitāsmyaham | tasyā vacaḥ samākarṇya bhūyo'hamavadaṃ dvijāḥ 67| yadi pṛṣṭastvayā bāle premataḥ śravaṇaṃ kuru | yadā mukuṃdo bhagavānkṣmāṃ tyaktvā svapadaṃ gataḥ 68| kalistaddinamārabhya pravṛttaḥ satyabādhakaḥ | dṛṣṭo digvijaye rājñā dīnavaccharaṇaṃ gataḥ 69| na hato'sya guṇadraṣṭā sarvasādhāraṇaṃ tvidam | yatphalaṃ tapasā naiti na yoge na samādhinā 70| tatphalaṃ labhate dhīmānkalau keśavakīrtanāt | etādṛśaṃ kaliṃ dṛṣṭvā sārātsāraphalapradam 71| viṣṇurātaḥ sthāpitavānkalijānāṃ hitāya ca | kukarmācaraṇātsāraḥ sarvato nirgato'dhunā 72| padārthāḥ saṃsthitā bhūmau bījahīnāstuṣā yathā | viprairbhāgavatīvārttā gehe gehe jane jane 73| kāritā dhanalobhena kathāsārastato gataḥ | atyugrabhūrikarmāṇo nāstikā dāṃbhikā janāḥ 74| tiṣṭhaṃti sarvatīrtheṣu tīrthasārastato gataḥ | kāmakrodhamahālobhatṛṣṇāvyākulacetasaḥ 75| samārabhaṃte karmāṇi karmasārastato gataḥ | manasaścājayāllobhāddaṃbhātpākhaṃḍasaṃśrayāt 76| śāstrānabhyasanāccaiva dhyānayogaphalaṃ gatam | paṃḍitāste kalatreṣu ramaṃte mahiṣā iva 77| putrotpādanadakṣāśca na dakṣā muktisādhane | na hi vaiṣṇavatā kutra saṃpradāyapuraḥsarāḥ 78| devaniṃdāparāḥ sarve sādhuniṃdāparāyaṇāḥ | ayaṃ tu yugadharmo'sti dīyate kasya dūṣaṇam 79| atastvaṃ puṃḍarīkākṣaṃ smṛtvā saukhyamavāpsyasi 80| evaṃ mayoktaṃ vacanaṃ śrutvā sā vismayaṃ gatā | uvāca vacanaṃ bhūyo māṃ praśasya dvijottamāḥ 81| bhaktiruvāca-| devarṣe tvaṃ tu dhanyo'si madbhāgyena samāgataḥ | sādhūnāṃ darśanaṃ loke sarvasiddhipradāyakam 82| sukhopāyo yathā me syāttathādiśa mune'dhunā | sarvajñasya tava brahmanna sādhyaṃ kimapīha vai 83| ajayadajitamāyāṃ yasya kāyādhavaste vacanaracanamekaṃ kevalaṃ cākalayya | dhruvapadamupayāto yatkṛpāto dhruvo vai tamahamaraṇabhūtaṃ brahmaputraṃ natāsmi 84| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe bhāgavatamāhātmye trinavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 193 |