Chapter 36

सुनीथोवाच- सत्यमुक्तं त्वया भद्रे एवमेतत्करोम्यहम् । अनया विद्यया विप्रं मोहयिष्यामि नान्यथा १। साहाय्यं देहि मे पुण्यं येन गच्छामि सांप्रतम् । एवमुक्ता तया रंभा तामुवाच मनस्विनीम् २। कीदृग्ददामि साहाय्यं तत्त्वं कथय भामिनि । दूतत्वं गच्छ मे भद्रे एतं प्रति सुसांप्रतम् ३। एवमुक्तं तया तां तु रंभां प्रति सुलोचनाम् । एवमेव प्रतिज्ञातं रंभया देवयोषिता ४। करिष्ये तव साहाय्यमादेशो मम दीयताम् । सद्भावेन विशालाक्षी रूपयौवनशालिनी ५। मायया दिव्यरूपा सा संबभूव वरानना । रूपेणाप्रतिमालोके मोहयंती जगत्त्रयम् ६। मेरोश्चैव महापुण्ये शिखरे चारुकंदरे । नानाधातुसमाकीर्णे नानारत्नोपशोभिते ७। देववृक्षैः समाकीर्णे बहुपुष्पोपशोभिते । देववृंदसमाकीर्णे गंधर्वाप्सरसेविते ८। मनोहरे सुरम्ये च शीतच्छायासमाकुले । चंदनानामशोकानां तरूणां चारुहासिनी ९। दोलायां सा समारूढा सर्वशृङ्गारशोभिता । कौशेयेन सुनीलेन राजमाना वरानना १०। बंधूकपुष्पवर्णेन कंचुकेन द्विजोत्तम । सर्वांगसुंदरी बाला वीणातालकराविला ११। गायमाना वरं गीतं सुस्वरं विश्वमोहनम् । ताभिः परिवृता बाला सखीभिः सुमनोहरा १२। अंगस्तु कंदरे पुण्ये एकांते ध्यानमास्थितः । कामक्रोधविहीनस्तु ध्यायमानो जनार्दनम् १३। स श्रुत्वा सुस्वरं गीतं मधुरं सुमनोहरम् । तालमानक्रियोपेतं सर्वसत्वविकर्षणम् १४। ध्यानाच्चचाल तेजस्वी मायागीतेन मोहितः । समुत्थायासनात्तूर्णं वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः १५। जगाम तत्र वेगेन मायाचलितमानसः । दोलासंस्थां विलोक्यैव वीणादंडकराविलाम् १६। हसमानां सुगायंतीं पूर्णचंद्रनिभाननाम् । मोहितस्तेन गीतेन रूपेणापि महायशाः १७। तस्या लावण्यभावेन मन्मथस्य शराहतः । आकुलव्याकुलज्ञान ऋषिपुत्रो द्विजोत्तमः १८। प्रलपत्यतिमोहेन जृंभते च पुनः पुनः । स्वेदः कंपोथ संतापस्तस्याजायत तत्क्षणात् १९। मुह्यन्निव महामोहैर्ग्लानश्चलितमानसः । वेपमानस्ततस्त्वंगो दूयमानः समागतः २०। तामालोक्य विशालाक्षीं मृत्युकन्यां यशस्विनीम् । अथोवाच महात्मा स सुनीथां चारुहासिनीम् २१। का त्वं कस्य वरारोहे सखीभिः परिवारिता । केन कार्येण संप्राप्ता केन त्वं प्रेषिता वनम् २२। तवांगं सुंदरं सर्वमत्र भाति महावने । समाचक्ष्व ममाद्यैव प्रसादसुमुखी भव २३। मायामोहेन संमुग्धस्तस्याः कर्म न विंदति । मार्गणैर्मन्मथस्यापि परिविद्धो महामुनिः २४। एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामतेः । नोवाच किंचित्सा विप्रं समालोक्य सखीमुखम् २५। रंभां च प्रेरयामास सुनीथा संज्ञया सखीम् । समुवाच ततो रंभा सादरं तं द्विजं प्रति २६। इयं कन्या महाभागा मृत्योश्चापि महात्मनः । सुनीथाख्या प्रसिद्धेयं सर्वलक्षणसंपदा २७। पतिमन्विच्छती बाला धर्मवंतं तपोनिधिम् । शांतं दांतं महाप्राज्ञं वेदविद्याविशारदम् २८। एवंविधं महद्वाक्यं समाकर्ण्य महामुनिः । तामुवाच ततस्त्वंगो रंभामप्सरसां वराम् २९। मया चाराधितो विष्णुः सर्वविश्वमयो हरिः । तेन दत्तो वरो मह्यं पुत्राख्यः सर्वसिद्धिदः ३०। तन्निमित्तमहं भद्रे सुतार्थं नित्यमेव च । कस्यचित्पुण्यवीर्यस्य कन्यामेकां प्रचिंतये ३१। सदैवाहं न पश्यामि सुभार्यां सत्यमीदृशीम् । इयं धर्मस्य वै कन्या धर्माचारा वरानना ३२। मामेवं हि भजत्वेषा यदि कान्तमिहेच्छति । यं यमिच्छेदियं बाला तं ददामि न संशयः ३३। अदेयं देयमित्याह अस्याः संगमकारणात् । एकमेवं त्वया देयं श्रूयतां द्विजसत्तम ३४। रंभोवाच- विप्रेंद्र त्वं शृणुष्वेह प्रतिज्ञां वच्मि सांप्रतम् । एषा नैव त्वया त्याज्या धर्मपत्नी तवैव हि ३५। अस्या दोषो गुणो नैव ग्राह्य एव त्वया कदा । इत्यर्थे प्रत्ययं विप्र प्रत्यक्षं परिदर्शय ३६। स्वहस्तं देहि विप्रेंद्र सत्यप्रत्ययकारकम् । एवमस्तु मया दत्तो ह्यस्या हस्तो न संशयः ३७। सूत उवाच- एवं संबधिकं कृत्वा सत्यप्रत्ययकारकम् । गांधर्वेण विवाहेन सुनीथामुपयेमिवान् ३८। तस्मै दत्वा सुनीथां तां रंभा हृष्टेन चेतसा । सा तां चामंत्रयित्वा वै गता गेहं स्वकं पुनः ३९। प्रहृष्टचेतसः सख्यः स्वस्थानं परिजग्मिरे । गतासु तासु सर्वासु सखीषु द्विजसत्तमः ४०। रेमे त्वंगस्तया सार्धं प्रियया भार्यया सह । तस्यामुत्पाद्य तनयं सर्वलक्षणसंयुतम् ४१। चकार नाम तस्यैव वेनाख्यं तनयस्य हि । ववृधे स महातेजाः सुनीथातनयस्तदा ४२। वेदशास्त्रमधीत्यैव धनुर्वेदं गुणान्वितम् । सर्वासामपि मेधावी विद्यानां पारमेयिवान् ४३। अंगस्य तनयो वेनः शिष्टाचारेण वर्तते । स वेनो ब्राह्मणश्रेष्ठः क्षत्त्राचारपरोऽभवत् ४४। दिवि चेंद्रो यथा भाति सर्वतेजःसमन्वितः । भात्येवं तु महाप्राज्ञः स्वबलेन पराक्रमैः ४५। चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते वैवस्वतसमागते । प्रजापालं विना लोके प्रजाः सीदंति सर्वदा ४६। ऋषयो धर्मतत्त्वज्ञाः प्रजाहेतोस्तपोधनाः । व्यचिंतयन्महीपालं धर्मज्ञं सत्यपंडितम् ४७। तं वेनमेव ददृशुः संपन्नं लक्षणैर्युतम् । प्राजापत्ये पदे पुण्ये अभ्यषिंचन्द्विजोत्तमाः ४८। अभिषिक्ते महाभागे त्वंगपुत्रे तदा नृपे । ते प्रजापतयः सर्वे जग्मुश्चैव तपोवनम् ४९। गतेषु तेषु सर्वेषु वेनो राज्यमकारयत् । सूत उवाच- सा सुनीथा सुतं दृष्ट्वा सर्वराज्यप्रसाधकम् ५०। विशंकते प्रभावेण शापात्तस्य महात्मनः । मम पुत्रो महाभागो धर्मत्राता भविष्यति ५१। इत्येवं चिंतयेन्नित्यं पूर्वपापाद्विशंकिता । धर्मांगानि सुपुण्यानि सुताग्रे परिदर्शयेत् ५२। सत्यभावादि कान्पुण्यान्गुणान्सा वै प्रकाशयेत् । इत्युवाच सुतं सा हि अहं धर्मसुता सुत ५३। पिता ते धर्मतत्त्वज्ञस्तस्माद्धर्मं समाचर । इत्येवं बोधयेन्नित्यं पुत्रं वेनं तदा सती ५४। मातापित्रोस्तयोर्वाक्यं प्रजायुक्तं प्रपालयेत् । एवं वेनः प्रजापालः संजातःक्षितिमंडले ५५। सुखेन जीवते लोकःप्रजाधर्मेणरंजिताः । एवं राज्यप्रभावं तु वेनस्यापि महात्मनः ५६। धर्मभावाः प्रवर्तंते तस्मिञ्छासति पार्थिवे ५७। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने षट्त्रिंशोऽध्यायः ३६

sunīthovāca- satyamuktaṃ tvayā bhadre evametatkaromyaham | anayā vidyayā vipraṃ mohayiṣyāmi nānyathā 1| sāhāyyaṃ dehi me puṇyaṃ yena gacchāmi sāṃpratam | evamuktā tayā raṃbhā tāmuvāca manasvinīm 2| kīdṛgdadāmi sāhāyyaṃ tattvaṃ kathaya bhāmini | dūtatvaṃ gaccha me bhadre etaṃ prati susāṃpratam 3| evamuktaṃ tayā tāṃ tu raṃbhāṃ prati sulocanām | evameva pratijñātaṃ raṃbhayā devayoṣitā 4| kariṣye tava sāhāyyamādeśo mama dīyatām | sadbhāvena viśālākṣī rūpayauvanaśālinī 5| māyayā divyarūpā sā saṃbabhūva varānanā | rūpeṇāpratimāloke mohayaṃtī jagattrayam 6| meroścaiva mahāpuṇye śikhare cārukaṃdare | nānādhātusamākīrṇe nānāratnopaśobhite 7| devavṛkṣaiḥ samākīrṇe bahupuṣpopaśobhite | devavṛṃdasamākīrṇe gaṃdharvāpsarasevite 8| manohare suramye ca śītacchāyāsamākule | caṃdanānāmaśokānāṃ tarūṇāṃ cāruhāsinī 9| dolāyāṃ sā samārūḍhā sarvaśṛṅgāraśobhitā | kauśeyena sunīlena rājamānā varānanā 10| baṃdhūkapuṣpavarṇena kaṃcukena dvijottama | sarvāṃgasuṃdarī bālā vīṇātālakarāvilā 11| gāyamānā varaṃ gītaṃ susvaraṃ viśvamohanam | tābhiḥ parivṛtā bālā sakhībhiḥ sumanoharā 12| aṃgastu kaṃdare puṇye ekāṃte dhyānamāsthitaḥ | kāmakrodhavihīnastu dhyāyamāno janārdanam 13| sa śrutvā susvaraṃ gītaṃ madhuraṃ sumanoharam | tālamānakriyopetaṃ sarvasatvavikarṣaṇam 14| dhyānāccacāla tejasvī māyāgītena mohitaḥ | samutthāyāsanāttūrṇaṃ vīkṣamāṇo muhurmuhuḥ 15| jagāma tatra vegena māyācalitamānasaḥ | dolāsaṃsthāṃ vilokyaiva vīṇādaṃḍakarāvilām 16| hasamānāṃ sugāyaṃtīṃ pūrṇacaṃdranibhānanām | mohitastena gītena rūpeṇāpi mahāyaśāḥ 17| tasyā lāvaṇyabhāvena manmathasya śarāhataḥ | ākulavyākulajñāna ṛṣiputro dvijottamaḥ 18| pralapatyatimohena jṛṃbhate ca punaḥ punaḥ | svedaḥ kaṃpotha saṃtāpastasyājāyata tatkṣaṇāt 19| muhyanniva mahāmohairglānaścalitamānasaḥ | vepamānastatastvaṃgo dūyamānaḥ samāgataḥ 20| tāmālokya viśālākṣīṃ mṛtyukanyāṃ yaśasvinīm | athovāca mahātmā sa sunīthāṃ cāruhāsinīm 21| kā tvaṃ kasya varārohe sakhībhiḥ parivāritā | kena kāryeṇa saṃprāptā kena tvaṃ preṣitā vanam 22| tavāṃgaṃ suṃdaraṃ sarvamatra bhāti mahāvane | samācakṣva mamādyaiva prasādasumukhī bhava 23| māyāmohena saṃmugdhastasyāḥ karma na viṃdati | mārgaṇairmanmathasyāpi parividdho mahāmuniḥ 24| evaṃvidhaṃ mahadvākyaṃ samākarṇya mahāmateḥ | novāca kiṃcitsā vipraṃ samālokya sakhīmukham 25| raṃbhāṃ ca prerayāmāsa sunīthā saṃjñayā sakhīm | samuvāca tato raṃbhā sādaraṃ taṃ dvijaṃ prati 26| iyaṃ kanyā mahābhāgā mṛtyoścāpi mahātmanaḥ | sunīthākhyā prasiddheyaṃ sarvalakṣaṇasaṃpadā 27| patimanvicchatī bālā dharmavaṃtaṃ taponidhim | śāṃtaṃ dāṃtaṃ mahāprājñaṃ vedavidyāviśāradam 28| evaṃvidhaṃ mahadvākyaṃ samākarṇya mahāmuniḥ | tāmuvāca tatastvaṃgo raṃbhāmapsarasāṃ varām 29| mayā cārādhito viṣṇuḥ sarvaviśvamayo hariḥ | tena datto varo mahyaṃ putrākhyaḥ sarvasiddhidaḥ 30| tannimittamahaṃ bhadre sutārthaṃ nityameva ca | kasyacitpuṇyavīryasya kanyāmekāṃ praciṃtaye 31| sadaivāhaṃ na paśyāmi subhāryāṃ satyamīdṛśīm | iyaṃ dharmasya vai kanyā dharmācārā varānanā 32| māmevaṃ hi bhajatveṣā yadi kāntamihecchati | yaṃ yamicchediyaṃ bālā taṃ dadāmi na saṃśayaḥ 33| adeyaṃ deyamityāha asyāḥ saṃgamakāraṇāt | ekamevaṃ tvayā deyaṃ śrūyatāṃ dvijasattama 34| raṃbhovāca- vipreṃdra tvaṃ śṛṇuṣveha pratijñāṃ vacmi sāṃpratam | eṣā naiva tvayā tyājyā dharmapatnī tavaiva hi 35| asyā doṣo guṇo naiva grāhya eva tvayā kadā | ityarthe pratyayaṃ vipra pratyakṣaṃ paridarśaya 36| svahastaṃ dehi vipreṃdra satyapratyayakārakam | evamastu mayā datto hyasyā hasto na saṃśayaḥ 37| sūta uvāca- evaṃ saṃbadhikaṃ kṛtvā satyapratyayakārakam | gāṃdharveṇa vivāhena sunīthāmupayemivān 38| tasmai datvā sunīthāṃ tāṃ raṃbhā hṛṣṭena cetasā | sā tāṃ cāmaṃtrayitvā vai gatā gehaṃ svakaṃ punaḥ 39| prahṛṣṭacetasaḥ sakhyaḥ svasthānaṃ parijagmire | gatāsu tāsu sarvāsu sakhīṣu dvijasattamaḥ 40| reme tvaṃgastayā sārdhaṃ priyayā bhāryayā saha | tasyāmutpādya tanayaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam 41| cakāra nāma tasyaiva venākhyaṃ tanayasya hi | vavṛdhe sa mahātejāḥ sunīthātanayastadā 42| vedaśāstramadhītyaiva dhanurvedaṃ guṇānvitam | sarvāsāmapi medhāvī vidyānāṃ pārameyivān 43| aṃgasya tanayo venaḥ śiṣṭācāreṇa vartate | sa veno brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kṣattrācāraparo'bhavat 44| divi ceṃdro yathā bhāti sarvatejaḥsamanvitaḥ | bhātyevaṃ tu mahāprājñaḥ svabalena parākramaiḥ 45| cākṣuṣasyāṃtare prāpte vaivasvatasamāgate | prajāpālaṃ vinā loke prajāḥ sīdaṃti sarvadā 46| ṛṣayo dharmatattvajñāḥ prajāhetostapodhanāḥ | vyaciṃtayanmahīpālaṃ dharmajñaṃ satyapaṃḍitam 47| taṃ venameva dadṛśuḥ saṃpannaṃ lakṣaṇairyutam | prājāpatye pade puṇye abhyaṣiṃcandvijottamāḥ 48| abhiṣikte mahābhāge tvaṃgaputre tadā nṛpe | te prajāpatayaḥ sarve jagmuścaiva tapovanam 49| gateṣu teṣu sarveṣu veno rājyamakārayat | sūta uvāca- sā sunīthā sutaṃ dṛṣṭvā sarvarājyaprasādhakam 50| viśaṃkate prabhāveṇa śāpāttasya mahātmanaḥ | mama putro mahābhāgo dharmatrātā bhaviṣyati 51| ityevaṃ ciṃtayennityaṃ pūrvapāpādviśaṃkitā | dharmāṃgāni supuṇyāni sutāgre paridarśayet 52| satyabhāvādi kānpuṇyānguṇānsā vai prakāśayet | ityuvāca sutaṃ sā hi ahaṃ dharmasutā suta 53| pitā te dharmatattvajñastasmāddharmaṃ samācara | ityevaṃ bodhayennityaṃ putraṃ venaṃ tadā satī 54| mātāpitrostayorvākyaṃ prajāyuktaṃ prapālayet | evaṃ venaḥ prajāpālaḥ saṃjātaḥkṣitimaṃḍale 55| sukhena jīvate lokaḥprajādharmeṇaraṃjitāḥ | evaṃ rājyaprabhāvaṃ tu venasyāpi mahātmanaḥ 56| dharmabhāvāḥ pravartaṃte tasmiñchāsati pārthive 57| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ 36