Chapter 72

पिप्पल उवाच- मातलेश्च वचः श्रुत्वा स राजा नहुषात्मजः । किं चकार महाप्राज्ञस्तन्मे विस्तरतो वद १। सर्वपुण्यमयी पुण्या कथेयं पापनाशिनी । श्रोतुमिच्छाम्यहं प्राज्ञ नैव तृप्यामि सर्वदा २। सुकर्मोवाच- सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठो ययातिर्नृपसत्तमः । तमुवाचागतं दूतं मातलिं शक्रसारथिम् ३। ययातिरुवाच- शरीरं नैव त्यक्ष्यामि गमिष्ये न दिवं पुनः । शरीरेण विना दूत पार्थिवेन न संशयः ४। यद्यप्येवं महादोषाः कायस्यैव प्रकीर्तिताः । पूर्वं चापि समाख्यातं त्वया सर्वं गुणागुणम् ५। नाहं त्यक्ष्ये शरीरं वै नागमिष्ये दिवं पुनः । इत्याचक्ष्व इतो गत्वा देवदेवं पुरंदरम् ६। एकाकिना हि जीवेन कायेनापि महामते । नैव सिद्धिं प्रयात्येवं सांसारिकमिहैव हि ७। नैव प्राणं विना कायो जीवः कायं विना नहि । उभयोश्चापि मित्रत्वं नयिष्ये नाशमिंद्र न ८। यस्य प्रसादभावाद्वै सुखमश्नाति केवलम् । शरीरस्याप्ययं प्राणो भोगानन्यान्मनोनुगान् ९। एवं ज्ञात्वा स्वर्गभोग्यं न भोज्यं देवदूतक । संभवंति महादुष्टा व्याधयो दुःखदायकाः १०। मातले किल्बिषाच्चैव जरादोषात्प्रजायते । पश्य मे पुण्यसंयुक्तं कायं षोडशवार्षिकम् ११। जन्मप्रभृति मे कायः शतार्धाब्दं प्रयाति च । तथापि नूतनो भावः कायस्यापि प्रजायते १२। मम कालो गतो दूत अब्दा प्रनंत्यमनुत्तमम् । यथा षोडशवर्षस्य कायः पुंसः प्रशोभते १३। तथा मे शोभते देहो बलवीर्यसमन्वितः । नैव ग्लानिर्न मे हानिर्न श्रमो व्याधयो जरा १४। मातले मम कायेपि धर्मोत्साहेन वर्द्धते । सर्वामृतमयं दिव्यमौषधं परमौषधम् १५। पापव्याधिप्रणाशार्थं धर्माख्यं हि कृतम्पुरा । तेन मे शोधितः कायो गतदोषस्तु जायते १६। हृषीकेशस्य संध्यानं नामोच्चारणमुत्तमम् । एतद्रसायनं दूत नित्यमेवं करोम्यहम् १७। तेन मे व्याधयो दोषाः पापाद्याः प्रलयं गताः । विद्यमाने हि संसारे कृष्णनाम्नि महौषधे १८। मानवा मरणं यांति पापव्याधि प्रपीडिताः । न पिबंति महामूढाः कृष्ण नाम रसायनम् १९। तेन ध्यानेन ज्ञानेन पूजाभावेन मातले । सत्येन दानपुण्येन मम कायो निरामयः २०। पापर्द्धेरामयाः पीडाः प्रभवंति शरीरिणः । पीडाभ्यो जायते मृत्युः प्राणिनां नात्र संशयः २१। तस्माद्धर्मः प्रकर्तव्यः पुण्यसत्याश्रयैर्नरैः । पंचभूतात्मकः कायः शिरासंधिविजर्जरः २२। एवं संधीकृतो मर्त्यो हेमकारीव टंकणैः । तत्र भाति महानग्निर्द्धातुरेव चरः सदा २३। शतखंडमये विप्र यः संधत्ते सबुद्धिमान् । हरेर्नाम्ना च दिव्येन सौभाग्येनापि पिप्पल २४। पंचात्मका हि ये खंडाः शतसंधिविजर्जराः । तेन संधारिताः सर्वे कायो धातुसमो भवेत् २५। हरेः पूजोपचारेण ध्यानेन नियमेन च । सत्यभावेन दानेन नूत्नः कायो विजायते २६। दोषा नश्यंति कायस्य व्याधयः शृणु मातले । बाह्याभ्यंतरशौचं हि दुर्गंधिर्नैव जायते २७। शुचिस्ततो भवेत्सूत प्रसादात्तस्य चक्रिणः । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि स्वर्गमत्र करोम्यहम् २८। तपसा चैव भावेन स्वधर्मेण महीतलम् । स्वर्गरूपं करिष्यामि प्रसादात्तस्य चक्रिणः २९। एवं ज्ञात्वा प्रयाहि त्वं कथयस्व पुरंदरम् । सुकर्मोवाच- समाकर्ण्य ततः सूतो नृपतेः परिभाषितम् ३०। आशीर्भिरभिनंद्याथ आमंत्र्य नृपतिं गतः । सर्वं निवेदयामास इंद्राय च महात्मने ३१। समाकर्ण्य सहस्राक्षो ययातेस्तु महात्मनः । तस्याथ चिंतयामासानयनार्थं दिवं प्रति ३२। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरिते द्विसप्ततितमोऽध्यायः ७२।

pippala uvāca- mātaleśca vacaḥ śrutvā sa rājā nahuṣātmajaḥ | kiṃ cakāra mahāprājñastanme vistarato vada 1| sarvapuṇyamayī puṇyā katheyaṃ pāpanāśinī | śrotumicchāmyahaṃ prājña naiva tṛpyāmi sarvadā 2| sukarmovāca- sarvadharmabhṛtāṃ śreṣṭho yayātirnṛpasattamaḥ | tamuvācāgataṃ dūtaṃ mātaliṃ śakrasārathim 3| yayātiruvāca- śarīraṃ naiva tyakṣyāmi gamiṣye na divaṃ punaḥ | śarīreṇa vinā dūta pārthivena na saṃśayaḥ 4| yadyapyevaṃ mahādoṣāḥ kāyasyaiva prakīrtitāḥ | pūrvaṃ cāpi samākhyātaṃ tvayā sarvaṃ guṇāguṇam 5| nāhaṃ tyakṣye śarīraṃ vai nāgamiṣye divaṃ punaḥ | ityācakṣva ito gatvā devadevaṃ puraṃdaram 6| ekākinā hi jīvena kāyenāpi mahāmate | naiva siddhiṃ prayātyevaṃ sāṃsārikamihaiva hi 7| naiva prāṇaṃ vinā kāyo jīvaḥ kāyaṃ vinā nahi | ubhayoścāpi mitratvaṃ nayiṣye nāśamiṃdra na 8| yasya prasādabhāvādvai sukhamaśnāti kevalam | śarīrasyāpyayaṃ prāṇo bhogānanyānmanonugān 9| evaṃ jñātvā svargabhogyaṃ na bhojyaṃ devadūtaka | saṃbhavaṃti mahāduṣṭā vyādhayo duḥkhadāyakāḥ 10| mātale kilbiṣāccaiva jarādoṣātprajāyate | paśya me puṇyasaṃyuktaṃ kāyaṃ ṣoḍaśavārṣikam 11| janmaprabhṛti me kāyaḥ śatārdhābdaṃ prayāti ca | tathāpi nūtano bhāvaḥ kāyasyāpi prajāyate 12| mama kālo gato dūta abdā pranaṃtyamanuttamam | yathā ṣoḍaśavarṣasya kāyaḥ puṃsaḥ praśobhate 13| tathā me śobhate deho balavīryasamanvitaḥ | naiva glānirna me hānirna śramo vyādhayo jarā 14| mātale mama kāyepi dharmotsāhena varddhate | sarvāmṛtamayaṃ divyamauṣadhaṃ paramauṣadham 15| pāpavyādhipraṇāśārthaṃ dharmākhyaṃ hi kṛtampurā | tena me śodhitaḥ kāyo gatadoṣastu jāyate 16| hṛṣīkeśasya saṃdhyānaṃ nāmoccāraṇamuttamam | etadrasāyanaṃ dūta nityamevaṃ karomyaham 17| tena me vyādhayo doṣāḥ pāpādyāḥ pralayaṃ gatāḥ | vidyamāne hi saṃsāre kṛṣṇanāmni mahauṣadhe 18| mānavā maraṇaṃ yāṃti pāpavyādhi prapīḍitāḥ | na pibaṃti mahāmūḍhāḥ kṛṣṇa nāma rasāyanam 19| tena dhyānena jñānena pūjābhāvena mātale | satyena dānapuṇyena mama kāyo nirāmayaḥ 20| pāparddherāmayāḥ pīḍāḥ prabhavaṃti śarīriṇaḥ | pīḍābhyo jāyate mṛtyuḥ prāṇināṃ nātra saṃśayaḥ 21| tasmāddharmaḥ prakartavyaḥ puṇyasatyāśrayairnaraiḥ | paṃcabhūtātmakaḥ kāyaḥ śirāsaṃdhivijarjaraḥ 22| evaṃ saṃdhīkṛto martyo hemakārīva ṭaṃkaṇaiḥ | tatra bhāti mahānagnirddhātureva caraḥ sadā 23| śatakhaṃḍamaye vipra yaḥ saṃdhatte sabuddhimān | harernāmnā ca divyena saubhāgyenāpi pippala 24| paṃcātmakā hi ye khaṃḍāḥ śatasaṃdhivijarjarāḥ | tena saṃdhāritāḥ sarve kāyo dhātusamo bhavet 25| hareḥ pūjopacāreṇa dhyānena niyamena ca | satyabhāvena dānena nūtnaḥ kāyo vijāyate 26| doṣā naśyaṃti kāyasya vyādhayaḥ śṛṇu mātale | bāhyābhyaṃtaraśaucaṃ hi durgaṃdhirnaiva jāyate 27| śucistato bhavetsūta prasādāttasya cakriṇaḥ | nāhaṃ svargaṃ gamiṣyāmi svargamatra karomyaham 28| tapasā caiva bhāvena svadharmeṇa mahītalam | svargarūpaṃ kariṣyāmi prasādāttasya cakriṇaḥ 29| evaṃ jñātvā prayāhi tvaṃ kathayasva puraṃdaram | sukarmovāca- samākarṇya tataḥ sūto nṛpateḥ paribhāṣitam 30| āśīrbhirabhinaṃdyātha āmaṃtrya nṛpatiṃ gataḥ | sarvaṃ nivedayāmāsa iṃdrāya ca mahātmane 31| samākarṇya sahasrākṣo yayātestu mahātmanaḥ | tasyātha ciṃtayāmāsānayanārthaṃ divaṃ prati 32| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthavarṇane yayāticarite dvisaptatitamo'dhyāyaḥ 72|