Chapter 71

ऋषय ऊचुः - सूत जीव चिरं साधो त्वयातिकरुणात्मना । संवादो ह्यद्भुतः प्रोक्तो यश्चासीन्नारदेशयोः १। भगवन्नाममहिमा नारदेन महात्मना । कीदृक्श्रुतः समाख्याहि श्रद्धया शृण्वतां गुरो २। सूत उवाच- शृणुध्वं मुनयः सर्वे पुरावृत्तं वदाम्यहम् । यस्मिञ्छ्रुते द्विजश्रेष्ठाः कृष्णे भक्तिर्विवर्द्धते ३। एकदा नारदो द्रष्टुं पितरं सुसमाहितः । जगाम मेरुशिखरं सिद्धचारणसेवितम् ४। तत्र देवं समासीनं ब्रह्माणं जगतां पतिम् । नमस्कृत्याब्रवीद्विप्रा नारदो मुनिसत्तमः ५। नारद उवाच- नाम्नोऽस्य यावतीशक्तिर्वद विश्वेश्वर प्रभो । कीदृक्तु नाममहिमा अव्ययस्य महात्मनः ६। योऽयं विश्वेश्वरः साक्षादयं नारायणो हरिः । परमात्मा हृषीकेशः सर्वजीवेषु संगतः ७। मायाविमोहिताः सर्वे भगवंतमधोक्षजम् । नैव जानंत्यसारेऽस्मिन्नरा मूढाः कलौ युगे ८। ब्रह्मोवाच- अस्मिन्कलौ विशेषेण नामोच्चारणपूर्वकम् । भक्तिः कार्या यथा वत्स तथा त्वं श्रोतुमर्हसि ९। दृष्टं परेषां पापानामनुक्तानां विशोधनम् । विष्णोर्जिष्णोः प्रयत्नेन स्मरणं पापनाशनम् १०। मिथ्या ज्ञात्वा ततः सर्वं हरेर्नामपठन्जपन् । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णोः परंपदम् ११। ये वदंति नरा नित्यं हरिरित्यक्षरद्वयम् । तस्योच्चारणमात्रेण विमुक्तास्ते न संशयः १२। प्रायश्चित्तानि सर्वाणि कृष्णानुस्मरणं परम् । प्रातर्निशि तथा सायं मध्याह्नादिषु संस्मरन् १३। नारायणमवाप्नोति सद्यः पापक्षयं नरः । विष्णुसंस्मरता देव समस्तक्लेशसंक्षये १४। मुक्तिं प्रयाति स्वर्गाप्तिस्तस्य विष्णोस्तु कीर्त्तनात् । वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु १५। तदक्षयं विजानीयाद्यावदिंद्राश्चतुर्दश । क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरावृत्तिलक्षणम् १६। क्व जपो वासुदेवस्य मुक्तिबीजमनुत्तमम् । तन्मुखं परमं तीर्थं यत्रावर्त्तं वितन्वती १७। नमो नारायणायेति भाति प्राची सरस्वती । तस्मादहर्निशं विष्णुस्मरणात्पुरुषोत्तमः १८। न याति नरकं पुत्र संक्षीणकलिकल्मषः । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं भाषितं मम सुव्रत १९। नामोच्चारणमात्रेण महापापात्प्रमुच्यते । रामरामेति रामेति रामेति च पुनर्जपन् २०। स चांडालोऽपि पूतात्मा जायते नात्र संशयः । कुरुक्षेत्रं तथा काशी गया वै द्वारिका तथा २१। सर्वं तीर्थं कृतं तेन नामोच्चारणमात्रतः । कृष्णकृष्णेति कृष्णेति इति वायो जपन्पठन् २२। इहलोकं परित्यज्य मोदते विष्णुसंनिधौ । नृसिंहेति मुदा विप्र सततं प्रजपन्पठन् २३। महापापात्प्रमुच्येत कलौ भागवतो नरः । ध्यायन्कृते यजन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् २४। यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् । एतज्ज्ञात्वा निमग्नाश्च जगदात्मनि केशवे २५। सर्वपापपरिक्षीणा यांति विष्णोः परं पदम् । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नृसिंहो वामनस्तथा २६। रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्की ततः स्मृतः । एते दशावताराश्च पृथिव्यां परिकीर्तिताः २७। एतेषां नाममात्रेण ब्रह्महा शुध्यते सदा । प्रातः पठन्जपन्ध्यायन्विष्णोर्नाम यथा तथा २८। मुच्यते नात्र संदेहः स वै नारायणो भवेत् । सूत उवाच- श्रुत्वा वै नारदो ह्येतद्विस्मयं परमं गतः २९। उवाच पितरं तत्र किमुक्तं देवसत्तम । देवाः सहस्रशः संति रुद्राः संति सहस्रशः ३०। पितरः संति शतशः यक्षाश्च किन्नरास्तथा । भूताः प्रेताः पिशाचाश्च ये केचिद्देवयोनयः ३१। तेषां नाम्ना च माहात्म्यं श्रुतं दृष्टं तथा न च । श्रीविष्णोर्नाममाहात्म्यं यादृशं च श्रुतं मया ३२। यस्य वै नाममात्रेण मुच्यते नात्र संशयः । किं वै तीर्थकृते देव पृथिव्यामटने कृते ३३। यस्य वै नाममहिमा श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् । तन्मुखं तु महत्तीर्थं तन्मुखं क्षेत्रमेव च ३४। यन्मुखे रामरामेति तन्मुखं सर्वकामिकम् । कानि वै तस्य नामानि कति वीर्याणि सुव्रत ३५। तत्सर्वं च विशेषेण मम ब्रूहि पितामह । ब्रह्मोवाच- व्यापकोऽयं सदा विष्णुः परमात्मा सनातनः ३६। अनादिनिधनः श्रीमान्भूतात्मा भूतभावनः । यस्मादहं हि संजातो सोऽयं विष्णुः सदावतु ३७। सोऽयं कालस्य कालो वै सोऽयं मम तु पूर्वजः । अक्षयः पुंडरीकाक्षो मतिमानव्ययः पुमान् ३८। शेषशायी सदा विष्णुः सहस्रशीर्षा महत्प्रभुः । सर्वभूतमयः साक्षाद्विश्वरूपो जनार्दनः ३९। कैटभारिरयं विष्णुर्धाता देवो जगत्पतिः । तस्याहं नामगोत्रं च न वेद्मि पुरुषर्षभ ४०। वेदवाद्यप्यहं तात नाहं ज्ञाता कदाचन । अतस्त्वं गच्छ देवर्षे यत्रास्ति किल विश्वराट् ४१। स च तत्त्वं मुनिश्रेष्ठ सर्वं ते कथयिष्यति । स एव पुरुषः श्रीमान्कैलासाधिपतिः सदा ४२। सर्वेषां विष्णुभक्तानामयं श्रेष्ठः परात्परः । पंचवक्त्रो ह्युमाकांतः सर्वदुःखनिबर्हणः ४३। विश्वेश्वरो विश्वनाथः सर्वदा भक्तवत्सलः । तत्र गच्छ सुरश्रेष्ठ तत्सर्वं कथयिष्यति ४४। पितुर्वचनमाकर्ण्य तत्र गंतुं प्रचक्रमे । विज्ञातुं नाममाहात्म्यं कैलासभवनं प्रति ४५। यत्र विश्वेश्वरो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । ददर्श नारदस्तत्र देवं तं सुरपूजितम् ४६। कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ४७। कपालिनं सखट्वांगं तीक्ष्णं शूलासिधारिणम् । पिनाकधारिणं भीमं वरदं वृषवाहनम् ४८। भस्मांगं व्यालशोभाढ्यं शशांककृतशेखरम् । नीलजीमूतसंकाशं सूर्यकोटिसमप्रभम् ४९। क्रीडंतं तत्र देवेशं साष्टांगं दंडवत्पुनः । तं दृष्ट्वा तु महादेवो विस्मयोत्फुल्ललोचनः 6.71.५०। वैष्णवानां परः श्रेष्ठः प्राह वाडवसत्तमम् । कस्मादिह समायातो वद देवर्षिसत्तम ५१। नारद उवाच- एकस्मिन्नेव काले तु गतोऽहं ब्रह्मणोंतिकम् । श्रुतं तत्र मया देव विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् ५२। ब्रह्मणा कथितं तत्र ममाग्रे देवसत्तम । नाम्नोऽस्य यावती शक्तिः सा श्रुता ब्रह्मणो मुखात् ५३। तत्र पृष्टं मया पूर्वं विष्णोर्नामसहस्रकम् । तदाहं ब्रह्मणा चोक्तं नाहं जानामि नारद ५४। जानात्ययं महारुद्रस्तत्सर्वं कथयिष्यति । महाश्चर्यं तु संप्राप्य ह्यागतस्तव सन्निधौ ५५। अस्मिन्कलियुगे घोरेऽल्पायुषश्चैव मानवाः । विधर्मेषु रता नित्यं नामनिष्ठा न वै पुनः ५६। पाखंडिनस्तथा विप्रा धर्मेषु विरताः सदा । संध्याहीन व्रतभ्रष्टा दुष्टा मलिनरूपिणः ५७। यथा विप्रास्तथा क्षत्रा वैश्याश्चैव पुनः पुनः । एवं शूद्रास्तथान्ये च न वै भागवता नराः ५८। शूद्रा द्विजातिबाह्याश्च कलौ विश्वेश्वर प्रभो । धर्माधर्मौ न जानंति हितं वाऽहितमेव वा ५९। एवं ज्ञात्वा ह्यहं स्वामिन्नागतः संनिधौ तव । पुनश्च नाममाहात्म्यं श्रुतं वै ब्रह्मणो मुखात् ६०। त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं नाथो मम सर्वदा । त्रिपुरारिश्च विश्वात्मा धाता त्वं च पुनः पुनः ६१। कथयस्व प्रसादेन विष्णोर्नामसहस्रकम् । सौभाग्यजननं पुंसां परं भक्तिकरं सदा ६२। ब्राह्मणानां ब्रह्मदं च क्षत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां धनदं नित्यं शूद्राणां सुखदायकम् ६३। तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्सकाशान्महेश्वर । त्वं समर्थोऽसि भक्तानां सर्वदा केशवं प्रति ६४। कथयस्व प्रसादेन यदि गोप्यं न सुव्रत । इदं पवित्रं परमं सर्वतीर्थमयं सदा ६५। अतो वै श्रोतुमिच्छामि वद विश्वेश्वर प्रभो । श्रुत्वा नारदवाक्यानि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ६६। रोमांचितस्ततो जातो विष्णोर्नामानि संस्मरन् । ईश्वर उवाच- एतद्गोप्यं परं ब्रह्मन्विष्णोर्नामसहस्रकम् ६७। एतच्छ्रुत्वा नरो वत्स न लभेद्दुर्गतिं क्वचित् । कदाचिच्च गते काले पार्वती मामुवाच ह ६८। पार्वत्युवाच - कैलासाधिपते मह्यं कथयस्व यथातथम् । त्वं किं जपसि देवेश परैश्वर्यसमाहितः ६९। सदा त्वं भस्मलिप्तांगः कृत्तिवासाः सदा कथम् । जटाधरः कथं जातो वद विश्वेश्वर प्रभो ७०। त्वं देवः सर्वदेवानां त्वं गुरुः सर्वकर्मणाम् । त्वं पतिर्मम विश्वेश विश्वनाथ जगत्प्रभो ७१। महादेव उवाच- इति पृष्टं मम ब्रह्मन्पार्वत्या च पुनः पुनः । तदा सर्वं मया ख्यातं तस्याश्चाग्रे विशेषतः ७२। शृणु नारद वक्ष्यामि यदुक्तं पार्वतीं प्रति । येन प्रसन्नो भगवान्मुक्तिदाता न संशयः ७३। ममायं तु पिता साक्षाद्बन्धुश्चैव तु सर्वदा । तस्याहं सर्वदा भक्तो ह्ययं मम पतिः सदा ७४। तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम । सूत उवाच- एवमुक्त्वा नारदाय कथयामास वै द्विजाः ७५। उमायै यत्पुरा प्रोक्तं विष्णोर्नामसहस्रकम् । महेशाच्चैव तत्प्राप्तं कैलासे नारदेन वै ७६। कदाचिद्दैवयोगेन कैलासात्स समागतः । नैमिषारण्यसंज्ञं तु तीर्थं वै परमाद्भुतम् ७७। तत्रस्था ऋषयः सर्वे दृष्ट्वा तं ऋषिसत्तमम् । पूजां चक्रुर्विशेषेण नारदाय महात्मने ७८। आगतं नारदं ज्ञात्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । पुष्पवृष्टिं प्रचक्रुस्ते वैष्णवा द्विजसत्तमाः ७९। पाद्यमर्घ्यं ततः कृत्वा कृत्वा चारार्तिकं ततः । निवेद्य फलमूलानि दंडवत्पतिता भुवि ८०। ऊचुश्च कृतकृत्याः स्म देशे ह्यस्मिन्महामुने । भवतो दर्शनं जातं पवित्रं पापनाशनम् ८१। त्वत्प्रसादाच्च देवेश पुराणानि श्रुतानि च । ब्रह्मन्केन प्रकारेण सर्वपापक्षयो भवेत् ८२। विना दानेन तपसा विना तीर्थ तपो मखैः । विना दानैर्विना ध्यानैर्विना चेंद्रियनिग्रहैः । विना शास्त्रसमूहैश्च कथं मुक्तिरवाप्यते ८३। नारद उवाच- कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । प्रणिपत्य महादेवं पर्यपृच्छदुमाप्रियम् ८४। पार्वत्युवाच- भगवंस्त्वं परो देवः सर्वज्ञः सर्वपूजितः । स त्वमत्त्यर्च्यते देवैरिंद्रसूर्यादिकैरपि ८५। लभंतेऽभिमतां सिद्धिं सर्वेऽभ्यर्च्य वरप्रदम् । त्वं जन्ममृत्युरहितः स्वयंभूः सर्वशक्तिमान् ८६। सदा ध्यायसि किं स्वामिन्दिग्वासा मदनांतकः । तपश्चरसि कस्मात्त्वं जटिलो भस्मधूसरः ८७। किं वा जपसि देवेश परं कौतूहलं हि मे । अनुग्राह्या यदा तेऽस्मि तत्त्वं कथय सुव्रतम् ८८। महादेव उवाच- नेदं कस्यापि कथितं गोपनीयमिदं मम । किंतु वक्ष्यामि ते भद्रे त्वं भक्तासि प्रियासि मे ८९। पुरा सत्ययुगे देवि विशुद्धमतयोऽखिलाः । यजंति विष्णुमेवैकं ज्ञात्वा सर्वेश्वरेश्वरम् ९०। प्रयांति परमामृद्धिमैहिकामुष्मिकीं प्रिये । यां न प्राप्ताः सुराः सर्वे ऋषयः क्लेशसंयुताः ९१। ते तां गतिं प्रपद्यंते ये नामकृतनिश्चयाः । मन्मुखादपि संश्रुत्य देवा विष्णुबहिर्मुखाः ९२। वेदैः पुराणैः सिद्धांतैर्भिन्नैर्विभ्रांतचेतसः । निश्चयं नाधिगच्छंति किं तत्वं किं परं पदम् ९३। तुलापुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मखैः । वाराणसीप्रयागादि तीर्थस्नानादिभिः प्रिये ९४। गयाश्राद्धादिभिः पित्र्यैर्वेदपाठादिभिर्जपैः । तपोभिरुग्रैर्नियमैर्यमैर्भूतदयादिभिः ९५। गुरुशुश्रूषणैः सेव्यैर्धर्मैर्वर्णाश्रमान्वितैः । ज्ञानध्यानादिभिः सम्यक्चरितैर्जन्मकोटिभिः ९६। न यांति तत्परं श्रेयो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । सर्वभावैः समाश्रित्य पुराणपुरुषोत्तमम् ९७। अनन्यगतयो मर्त्या भोगिनोऽपि परंतपे । ज्ञानवैराग्यरहिता ब्रह्मचर्यादिवर्जिताः ९८। सर्वधर्मोज्झिता विष्णोर्नाममात्रैकजल्पिनः । सुखेन यां गतिं यांति न तां सर्वेऽपि धार्मिकाः ९९। स्मर्त्तव्यः सततं विष्णुर्विस्मर्तव्यो न जातुचित् । सर्वे विधिनिषेधाः स्युरेतस्यैव विधिं कराः 6.71.१००। किंतु ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च निरंहसः । निर्भयं विष्णुनाम्नैव यथेष्टं पदमागताः १०१। अलब्ध्वा चात्मनः पूजां सम्यगाराधितो हरिः । मयास्मादपि च श्रेष्ठं वांच्छताहं कृतात्मना १०२। ततः साक्षाज्जगन्नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः । अंशांशेनात्मनैवैतान्पूजयामास केशवः १०३। देवान्पितॄन्द्विजान्हव्यकव्याद्यैः करुणामयः । ततः प्रभृति पूज्यंते त्रैलोक्ये सचराचरे १०४। ब्रह्मादयः सुराः सर्वे प्रसादाच्छार्ङ्गधन्वनः । मां चोवाच यथा मत्तः पूज्यः श्रेष्ठो भविष्यसि १०५। त्वामाराध्य तथा शंभो गृहीष्यामि वरं सदा । द्वापरादौ युगे भूत्वा कलया मानुषादिषु १०६। स्वागमैः कल्पितैस्त्वं च जनान्मद्विमुखान्कुरु । मां च गोपय येन स्यात्सृष्टिरेषोत्तरोत्तरा १०७। एष मोहं सृजाम्याशु योजनान्मोहयिष्यति । त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय १०८। अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज । प्रकाशं कुरु चात्मानमप्रकाशं च मां कुरु १०९। ततस्तं प्रणिपत्याहमवोचं परमेश्वरम् । ब्रह्महत्या सहस्रस्य पापं शाम्येत्कथंचन ११०। न पुनस्त्वदविज्ञानं कल्पकोटिशतैरपि । तस्मान्मया कृता स्पर्द्धा पवित्रः स्यां कथं हरे १११। तन्मे कथय गोविंद पायश्चित्तं यदिच्छसि । ततः प्रसन्नो भगवानवोचत्तत्त्वमात्मनः ११२। येनाहमधिकस्तस्मादभवं नगनंदिनि । तमेव तपसा नित्यं भजामि स्तौमि चिंतये ११३। परमो विष्णुरेवैकस्तज्ज्ञानं मुक्तिसाधनम् । शास्त्राणां निर्णयस्त्वेषस्तदन्यन्मोहनाय च ११४। दानं विना च या मुक्तिः साम्यं च मम विष्णुना । तीर्थादिमात्रतो ज्ञानं ममाधिक्यं च विष्णुतः ११५। अभेदश्चास्मदादीनां मुक्तानां हरिणा तथा । इत्यादि सर्वमोहाय कथ्यते सति नान्यथा । तेनाद्वितीय महिमो जगत्पूज्योऽस्मि पार्वति ११६। पार्वत्युवाच - तन्मे कथय देवेश यथाहमपि शंकर । सर्वेश्वरी निरुपमा तव स्यां सदृशी प्रभो ११७। महादेव उवाच- साधुसाधु त्वया पृष्टं विष्णोर्भगवतः प्रिये । नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि मुख्यं त्रैलोक्यमुक्तिदम् ११८। अस्य श्रीविष्णोर्नामसहस्रस्तोत्रस्य श्रीमहादेव ऋषिरनुष्टुपच्छंदः । ह्रीं बीजं श्रीं शक्तिः क्लीं कीलकं चतुर्वर्गधर्मकामार्थमोक्षार्थे जपे विनियोगः । ॐवासुदेवाय विद्महे महाहंसाय धीमहि । तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् अंगन्यासकरन्यासौ विधिपूर्वं यदा पठेत् । तत्फलं कोटिगुणितं भवत्येव न संशयः ११९। श्रीवासुदेवः परंब्रह्म इति हृदये । मूलप्रकृतिरिति शिरः । महावराह इति शिखा । सूर्यवंशध्वज इति कवचम् । ब्रह्मादिकाम्यललित जगदाश्चर्य शैशव इति नेत्रम् । यथार्थखंडिताशेष इत्यस्त्रम् । नमोनारायणायेति न्यासं सर्वत्र कारयेत् । ॐनमोनारायणाय पुरुषाय महात्मने । विशुद्धसत्वधिष्ण्याय महाहंसाय धीमहि । ॐह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः । क्लीं कृष्णाय विष्णवे ह्रीं रामाय धीमहि तन्नो देवः प्रचोदयात् । क्ष्रौं नृसिंहाय विद्महे श्रीं श्रीकंठाय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् । ॐवासुदेवाय विद्महे देवकीसुताय धीमहि तन्नः कृष्णः प्रचोदयात् । ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः। क्लीं कृष्णाय गोविंदाय गोपीजनवल्लभाय स्वाहा । इति मंत्रम् समुच्चार्य जपेद्वा विष्णुमव्ययम् । श्रीनिवासं जगन्नाथं तस्य स्तोत्रं पठेत्सुधीः १२०। ॐवासुदेवः परं ब्रह्म परमात्मा परात्परः । परंधाम परंज्योतिः परंतत्वं परं पदम् १२१। परः शिवः परोध्येयः परं ज्ञानं परागतिः । परमार्थः परंश्रेयः परानंदः परोदयः १२२। परो व्यक्तात्परं व्योम परमर्द्धिः परेश्वरः । निरामयो निर्विकारो निर्विकल्पो निराश्रयः १२३। निरंजनो निरातंको निर्लेपो निरवग्रहः । निर्गुणो निष्कलोऽनंतोऽभयोऽचिंत्योऽबलोचितः १२४। अतीन्द्रियो मितो पारोऽनीशोऽनीहोऽव्ययोऽक्षयः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः सर्वदः सर्वभावनः १२५। सर्वशास्ता सर्वसाक्षी पूज्यः सर्वस्य सर्वदृक्? । सर्वशक्तिः सर्वसारः सर्वात्मा सर्वतोमुखः १२६। सर्वावासः सर्वरूपः सर्वादिः सर्वदुःखहा । सर्वार्थः सर्वतोभद्रः सर्वकारणकारणम् १२७। सर्वातिशयितः सर्वाध्यक्षः सर्वसुरेश्वरः । षड्विंशको महाविष्णुर्महागुह्यो महाविभुः १२८। नित्योदितो नित्ययुक्तो नित्यानंदः सनातनः । मायापतिर्योगपतिः कैवल्यपतिरात्मभूः १२९। जन्ममृत्युजरातीतः कालातीतो भवातिगः । पूर्णः सत्यः शुद्धबुद्धस्वरूपो नित्यचिन्मयः १३०। योगप्रियो योगगम्यो भवबंधैकमोचकः । पुराणपुरुषः प्रत्यक्चैतन्यः पुरुषोत्तमः १३१। वेदांतवेद्यो दुर्ज्ञेयस्तपत्रयविवर्जितः । ब्रह्मविद्याश्रयो नाद्यः स्वप्रकाशः स्वयंप्रभुः १३२। सर्वोपेय उदासीनः प्रणवः सर्वतः समः । सर्वानवद्यो दुष्प्राप्यस्तुरीयस्तमसः परः १३३। कूटस्थः सर्वसंश्लिष्टो वाङ्मनोगोचरातिगः । संकर्षणः सर्वहरः कालः सर्वभयंकरः १३४। अनुल्लंघ्यश्चित्रगतिर्महारुद्रो दुरासदः । मूलप्रकृतिरानंदः प्रद्युम्नो विश्वमोहनः १३५। महामायो विश्वबीजं परशक्तिः सुखैकभूः । सर्वकाम्योऽनतलीलः सर्वभूतवशंकरः १३६। अनिरुद्धः सर्वजीवो हृषीकेशो मनःपतिः । निरुपाधिप्रियो हंसोक्षरः सर्वनियोजकः १३७। ब्रह्मप्राणेश्वरः सर्वभूतभृद्देहनायकः । क्षेत्रज्ञः प्रकृतिः स्वामी पुरुषो विश्वसूत्रधृक् १३८। अंतर्यामी त्रिधामांतः साक्षी त्रिगुण ईश्वरः । योगिगम्यः पद्मनाभः शेषशायी श्रियःपतिः १३९। श्रीसदोपास्यपादाब्जो नित्यश्रीः श्रीनिकेतनः । नित्यं वक्षःस्थलस्थश्रीः श्रीनिधिः श्रीधरो हरिः १४०। वश्यश्रीर्निश्चलः श्रीदो विष्णुः क्षीराब्धिमंदिरः । कौस्तुभोद्भासितोरस्को माधवो जगदार्तिहा १४१। श्रीवत्सवक्षा निःसीम कल्याणगुणभाजनः । पीतांबरो जगन्नाथो जगत्त्राता जगत्पिता १४२। जगद्बंधुर्जर्गत्स्रष्टा जगद्धाता जगन्निधिः । जगदेकस्फुरद्वीर्योऽनहंवादी जगन्मयः १४३। सर्वाश्चर्यमयः सर्वसिद्धार्थः सर्वरंजितः । सर्वामोघोद्यमो ब्रह्मरुद्राद्युत्कृष्टचेतनाः १४४। शंभोः पितामहो ब्रह्मपिता शक्राद्यधीश्वरः । सर्वदेवप्रियः सर्वदेवमूर्तिरनुत्तमः १४५। सर्वदेवैकशरणं सर्वदेवैकदैवतम् । यज्ञभुग्यज्ञफलदो यज्ञेशो यज्ञभावनः १४६। यज्ञत्राता यज्ञपुमान्वनमाली द्विजप्रियः । द्विजैकमानदो विप्र कुलदेवो सुरांतकः १४७। सर्वदुष्टांतकृत्सर्वसज्जनानन्यपालकः । सप्तलोकैकजठरः सप्तलोकैकमंडनः १४८। सृष्टिस्थित्यंतकृच्चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । शंखभृन्नंदकी पद्मपाणिर्गरुडवाहनः १४९। अनिर्देश्यवपुः सर्वपूज्यस्त्रैलोक्यपावनः । अनंतकीर्तिर्निःसीम पौरुषः सर्वमंगलः 6.71.१५०। सूर्यकोटिप्रतीकाशो यमकोटिदुरासदः । मयकोटिजगत्स्रष्टा वायुकोटिमहाबलः १५१। कोटींदु जगदानंदी शंभुकोटिमहेश्वरः । कंदर्पकोटिलावण्यो दुर्गकोट्यरिमर्दनः १५२। समुद्रकोटिगंभीरस्तीर्थकोटि समाह्वयः । कुबेरकोटि लक्ष्मीवाञ्छक्रकोटि विलासवान् १५३। हिमवत्कोटिनिष्कंपः कोटिब्रह्मांडविग्रहः । कोट्यश्वमेधपापघ्नो यज्ञकोटिसमार्चनः १५४। सुधाकोटिस्वास्थ्यहेतुः कामधुक्कोटिकामदः । ब्रह्मविद्याकोटिरूपः शिपिविष्टः शुचिश्रवाः १५५। विश्वंभरस्तीर्थपादः पुण्यश्रवणकीर्तनः । आदिदेवो जगज्जैत्रो मुकुंदः कालनेमिहा १५६। वैकुंठोऽनंतमाहात्म्यो महायोगेश्वरोत्सवः । नित्यतृप्तोलसद्भावो निःशंको नरकांतकः १५७। दीनानाथैकशरणं विश्वैकव्यसनापहः । जगत्कृपाक्षमो नित्यं कृपालुः सज्जनाश्रयः १५८। योगेश्वरः सदोदीर्णो वृद्धिक्षयविवर्जितः । अधोक्षजो विश्वरेताः प्रजापति शताधिपः १५९। शक्रब्रह्मार्चितपदः शंभुब्रह्मोर्ध्वधामगः । सूर्यसोमेक्षणो विश्वभोक्ता सर्वस्य पारगः १६०। जगत्सेतुर्धर्मसेतुधरो विश्वधुरंधरः । निर्ममोऽखिललोकेशो निःसंगोऽद्भुतभोगवान् १६१। वश्यमायो वश्यविश्वो विष्वक्सेनः सुरोत्तमः । सर्वश्रेयः पतिर्दिव्यानर्घ्यभूषणभूषितः १६२। सर्वलक्षणलक्षण्यः सर्वदैत्येंद्रदर्पहा । समस्तदेवसर्वस्वं सर्वदैवत नायकः १६३। समस्तदेवकवचं सर्वदेवशिरोमणिः । समस्तदेवतादुर्गः प्रपन्नाशनिपंजरः १६४। समस्तभयहृन्नामा भगवान्विष्टरश्रवाः । विभुः सर्वहितोदर्को हतारिः स्वर्गतिप्रदः १६५। सर्वदैवतजीवेशो ब्राह्मणादिनियोजकः । ब्रह्मशंभुः परार्धायुर्ब्रह्मज्येष्ठः शिशुः स्वराट् १६६। विराड्भक्तपराधीनः स्तुत्यः स्तोत्रार्थसाधकः । परार्थकर्त्ताकृत्यज्ञः स्वार्थकृत्य सदोज्झितः १६७। सदानंदः सदाभद्रः सदाशांतः सदाशिवः । सदाप्रियः सदातुष्टः सदापुष्टः सदार्चितः १६८। सदापूतो पावनाग्र्यो वेदगुह्यो वृषाकपिः । सहस्रनामा त्रियुगश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः १६९। भूतभव्यभवन्नाथो महापुरुषपूर्वजः । नारायणो मुंजकेशः सर्वयोगविनिःसृतः १७०। वेदसारो यज्ञसारः सामसारस्तपोनिधिः । साध्यः श्रेष्ठः पुराणर्षिः निष्ठा शांतिः परायणः १७१। शिवत्रिशूलविध्वंसी श्रीकंठैकवरप्रदः । नरः कृष्णो हरिर्धर्मनंदनो धर्मजीवनः १७२। आदिकर्त्ता सर्वसत्यः सर्वस्त्रीरत्नदर्पहा । त्रिकालजित कंदर्प्प उर्वशीसृङ्मुनीश्वरः १७३। आद्यः कविर्हयग्रीवः सर्ववागीश्वरेश्वरः । सर्वदेवमयो ब्रह्मा गुरुर्वागीश्वरीपतिः १७४। अनंतविद्याप्रभवो मूलाविद्याविनाशकः । सर्वज्ञदो जगज्जाड्यनाशको मधुसूदनः १७५। अनेकमंत्रकोटीशः शब्दब्रह्मैकपारगः । आदिविद्वान्वेदकर्त्ता वेदात्मा श्रुतिसागरः १७६। ब्रह्मार्थवेदहरणः सर्वविज्ञानजन्मभूः । विद्याराजो ज्ञानमूर्त्तिर्ज्ञानसिंधुरखंडधीः १७७। मत्स्यदेवो महाशृंगो जगद्बीजबहित्रदृक् । लीलाव्याप्ताखिलांभोधिश्चतुर्वेदप्रवर्त्तकः १७८। आदिकूर्मोऽखिलाधारस्तृणीकृतजगद्भरः । अमरीकृतदेवौघः पीयूषोत्पत्तिकारणम् १७९। आत्माधारो धराधारो यज्ञांगो धरणीधरः । हिरण्याक्षहरः पृथ्वीपतिः श्राद्धादिकल्पकः १८०। समस्तपितृभीतिघ्नः समस्तपितृजीवनम् । हव्यकव्यैकभुक्हव्यकव्यैकफलदायकः १८१। रोमांतर्लीनजलधिः क्षोभिताशेषसागरः । महावराहो यज्ञघ्नध्वंसको यज्ञिकाश्रयः १८२। श्रीनृसिंहो दिव्यसिंहः सर्वानिष्टार्थदुःखहा । एकवीरोऽद्भुतबलो यंत्रमंत्रैकभंजनः १८३। ब्रह्मादिदुःसहज्योतिर्युगांताग्र्यतिभीषणः । कोटिवज्राधिकनखो जगद्दुष्प्रेक्ष्यमूर्तिधृक् १८४। मातृचक्रप्रमथनो महामातृगणेश्वरः । अचिंत्यामोघवीर्याढ्यः समस्तासुरघस्मरः १८५। हिरण्यकशिपुछेदी कालः संकर्षणीपतिः । कृतांतवाहनासह्यः समस्तभयनाशनः १८६। सर्वविघ्नांतकः सर्वसिद्धिदः सर्वपूरकः । समस्तपातकध्वंसी सिद्धमंत्राधिकाह्वयः १८७। भैरवेशो हरार्तिघ्नः कालकोटिदुरासदः । दैत्यगर्भश्राविनामास्फुटद्र् ब्रह्मांडगर्जितः १८८। स्मृतमात्राखिलत्राताऽद्भुतरूपो महाहरिः । ब्रह्मचर्यशिरः पिंडी दिक्पालोऽर्द्धांगभूषणः १८९। द्वादशार्कशिरोदामा रुद्रशीर्षैकनूपुरः । योगिनीग्रस्तगिरजा त्राताभैरवतर्जकः १९०। वीरचक्रेश्वरोऽत्युग्रोऽपमारिः कालशंबरः । क्रोधेश्वरो रुद्रचंडी परिवारादिदुष्टभुक् १९१। सर्वाक्षोभ्यो मृत्युमृत्युः कालमृत्युनिवर्त्तकः । असाध्यसर्वरोगघ्नः सर्वदुर्ग्रहसौम्यकृत् १९२। गणेशकोटिदर्पघ्नो दुःसहाशेषगोत्रहा । देवदानवदुर्दर्शो जगद्भयदभीषणः १९३। समस्तदुर्गतित्राता जगद्भक्षकभक्षकः । उग्रशोंबरमार्जारः कालमूषकभक्षकः । अनंतायुधदोर्दंडी नृसिंहो वीरभद्रजित् १९४। योगिनीचक्रगुह्येशः शक्रारि पशुमांसभुक् । रुद्रो नारायणो मेषरूप शंकरवाहनः १९५। मेषरूपशिवत्राता दुष्टशक्तिसहस्रभुक् । तुलसीवल्लभो वीरो वामाचारोऽखिलेष्टदः १९६। महाशिवः शिवारूढो भैरवैककपालधृक् । किल्लीचक्रेश्वरः शक्र दिव्यमोहनरूपदः १९७। गौरीसौभाग्यदो मायानिधीर्मायाभयापहः । ब्रह्मतेजोमयो ब्रह्मश्रीमयश्च त्रयीमयः १९८। सुब्रह्मण्यो बलिध्वंसी वामनोऽदितिदुःखहा । उपेंद्रो नृपतिर्विष्णुः कश्यपान्वयमंडनः १९९। बलिस्वराज्यदः सर्वदेवविप्रान्नदोऽच्युतः । उरुक्रमस्तीर्थपादस्त्रिपदस्थस्त्रिविक्रमः 6.71.२००। व्योमपादः स्वपादांभः पवित्रितजगत्त्रयः । ब्रह्मेशाद्यभिवंद्यांघ्रिर्द्रुतधर्मांघ्रिधावनः २०१। अचिंत्याद्भुतविस्तारो विश्ववृक्षो महाबलः । राहुमूर्धापरांगच्छिद्भृगुपत्नीशिरोहरः २०२। पापत्रस्तः सदापुण्यो दैत्याशानित्यखंडनः । पूरिताखिलदेवाशो विश्वार्थैकावतारकृत् २०३। स्वमायानित्यगुप्तात्मा भक्तचिन्तामणिः सदा । वरदः कार्त्तवीर्यादि राजराज्यप्रदोऽनघः २०४। विश्वश्लाघ्यामिताचारो दत्तात्रेयो मुनीश्वरः । पराशक्तिसदाश्लिष्टो योगानंदः सदोन्मदः २०५। समस्तेंद्रारितेजोहृत्परमामृतपद्मपः । अनुसूयागर्भरत्नं भोगमोक्षसुखप्रदः २०६। जमदग्निकुलादित्यो रेणुकाद्भुतशक्तिकृत् । मातृहत्यादिनिर्लेपः स्कंदजिद्विप्रराज्यदः २०७। सर्वक्षत्रांतकृद्वीरदर्पहा कार्त्तवीर्यजित् । सप्तद्वीपावतीदाता शिवार्चक यशप्रदः २०८। भीमः परशुरामश्च शिवाचार्यैकविश्वभुक् । शिवाखिलज्ञानकोशो भीष्माचार्योऽग्निदैवतः २०९। द्रोणाचार्यगुरुर्विश्वजैत्रधन्वाकृतांतजित् । अद्वितीयतपोमूर्त्तिर्ब्रह्मचर्यैकदक्षिणः २१०। मनुःश्रेष्ठः सतांसेतुर्महीयान्वृषभो विराट् । आदिराजः क्षितिपिता सर्वरत्नैकदोहकृत् २११। पृथुर्जन्माद्येकदक्षो गीः श्रीः कीर्तिः स्वयंवृतः । जगद्वृत्तिप्रदश्चक्रवर्त्तिश्रेष्ठोद्वयास्त्रधृक् २१२। सनकादिमुनिप्राप्य भगवद्भक्तिवर्द्धनः । वर्णाश्रमादिधर्माणां कर्त्ता वक्ता प्रवर्त्तकः २१३। सूर्यवंशध्वजो रामो राघवः सद्गुणार्णवः । काकुत्स्थो वीरराड्राजा राजधर्मधुरंधरः २१४। नित्यस्वस्थाश्रयः सर्वभद्र ग्राही शुभैकदृक् । नररत्नं रत्नगर्भो धर्माध्यक्षो महानिधिः । सर्वश्रेष्ठाश्रयः सर्वशास्त्रार्थग्रामवीर्यवान् २१५। जगद्वशो दाशरथिः सर्वरत्नाश्रयो नृपः । समस्तधर्मसूः सर्वधर्मद्रष्टाऽखिलाघहा २१६। अतींद्रो ज्ञानविज्ञानपारदश्च क्षमांबुधिः । सर्वप्रकृष्टशिष्टेष्टो हर्षशोकाद्यनाकुलः । पित्राज्ञात्यक्तसाम्राज्यः सपन्नोदयनिर्भयः २१७। गुहदेशार्पितैश्वर्यः शिवस्पर्द्धाजटाधरः । चित्रकूटाप्तरत्नाद्रिर्जगदीशो वनेचरः २१८। यथेष्टामोघसर्वास्त्रो देवेंद्रतनयाक्षिहा । ब्रह्मेंद्रदिनतैषीको मारीचघ्नो विराधहा २१९। ब्रह्मशापहताशेष दंडकारण्यपावनः । चतुर्दशसहस्रोग्र रक्षोघ्नैकशरैकधृक् २२०। खरारिस्त्रिशिरोहंता दूषणघ्नो जनार्दनः । जटायुषोऽग्निगतिदोऽगस्त्यसर्वस्व मंत्रराट् २२१। लीलाधनुः कोट्यपास्तदुंदुभ्यस्थिमहाचयः । सप्ततालव्यधाकृष्ट ध्वस्तपातालदानवः २२२। सुग्रीवराज्यदो हीनमनसैवाभयप्रदः । हनुमद्रुद्रमुख्येश समस्तकपिदेहभृत् २२३। सनागदैत्यबाणैकव्याकुलीकृतसागरः । सम्लेच्छकोटिबाणैकशुष्कनिर्दग्धसागरः २२४। समुद्राद्भुतपूर्वैक बंधसेतुर्यशोनिधिः । असाध्यसाधको लंकासमूलोत्कर्षदक्षिणः २२५। वरदृप्तजगच्छल्य पौलस्त्यकुलकृंतनः । रावणिघ्नः प्रहस्तच्छित्कुंभकर्णभिदुग्रहा २२६। रावणैकशिरश्च्छेत्ता निःशंकेंद्रैकराज्यदः । स्वर्गास्वर्गत्वविच्छेदी देवेंद्रानिंद्रताहरः २२७। रक्षो देवत्वहृद्धर्मा धर्मत्वघ्नः पुरुष्टुतः । नतिमात्रदशास्यारिर्दत्तराज्यविभीषणः २२८। सुधावृष्टिमृताशेष स्वसैन्योज्जीवनैककृत् । देवब्राह्मणनामैक धाता सर्वामरार्चितः २२९। ब्रह्मसूर्येंद्ररुद्रादि वृंदार्पितसतीप्रियः । अयोध्याखिलराजन्यः सर्वभूतमनोहरः २३०। स्वामितुल्यकृपादंडो हीनोत्कृष्टैकसत्प्रियः । स्वपक्षादिन्यायदर्शी हीनार्थाधिकसाधकः २३१। व्याधव्याजानुचितकृत्तारकोखिलतुल्यकृत् । पार्वत्याधिक्यमुक्तात्मा प्रियात्यक्तः स्मरारिजित् २३२। साक्षात्कुशलवच्छद्मेंद्रादितातोऽपराजितः । कोशलेंद्रो वीरबाहुः सत्यार्थ त्यक्तसोदरः २३३। शरसंधाननिर्धूत धरणीमंडलोदयः । ब्रह्मादिकाम्यसांनिध्यसनाथीकृतदैवतः २३४। ब्रह्मलोकाप्तचांडालाद्यशेषप्राणिसार्थकः । स्वनीतगर्दभाश्वादिश्चिरायोध्यावनैककृत् २३५। रामद्वितीयः सौमित्रिर्लक्ष्मणः प्रहतेंद्रजित् । विष्णुभक्ताप्तरामांघ्रिपादुकाराज्यनिर्वृतः २३६। भरतोऽसह्यगंधर्वकोटिघ्नो लवणांतकः । शत्रुघ्नो वैद्यराजायुर्वेदगर्भौषधीपतिः २३७। नित्यामृतकरो धन्वंतरिर्यज्ञो जगद्धरः । सूर्यारिघ्नः सुराजीवो दक्षिणेशो द्विजप्रियः २३८। छिन्नमूर्धायदेशार्कः शेषांगस्थापितामरः । विश्वार्थाशेषकद्रास्त्र शिरच्छेदाक्षताकृतिः २३९। वाजपेयादिनामाग्निर्वेदधर्मपरायणः । श्वेतद्वीपपतिः सांख्यप्रणेता सर्वसिद्धिराट् २४०। विश्वप्रकाशितज्ञानयोगमोहतमिस्रहा । देवहूत्यात्मजः सिद्धः कपिलः कर्दमात्मजः २४१। योगस्वामी ध्यानभंग सगरात्मजभस्मकृत् । धर्मो वृषेन्द्रः सुरभीपतिः शुद्धात्मभावितः २४२। शंभुस्त्रिपुरदाहैकस्थैर्थविश्वरथोद्वहः । भक्तशंभुजितो दैत्यामृतवापीसमस्तपः २४३। महाप्रलयविश्वैकद्वितीयाखिलनागराट् । शेषदेवः सहस्राक्षः सहस्रास्य शिरोभुजः २४४। फणामणिकणाकारयोजिताब्ध्यंबुदक्षितिः । कालाग्निरुद्रजनको मुशलास्त्रो हलायुधः २४५। नीलांबरो वारुणीशो मनोवाक्कायदोषहा । असंतोषो दृष्टिमात्रपातितैकदशाननः २४६। बलिसंयमनो घोरो रौहिणेयः प्रलंबहा । मुष्टिकघ्नो द्विविदहा कालिंदीकर्षणो बलः २४७। रेवतीरमणः पूर्वभक्तिखेदाच्युताग्रजः । देवकीवसुदेवाह्व कश्यपादितिनंदनः २४८। वार्ष्णेयः सात्वतां श्रेष्ठः शौरिर्यदुकुलोद्वहः । नराकृतिः परंब्रह्म सव्यसाची वरप्रदः २४९। ब्रह्मादिकाम्यलालित्य जगदाश्चर्य शैशवः । पूतनाघ्नः शकटभिद्यमलार्जुनभंजनः 6.71.२५०। वातासुरारिः केशिघ्नो धेनुकारिर्गवीश्वरः । दामोदरो गोपदेवो यशोदानंददायकः २५१। कालीयमर्दनः सर्वगोपगोपीजनप्रियः । लीलागोवर्द्धनधरो गोविंदो गोकुलोत्सवः २५२। अरिष्टमथनः कामोन्मत्तगोपीविमुक्तिदः । सद्यः कुवलयापीडघाती चाणूरमर्दनः २५३। कंसारिरुग्रसेनादिराज्यव्यापारितापरः । सुधर्मांकितभूर्लोको जरासंधबलांतकः २५४। त्यक्तभग्नजरासंधो भीमसेनयशःप्रदः । सांदीपनमृतापत्यदाता कालांतकादिजित् २५५। समस्तनारकित्राता सर्वभूपतिकोटिजित् । रुक्मिणीरमणो रुक्मिशासनो नरकांतकः २५६। समस्तसुंदरीकांतो मुरारिर्गरुडध्वजः । एकाकीजितरुद्रार्क मरुदाद्यखिलेश्वरः २५७। देवेंद्रदर्पहा कल्पद्रुमालंकृतभूतलः । बाणबाहुसहच्छिन्नं नद्यादिगणकोटिजित् २५८। लीलाजित महादेवो महादेवैकपूजितः । इंद्रार्थार्जुननिर्भंग जयदः पांडवैकधृक् २५९। काशिराजशिरश्छेत्ता रुद्रशक्त्यैकमर्दनः । विश्वेश्वरप्रसादाक्षः काशीराजसुतार्दनः २६०। शंभुप्रतिज्ञाविध्वंसी काशीनिर्दग्धनायकः । काशीशगतकोटिघ्नो लोकशिक्षाद्विजार्चकः २६१। युवतीव्रतयोवश्यः पुराशिववरप्रदः । शंकरैकप्रतिष्ठाधृक्स्वांश शंकरपूजकः २६२। शिवकन्याव्रतपतिः कृष्णरूप शिवारिहा । महालक्ष्मीवपुर्गौरीत्राता वैदलवृत्रहा २६३। स्वधाममुचुकुंदैकनिष्कालयवनेष्टकृत् । यमुनापतिरानीत परिलीनद्विजात्मजः २६४। श्रीदामरंकभक्तार्थभूम्यानीतेंद्रवैभवः । दुर्वृत्तशिशुपालैकमुक्तिदो द्वारकेश्वरः २६५। आचांडालदिकप्राप्य द्वारकानिधिकोटिकृत् । अक्रूरोद्धवमुख्यैकभक्तस्वच्छंदमुक्तिदः २६६। सबालस्त्रीजलक्रीडामृतवापीकृतार्णवः । ब्रह्मास्त्रदग्धगर्भस्थ परीक्षिज्जीवनैककृत् २६७। परिलीनद्विजसुतानेताऽर्जुनमदापहः । गूढमुद्राकृतिग्रस्त भीष्माद्यखिलकौरवः २६८। यथार्थखंडिताशेष दिव्यास्त्रपार्थमोहहृत् । गर्भशापछलध्वस्तयादेवोर्वी भयापहः २६९। जराव्याधारिगतिदः स्मृतिमात्राखिलेष्टदः । कामदेवो रतिपतिर्मन्मथः शंबरांतकः २७०। अनंगो जितगौरीशो रतिकांतः सदेप्सितः । पुष्पेषुर्विश्वविजयि स्मरः कामेश्वरीप्रियः २७१। उषापतिर्विश्वकेतुर्विश्वदृप्तोऽधिपूरुषः । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्युगविधायकः २७२। चतुर्वेदैकविश्वात्मा सर्वोत्कृष्टांशकोटिशः । आश्रमात्मा पुराणर्षिर्व्यासः शाखासहस्रकृत् २७३। महाभारतनिर्माता कवींद्रो बादरायणः । कृष्णद्वैपायनः सर्वपुरुषार्थैकबोधकः २७४। वेदांतकर्ता ब्रह्मैकव्यंजकः पुरुवंशकृत् । बुद्धो ध्यानजिताशेष देवदेवो जगत्प्रियः २७५। निरायुधो जगज्जैत्रः श्रीधरो दुष्टमोहनः । दैत्यवेदबहिःकर्त्ता वेदार्थश्रुतिगोपकः २७६। शौद्धोदनिर्दष्टदृष्टिः सुखदः सदसस्पतिः । यथायोग्याखिलकृपः सर्वशून्योऽखिलेष्टदः २७७। चतुष्कोटिपृथक्तत्वं प्रज्ञापारमितेश्वरः । पाखंडवेदमार्गेशः पाखंडश्रुतिगोपकः २७८। कल्की विष्णुयशःपुत्रः कलिकालविलोपकः । समस्तम्लेच्छदुष्टघ्नः सर्वशिष्टद्विजातिकृत् २७९। सत्यप्रवर्त्तको देव द्विजदीर्घक्षुधापहः । अश्ववारादि रेवंतः पृथ्वीदुर्गतिनाशनः २८०। सद्यः क्ष्माऽनंतलक्ष्मीकृन्नष्टनिःशेषधर्मवित् । अनंतस्वर्णयोगैक हेमपूर्णाखिलद्विजः २८१। असाध्यैकजगच्छास्ता विश्ववंद्यो जयध्वजः । आत्मतत्वाधिपः कर्तृश्रेष्ठो विधिरुमापतिः २८२। भर्तृश्रेष्ठः प्रजेशाग्र्यो मरीचिर्जनकाग्रणीः । कश्यपो देवराजेंद्रः प्रह्लादो दैत्यराट्शशी २८३। नक्षत्रेशो रविस्तेजः श्रेष्ठः शुक्रः कवीश्वरः । महर्षिराट्भृगुर्विष्णुरादित्येशो बलिस्वराट् २८४। वायुर्वह्निः शुचिः श्रेष्ठः शंकरो रुद्रराट्गुरुः । विद्वत्तमश्चित्ररथो गंधर्वाग्र्योक्षरोत्तमः २८५। वर्णादिरग्र्यस्त्रीगौरीशक्त्याग्र्याशीश्च नारदः । देवर्षिराट्पांडवाग्र्योऽर्जुनोवादः प्रवादराट् २८६। पवनः पवनेशानो वरुणो यादसां पतिः । गंगातीर्थोत्तमोद्यूतं छलकाग्र्यं वरौषधम् २८७। अन्नं सुदर्शनोऽस्त्राग्र्यं वज्रं प्रहरणोत्तमम् । उच्चैःश्रवावाजिराज ऐरावतइभेश्वरः २८८। अरुंधत्येकपत्नीशो ह्यश्वत्थोऽशेषवृक्षराट् । अध्यात्मविद्याविद्याग्र्यः प्रणवच्छंदसां वरः २८९। मेरुर्गिरिपतिर्मार्गो मासाग्र्यः कालसत्तमः । दिनाद्यात्मा पूर्वसिद्धः कपिलः सामवेदराट् २९०। तार्क्ष्यः खगेंद्र ऋत्वग्र्यो वसंतः कल्पपादपः । दातृश्रेष्ठः कामधेनुरार्तिघ्नाग्र्य सुहृत्तमः २९१। चिंतामणिर्गुरुश्रेष्ठो माता हिततमः पिता । सिंहो मृगेंद्रो नागेंद्रो वासुकिर्नृवरो नृप २९२। वर्णेशो ब्राह्मणश्चेतः करुणाग्र्यं नमोनमः । इत्येतद्वासुदेवस्य विष्णोर्नामसहस्रकम् २९३। सर्वापराधशमनं परं भक्तिविवर्द्धनम् । अक्षयं ब्रह्मलोकादि सर्वस्वर्गैकसाधनम् २९४। विष्णुलोकैकसोपानं सर्वदुःखविनाशनम् । समस्तसुखदं सद्यः परं निर्वाणदायकम् २९५। कामक्रोधादिनिःशेषमनोमलविशोधनम् । शांतिदं पावनं नॄणां महापातकिनामपि २९६। सर्वेषां प्राणिनामाशु सर्वाभीष्टफलप्रदम् । समस्तविघ्नशमनं सर्वारिष्टविनाशनम् २९७। घोरदुःखप्रशमनं तीव्रदारिद्र्यनाशनम् । ऋणत्रयापहं गुह्यं धनधान्ययशस्करम् २९८। सर्वैश्वर्यप्रदं सर्वसिद्धिदं सर्वधर्मदम् । तीर्थयज्ञतपोदानव्रतकोटिफलप्रदम् २९९। जगज्जाड्यप्रशमनं सर्वविद्यापवर्त्तकम् । राज्यदं भ्रष्टराज्यानां रोगिणां सर्वरोगहृत् 6.71.३००। वंध्यानां सुतदं चायुःक्षीणानां जीवितप्रदम् । भूतग्रहविषध्वंसि ग्रहपीडाविनाशनम् ३०१। मांगल्यं पुण्यमायुष्यं श्रवणात्पठनाज्जपात् । सकृदस्याखिलावेदाः सांगा मंत्राश्च कोटिशः ३०२। पुराणशास्त्रस्मृतयः श्रुता स्युः पठितास्तथा । जप्त्वा चैकाक्षरं श्लोकं पादं वा पठति प्रिये ३०३। नित्यं सिध्यति सर्वेष्टमचिरात्किमुताखिलम् । नानेन सदृशं सद्यः प्रत्ययं सर्वकर्मसु ३०४। इदं भद्रे त्वया गोप्यं पाठ्यं स्वार्थैकसिद्धये । नावैष्णवाय दातव्यं विकल्पोपहतात्मने ३०५। भक्तिश्रद्धाविहीनाय विष्णुसामान्यदर्शिने । देयं पुत्राय शिष्याय सुहृदे हितकाम्यया ३०६। मत्प्रसादादृतेनेदं ग्रहीष्यंत्यल्पमेधसः । कलौ सद्यः फलं कल्पग्रामं नेष्यति नारदः ३०७। लोकानां भाग्यहीनानां येन दुःखं विनश्यति । द्वित्रेषु वैष्णवेष्वेतदार्यावर्ते भविष्यति ३०८। नास्ति विष्णोः परं धाम नास्ति विष्णोः परं तपः । नास्ति विष्णोः परो धर्मो नास्ति मंत्रो ह्यवैष्णवः ३०९। नास्ति विष्णोः परं सत्यं नास्ति विष्णोः परो मखः । नास्ति विष्णोः परं ध्यानं नास्ति विष्णोः परा गतिः ३१०। किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः शास्त्रैर्वा र्बहुविस्तरैः । वाजपेयसहस्रैर्वा भक्तिर्यस्य जनार्दने ३११। सर्वतीर्थमयो विष्णुः सर्वशास्त्रमयः प्रभुः । सर्वक्रतुमयो विष्णुः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । आब्रह्मसारसर्वस्वं सर्वमेतन्मयोदितम् ३१२। पार्वत्युवाच- धन्यास्म्यनुगृहीतास्मि कृतार्थास्मि जगत्पते । यन्मयेदं श्रुतं स्तोत्रं त्वद्रहस्यं सुदुर्लभम् ३१३। अहो बत महत्कष्टं समस्तदुःखहे हरौ । विद्यमानेऽपि देवेशे मूढाः क्लिश्यंति संसृतौ ३१४। यमुद्दिश्य सदा नाथं महेशोऽपि दिगंबरः । जटिलो भस्मलिप्तांगो तपस्वी वीक्ष्यते जनैः ३१५। ततोऽधिकोऽस्ति देवः को लक्ष्मीकांतान्मधुद्विषः । यत्तत्त्वं चिंत्यते नित्यं त्वया योगेश्वरेण हि ३१६। ततः परं किमधिकं पदं श्रीपुरुषोत्तमात् । तमविज्ञाय कं मूढाः यजंते ज्ञानमानिनः ३१७। मुषितास्मि त्वया नाथ चिरं यदयमीश्वरः । प्रकाशितो न मे यस्मात्त्वदाद्या दिव्यशक्तयः ३१८। अहो सर्वेश्वरो विष्णुः सर्वदेवोत्तमोत्तमः । भवदादिगुरुर्मूढैः सामान्य इव वीक्ष्यते ३१९। महीयसां हि माहात्म्यं भजमानान्भजंति ते । द्विषतोऽपि वृथा पापानुपेक्ष्यंते क्षमान्विताः ३२०। मयापि बाल्ये स्वपितुः प्रजा दृष्टा बुभुक्षिताः । दुःखादशक्तया पोष्टुं श्रियमाराध्य वै भृताः ३२१। तया संनिहिताभ्यश्च प्रजाभ्यो भवदादयः । विलसंति स शक्राद्याः ससुहृन्मित्रबांधवाः ३२२। तया विना क्व देवत्वं क्वैश्वर्यं क्व परिग्रहः । सर्वे भवंति जीवंतो यातनास्वेव संस्थिताः ३२३। तामृतेनैव धर्मोऽथ कामो मोक्षोऽपि दूरतः । क्षुधितानां दुर्गतानां कुतो योगसमाधयः ३२४। स च संसारसारैकः सर्वलोकैकनायकः । वशगा कमला यस्य त्यक्त्वा तामपि शंकरः ३२५। अनौद्धत्येन शौचेन रूपेणार्जवसंपदा । सर्वातिशयवीर्येण संपूर्णस्य महात्मनः ३२६। कस्तेन तुल्यतामेति देवदेवेन विष्णुना । यस्यांशांशावतारेण विना सर्वं विलीयते ३२७। जगदेतत्तथाप्याहुर्दोषायैतद्विमोहिताः । नास्य जन्म न वा मृत्युर्नाप्राप्यं स्वार्थमेव च ३२८। कामाद्यासक्तचित्तत्वात्किं तु सर्वेश्वरप्रभो । त्वन्मयत्वात्प्रमादाद्वा शक्नोमि पठितुं न चेत् ३२९। विष्णोः सहस्रनामैतत्प्रत्यहं वृषभध्वज । नाम्नैकेन तु येन स्यात्तत्फलं ब्रूहि मे प्रभो ३३०। महादेव उवाच- रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ३३१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे विष्णोर्नामसहस्रं संपूर्णं नामैकसप्ततितमोऽध्यायः ७१।

ṛṣaya ūcuḥ - sūta jīva ciraṃ sādho tvayātikaruṇātmanā | saṃvādo hyadbhutaḥ prokto yaścāsīnnāradeśayoḥ 1| bhagavannāmamahimā nāradena mahātmanā | kīdṛkśrutaḥ samākhyāhi śraddhayā śṛṇvatāṃ guro 2| sūta uvāca- śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve purāvṛttaṃ vadāmyaham | yasmiñchrute dvijaśreṣṭhāḥ kṛṣṇe bhaktirvivarddhate 3| ekadā nārado draṣṭuṃ pitaraṃ susamāhitaḥ | jagāma meruśikharaṃ siddhacāraṇasevitam 4| tatra devaṃ samāsīnaṃ brahmāṇaṃ jagatāṃ patim | namaskṛtyābravīdviprā nārado munisattamaḥ 5| nārada uvāca- nāmno'sya yāvatīśaktirvada viśveśvara prabho | kīdṛktu nāmamahimā avyayasya mahātmanaḥ 6| yo'yaṃ viśveśvaraḥ sākṣādayaṃ nārāyaṇo hariḥ | paramātmā hṛṣīkeśaḥ sarvajīveṣu saṃgataḥ 7| māyāvimohitāḥ sarve bhagavaṃtamadhokṣajam | naiva jānaṃtyasāre'sminnarā mūḍhāḥ kalau yuge 8| brahmovāca- asminkalau viśeṣeṇa nāmoccāraṇapūrvakam | bhaktiḥ kāryā yathā vatsa tathā tvaṃ śrotumarhasi 9| dṛṣṭaṃ pareṣāṃ pāpānāmanuktānāṃ viśodhanam | viṣṇorjiṣṇoḥ prayatnena smaraṇaṃ pāpanāśanam 10| mithyā jñātvā tataḥ sarvaṃ harernāmapaṭhanjapan | sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇoḥ paraṃpadam 11| ye vadaṃti narā nityaṃ harirityakṣaradvayam | tasyoccāraṇamātreṇa vimuktāste na saṃśayaḥ 12| prāyaścittāni sarvāṇi kṛṣṇānusmaraṇaṃ param | prātarniśi tathā sāyaṃ madhyāhnādiṣu saṃsmaran 13| nārāyaṇamavāpnoti sadyaḥ pāpakṣayaṃ naraḥ | viṣṇusaṃsmaratā deva samastakleśasaṃkṣaye 14| muktiṃ prayāti svargāptistasya viṣṇostu kīrttanāt | vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu 15| tadakṣayaṃ vijānīyādyāvadiṃdrāścaturdaśa | kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam 16| kva japo vāsudevasya muktibījamanuttamam | tanmukhaṃ paramaṃ tīrthaṃ yatrāvarttaṃ vitanvatī 17| namo nārāyaṇāyeti bhāti prācī sarasvatī | tasmādaharniśaṃ viṣṇusmaraṇātpuruṣottamaḥ 18| na yāti narakaṃ putra saṃkṣīṇakalikalmaṣaḥ | satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ bhāṣitaṃ mama suvrata 19| nāmoccāraṇamātreṇa mahāpāpātpramucyate | rāmarāmeti rāmeti rāmeti ca punarjapan 20| sa cāṃḍālo'pi pūtātmā jāyate nātra saṃśayaḥ | kurukṣetraṃ tathā kāśī gayā vai dvārikā tathā 21| sarvaṃ tīrthaṃ kṛtaṃ tena nāmoccāraṇamātrataḥ | kṛṣṇakṛṣṇeti kṛṣṇeti iti vāyo japanpaṭhan 22| ihalokaṃ parityajya modate viṣṇusaṃnidhau | nṛsiṃheti mudā vipra satataṃ prajapanpaṭhan 23| mahāpāpātpramucyeta kalau bhāgavato naraḥ | dhyāyankṛte yajanyajñaistretāyāṃ dvāpare'rcayan 24| yadāpnoti tadāpnoti kalau saṃkīrtya keśavam | etajjñātvā nimagnāśca jagadātmani keśave 25| sarvapāpaparikṣīṇā yāṃti viṣṇoḥ paraṃ padam | matsyaḥ kūrmo varāhaśca nṛsiṃho vāmanastathā 26| rāmo rāmaśca kṛṣṇaśca buddhaḥ kalkī tataḥ smṛtaḥ | ete daśāvatārāśca pṛthivyāṃ parikīrtitāḥ 27| eteṣāṃ nāmamātreṇa brahmahā śudhyate sadā | prātaḥ paṭhanjapandhyāyanviṣṇornāma yathā tathā 28| mucyate nātra saṃdehaḥ sa vai nārāyaṇo bhavet | sūta uvāca- śrutvā vai nārado hyetadvismayaṃ paramaṃ gataḥ 29| uvāca pitaraṃ tatra kimuktaṃ devasattama | devāḥ sahasraśaḥ saṃti rudrāḥ saṃti sahasraśaḥ 30| pitaraḥ saṃti śataśaḥ yakṣāśca kinnarāstathā | bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca ye keciddevayonayaḥ 31| teṣāṃ nāmnā ca māhātmyaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ tathā na ca | śrīviṣṇornāmamāhātmyaṃ yādṛśaṃ ca śrutaṃ mayā 32| yasya vai nāmamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ | kiṃ vai tīrthakṛte deva pṛthivyāmaṭane kṛte 33| yasya vai nāmamahimā śrutvā mokṣamavāpnuyāt | tanmukhaṃ tu mahattīrthaṃ tanmukhaṃ kṣetrameva ca 34| yanmukhe rāmarāmeti tanmukhaṃ sarvakāmikam | kāni vai tasya nāmāni kati vīryāṇi suvrata 35| tatsarvaṃ ca viśeṣeṇa mama brūhi pitāmaha | brahmovāca- vyāpako'yaṃ sadā viṣṇuḥ paramātmā sanātanaḥ 36| anādinidhanaḥ śrīmānbhūtātmā bhūtabhāvanaḥ | yasmādahaṃ hi saṃjāto so'yaṃ viṣṇuḥ sadāvatu 37| so'yaṃ kālasya kālo vai so'yaṃ mama tu pūrvajaḥ | akṣayaḥ puṃḍarīkākṣo matimānavyayaḥ pumān 38| śeṣaśāyī sadā viṣṇuḥ sahasraśīrṣā mahatprabhuḥ | sarvabhūtamayaḥ sākṣādviśvarūpo janārdanaḥ 39| kaiṭabhārirayaṃ viṣṇurdhātā devo jagatpatiḥ | tasyāhaṃ nāmagotraṃ ca na vedmi puruṣarṣabha 40| vedavādyapyahaṃ tāta nāhaṃ jñātā kadācana | atastvaṃ gaccha devarṣe yatrāsti kila viśvarāṭ 41| sa ca tattvaṃ muniśreṣṭha sarvaṃ te kathayiṣyati | sa eva puruṣaḥ śrīmānkailāsādhipatiḥ sadā 42| sarveṣāṃ viṣṇubhaktānāmayaṃ śreṣṭhaḥ parātparaḥ | paṃcavaktro hyumākāṃtaḥ sarvaduḥkhanibarhaṇaḥ 43| viśveśvaro viśvanāthaḥ sarvadā bhaktavatsalaḥ | tatra gaccha suraśreṣṭha tatsarvaṃ kathayiṣyati 44| piturvacanamākarṇya tatra gaṃtuṃ pracakrame | vijñātuṃ nāmamāhātmyaṃ kailāsabhavanaṃ prati 45| yatra viśveśvaro devo nityaṃ tiṣṭhati bhūtidaḥ | dadarśa nāradastatra devaṃ taṃ surapūjitam 46| kailāsaśikharāsīnaṃ devadevaṃ jagadgurum | paṃcavaktraṃ daśabhujaṃ trinetraṃ śūlapāṇinam 47| kapālinaṃ sakhaṭvāṃgaṃ tīkṣṇaṃ śūlāsidhāriṇam | pinākadhāriṇaṃ bhīmaṃ varadaṃ vṛṣavāhanam 48| bhasmāṃgaṃ vyālaśobhāḍhyaṃ śaśāṃkakṛtaśekharam | nīlajīmūtasaṃkāśaṃ sūryakoṭisamaprabham 49| krīḍaṃtaṃ tatra deveśaṃ sāṣṭāṃgaṃ daṃḍavatpunaḥ | taṃ dṛṣṭvā tu mahādevo vismayotphullalocanaḥ 6.71.50| vaiṣṇavānāṃ paraḥ śreṣṭhaḥ prāha vāḍavasattamam | kasmādiha samāyāto vada devarṣisattama 51| nārada uvāca- ekasminneva kāle tu gato'haṃ brahmaṇoṃtikam | śrutaṃ tatra mayā deva viṣṇormāhātmyamuttamam 52| brahmaṇā kathitaṃ tatra mamāgre devasattama | nāmno'sya yāvatī śaktiḥ sā śrutā brahmaṇo mukhāt 53| tatra pṛṣṭaṃ mayā pūrvaṃ viṣṇornāmasahasrakam | tadāhaṃ brahmaṇā coktaṃ nāhaṃ jānāmi nārada 54| jānātyayaṃ mahārudrastatsarvaṃ kathayiṣyati | mahāścaryaṃ tu saṃprāpya hyāgatastava sannidhau 55| asminkaliyuge ghore'lpāyuṣaścaiva mānavāḥ | vidharmeṣu ratā nityaṃ nāmaniṣṭhā na vai punaḥ 56| pākhaṃḍinastathā viprā dharmeṣu viratāḥ sadā | saṃdhyāhīna vratabhraṣṭā duṣṭā malinarūpiṇaḥ 57| yathā viprāstathā kṣatrā vaiśyāścaiva punaḥ punaḥ | evaṃ śūdrāstathānye ca na vai bhāgavatā narāḥ 58| śūdrā dvijātibāhyāśca kalau viśveśvara prabho | dharmādharmau na jānaṃti hitaṃ vā'hitameva vā 59| evaṃ jñātvā hyahaṃ svāminnāgataḥ saṃnidhau tava | punaśca nāmamāhātmyaṃ śrutaṃ vai brahmaṇo mukhāt 60| tvaṃ devaḥ sarvadevānāṃ tvaṃ nātho mama sarvadā | tripurāriśca viśvātmā dhātā tvaṃ ca punaḥ punaḥ 61| kathayasva prasādena viṣṇornāmasahasrakam | saubhāgyajananaṃ puṃsāṃ paraṃ bhaktikaraṃ sadā 62| brāhmaṇānāṃ brahmadaṃ ca kṣatriyāṇāṃ jayapradam | vaiśyānāṃ dhanadaṃ nityaṃ śūdrāṇāṃ sukhadāyakam 63| tadahaṃ śrotumicchāmi tvatsakāśānmaheśvara | tvaṃ samartho'si bhaktānāṃ sarvadā keśavaṃ prati 64| kathayasva prasādena yadi gopyaṃ na suvrata | idaṃ pavitraṃ paramaṃ sarvatīrthamayaṃ sadā 65| ato vai śrotumicchāmi vada viśveśvara prabho | śrutvā nāradavākyāni vismayotphullalocanaḥ 66| romāṃcitastato jāto viṣṇornāmāni saṃsmaran | īśvara uvāca- etadgopyaṃ paraṃ brahmanviṣṇornāmasahasrakam 67| etacchrutvā naro vatsa na labheddurgatiṃ kvacit | kadācicca gate kāle pārvatī māmuvāca ha 68| pārvatyuvāca - kailāsādhipate mahyaṃ kathayasva yathātatham | tvaṃ kiṃ japasi deveśa paraiśvaryasamāhitaḥ 69| sadā tvaṃ bhasmaliptāṃgaḥ kṛttivāsāḥ sadā katham | jaṭādharaḥ kathaṃ jāto vada viśveśvara prabho 70| tvaṃ devaḥ sarvadevānāṃ tvaṃ guruḥ sarvakarmaṇām | tvaṃ patirmama viśveśa viśvanātha jagatprabho 71| mahādeva uvāca- iti pṛṣṭaṃ mama brahmanpārvatyā ca punaḥ punaḥ | tadā sarvaṃ mayā khyātaṃ tasyāścāgre viśeṣataḥ 72| śṛṇu nārada vakṣyāmi yaduktaṃ pārvatīṃ prati | yena prasanno bhagavānmuktidātā na saṃśayaḥ 73| mamāyaṃ tu pitā sākṣādbandhuścaiva tu sarvadā | tasyāhaṃ sarvadā bhakto hyayaṃ mama patiḥ sadā 74| tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣva gadato mama | sūta uvāca- evamuktvā nāradāya kathayāmāsa vai dvijāḥ 75| umāyai yatpurā proktaṃ viṣṇornāmasahasrakam | maheśāccaiva tatprāptaṃ kailāse nāradena vai 76| kadāciddaivayogena kailāsātsa samāgataḥ | naimiṣāraṇyasaṃjñaṃ tu tīrthaṃ vai paramādbhutam 77| tatrasthā ṛṣayaḥ sarve dṛṣṭvā taṃ ṛṣisattamam | pūjāṃ cakrurviśeṣeṇa nāradāya mahātmane 78| āgataṃ nāradaṃ jñātvā vismayotphullalocanāḥ | puṣpavṛṣṭiṃ pracakruste vaiṣṇavā dvijasattamāḥ 79| pādyamarghyaṃ tataḥ kṛtvā kṛtvā cārārtikaṃ tataḥ | nivedya phalamūlāni daṃḍavatpatitā bhuvi 80| ūcuśca kṛtakṛtyāḥ sma deśe hyasminmahāmune | bhavato darśanaṃ jātaṃ pavitraṃ pāpanāśanam 81| tvatprasādācca deveśa purāṇāni śrutāni ca | brahmankena prakāreṇa sarvapāpakṣayo bhavet 82| vinā dānena tapasā vinā tīrtha tapo makhaiḥ | vinā dānairvinā dhyānairvinā ceṃdriyanigrahaiḥ | vinā śāstrasamūhaiśca kathaṃ muktiravāpyate 83| nārada uvāca- kailāsaśikharāsīnaṃ devadevaṃ jagadgurum | praṇipatya mahādevaṃ paryapṛcchadumāpriyam 84| pārvatyuvāca- bhagavaṃstvaṃ paro devaḥ sarvajñaḥ sarvapūjitaḥ | sa tvamattyarcyate devairiṃdrasūryādikairapi 85| labhaṃte'bhimatāṃ siddhiṃ sarve'bhyarcya varapradam | tvaṃ janmamṛtyurahitaḥ svayaṃbhūḥ sarvaśaktimān 86| sadā dhyāyasi kiṃ svāmindigvāsā madanāṃtakaḥ | tapaścarasi kasmāttvaṃ jaṭilo bhasmadhūsaraḥ 87| kiṃ vā japasi deveśa paraṃ kautūhalaṃ hi me | anugrāhyā yadā te'smi tattvaṃ kathaya suvratam 88| mahādeva uvāca- nedaṃ kasyāpi kathitaṃ gopanīyamidaṃ mama | kiṃtu vakṣyāmi te bhadre tvaṃ bhaktāsi priyāsi me 89| purā satyayuge devi viśuddhamatayo'khilāḥ | yajaṃti viṣṇumevaikaṃ jñātvā sarveśvareśvaram 90| prayāṃti paramāmṛddhimaihikāmuṣmikīṃ priye | yāṃ na prāptāḥ surāḥ sarve ṛṣayaḥ kleśasaṃyutāḥ 91| te tāṃ gatiṃ prapadyaṃte ye nāmakṛtaniścayāḥ | manmukhādapi saṃśrutya devā viṣṇubahirmukhāḥ 92| vedaiḥ purāṇaiḥ siddhāṃtairbhinnairvibhrāṃtacetasaḥ | niścayaṃ nādhigacchaṃti kiṃ tatvaṃ kiṃ paraṃ padam 93| tulāpuruṣadānādyairaśvamedhādibhirmakhaiḥ | vārāṇasīprayāgādi tīrthasnānādibhiḥ priye 94| gayāśrāddhādibhiḥ pitryairvedapāṭhādibhirjapaiḥ | tapobhirugrairniyamairyamairbhūtadayādibhiḥ 95| guruśuśrūṣaṇaiḥ sevyairdharmairvarṇāśramānvitaiḥ | jñānadhyānādibhiḥ samyakcaritairjanmakoṭibhiḥ 96| na yāṃti tatparaṃ śreyo viṣṇuṃ sarveśvareśvaram | sarvabhāvaiḥ samāśritya purāṇapuruṣottamam 97| ananyagatayo martyā bhogino'pi paraṃtape | jñānavairāgyarahitā brahmacaryādivarjitāḥ 98| sarvadharmojjhitā viṣṇornāmamātraikajalpinaḥ | sukhena yāṃ gatiṃ yāṃti na tāṃ sarve'pi dhārmikāḥ 99| smarttavyaḥ satataṃ viṣṇurvismartavyo na jātucit | sarve vidhiniṣedhāḥ syuretasyaiva vidhiṃ karāḥ 6.71.100| kiṃtu brahmādayo devā ṛṣayaśca niraṃhasaḥ | nirbhayaṃ viṣṇunāmnaiva yatheṣṭaṃ padamāgatāḥ 101| alabdhvā cātmanaḥ pūjāṃ samyagārādhito hariḥ | mayāsmādapi ca śreṣṭhaṃ vāṃcchatāhaṃ kṛtātmanā 102| tataḥ sākṣājjagannātha prasanno bhaktavatsalaḥ | aṃśāṃśenātmanaivaitānpūjayāmāsa keśavaḥ 103| devānpitṝndvijānhavyakavyādyaiḥ karuṇāmayaḥ | tataḥ prabhṛti pūjyaṃte trailokye sacarācare 104| brahmādayaḥ surāḥ sarve prasādācchārṅgadhanvanaḥ | māṃ covāca yathā mattaḥ pūjyaḥ śreṣṭho bhaviṣyasi 105| tvāmārādhya tathā śaṃbho gṛhīṣyāmi varaṃ sadā | dvāparādau yuge bhūtvā kalayā mānuṣādiṣu 106| svāgamaiḥ kalpitaistvaṃ ca janānmadvimukhānkuru | māṃ ca gopaya yena syātsṛṣṭireṣottarottarā 107| eṣa mohaṃ sṛjāmyāśu yojanānmohayiṣyati | tvaṃ ca rudra mahābāho mohaśāstrāṇi kāraya 108| atathyāni vitathyāni darśayasva mahābhuja | prakāśaṃ kuru cātmānamaprakāśaṃ ca māṃ kuru 109| tatastaṃ praṇipatyāhamavocaṃ parameśvaram | brahmahatyā sahasrasya pāpaṃ śāmyetkathaṃcana 110| na punastvadavijñānaṃ kalpakoṭiśatairapi | tasmānmayā kṛtā sparddhā pavitraḥ syāṃ kathaṃ hare 111| tanme kathaya goviṃda pāyaścittaṃ yadicchasi | tataḥ prasanno bhagavānavocattattvamātmanaḥ 112| yenāhamadhikastasmādabhavaṃ naganaṃdini | tameva tapasā nityaṃ bhajāmi staumi ciṃtaye 113| paramo viṣṇurevaikastajjñānaṃ muktisādhanam | śāstrāṇāṃ nirṇayastveṣastadanyanmohanāya ca 114| dānaṃ vinā ca yā muktiḥ sāmyaṃ ca mama viṣṇunā | tīrthādimātrato jñānaṃ mamādhikyaṃ ca viṣṇutaḥ 115| abhedaścāsmadādīnāṃ muktānāṃ hariṇā tathā | ityādi sarvamohāya kathyate sati nānyathā | tenādvitīya mahimo jagatpūjyo'smi pārvati 116| pārvatyuvāca - tanme kathaya deveśa yathāhamapi śaṃkara | sarveśvarī nirupamā tava syāṃ sadṛśī prabho 117| mahādeva uvāca- sādhusādhu tvayā pṛṣṭaṃ viṣṇorbhagavataḥ priye | nāmnāṃ sahasraṃ vakṣyāmi mukhyaṃ trailokyamuktidam 118| asya śrīviṣṇornāmasahasrastotrasya śrīmahādeva ṛṣiranuṣṭupacchaṃdaḥ | hrīṃ bījaṃ śrīṃ śaktiḥ klīṃ kīlakaṃ caturvargadharmakāmārthamokṣārthe jape viniyogaḥ | oṃvāsudevāya vidmahe mahāhaṃsāya dhīmahi | tanno viṣṇuḥ pracodayāt aṃganyāsakaranyāsau vidhipūrvaṃ yadā paṭhet | tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ 119| śrīvāsudevaḥ paraṃbrahma iti hṛdaye | mūlaprakṛtiriti śiraḥ | mahāvarāha iti śikhā | sūryavaṃśadhvaja iti kavacam | brahmādikāmyalalita jagadāścarya śaiśava iti netram | yathārthakhaṃḍitāśeṣa ityastram | namonārāyaṇāyeti nyāsaṃ sarvatra kārayet | oṃnamonārāyaṇāya puruṣāya mahātmane | viśuddhasatvadhiṣṇyāya mahāhaṃsāya dhīmahi | oṃhrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hrauṃ hraḥ | klīṃ kṛṣṇāya viṣṇave hrīṃ rāmāya dhīmahi tanno devaḥ pracodayāt | kṣrauṃ nṛsiṃhāya vidmahe śrīṃ śrīkaṃṭhāya dhīmahi tanno viṣṇuḥ pracodayāt | oṃvāsudevāya vidmahe devakīsutāya dhīmahi tannaḥ kṛṣṇaḥ pracodayāt | oṃ hrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hrauṃ hraḥ| klīṃ kṛṣṇāya goviṃdāya gopījanavallabhāya svāhā | iti maṃtram samuccārya japedvā viṣṇumavyayam | śrīnivāsaṃ jagannāthaṃ tasya stotraṃ paṭhetsudhīḥ 120| oṃvāsudevaḥ paraṃ brahma paramātmā parātparaḥ | paraṃdhāma paraṃjyotiḥ paraṃtatvaṃ paraṃ padam 121| paraḥ śivaḥ parodhyeyaḥ paraṃ jñānaṃ parāgatiḥ | paramārthaḥ paraṃśreyaḥ parānaṃdaḥ parodayaḥ 122| paro vyaktātparaṃ vyoma paramarddhiḥ pareśvaraḥ | nirāmayo nirvikāro nirvikalpo nirāśrayaḥ 123| niraṃjano nirātaṃko nirlepo niravagrahaḥ | nirguṇo niṣkalo'naṃto'bhayo'ciṃtyo'balocitaḥ 124| atīndriyo mito pāro'nīśo'nīho'vyayo'kṣayaḥ | sarvajñaḥ sarvagaḥ sarvaḥ sarvadaḥ sarvabhāvanaḥ 125| sarvaśāstā sarvasākṣī pūjyaḥ sarvasya sarvadṛk? | sarvaśaktiḥ sarvasāraḥ sarvātmā sarvatomukhaḥ 126| sarvāvāsaḥ sarvarūpaḥ sarvādiḥ sarvaduḥkhahā | sarvārthaḥ sarvatobhadraḥ sarvakāraṇakāraṇam 127| sarvātiśayitaḥ sarvādhyakṣaḥ sarvasureśvaraḥ | ṣaḍviṃśako mahāviṣṇurmahāguhyo mahāvibhuḥ 128| nityodito nityayukto nityānaṃdaḥ sanātanaḥ | māyāpatiryogapatiḥ kaivalyapatirātmabhūḥ 129| janmamṛtyujarātītaḥ kālātīto bhavātigaḥ | pūrṇaḥ satyaḥ śuddhabuddhasvarūpo nityacinmayaḥ 130| yogapriyo yogagamyo bhavabaṃdhaikamocakaḥ | purāṇapuruṣaḥ pratyakcaitanyaḥ puruṣottamaḥ 131| vedāṃtavedyo durjñeyastapatrayavivarjitaḥ | brahmavidyāśrayo nādyaḥ svaprakāśaḥ svayaṃprabhuḥ 132| sarvopeya udāsīnaḥ praṇavaḥ sarvataḥ samaḥ | sarvānavadyo duṣprāpyasturīyastamasaḥ paraḥ 133| kūṭasthaḥ sarvasaṃśliṣṭo vāṅmanogocarātigaḥ | saṃkarṣaṇaḥ sarvaharaḥ kālaḥ sarvabhayaṃkaraḥ 134| anullaṃghyaścitragatirmahārudro durāsadaḥ | mūlaprakṛtirānaṃdaḥ pradyumno viśvamohanaḥ 135| mahāmāyo viśvabījaṃ paraśaktiḥ sukhaikabhūḥ | sarvakāmyo'natalīlaḥ sarvabhūtavaśaṃkaraḥ 136| aniruddhaḥ sarvajīvo hṛṣīkeśo manaḥpatiḥ | nirupādhipriyo haṃsokṣaraḥ sarvaniyojakaḥ 137| brahmaprāṇeśvaraḥ sarvabhūtabhṛddehanāyakaḥ | kṣetrajñaḥ prakṛtiḥ svāmī puruṣo viśvasūtradhṛk 138| aṃtaryāmī tridhāmāṃtaḥ sākṣī triguṇa īśvaraḥ | yogigamyaḥ padmanābhaḥ śeṣaśāyī śriyaḥpatiḥ 139| śrīsadopāsyapādābjo nityaśrīḥ śrīniketanaḥ | nityaṃ vakṣaḥsthalasthaśrīḥ śrīnidhiḥ śrīdharo hariḥ 140| vaśyaśrīrniścalaḥ śrīdo viṣṇuḥ kṣīrābdhimaṃdiraḥ | kaustubhodbhāsitorasko mādhavo jagadārtihā 141| śrīvatsavakṣā niḥsīma kalyāṇaguṇabhājanaḥ | pītāṃbaro jagannātho jagattrātā jagatpitā 142| jagadbaṃdhurjargatsraṣṭā jagaddhātā jagannidhiḥ | jagadekasphuradvīryo'nahaṃvādī jaganmayaḥ 143| sarvāścaryamayaḥ sarvasiddhārthaḥ sarvaraṃjitaḥ | sarvāmoghodyamo brahmarudrādyutkṛṣṭacetanāḥ 144| śaṃbhoḥ pitāmaho brahmapitā śakrādyadhīśvaraḥ | sarvadevapriyaḥ sarvadevamūrtiranuttamaḥ 145| sarvadevaikaśaraṇaṃ sarvadevaikadaivatam | yajñabhugyajñaphalado yajñeśo yajñabhāvanaḥ 146| yajñatrātā yajñapumānvanamālī dvijapriyaḥ | dvijaikamānado vipra kuladevo surāṃtakaḥ 147| sarvaduṣṭāṃtakṛtsarvasajjanānanyapālakaḥ | saptalokaikajaṭharaḥ saptalokaikamaṃḍanaḥ 148| sṛṣṭisthityaṃtakṛccakrī śārṅgadhanvā gadādharaḥ | śaṃkhabhṛnnaṃdakī padmapāṇirgaruḍavāhanaḥ 149| anirdeśyavapuḥ sarvapūjyastrailokyapāvanaḥ | anaṃtakīrtirniḥsīma pauruṣaḥ sarvamaṃgalaḥ 6.71.150| sūryakoṭipratīkāśo yamakoṭidurāsadaḥ | mayakoṭijagatsraṣṭā vāyukoṭimahābalaḥ 151| koṭīṃdu jagadānaṃdī śaṃbhukoṭimaheśvaraḥ | kaṃdarpakoṭilāvaṇyo durgakoṭyarimardanaḥ 152| samudrakoṭigaṃbhīrastīrthakoṭi samāhvayaḥ | kuberakoṭi lakṣmīvāñchakrakoṭi vilāsavān 153| himavatkoṭiniṣkaṃpaḥ koṭibrahmāṃḍavigrahaḥ | koṭyaśvamedhapāpaghno yajñakoṭisamārcanaḥ 154| sudhākoṭisvāsthyahetuḥ kāmadhukkoṭikāmadaḥ | brahmavidyākoṭirūpaḥ śipiviṣṭaḥ śuciśravāḥ 155| viśvaṃbharastīrthapādaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ | ādidevo jagajjaitro mukuṃdaḥ kālanemihā 156| vaikuṃṭho'naṃtamāhātmyo mahāyogeśvarotsavaḥ | nityatṛptolasadbhāvo niḥśaṃko narakāṃtakaḥ 157| dīnānāthaikaśaraṇaṃ viśvaikavyasanāpahaḥ | jagatkṛpākṣamo nityaṃ kṛpāluḥ sajjanāśrayaḥ 158| yogeśvaraḥ sadodīrṇo vṛddhikṣayavivarjitaḥ | adhokṣajo viśvaretāḥ prajāpati śatādhipaḥ 159| śakrabrahmārcitapadaḥ śaṃbhubrahmordhvadhāmagaḥ | sūryasomekṣaṇo viśvabhoktā sarvasya pāragaḥ 160| jagatseturdharmasetudharo viśvadhuraṃdharaḥ | nirmamo'khilalokeśo niḥsaṃgo'dbhutabhogavān 161| vaśyamāyo vaśyaviśvo viṣvaksenaḥ surottamaḥ | sarvaśreyaḥ patirdivyānarghyabhūṣaṇabhūṣitaḥ 162| sarvalakṣaṇalakṣaṇyaḥ sarvadaityeṃdradarpahā | samastadevasarvasvaṃ sarvadaivata nāyakaḥ 163| samastadevakavacaṃ sarvadevaśiromaṇiḥ | samastadevatādurgaḥ prapannāśanipaṃjaraḥ 164| samastabhayahṛnnāmā bhagavānviṣṭaraśravāḥ | vibhuḥ sarvahitodarko hatāriḥ svargatipradaḥ 165| sarvadaivatajīveśo brāhmaṇādiniyojakaḥ | brahmaśaṃbhuḥ parārdhāyurbrahmajyeṣṭhaḥ śiśuḥ svarāṭ 166| virāḍbhaktaparādhīnaḥ stutyaḥ stotrārthasādhakaḥ | parārthakarttākṛtyajñaḥ svārthakṛtya sadojjhitaḥ 167| sadānaṃdaḥ sadābhadraḥ sadāśāṃtaḥ sadāśivaḥ | sadāpriyaḥ sadātuṣṭaḥ sadāpuṣṭaḥ sadārcitaḥ 168| sadāpūto pāvanāgryo vedaguhyo vṛṣākapiḥ | sahasranāmā triyugaścaturmūrtiścaturbhujaḥ 169| bhūtabhavyabhavannātho mahāpuruṣapūrvajaḥ | nārāyaṇo muṃjakeśaḥ sarvayogaviniḥsṛtaḥ 170| vedasāro yajñasāraḥ sāmasārastaponidhiḥ | sādhyaḥ śreṣṭhaḥ purāṇarṣiḥ niṣṭhā śāṃtiḥ parāyaṇaḥ 171| śivatriśūlavidhvaṃsī śrīkaṃṭhaikavarapradaḥ | naraḥ kṛṣṇo harirdharmanaṃdano dharmajīvanaḥ 172| ādikarttā sarvasatyaḥ sarvastrīratnadarpahā | trikālajita kaṃdarppa urvaśīsṛṅmunīśvaraḥ 173| ādyaḥ kavirhayagrīvaḥ sarvavāgīśvareśvaraḥ | sarvadevamayo brahmā gururvāgīśvarīpatiḥ 174| anaṃtavidyāprabhavo mūlāvidyāvināśakaḥ | sarvajñado jagajjāḍyanāśako madhusūdanaḥ 175| anekamaṃtrakoṭīśaḥ śabdabrahmaikapāragaḥ | ādividvānvedakarttā vedātmā śrutisāgaraḥ 176| brahmārthavedaharaṇaḥ sarvavijñānajanmabhūḥ | vidyārājo jñānamūrttirjñānasiṃdhurakhaṃḍadhīḥ 177| matsyadevo mahāśṛṃgo jagadbījabahitradṛk | līlāvyāptākhilāṃbhodhiścaturvedapravarttakaḥ 178| ādikūrmo'khilādhārastṛṇīkṛtajagadbharaḥ | amarīkṛtadevaughaḥ pīyūṣotpattikāraṇam 179| ātmādhāro dharādhāro yajñāṃgo dharaṇīdharaḥ | hiraṇyākṣaharaḥ pṛthvīpatiḥ śrāddhādikalpakaḥ 180| samastapitṛbhītighnaḥ samastapitṛjīvanam | havyakavyaikabhukhavyakavyaikaphaladāyakaḥ 181| romāṃtarlīnajaladhiḥ kṣobhitāśeṣasāgaraḥ | mahāvarāho yajñaghnadhvaṃsako yajñikāśrayaḥ 182| śrīnṛsiṃho divyasiṃhaḥ sarvāniṣṭārthaduḥkhahā | ekavīro'dbhutabalo yaṃtramaṃtraikabhaṃjanaḥ 183| brahmādiduḥsahajyotiryugāṃtāgryatibhīṣaṇaḥ | koṭivajrādhikanakho jagadduṣprekṣyamūrtidhṛk 184| mātṛcakrapramathano mahāmātṛgaṇeśvaraḥ | aciṃtyāmoghavīryāḍhyaḥ samastāsuraghasmaraḥ 185| hiraṇyakaśipuchedī kālaḥ saṃkarṣaṇīpatiḥ | kṛtāṃtavāhanāsahyaḥ samastabhayanāśanaḥ 186| sarvavighnāṃtakaḥ sarvasiddhidaḥ sarvapūrakaḥ | samastapātakadhvaṃsī siddhamaṃtrādhikāhvayaḥ 187| bhairaveśo harārtighnaḥ kālakoṭidurāsadaḥ | daityagarbhaśrāvināmāsphuṭadr brahmāṃḍagarjitaḥ 188| smṛtamātrākhilatrātā'dbhutarūpo mahāhariḥ | brahmacaryaśiraḥ piṃḍī dikpālo'rddhāṃgabhūṣaṇaḥ 189| dvādaśārkaśirodāmā rudraśīrṣaikanūpuraḥ | yoginīgrastagirajā trātābhairavatarjakaḥ 190| vīracakreśvaro'tyugro'pamāriḥ kālaśaṃbaraḥ | krodheśvaro rudracaṃḍī parivārādiduṣṭabhuk 191| sarvākṣobhyo mṛtyumṛtyuḥ kālamṛtyunivarttakaḥ | asādhyasarvarogaghnaḥ sarvadurgrahasaumyakṛt 192| gaṇeśakoṭidarpaghno duḥsahāśeṣagotrahā | devadānavadurdarśo jagadbhayadabhīṣaṇaḥ 193| samastadurgatitrātā jagadbhakṣakabhakṣakaḥ | ugraśoṃbaramārjāraḥ kālamūṣakabhakṣakaḥ | anaṃtāyudhadordaṃḍī nṛsiṃho vīrabhadrajit 194| yoginīcakraguhyeśaḥ śakrāri paśumāṃsabhuk | rudro nārāyaṇo meṣarūpa śaṃkaravāhanaḥ 195| meṣarūpaśivatrātā duṣṭaśaktisahasrabhuk | tulasīvallabho vīro vāmācāro'khileṣṭadaḥ 196| mahāśivaḥ śivārūḍho bhairavaikakapāladhṛk | killīcakreśvaraḥ śakra divyamohanarūpadaḥ 197| gaurīsaubhāgyado māyānidhīrmāyābhayāpahaḥ | brahmatejomayo brahmaśrīmayaśca trayīmayaḥ 198| subrahmaṇyo balidhvaṃsī vāmano'ditiduḥkhahā | upeṃdro nṛpatirviṣṇuḥ kaśyapānvayamaṃḍanaḥ 199| balisvarājyadaḥ sarvadevaviprānnado'cyutaḥ | urukramastīrthapādastripadasthastrivikramaḥ 6.71.200| vyomapādaḥ svapādāṃbhaḥ pavitritajagattrayaḥ | brahmeśādyabhivaṃdyāṃghrirdrutadharmāṃghridhāvanaḥ 201| aciṃtyādbhutavistāro viśvavṛkṣo mahābalaḥ | rāhumūrdhāparāṃgacchidbhṛgupatnīśiroharaḥ 202| pāpatrastaḥ sadāpuṇyo daityāśānityakhaṃḍanaḥ | pūritākhiladevāśo viśvārthaikāvatārakṛt 203| svamāyānityaguptātmā bhaktacintāmaṇiḥ sadā | varadaḥ kārttavīryādi rājarājyaprado'naghaḥ 204| viśvaślāghyāmitācāro dattātreyo munīśvaraḥ | parāśaktisadāśliṣṭo yogānaṃdaḥ sadonmadaḥ 205| samasteṃdrāritejohṛtparamāmṛtapadmapaḥ | anusūyāgarbharatnaṃ bhogamokṣasukhapradaḥ 206| jamadagnikulādityo reṇukādbhutaśaktikṛt | mātṛhatyādinirlepaḥ skaṃdajidviprarājyadaḥ 207| sarvakṣatrāṃtakṛdvīradarpahā kārttavīryajit | saptadvīpāvatīdātā śivārcaka yaśapradaḥ 208| bhīmaḥ paraśurāmaśca śivācāryaikaviśvabhuk | śivākhilajñānakośo bhīṣmācāryo'gnidaivataḥ 209| droṇācāryagururviśvajaitradhanvākṛtāṃtajit | advitīyatapomūrttirbrahmacaryaikadakṣiṇaḥ 210| manuḥśreṣṭhaḥ satāṃseturmahīyānvṛṣabho virāṭ | ādirājaḥ kṣitipitā sarvaratnaikadohakṛt 211| pṛthurjanmādyekadakṣo gīḥ śrīḥ kīrtiḥ svayaṃvṛtaḥ | jagadvṛttipradaścakravarttiśreṣṭhodvayāstradhṛk 212| sanakādimuniprāpya bhagavadbhaktivarddhanaḥ | varṇāśramādidharmāṇāṃ karttā vaktā pravarttakaḥ 213| sūryavaṃśadhvajo rāmo rāghavaḥ sadguṇārṇavaḥ | kākutstho vīrarāḍrājā rājadharmadhuraṃdharaḥ 214| nityasvasthāśrayaḥ sarvabhadra grāhī śubhaikadṛk | nararatnaṃ ratnagarbho dharmādhyakṣo mahānidhiḥ | sarvaśreṣṭhāśrayaḥ sarvaśāstrārthagrāmavīryavān 215| jagadvaśo dāśarathiḥ sarvaratnāśrayo nṛpaḥ | samastadharmasūḥ sarvadharmadraṣṭā'khilāghahā 216| atīṃdro jñānavijñānapāradaśca kṣamāṃbudhiḥ | sarvaprakṛṣṭaśiṣṭeṣṭo harṣaśokādyanākulaḥ | pitrājñātyaktasāmrājyaḥ sapannodayanirbhayaḥ 217| guhadeśārpitaiśvaryaḥ śivasparddhājaṭādharaḥ | citrakūṭāptaratnādrirjagadīśo vanecaraḥ 218| yatheṣṭāmoghasarvāstro deveṃdratanayākṣihā | brahmeṃdradinataiṣīko mārīcaghno virādhahā 219| brahmaśāpahatāśeṣa daṃḍakāraṇyapāvanaḥ | caturdaśasahasrogra rakṣoghnaikaśaraikadhṛk 220| kharāristriśirohaṃtā dūṣaṇaghno janārdanaḥ | jaṭāyuṣo'gnigatido'gastyasarvasva maṃtrarāṭ 221| līlādhanuḥ koṭyapāstaduṃdubhyasthimahācayaḥ | saptatālavyadhākṛṣṭa dhvastapātāladānavaḥ 222| sugrīvarājyado hīnamanasaivābhayapradaḥ | hanumadrudramukhyeśa samastakapidehabhṛt 223| sanāgadaityabāṇaikavyākulīkṛtasāgaraḥ | samlecchakoṭibāṇaikaśuṣkanirdagdhasāgaraḥ 224| samudrādbhutapūrvaika baṃdhaseturyaśonidhiḥ | asādhyasādhako laṃkāsamūlotkarṣadakṣiṇaḥ 225| varadṛptajagacchalya paulastyakulakṛṃtanaḥ | rāvaṇighnaḥ prahastacchitkuṃbhakarṇabhidugrahā 226| rāvaṇaikaśiraścchettā niḥśaṃkeṃdraikarājyadaḥ | svargāsvargatvavicchedī deveṃdrāniṃdratāharaḥ 227| rakṣo devatvahṛddharmā dharmatvaghnaḥ puruṣṭutaḥ | natimātradaśāsyārirdattarājyavibhīṣaṇaḥ 228| sudhāvṛṣṭimṛtāśeṣa svasainyojjīvanaikakṛt | devabrāhmaṇanāmaika dhātā sarvāmarārcitaḥ 229| brahmasūryeṃdrarudrādi vṛṃdārpitasatīpriyaḥ | ayodhyākhilarājanyaḥ sarvabhūtamanoharaḥ 230| svāmitulyakṛpādaṃḍo hīnotkṛṣṭaikasatpriyaḥ | svapakṣādinyāyadarśī hīnārthādhikasādhakaḥ 231| vyādhavyājānucitakṛttārakokhilatulyakṛt | pārvatyādhikyamuktātmā priyātyaktaḥ smarārijit 232| sākṣātkuśalavacchadmeṃdrāditāto'parājitaḥ | kośaleṃdro vīrabāhuḥ satyārtha tyaktasodaraḥ 233| śarasaṃdhānanirdhūta dharaṇīmaṃḍalodayaḥ | brahmādikāmyasāṃnidhyasanāthīkṛtadaivataḥ 234| brahmalokāptacāṃḍālādyaśeṣaprāṇisārthakaḥ | svanītagardabhāśvādiścirāyodhyāvanaikakṛt 235| rāmadvitīyaḥ saumitrirlakṣmaṇaḥ prahateṃdrajit | viṣṇubhaktāptarāmāṃghripādukārājyanirvṛtaḥ 236| bharato'sahyagaṃdharvakoṭighno lavaṇāṃtakaḥ | śatrughno vaidyarājāyurvedagarbhauṣadhīpatiḥ 237| nityāmṛtakaro dhanvaṃtariryajño jagaddharaḥ | sūryārighnaḥ surājīvo dakṣiṇeśo dvijapriyaḥ 238| chinnamūrdhāyadeśārkaḥ śeṣāṃgasthāpitāmaraḥ | viśvārthāśeṣakadrāstra śiracchedākṣatākṛtiḥ 239| vājapeyādināmāgnirvedadharmaparāyaṇaḥ | śvetadvīpapatiḥ sāṃkhyapraṇetā sarvasiddhirāṭ 240| viśvaprakāśitajñānayogamohatamisrahā | devahūtyātmajaḥ siddhaḥ kapilaḥ kardamātmajaḥ 241| yogasvāmī dhyānabhaṃga sagarātmajabhasmakṛt | dharmo vṛṣendraḥ surabhīpatiḥ śuddhātmabhāvitaḥ 242| śaṃbhustripuradāhaikasthairthaviśvarathodvahaḥ | bhaktaśaṃbhujito daityāmṛtavāpīsamastapaḥ 243| mahāpralayaviśvaikadvitīyākhilanāgarāṭ | śeṣadevaḥ sahasrākṣaḥ sahasrāsya śirobhujaḥ 244| phaṇāmaṇikaṇākārayojitābdhyaṃbudakṣitiḥ | kālāgnirudrajanako muśalāstro halāyudhaḥ 245| nīlāṃbaro vāruṇīśo manovākkāyadoṣahā | asaṃtoṣo dṛṣṭimātrapātitaikadaśānanaḥ 246| balisaṃyamano ghoro rauhiṇeyaḥ pralaṃbahā | muṣṭikaghno dvividahā kāliṃdīkarṣaṇo balaḥ 247| revatīramaṇaḥ pūrvabhaktikhedācyutāgrajaḥ | devakīvasudevāhva kaśyapāditinaṃdanaḥ 248| vārṣṇeyaḥ sātvatāṃ śreṣṭhaḥ śauriryadukulodvahaḥ | narākṛtiḥ paraṃbrahma savyasācī varapradaḥ 249| brahmādikāmyalālitya jagadāścarya śaiśavaḥ | pūtanāghnaḥ śakaṭabhidyamalārjunabhaṃjanaḥ 6.71.250| vātāsurāriḥ keśighno dhenukārirgavīśvaraḥ | dāmodaro gopadevo yaśodānaṃdadāyakaḥ 251| kālīyamardanaḥ sarvagopagopījanapriyaḥ | līlāgovarddhanadharo goviṃdo gokulotsavaḥ 252| ariṣṭamathanaḥ kāmonmattagopīvimuktidaḥ | sadyaḥ kuvalayāpīḍaghātī cāṇūramardanaḥ 253| kaṃsārirugrasenādirājyavyāpāritāparaḥ | sudharmāṃkitabhūrloko jarāsaṃdhabalāṃtakaḥ 254| tyaktabhagnajarāsaṃdho bhīmasenayaśaḥpradaḥ | sāṃdīpanamṛtāpatyadātā kālāṃtakādijit 255| samastanārakitrātā sarvabhūpatikoṭijit | rukmiṇīramaṇo rukmiśāsano narakāṃtakaḥ 256| samastasuṃdarīkāṃto murārirgaruḍadhvajaḥ | ekākījitarudrārka marudādyakhileśvaraḥ 257| deveṃdradarpahā kalpadrumālaṃkṛtabhūtalaḥ | bāṇabāhusahacchinnaṃ nadyādigaṇakoṭijit 258| līlājita mahādevo mahādevaikapūjitaḥ | iṃdrārthārjunanirbhaṃga jayadaḥ pāṃḍavaikadhṛk 259| kāśirājaśiraśchettā rudraśaktyaikamardanaḥ | viśveśvaraprasādākṣaḥ kāśīrājasutārdanaḥ 260| śaṃbhupratijñāvidhvaṃsī kāśīnirdagdhanāyakaḥ | kāśīśagatakoṭighno lokaśikṣādvijārcakaḥ 261| yuvatīvratayovaśyaḥ purāśivavarapradaḥ | śaṃkaraikapratiṣṭhādhṛksvāṃśa śaṃkarapūjakaḥ 262| śivakanyāvratapatiḥ kṛṣṇarūpa śivārihā | mahālakṣmīvapurgaurītrātā vaidalavṛtrahā 263| svadhāmamucukuṃdaikaniṣkālayavaneṣṭakṛt | yamunāpatirānīta parilīnadvijātmajaḥ 264| śrīdāmaraṃkabhaktārthabhūmyānīteṃdravaibhavaḥ | durvṛttaśiśupālaikamuktido dvārakeśvaraḥ 265| ācāṃḍāladikaprāpya dvārakānidhikoṭikṛt | akrūroddhavamukhyaikabhaktasvacchaṃdamuktidaḥ 266| sabālastrījalakrīḍāmṛtavāpīkṛtārṇavaḥ | brahmāstradagdhagarbhastha parīkṣijjīvanaikakṛt 267| parilīnadvijasutānetā'rjunamadāpahaḥ | gūḍhamudrākṛtigrasta bhīṣmādyakhilakauravaḥ 268| yathārthakhaṃḍitāśeṣa divyāstrapārthamohahṛt | garbhaśāpachaladhvastayādevorvī bhayāpahaḥ 269| jarāvyādhārigatidaḥ smṛtimātrākhileṣṭadaḥ | kāmadevo ratipatirmanmathaḥ śaṃbarāṃtakaḥ 270| anaṃgo jitagaurīśo ratikāṃtaḥ sadepsitaḥ | puṣpeṣurviśvavijayi smaraḥ kāmeśvarīpriyaḥ 271| uṣāpatirviśvaketurviśvadṛpto'dhipūruṣaḥ | caturātmā caturvyūhaścaturyugavidhāyakaḥ 272| caturvedaikaviśvātmā sarvotkṛṣṭāṃśakoṭiśaḥ | āśramātmā purāṇarṣirvyāsaḥ śākhāsahasrakṛt 273| mahābhāratanirmātā kavīṃdro bādarāyaṇaḥ | kṛṣṇadvaipāyanaḥ sarvapuruṣārthaikabodhakaḥ 274| vedāṃtakartā brahmaikavyaṃjakaḥ puruvaṃśakṛt | buddho dhyānajitāśeṣa devadevo jagatpriyaḥ 275| nirāyudho jagajjaitraḥ śrīdharo duṣṭamohanaḥ | daityavedabahiḥkarttā vedārthaśrutigopakaḥ 276| śauddhodanirdaṣṭadṛṣṭiḥ sukhadaḥ sadasaspatiḥ | yathāyogyākhilakṛpaḥ sarvaśūnyo'khileṣṭadaḥ 277| catuṣkoṭipṛthaktatvaṃ prajñāpāramiteśvaraḥ | pākhaṃḍavedamārgeśaḥ pākhaṃḍaśrutigopakaḥ 278| kalkī viṣṇuyaśaḥputraḥ kalikālavilopakaḥ | samastamlecchaduṣṭaghnaḥ sarvaśiṣṭadvijātikṛt 279| satyapravarttako deva dvijadīrghakṣudhāpahaḥ | aśvavārādi revaṃtaḥ pṛthvīdurgatināśanaḥ 280| sadyaḥ kṣmā'naṃtalakṣmīkṛnnaṣṭaniḥśeṣadharmavit | anaṃtasvarṇayogaika hemapūrṇākhiladvijaḥ 281| asādhyaikajagacchāstā viśvavaṃdyo jayadhvajaḥ | ātmatatvādhipaḥ kartṛśreṣṭho vidhirumāpatiḥ 282| bhartṛśreṣṭhaḥ prajeśāgryo marīcirjanakāgraṇīḥ | kaśyapo devarājeṃdraḥ prahlādo daityarāṭśaśī 283| nakṣatreśo ravistejaḥ śreṣṭhaḥ śukraḥ kavīśvaraḥ | maharṣirāṭbhṛgurviṣṇurādityeśo balisvarāṭ 284| vāyurvahniḥ śuciḥ śreṣṭhaḥ śaṃkaro rudrarāṭguruḥ | vidvattamaścitraratho gaṃdharvāgryokṣarottamaḥ 285| varṇādiragryastrīgaurīśaktyāgryāśīśca nāradaḥ | devarṣirāṭpāṃḍavāgryo'rjunovādaḥ pravādarāṭ 286| pavanaḥ pavaneśāno varuṇo yādasāṃ patiḥ | gaṃgātīrthottamodyūtaṃ chalakāgryaṃ varauṣadham 287| annaṃ sudarśano'strāgryaṃ vajraṃ praharaṇottamam | uccaiḥśravāvājirāja airāvataibheśvaraḥ 288| aruṃdhatyekapatnīśo hyaśvattho'śeṣavṛkṣarāṭ | adhyātmavidyāvidyāgryaḥ praṇavacchaṃdasāṃ varaḥ 289| merurgiripatirmārgo māsāgryaḥ kālasattamaḥ | dinādyātmā pūrvasiddhaḥ kapilaḥ sāmavedarāṭ 290| tārkṣyaḥ khageṃdra ṛtvagryo vasaṃtaḥ kalpapādapaḥ | dātṛśreṣṭhaḥ kāmadhenurārtighnāgrya suhṛttamaḥ 291| ciṃtāmaṇirguruśreṣṭho mātā hitatamaḥ pitā | siṃho mṛgeṃdro nāgeṃdro vāsukirnṛvaro nṛpa 292| varṇeśo brāhmaṇaścetaḥ karuṇāgryaṃ namonamaḥ | ityetadvāsudevasya viṣṇornāmasahasrakam 293| sarvāparādhaśamanaṃ paraṃ bhaktivivarddhanam | akṣayaṃ brahmalokādi sarvasvargaikasādhanam 294| viṣṇulokaikasopānaṃ sarvaduḥkhavināśanam | samastasukhadaṃ sadyaḥ paraṃ nirvāṇadāyakam 295| kāmakrodhādiniḥśeṣamanomalaviśodhanam | śāṃtidaṃ pāvanaṃ nṝṇāṃ mahāpātakināmapi 296| sarveṣāṃ prāṇināmāśu sarvābhīṣṭaphalapradam | samastavighnaśamanaṃ sarvāriṣṭavināśanam 297| ghoraduḥkhapraśamanaṃ tīvradāridryanāśanam | ṛṇatrayāpahaṃ guhyaṃ dhanadhānyayaśaskaram 298| sarvaiśvaryapradaṃ sarvasiddhidaṃ sarvadharmadam | tīrthayajñatapodānavratakoṭiphalapradam 299| jagajjāḍyapraśamanaṃ sarvavidyāpavarttakam | rājyadaṃ bhraṣṭarājyānāṃ rogiṇāṃ sarvarogahṛt 6.71.300| vaṃdhyānāṃ sutadaṃ cāyuḥkṣīṇānāṃ jīvitapradam | bhūtagrahaviṣadhvaṃsi grahapīḍāvināśanam 301| māṃgalyaṃ puṇyamāyuṣyaṃ śravaṇātpaṭhanājjapāt | sakṛdasyākhilāvedāḥ sāṃgā maṃtrāśca koṭiśaḥ 302| purāṇaśāstrasmṛtayaḥ śrutā syuḥ paṭhitāstathā | japtvā caikākṣaraṃ ślokaṃ pādaṃ vā paṭhati priye 303| nityaṃ sidhyati sarveṣṭamacirātkimutākhilam | nānena sadṛśaṃ sadyaḥ pratyayaṃ sarvakarmasu 304| idaṃ bhadre tvayā gopyaṃ pāṭhyaṃ svārthaikasiddhaye | nāvaiṣṇavāya dātavyaṃ vikalpopahatātmane 305| bhaktiśraddhāvihīnāya viṣṇusāmānyadarśine | deyaṃ putrāya śiṣyāya suhṛde hitakāmyayā 306| matprasādādṛtenedaṃ grahīṣyaṃtyalpamedhasaḥ | kalau sadyaḥ phalaṃ kalpagrāmaṃ neṣyati nāradaḥ 307| lokānāṃ bhāgyahīnānāṃ yena duḥkhaṃ vinaśyati | dvitreṣu vaiṣṇaveṣvetadāryāvarte bhaviṣyati 308| nāsti viṣṇoḥ paraṃ dhāma nāsti viṣṇoḥ paraṃ tapaḥ | nāsti viṣṇoḥ paro dharmo nāsti maṃtro hyavaiṣṇavaḥ 309| nāsti viṣṇoḥ paraṃ satyaṃ nāsti viṣṇoḥ paro makhaḥ | nāsti viṣṇoḥ paraṃ dhyānaṃ nāsti viṣṇoḥ parā gatiḥ 310| kiṃ tasya bahubhirmaṃtraiḥ śāstrairvā rbahuvistaraiḥ | vājapeyasahasrairvā bhaktiryasya janārdane 311| sarvatīrthamayo viṣṇuḥ sarvaśāstramayaḥ prabhuḥ | sarvakratumayo viṣṇuḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham | ābrahmasārasarvasvaṃ sarvametanmayoditam 312| pārvatyuvāca- dhanyāsmyanugṛhītāsmi kṛtārthāsmi jagatpate | yanmayedaṃ śrutaṃ stotraṃ tvadrahasyaṃ sudurlabham 313| aho bata mahatkaṣṭaṃ samastaduḥkhahe harau | vidyamāne'pi deveśe mūḍhāḥ kliśyaṃti saṃsṛtau 314| yamuddiśya sadā nāthaṃ maheśo'pi digaṃbaraḥ | jaṭilo bhasmaliptāṃgo tapasvī vīkṣyate janaiḥ 315| tato'dhiko'sti devaḥ ko lakṣmīkāṃtānmadhudviṣaḥ | yattattvaṃ ciṃtyate nityaṃ tvayā yogeśvareṇa hi 316| tataḥ paraṃ kimadhikaṃ padaṃ śrīpuruṣottamāt | tamavijñāya kaṃ mūḍhāḥ yajaṃte jñānamāninaḥ 317| muṣitāsmi tvayā nātha ciraṃ yadayamīśvaraḥ | prakāśito na me yasmāttvadādyā divyaśaktayaḥ 318| aho sarveśvaro viṣṇuḥ sarvadevottamottamaḥ | bhavadādigururmūḍhaiḥ sāmānya iva vīkṣyate 319| mahīyasāṃ hi māhātmyaṃ bhajamānānbhajaṃti te | dviṣato'pi vṛthā pāpānupekṣyaṃte kṣamānvitāḥ 320| mayāpi bālye svapituḥ prajā dṛṣṭā bubhukṣitāḥ | duḥkhādaśaktayā poṣṭuṃ śriyamārādhya vai bhṛtāḥ 321| tayā saṃnihitābhyaśca prajābhyo bhavadādayaḥ | vilasaṃti sa śakrādyāḥ sasuhṛnmitrabāṃdhavāḥ 322| tayā vinā kva devatvaṃ kvaiśvaryaṃ kva parigrahaḥ | sarve bhavaṃti jīvaṃto yātanāsveva saṃsthitāḥ 323| tāmṛtenaiva dharmo'tha kāmo mokṣo'pi dūrataḥ | kṣudhitānāṃ durgatānāṃ kuto yogasamādhayaḥ 324| sa ca saṃsārasāraikaḥ sarvalokaikanāyakaḥ | vaśagā kamalā yasya tyaktvā tāmapi śaṃkaraḥ 325| anauddhatyena śaucena rūpeṇārjavasaṃpadā | sarvātiśayavīryeṇa saṃpūrṇasya mahātmanaḥ 326| kastena tulyatāmeti devadevena viṣṇunā | yasyāṃśāṃśāvatāreṇa vinā sarvaṃ vilīyate 327| jagadetattathāpyāhurdoṣāyaitadvimohitāḥ | nāsya janma na vā mṛtyurnāprāpyaṃ svārthameva ca 328| kāmādyāsaktacittatvātkiṃ tu sarveśvaraprabho | tvanmayatvātpramādādvā śaknomi paṭhituṃ na cet 329| viṣṇoḥ sahasranāmaitatpratyahaṃ vṛṣabhadhvaja | nāmnaikena tu yena syāttatphalaṃ brūhi me prabho 330| mahādeva uvāca- rāmarāmeti rāmeti rame rāme manorame | sahasranāmatattulyaṃ rāmanāma varānane 331| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāpatināradasaṃvāde viṣṇornāmasahasraṃ saṃpūrṇaṃ nāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ 71|