Chapter 95

सूत उवाच- यातुं तमुद्यतं नत्वा मुनिं राजा ततो मुदा । विधिं पप्रच्छ संक्षिप्तं स्नानदानक्रियोचितम् १। अंबरीष उवाच- मुने वैशाखमासेऽस्मिन्को विधिः किं तपोऽधिकम् । किं च दानं कथं स्नानं कथं केशवपूजनम् २। कृपया वद विप्रर्षे सर्वज्ञस्त्वं हरिप्रियः । विशेषतोऽपि पूजाया विधिं तीर्थपदे वद ३। नारद उवाच-। मेषसंक्रमणे भानोर्माधवे मासि सत्तम । महानद्यां नदीतीरे नदे सरसि निर्झरे ४। देवखातेऽथवा स्नायाद्यथाप्राप्ते जलाशये । दीर्घिका कूप वापीषु नियतात्मा हरिं स्मरन् ५। मधुमासस्य शुक्लायामेकादश्यामुपोषितः । पंचदश्यां च वा वीर मेषसंक्रमणेऽपि वा ६। वैशाखस्नाननियमं ब्राह्मणानामनुज्ञया । मधुसूदनमभ्यर्च्य कुर्यात्सुस्नानपूर्वकम् ७। वैशाखं सकलं मासं मेषसंक्रमणे रवेः । प्रातः सनियमः स्नास्ये प्रीयतां मधुसूदनः ८। मधुहंतुः प्रसादेन ब्राह्मणानामनुग्रहात् । निर्विघ्नमस्तु मे पुण्यंवैशाखस्नानमन्वहम् ९। माधवे मेषगे भानौ मुरारे मधुसूदन । प्रातःस्नानेन मे नाथ यथोक्तफलदो भव १०। यथा ते माधवो मासो वल्लभो मधुसूदन । प्रातःस्नानेन मे तस्मिन्फलदः पापहा भव ११। एवमुच्चार्य तत्तीर्थे पादौ प्रक्षाल्य वाग्यतः । स्मरन्नारायणं देवं स्नानं कुर्याद्विधानतः १२। तीर्थं प्रकल्पयेद्धीमान्मूलमंत्रमिमं पठन् । ॐनमोनारायणायमूलमंत्र उदाहृतः १३। दर्भपाणिस्तु विधिवदाचांतः प्रणतो भुवि । चतुर्हस्तसमायुक्तं चतुरस्रं समंततः १४। प्रकल्प्यावाहयेद्गंगां मंत्रेणानेन मानवः । विष्णुपादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुदेवता १५। त्राहि नस्त्वेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात् । तिस्रःकोट्योर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् १६। दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि ते संति जाह्नवि । नंदिनीत्येव ते नाम वेदेषु नलिनीति च १७। दक्षा पृथ्वी च विहगा विश्वगाथा शिवप्रिया । विद्याधरी महादेवी तथा लोकप्रसादिनी १८। क्षेमंकरी जाह्नवी च शांता शांतिप्रदायिनी । एतानि पुण्यनामानि स्नानकाले प्रकीर्तयेत् १९। भवेत्संनिहिता तत्र गंगा त्रिपथगामिनी । सप्तवाराभि जप्तेन करसंपुटयोजिते २०। मूर्ध्नि कृत्वा जलं भूपश्चतुर्वा पंच सप्त वा । स्नानं कृत्वा मृदा तद्वदामंत्र्य तु विधानतः २१। अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम् २२। उद्धृतासि वराहेण विष्णुना शतबाहुना । नमस्ते सर्वलोकानां प्रभवारणि सुव्रते २३। एवं स्नात्वा ततः पश्चादाचम्य तु विधानतः । उत्थाय वाससी शुक्ले शुद्धे तु परिधापयेत् २४। ततस्तु तर्प्पणं कुर्य्यात्त्रैलोक्याप्यायनाय वै । ब्रह्माणं तर्प्पयेत्पूर्वं विष्णुं रुद्रं प्रजापतिम् २५। देवान्यक्षांस्तथा नागान्गंधर्वाप्सरसोसुरान् । क्रूरान्सर्पान्सुपर्णांश्च तरून्वै जंतुकान्खगान् २६। विद्याधराञ्जलधरांस्तथैवाकाशगामिनः । निराधाराश्च ये जीवाः पापकर्मरताश्च ये २७। तेषामाप्यायनार्थाय दीयते सलिलं मया । कृतोपवीती देवेषु निवीती च भवेन्नरः २८। मनुष्यांस्तर्प्पयेद्भक्त्या ब्रह्मपुत्रानृषींस्तथा । सनकः सनंदनश्चैव तृतीयश्च सनातनः २९। कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा । ते सर्वे तृप्तिमायांतु मद्दत्तेनांबुना सदा ३०। मरीचिमत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च ३१। देवब्रह्मऋषीन्सर्वांस्तर्पयेदक्षतोदकैः । अपसव्यं ततः कुर्यात्सव्यं जान्वाच्य भूतले ३२। अग्निष्वात्तास्तथा सौम्या हविष्मंतस्तथोष्मपाः । कव्यानलान्बर्हिषदस्तथा वै चाज्यपाः पुनः ३३। संतर्पयेत्पितॄन्भक्त्या सतिलोदकचंदनैः । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च ३४। वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च । उदुंबराय दध्नाय नीलाय परमेष्ठिने ३५। वृकोदराय चित्राय चित्रगुप्ताय वै नमः । दर्भपाणिस्तु विधिवत्पितॄन्संतर्पयेत्ततः ३६। पित्रादीन्नामगोत्रेण तथा मातामहानपि । संतर्प्य विधिना सर्वानिमं मंत्रमुदीरयेत् ३७। ये बांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते तृप्तिमखिलां यांतु येऽस्मत्तस्तोयकांक्षिणः ३८। आचम्य विधिवत्सम्यगालिखेत्पद्ममग्रतः । साक्षतैश्च सपुष्पैश्च सलिलारुणचंदनैः ३९। अर्घं दद्यात्प्रयत्नेन सूर्य्यनामानुकीर्त्तनैः । नमस्ते विष्णुरूपाय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे ४०। सहस्ररश्मये सूर्य नमस्ते सर्वतेजसे । नमस्ते रुद्रवपुषे नमस्ते भक्तवत्सल ४१। पद्मनाभ नमस्तेऽस्तु कुंडलांगदभूषित । नमस्ते सर्वलोकेश सुप्तानामुपबोधन ४२। सुकृतं दुष्कृतं चैव सर्वं पश्यसि सर्वदा । सत्यदेव नमस्तेऽस्तु प्रसीद मम भास्कर ४३। दिवाकर नमस्तेस्तु प्रभाकर नमोस्तु ते । एवं सूर्यं नमस्कृत्य सप्त कृत्वा प्रदक्षिणम् ४४। द्विजं गां कांचनं स्पृष्ट्वा पश्चाच्च स्वगृहं व्रजेत् । आश्रमस्थांस्ततः पूज्य प्रतिमां चापि पूजयेत् ४५। पूर्वं भक्त्यैव गोविंदं गृही च नियतात्मवान् । पूजयेद्भक्तितो राजन्नुभयत्र यथाविधि ४६। विशेषादपि वैशाखे योऽर्चयेन्मधुसूदनम् । सर्वं संवत्सरं यावदर्चितस्तेन माधवः ४७। माधवे मासि संप्राप्ते मेषस्थे कर्मसाक्षिणि । केशवप्रीतये कुर्यात्केशवव्रतसंचयम् ४८। दद्यादनेकदानानि तिलाज्यप्रभृतीन्यपि । जन्मकोटिसमुद्भूत पातकांतकराणि च ४९। जलान्नशर्कराधेनुतिलधेनुमुखानि च । वित्तमानेन देयानि दानानीप्सितसिद्धये ५०। वैशाखं सकलं मासं नित्यस्नायी जितेंद्रियः । जपन्हविष्यं भुंजानः सर्वपापैः प्रमुच्यते ५१। एकभुक्तमथो नक्तमयाचितमतंद्रितः । माधवे मासि यः कुर्याल्लभते सर्वमीप्सितम् ५२। वैशाखे विधिना स्नानद्वयं नद्यादिके बहिः । हविष्यं ब्रह्मचर्यं च भूशय्या नियमस्थितिः ५३। व्रतं दानं जपो होमो मधुसूदनपूजनम् । अपि जन्मसहस्रोत्थं पापं दहति दारुणम् ५४। यथैव माधवो ध्यातो विनाशयति किल्बिषम् । तथैव माधवे स्नानं नियमेन विनिर्मितम् ५५। तीर्थे चानुदिनं स्नानं तिलैश्च पितृतर्पणम् । दानं धर्मघटादीनां मधुसूदनपूजनम् ५६। माधवे मासि कुर्वीत मधुसूदनतुष्टिदम् । तिलोदकसुवर्णान्न शर्करांबरभूषणम् ५७। पादत्राणातपत्रांबु कुंभान्दद्याद्द्विजातिषु । त्रिसंध्यं पूजयेदीशं भक्तितो मधुसूदनम् ५८। साक्षाद्विमलया लक्ष्म्या समुपेतं समाहितः । सुवर्णतिलपात्रैश्च ब्राह्मणाञ्छक्तितो बहून् ५९। तर्पयेदुदपात्रैर्यो ब्रह्महत्यां व्यपोहति । वैशाखे मासि यः स्नात्वा प्रातर्नद्यां समाहितः ६०। पूजयित्वा हरिं भक्त्या पुष्पैः कालोद्भवैः फलैः । पूजयेद्ब्राह्मणं शक्त्या पाखंडालापवर्जितः ६१। तर्पयेद्वस्त्रगोदानै रत्नाद्यैर्धनसंचयैः । अन्यद्वित्तं यथाशक्ति स्तोकं स्तोकं समाचरेत् ६२। पश्चाद्विनिःस्वः पुरुषो माधवे मासि माधवम् । पुष्पार्चनविधानेन पूजयेन्मधुसूदनम् ६३। सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄणां तारयेच्छतम् । सजन्मशतसाहस्रं न शोकफलभाग्भवेत् ६४। न च व्याधिभयं तस्य न दारिद्र्यं न बंधनम् । स विष्णुभक्तो जायेत धन्यो जन्मनिजन्मनि ६५। यावद्युगसहस्राणि शतमष्टोत्तरं भवेत् । तावत्स्वर्गे वसेद्वीर भूपतिश्च पुनर्भवेत् ६६। भूपतेर्विविधान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथासुखम् । माधवस्य प्रसादेन माधवे लीयते ततः ६७। शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि समासान्माधवार्चनम् । वैदिकं तांत्रिकं वापि मिश्रकं पापनाशनम् ६८। नह्यंतोऽनंतपारस्य नांतः पूजाविधेर्नृप । अथ संक्षिप्य चोच्येत यथावदनुपूर्वशः ६९। वैदिकस्तांत्रिको मिश्रः श्रीविष्णोस्त्रिविधो मखः । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना हरिमर्चयेत् ७०। वैदिको मिश्रको वापि विप्रादीनां विधीयते । तांत्रिको विष्णुभक्तस्य शूद्रस्यापि प्रकीर्तितः ७१। यथा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुषः । यजेच्च विधिवद्विष्णुं ब्रह्मचारी समाहितः ७२। अर्चयेत्स्थंडिलेऽग्नौ वा सूर्येऽप्सु हृदि वा द्विजे । द्रव्येण भक्तियुक्तेन स्वगुरुं तदनुज्ञया ७३। पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदंतोंऽगशुद्धये । उभयोरपि च स्नानं मंत्रैर्मृद्ग्रहणादिना ७४। संध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदतंत्रोदितानि वै । पूजांते कल्पयेत्सम्यक्संकल्पं कर्मपावनम् ७५। शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ७६। चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमंदिरम् । उद्वासा वाहनेन स्तः स्थिरायां माधवार्चने ७७। अस्थिरायां विकल्पः स्यात्स्थंडिले तु भवेद्द्वयम् । स्नापनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम् ७८। द्रव्यैः प्रसिद्धैर्देवेज्या प्रतिमादिष्वमायिनः । भक्तस्य च यथालब्धैर्भक्तिभावेन चैव हि ७९। स्नानालंकरणं श्रेष्ठमर्चायामेव भूपते । स्थंडिलेष्वपि विन्यासो वह्नावाज्यहुतं हविः ८०। सूर्ये चाभ्यर्हणं श्रेष्ठं स्थंडिले सलिलादिभिः । श्रद्धयोपहृतं श्रेष्ठं हरौ भक्तेन वार्यपि ८१। गंधो धूपः सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुनः । शुचिः संभृतसंभारः प्राग्दर्भैः कल्पितासनः ८२। आसीनः प्रागुदग्वक्त्रो ह्यर्चायामथ सम्मुखः । कृतन्यासः कृतन्यासां हर्यर्चां पाणिना स्पृशेत् ८३। कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् । तदद्भिर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च ८४। प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भिस्तैस्तैर्द्रव्यैस्तु सादयेत् । पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि दापयेत् ८५। हृतशीर्ष्णा च शिखया गायत्र्या चाभिमंत्रयेत् । पिंडे वाय्वग्निसंसिद्धे हृत्पद्मस्थां परां विभोः ८६। अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादांते सिद्धिभाविताम् । तयात्मभूतया पिंडे व्याप्ते संपूज्य तन्मयः ८७। आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्तां गां तां प्रपूजयेत् । पाद्यार्घ्यस्नानार्हणादीनुपचारान्प्रकल्पयेत् ८८। धर्मादिभिश्च नवभिः कल्पयित्वासनं हरेः । पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् ८९। उभाभ्यां वेदतंत्राभ्यां हरेरुभयसिद्धये । सुदर्शनं पांचजन्यं गदासीषु धनुर्हलम् ९०। मुशलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् । नंदं सुनंदं गरुडं प्रचंडं चंडमेव च ९१। महाबलं बलं चैव कुमुदं कुमुदेक्षणम् । दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून्सुरान् ९२। स्वेस्वे स्थानेष्वभिमुखान्पूजयेत्प्रोक्षणादिभिः । चंदनोशीरकर्पूर कुंकुमागुरुवासितैः ९३। सलिलै स्नापयेन्मंत्रैर्नित्यं वा विभवे सति । स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया ९४। पौरुषेणापि सूक्तेन सामनीराजनादिभिः । वस्त्रोपवीताभरण पत्रस्रग्गंधलेपनैः ९५। अलंकुर्वीत सप्रेम विष्णुभक्तो यथोचितम् । पाद्यमाचमनीयं च गंधं सुमनसोक्षतान् ९६। गंधधूपोपहार्याणि दद्याद्वै श्रद्धयार्चकः । गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् ९७। पायसं दधिसर्पिश्च नैवेद्यं स विकल्पयेत् । अभ्यंगोन्मर्दनादर्श दंतधावाभिषेचनम् ९८। अन्नाद्यं नृत्यगीतानि सर्वाणि स्युरथान्वहम् । विधिना विहिते कुंडे मेखलावर्तवेदिभिः ९९। अग्निमाधाय परितः समूहेत्पाणिनोदकम् । परिस्तीर्याथ पर्युक्ष्य दत्वा इध्मं यथाविधि १००। प्रोक्षण्यासाद्य द्रव्याणि प्रोक्षण्यैवाज्यसेचनम् । तप्तजांबूनदप्रख्यं शंखचक्रगदांबुजैः १०१। लसच्चतुर्भुजं शांतं पद्मकिंजल्कवाससम् । स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवरांगदम् १०२। श्रीवत्सवक्षसंभ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् । ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषा सघृतानि च १०३। प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्वा चाज्यप्लुतं हविः । अभ्यर्च्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् १०४। मूलमंत्रं जपेद्ब्रह्मन्स्मरन्नारायणात्मकम् । दत्वाचमनमुच्छिष्टं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् १०५। मुखवासं तु सुरभिं तांबूलाद्यमुपाहरेत् । उपगायन्गृणन्नित्यं कर्माण्यभिरवाक्षरैः १०६। सत्कथां श्रावयञ्छृण्वन्मुहूर्तं क्षणिको भवेत् । स्तवैरुच्चावचैः स्तोत्रैः पौराणैः प्राकृतैरपि १०७। स्तुत्वा प्रसीद भगवन्निति वंदेत दंडवत् । शिरस्तत्पादयोः कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् १०८। प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् । इति शेषान्हरेर्दत्ताञ्छिरस्याधाय सादरम् १०९। उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि चात्मनः । अर्चादिषु पदं यत्र श्रद्धावांस्तत्र चार्चयेत् ११०। सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्मानमवस्थितम् । एवं क्रियायोगपथैः पुमान्वैदिकतांत्रिकैः १११। अर्च्चयेच्च यतः सिद्धिं हरेर्विंदत्यभीप्सिताम् । तामर्चां संप्रतिष्ठाप्य मंदिरं कारयेद्दृढम् ११२। पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवादिकम् । पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् ११३। क्षेत्रापणपुरग्रामान्दत्वा सायुज्यतामियात् । प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् ११४। पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिस्तत्साम्यतामियात् । तमेव नैरपेक्षेण भक्तियोगेन विंदते ११५। भक्तियोगं स लभते एवं यः पूजयेद्धरिम् ११६। यत्कृष्णप्रणिपातधूलिधवलं तद्वर्ष्म तद्वच्छुभं । ते नेत्रे तपसार्जिते सुरुचिरे याभ्यां हरिर्दृश्यते । सा बुद्धिर्विमलेंदु शंखधवला या माधवव्यापिनी । सा जिह्वा मृदुभाषिणी नृप मुहुर्या स्तौति नारायणम् ११७। मूलमंत्रेण कर्तव्यं स्त्रीशूद्रैरपि पूजनम् । श्रद्धया स्वगुरूद्दिष्टमार्गेणान्यैश्च वैष्णवः ११८। इदं ते सर्वमाख्यातं पावनं माधवार्चनम् । विशेषान्माधवे मासि त्वमेतत्कुरु भूपते ११९। सूत उवाच- इत्येवमाकर्ण्य वचो विचित्रं पुण्यं पवित्रं विधिनंदनस्य । प्रणम्य बद्धांजलिराह राजा सकौतुकी भागवतप्रधानः १२०। अंबरीष उवाच- समस्तभूमीवलयेश्वरोऽहमव्याहताज्ञो विबुधप्रसेवी । गोविंदपादांबुजदत्तचित्तः स्वचित्तसंतोषितभूमिदेवः १२१। विख्यातराजोचितवंशरत्नं निरंतरं धर्मरुचिर्यशस्वी । सौंदर्यशौर्योदयदानशीलः सुपुत्रवानस्मि जितारिवर्गः १२२। केनापि पुण्येन पवित्रबुद्धिर्जातोहमीदृग्गुणसंतश्रीः । इयं पुनः श्रीरिव पुण्यमूर्तिर्लब्धा कुतः कांतिमती च कांता १२३। इदं मे सुकृतं सर्वं पुराजन्मनि चेष्टितम् । समादिश मुने सम्यक्सर्वज्ञोसि दयानिधे १२४। नारद उवाच- इयं रूपवती नाम वेश्यासीदन्यजन्मनि । सांप्रतं तव भार्या या सत्याचारातिसुंदरी १२५। वेश्याधर्मेण वर्तेत यथोद्दिष्टेन भाविनी । कुर्वती किल कर्माणि शुभानि द्विजशासनात् १२६। देवदास इति ख्यातो हेमकारो भवानभूत् । पूर्वजन्मनि वै तस्या रुचेर्भर्ता भुजंगमः १२७। इयं भवंतं भजते रुची रूपवती पुनः । व्ययार्थमयनं धर्मं स्थिता विज्ञानमुत्तमम् १२८। आकर्ण्य चैकदा धर्मं वैशाखस्नानसंभवम् । चक्रे धर्मवती तोये स्नानं मेषगते रवौ १२९। दानं दत्तवती दक्षा वेश्या रूपवती सदा । ब्राह्मणाय नमस्कारं भक्त्यादरपुरःसरम् १३०। स तया देवदासस्त्वं बोधितः स्नेहयंत्रितः । कृतवान्बुद्धितः स्नानं माधवे मासि सादरम् १३१। तत्र त्रेतायुगस्यादौ तृतीयामाप्यनिर्मलाम् । सुवर्णकारं सोवाच देवदासं तमादरात् १३२। वेश्योवाच- उत्तमं कुरु सौवर्णं मधुसूदनमच्युतम् । पूजयित्वा यवैर्देवमेतैः संतर्प्य चानलम् १३३। ब्राह्मणाय च दास्यामि ब्राह्मणानामनुज्ञया । दानमेतत्पुराणेषु कथ्यते तत्र चाक्षयम् १३४। अक्षयेति तृतीयासौ ब्राह्मणेभ्यः श्रुतं मया । शुक्ला वैशाखमासस्य तदक्षयफलप्रदम् १३५। अस्यां दास्यामि तं हैमं मधुसूदनमव्ययम् । नारद उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा मधुरं हेमकारकः १३६। चक्रे सुवर्णप्रतिमामच्युतस्यापि सुंदरीम् । सत्यभावेन धर्मार्थमिति चौर्यविवर्जितः १३७। यथोद्दिष्टस्य चंद्रस्य प्रतिमां लक्षणान्विताम् । ददौ सा च विधानेन स्नात्वा विप्राय सुंदरीम् १३८। पूजयित्वा ततस्तस्यामक्षयायां तिथौ नृप १३९। कालेन कियता वेश्या सा मृता धर्मनिष्ठिता । देवदासोऽपि स ततो मृतः स्वीयायुषक्षये १४०। तेन पुण्येन भूपाल हेमकारोऽन्य जन्मनि । स त्वं प्राप्तो महीं राजन्नशेषगुणसंयुतः १४१। सापि रूपवती वेश्या तेन धर्मेण तेऽभवत् । नाम्ना कांतिमती कांता प्रणयेन परिप्लुता १४२। विविधा वासना वीर कर्मणां पूर्वसंभवाः । विचित्रा गतयस्तात ज्ञायंते न बुधैरपि १४३। तमेनं माधवं मासं प्रतिकार्यं न संशयः । गोपितं तेन देवेन ब्रह्मणा माधवेन च १४४। असाधुसंगैरनवाप्तविद्यैरसंयतैराश्रमधर्महीनैः । अभूततीर्थैरकृतव्रतैस्तैर्न लभ्यते माधवमासधर्मः १४५। गोविंदकेशवमुकुंदहरे मुरारे लक्ष्मीनिवास मधुसूदन कृष्ण विष्णो । वाणी वरा न वदने वसतीति येषां वैशाखमासनियमो भवते न तेषाम् १४६। ये साधुसाधु वचनानि हिताधिकानि नाकर्णयंति च हरेश्चरितामृतानि । पश्यंति ये न कमलापतिकेतनानि वैशाखमासनियमं न हि ते लभंते १४७। शुश्रूषिता न गुरवो न वराय कन्या दत्ता समाय समये समलंकृता यैः । अध्यापिता न तनया विनयादि धर्मं वैशाखमासनियमं न हि ते लभंते १४८। सूत उवाच- इत्येवमादिश्य मुनिर्नरेश मामंत्र्य तं मंत्रविदग्रगण्यः । स्नातुं ययौ माधवमासि गंगामभ्यर्चितस्तेन तदा स विप्राः १४९। विधिं स राजापि ततश्चकार वैशाखमासस्य मुनिप्रणीतम् । पत्न्यासमं पुण्यधिया तमेव संचिंतयँल्लोकपवित्रकीर्तिः १५०। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमाहात्म्ये नारदांबरीष संवादे पंचनवतितमोऽध्यायः ९५।

sūta uvāca- yātuṃ tamudyataṃ natvā muniṃ rājā tato mudā | vidhiṃ papraccha saṃkṣiptaṃ snānadānakriyocitam 1| aṃbarīṣa uvāca- mune vaiśākhamāse'sminko vidhiḥ kiṃ tapo'dhikam | kiṃ ca dānaṃ kathaṃ snānaṃ kathaṃ keśavapūjanam 2| kṛpayā vada viprarṣe sarvajñastvaṃ haripriyaḥ | viśeṣato'pi pūjāyā vidhiṃ tīrthapade vada 3| nārada uvāca-| meṣasaṃkramaṇe bhānormādhave māsi sattama | mahānadyāṃ nadītīre nade sarasi nirjhare 4| devakhāte'thavā snāyādyathāprāpte jalāśaye | dīrghikā kūpa vāpīṣu niyatātmā hariṃ smaran 5| madhumāsasya śuklāyāmekādaśyāmupoṣitaḥ | paṃcadaśyāṃ ca vā vīra meṣasaṃkramaṇe'pi vā 6| vaiśākhasnānaniyamaṃ brāhmaṇānāmanujñayā | madhusūdanamabhyarcya kuryātsusnānapūrvakam 7| vaiśākhaṃ sakalaṃ māsaṃ meṣasaṃkramaṇe raveḥ | prātaḥ saniyamaḥ snāsye prīyatāṃ madhusūdanaḥ 8| madhuhaṃtuḥ prasādena brāhmaṇānāmanugrahāt | nirvighnamastu me puṇyaṃvaiśākhasnānamanvaham 9| mādhave meṣage bhānau murāre madhusūdana | prātaḥsnānena me nātha yathoktaphalado bhava 10| yathā te mādhavo māso vallabho madhusūdana | prātaḥsnānena me tasminphaladaḥ pāpahā bhava 11| evamuccārya tattīrthe pādau prakṣālya vāgyataḥ | smarannārāyaṇaṃ devaṃ snānaṃ kuryādvidhānataḥ 12| tīrthaṃ prakalpayeddhīmānmūlamaṃtramimaṃ paṭhan | oṃnamonārāyaṇāyamūlamaṃtra udāhṛtaḥ 13| darbhapāṇistu vidhivadācāṃtaḥ praṇato bhuvi | caturhastasamāyuktaṃ caturasraṃ samaṃtataḥ 14| prakalpyāvāhayedgaṃgāṃ maṃtreṇānena mānavaḥ | viṣṇupādaprasūtāsi vaiṣṇavī viṣṇudevatā 15| trāhi nastvenasastasmādājanmamaraṇāṃtikāt | tisraḥkoṭyorddhakoṭī ca tīrthānāṃ vāyurabravīt 16| divi bhuvyaṃtarikṣe ca tāni te saṃti jāhnavi | naṃdinītyeva te nāma vedeṣu nalinīti ca 17| dakṣā pṛthvī ca vihagā viśvagāthā śivapriyā | vidyādharī mahādevī tathā lokaprasādinī 18| kṣemaṃkarī jāhnavī ca śāṃtā śāṃtipradāyinī | etāni puṇyanāmāni snānakāle prakīrtayet 19| bhavetsaṃnihitā tatra gaṃgā tripathagāminī | saptavārābhi japtena karasaṃpuṭayojite 20| mūrdhni kṛtvā jalaṃ bhūpaścaturvā paṃca sapta vā | snānaṃ kṛtvā mṛdā tadvadāmaṃtrya tu vidhānataḥ 21| aśvakrāṃte rathakrāṃte viṣṇukrāṃte vasuṃdhare | mṛttike hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam 22| uddhṛtāsi varāheṇa viṣṇunā śatabāhunā | namaste sarvalokānāṃ prabhavāraṇi suvrate 23| evaṃ snātvā tataḥ paścādācamya tu vidhānataḥ | utthāya vāsasī śukle śuddhe tu paridhāpayet 24| tatastu tarppaṇaṃ kuryyāttrailokyāpyāyanāya vai | brahmāṇaṃ tarppayetpūrvaṃ viṣṇuṃ rudraṃ prajāpatim 25| devānyakṣāṃstathā nāgāngaṃdharvāpsarasosurān | krūrānsarpānsuparṇāṃśca tarūnvai jaṃtukānkhagān 26| vidyādharāñjaladharāṃstathaivākāśagāminaḥ | nirādhārāśca ye jīvāḥ pāpakarmaratāśca ye 27| teṣāmāpyāyanārthāya dīyate salilaṃ mayā | kṛtopavītī deveṣu nivītī ca bhavennaraḥ 28| manuṣyāṃstarppayedbhaktyā brahmaputrānṛṣīṃstathā | sanakaḥ sanaṃdanaścaiva tṛtīyaśca sanātanaḥ 29| kapilaścāsuriścaiva voḍhuḥ paṃcaśikhastathā | te sarve tṛptimāyāṃtu maddattenāṃbunā sadā 30| marīcimatryaṃgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum | pracetasaṃ vasiṣṭhaṃ ca bhṛguṃ nāradameva ca 31| devabrahmaṛṣīnsarvāṃstarpayedakṣatodakaiḥ | apasavyaṃ tataḥ kuryātsavyaṃ jānvācya bhūtale 32| agniṣvāttāstathā saumyā haviṣmaṃtastathoṣmapāḥ | kavyānalānbarhiṣadastathā vai cājyapāḥ punaḥ 33| saṃtarpayetpitṝnbhaktyā satilodakacaṃdanaiḥ | yamāya dharmarājāya mṛtyave cāṃtakāya ca 34| vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca | uduṃbarāya dadhnāya nīlāya parameṣṭhine 35| vṛkodarāya citrāya citraguptāya vai namaḥ | darbhapāṇistu vidhivatpitṝnsaṃtarpayettataḥ 36| pitrādīnnāmagotreṇa tathā mātāmahānapi | saṃtarpya vidhinā sarvānimaṃ maṃtramudīrayet 37| ye bāṃdhavā bāṃdhavā ye ye'nyajanmani bāṃdhavāḥ | te tṛptimakhilāṃ yāṃtu ye'smattastoyakāṃkṣiṇaḥ 38| ācamya vidhivatsamyagālikhetpadmamagrataḥ | sākṣataiśca sapuṣpaiśca salilāruṇacaṃdanaiḥ 39| arghaṃ dadyātprayatnena sūryyanāmānukīrttanaiḥ | namaste viṣṇurūpāya namaste brahmarūpiṇe 40| sahasraraśmaye sūrya namaste sarvatejase | namaste rudravapuṣe namaste bhaktavatsala 41| padmanābha namaste'stu kuṃḍalāṃgadabhūṣita | namaste sarvalokeśa suptānāmupabodhana 42| sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ caiva sarvaṃ paśyasi sarvadā | satyadeva namaste'stu prasīda mama bhāskara 43| divākara namastestu prabhākara namostu te | evaṃ sūryaṃ namaskṛtya sapta kṛtvā pradakṣiṇam 44| dvijaṃ gāṃ kāṃcanaṃ spṛṣṭvā paścācca svagṛhaṃ vrajet | āśramasthāṃstataḥ pūjya pratimāṃ cāpi pūjayet 45| pūrvaṃ bhaktyaiva goviṃdaṃ gṛhī ca niyatātmavān | pūjayedbhaktito rājannubhayatra yathāvidhi 46| viśeṣādapi vaiśākhe yo'rcayenmadhusūdanam | sarvaṃ saṃvatsaraṃ yāvadarcitastena mādhavaḥ 47| mādhave māsi saṃprāpte meṣasthe karmasākṣiṇi | keśavaprītaye kuryātkeśavavratasaṃcayam 48| dadyādanekadānāni tilājyaprabhṛtīnyapi | janmakoṭisamudbhūta pātakāṃtakarāṇi ca 49| jalānnaśarkarādhenutiladhenumukhāni ca | vittamānena deyāni dānānīpsitasiddhaye 50| vaiśākhaṃ sakalaṃ māsaṃ nityasnāyī jiteṃdriyaḥ | japanhaviṣyaṃ bhuṃjānaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate 51| ekabhuktamatho naktamayācitamataṃdritaḥ | mādhave māsi yaḥ kuryāllabhate sarvamīpsitam 52| vaiśākhe vidhinā snānadvayaṃ nadyādike bahiḥ | haviṣyaṃ brahmacaryaṃ ca bhūśayyā niyamasthitiḥ 53| vrataṃ dānaṃ japo homo madhusūdanapūjanam | api janmasahasrotthaṃ pāpaṃ dahati dāruṇam 54| yathaiva mādhavo dhyāto vināśayati kilbiṣam | tathaiva mādhave snānaṃ niyamena vinirmitam 55| tīrthe cānudinaṃ snānaṃ tilaiśca pitṛtarpaṇam | dānaṃ dharmaghaṭādīnāṃ madhusūdanapūjanam 56| mādhave māsi kurvīta madhusūdanatuṣṭidam | tilodakasuvarṇānna śarkarāṃbarabhūṣaṇam 57| pādatrāṇātapatrāṃbu kuṃbhāndadyāddvijātiṣu | trisaṃdhyaṃ pūjayedīśaṃ bhaktito madhusūdanam 58| sākṣādvimalayā lakṣmyā samupetaṃ samāhitaḥ | suvarṇatilapātraiśca brāhmaṇāñchaktito bahūn 59| tarpayedudapātrairyo brahmahatyāṃ vyapohati | vaiśākhe māsi yaḥ snātvā prātarnadyāṃ samāhitaḥ 60| pūjayitvā hariṃ bhaktyā puṣpaiḥ kālodbhavaiḥ phalaiḥ | pūjayedbrāhmaṇaṃ śaktyā pākhaṃḍālāpavarjitaḥ 61| tarpayedvastragodānai ratnādyairdhanasaṃcayaiḥ | anyadvittaṃ yathāśakti stokaṃ stokaṃ samācaret 62| paścādviniḥsvaḥ puruṣo mādhave māsi mādhavam | puṣpārcanavidhānena pūjayenmadhusūdanam 63| sarvapāpavinirmuktaḥ pitṝṇāṃ tārayecchatam | sajanmaśatasāhasraṃ na śokaphalabhāgbhavet 64| na ca vyādhibhayaṃ tasya na dāridryaṃ na baṃdhanam | sa viṣṇubhakto jāyeta dhanyo janmanijanmani 65| yāvadyugasahasrāṇi śatamaṣṭottaraṃ bhavet | tāvatsvarge vasedvīra bhūpatiśca punarbhavet 66| bhūpatervividhānbhogānbhuktvā caiva yathāsukham | mādhavasya prasādena mādhave līyate tataḥ 67| śṛṇu rājanpravakṣyāmi samāsānmādhavārcanam | vaidikaṃ tāṃtrikaṃ vāpi miśrakaṃ pāpanāśanam 68| nahyaṃto'naṃtapārasya nāṃtaḥ pūjāvidhernṛpa | atha saṃkṣipya cocyeta yathāvadanupūrvaśaḥ 69| vaidikastāṃtriko miśraḥ śrīviṣṇostrividho makhaḥ | trayāṇāmīpsitenaiva vidhinā harimarcayet 70| vaidiko miśrako vāpi viprādīnāṃ vidhīyate | tāṃtriko viṣṇubhaktasya śūdrasyāpi prakīrtitaḥ 71| yathā svanigamenoktaṃ dvijatvaṃ prāpya pūruṣaḥ | yajecca vidhivadviṣṇuṃ brahmacārī samāhitaḥ 72| arcayetsthaṃḍile'gnau vā sūrye'psu hṛdi vā dvije | dravyeṇa bhaktiyuktena svaguruṃ tadanujñayā 73| pūrvaṃ snānaṃ prakurvīta dhautadaṃtoṃ'gaśuddhaye | ubhayorapi ca snānaṃ maṃtrairmṛdgrahaṇādinā 74| saṃdhyopāstyādikarmāṇi vedataṃtroditāni vai | pūjāṃte kalpayetsamyaksaṃkalpaṃ karmapāvanam 75| śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatī | manomayī maṇimayī pratimāṣṭavidhā smṛtā 76| calācaleti dvividhā pratiṣṭhā jīvamaṃdiram | udvāsā vāhanena staḥ sthirāyāṃ mādhavārcane 77| asthirāyāṃ vikalpaḥ syātsthaṃḍile tu bhaveddvayam | snāpanaṃ tvavilepyāyāmanyatra parimārjanam 78| dravyaiḥ prasiddhairdevejyā pratimādiṣvamāyinaḥ | bhaktasya ca yathālabdhairbhaktibhāvena caiva hi 79| snānālaṃkaraṇaṃ śreṣṭhamarcāyāmeva bhūpate | sthaṃḍileṣvapi vinyāso vahnāvājyahutaṃ haviḥ 80| sūrye cābhyarhaṇaṃ śreṣṭhaṃ sthaṃḍile salilādibhiḥ | śraddhayopahṛtaṃ śreṣṭhaṃ harau bhaktena vāryapi 81| gaṃdho dhūpaḥ sumanaso dīpo'nnādyaṃ ca kiṃ punaḥ | śuciḥ saṃbhṛtasaṃbhāraḥ prāgdarbhaiḥ kalpitāsanaḥ 82| āsīnaḥ prāgudagvaktro hyarcāyāmatha sammukhaḥ | kṛtanyāsaḥ kṛtanyāsāṃ haryarcāṃ pāṇinā spṛśet 83| kalaśaṃ prokṣaṇīyaṃ ca yathāvadupasādhayet | tadadbhirdevayajanaṃ dravyāṇyātmānameva ca 84| prokṣya pātrāṇi trīṇyadbhistaistairdravyaistu sādayet | pādyārghyācamanīyārthaṃ trīṇi pātrāṇi dāpayet 85| hṛtaśīrṣṇā ca śikhayā gāyatryā cābhimaṃtrayet | piṃḍe vāyvagnisaṃsiddhe hṛtpadmasthāṃ parāṃ vibhoḥ 86| aṇvīṃ jīvakalāṃ dhyāyennādāṃte siddhibhāvitām | tayātmabhūtayā piṃḍe vyāpte saṃpūjya tanmayaḥ 87| āvāhyārcādiṣu sthāpya nyastāṃ gāṃ tāṃ prapūjayet | pādyārghyasnānārhaṇādīnupacārānprakalpayet 88| dharmādibhiśca navabhiḥ kalpayitvāsanaṃ hareḥ | padmamaṣṭadalaṃ tatra karṇikākesarojjvalam 89| ubhābhyāṃ vedataṃtrābhyāṃ harerubhayasiddhaye | sudarśanaṃ pāṃcajanyaṃ gadāsīṣu dhanurhalam 90| muśalaṃ kaustubhaṃ mālāṃ śrīvatsaṃ cānupūjayet | naṃdaṃ sunaṃdaṃ garuḍaṃ pracaṃḍaṃ caṃḍameva ca 91| mahābalaṃ balaṃ caiva kumudaṃ kumudekṣaṇam | durgāṃ vināyakaṃ vyāsaṃ viṣvaksenaṃ gurūnsurān 92| svesve sthāneṣvabhimukhānpūjayetprokṣaṇādibhiḥ | caṃdanośīrakarpūra kuṃkumāguruvāsitaiḥ 93| salilai snāpayenmaṃtrairnityaṃ vā vibhave sati | svarṇagharmānuvākena mahāpuruṣavidyayā 94| pauruṣeṇāpi sūktena sāmanīrājanādibhiḥ | vastropavītābharaṇa patrasraggaṃdhalepanaiḥ 95| alaṃkurvīta saprema viṣṇubhakto yathocitam | pādyamācamanīyaṃ ca gaṃdhaṃ sumanasokṣatān 96| gaṃdhadhūpopahāryāṇi dadyādvai śraddhayārcakaḥ | guḍapāyasasarpīṃṣi śaṣkulyāpūpamodakān 97| pāyasaṃ dadhisarpiśca naivedyaṃ sa vikalpayet | abhyaṃgonmardanādarśa daṃtadhāvābhiṣecanam 98| annādyaṃ nṛtyagītāni sarvāṇi syurathānvaham | vidhinā vihite kuṃḍe mekhalāvartavedibhiḥ 99| agnimādhāya paritaḥ samūhetpāṇinodakam | paristīryātha paryukṣya datvā idhmaṃ yathāvidhi 100| prokṣaṇyāsādya dravyāṇi prokṣaṇyaivājyasecanam | taptajāṃbūnadaprakhyaṃ śaṃkhacakragadāṃbujaiḥ 101| lasaccaturbhujaṃ śāṃtaṃ padmakiṃjalkavāsasam | sphuratkirīṭakaṭakakaṭisūtravarāṃgadam 102| śrīvatsavakṣasaṃbhrājatkaustubhaṃ vanamālinam | dhyāyannabhyarcya dārūṇi haviṣā saghṛtāni ca 103| prāsyājyabhāgāvāghārau datvā cājyaplutaṃ haviḥ | abhyarcyātha namaskṛtya pārṣadebhyo baliṃ haret 104| mūlamaṃtraṃ japedbrahmansmarannārāyaṇātmakam | datvācamanamucchiṣṭaṃ viṣvaksenāya kalpayet 105| mukhavāsaṃ tu surabhiṃ tāṃbūlādyamupāharet | upagāyangṛṇannityaṃ karmāṇyabhiravākṣaraiḥ 106| satkathāṃ śrāvayañchṛṇvanmuhūrtaṃ kṣaṇiko bhavet | stavairuccāvacaiḥ stotraiḥ paurāṇaiḥ prākṛtairapi 107| stutvā prasīda bhagavanniti vaṃdeta daṃḍavat | śirastatpādayoḥ kṛtvā bāhubhyāṃ ca parasparam 108| prapannaṃ pāhi māmīśa bhītaṃ mṛtyugrahārṇavāt | iti śeṣānharerdattāñchirasyādhāya sādaram 109| udvāsayeccedudvāsyaṃ jyotirjyotiṣi cātmanaḥ | arcādiṣu padaṃ yatra śraddhāvāṃstatra cārcayet 110| sarvabhūteṣvātmani ca sarvātmānamavasthitam | evaṃ kriyāyogapathaiḥ pumānvaidikatāṃtrikaiḥ 111| arccayecca yataḥ siddhiṃ harerviṃdatyabhīpsitām | tāmarcāṃ saṃpratiṣṭhāpya maṃdiraṃ kārayeddṛḍham 112| puṣpodyānāni ramyāṇi pūjāyātrotsavādikam | pūjādīnāṃ pravāhārthaṃ mahāparvasvathānvaham 113| kṣetrāpaṇapuragrāmāndatvā sāyujyatāmiyāt | pratiṣṭhayā sārvabhaumaṃ sadmanā bhuvanatrayam 114| pūjādinā brahmalokaṃ tribhistatsāmyatāmiyāt | tameva nairapekṣeṇa bhaktiyogena viṃdate 115| bhaktiyogaṃ sa labhate evaṃ yaḥ pūjayeddharim 116| yatkṛṣṇapraṇipātadhūlidhavalaṃ tadvarṣma tadvacchubhaṃ | te netre tapasārjite surucire yābhyāṃ harirdṛśyate | sā buddhirvimaleṃdu śaṃkhadhavalā yā mādhavavyāpinī | sā jihvā mṛdubhāṣiṇī nṛpa muhuryā stauti nārāyaṇam 117| mūlamaṃtreṇa kartavyaṃ strīśūdrairapi pūjanam | śraddhayā svagurūddiṣṭamārgeṇānyaiśca vaiṣṇavaḥ 118| idaṃ te sarvamākhyātaṃ pāvanaṃ mādhavārcanam | viśeṣānmādhave māsi tvametatkuru bhūpate 119| sūta uvāca- ityevamākarṇya vaco vicitraṃ puṇyaṃ pavitraṃ vidhinaṃdanasya | praṇamya baddhāṃjalirāha rājā sakautukī bhāgavatapradhānaḥ 120| aṃbarīṣa uvāca- samastabhūmīvalayeśvaro'hamavyāhatājño vibudhaprasevī | goviṃdapādāṃbujadattacittaḥ svacittasaṃtoṣitabhūmidevaḥ 121| vikhyātarājocitavaṃśaratnaṃ niraṃtaraṃ dharmaruciryaśasvī | sauṃdaryaśauryodayadānaśīlaḥ suputravānasmi jitārivargaḥ 122| kenāpi puṇyena pavitrabuddhirjātohamīdṛgguṇasaṃtaśrīḥ | iyaṃ punaḥ śrīriva puṇyamūrtirlabdhā kutaḥ kāṃtimatī ca kāṃtā 123| idaṃ me sukṛtaṃ sarvaṃ purājanmani ceṣṭitam | samādiśa mune samyaksarvajñosi dayānidhe 124| nārada uvāca- iyaṃ rūpavatī nāma veśyāsīdanyajanmani | sāṃprataṃ tava bhāryā yā satyācārātisuṃdarī 125| veśyādharmeṇa varteta yathoddiṣṭena bhāvinī | kurvatī kila karmāṇi śubhāni dvijaśāsanāt 126| devadāsa iti khyāto hemakāro bhavānabhūt | pūrvajanmani vai tasyā rucerbhartā bhujaṃgamaḥ 127| iyaṃ bhavaṃtaṃ bhajate rucī rūpavatī punaḥ | vyayārthamayanaṃ dharmaṃ sthitā vijñānamuttamam 128| ākarṇya caikadā dharmaṃ vaiśākhasnānasaṃbhavam | cakre dharmavatī toye snānaṃ meṣagate ravau 129| dānaṃ dattavatī dakṣā veśyā rūpavatī sadā | brāhmaṇāya namaskāraṃ bhaktyādarapuraḥsaram 130| sa tayā devadāsastvaṃ bodhitaḥ snehayaṃtritaḥ | kṛtavānbuddhitaḥ snānaṃ mādhave māsi sādaram 131| tatra tretāyugasyādau tṛtīyāmāpyanirmalām | suvarṇakāraṃ sovāca devadāsaṃ tamādarāt 132| veśyovāca- uttamaṃ kuru sauvarṇaṃ madhusūdanamacyutam | pūjayitvā yavairdevametaiḥ saṃtarpya cānalam 133| brāhmaṇāya ca dāsyāmi brāhmaṇānāmanujñayā | dānametatpurāṇeṣu kathyate tatra cākṣayam 134| akṣayeti tṛtīyāsau brāhmaṇebhyaḥ śrutaṃ mayā | śuklā vaiśākhamāsasya tadakṣayaphalapradam 135| asyāṃ dāsyāmi taṃ haimaṃ madhusūdanamavyayam | nārada uvāca- iti tasya vacaḥ śrutvā madhuraṃ hemakārakaḥ 136| cakre suvarṇapratimāmacyutasyāpi suṃdarīm | satyabhāvena dharmārthamiti cauryavivarjitaḥ 137| yathoddiṣṭasya caṃdrasya pratimāṃ lakṣaṇānvitām | dadau sā ca vidhānena snātvā viprāya suṃdarīm 138| pūjayitvā tatastasyāmakṣayāyāṃ tithau nṛpa 139| kālena kiyatā veśyā sā mṛtā dharmaniṣṭhitā | devadāso'pi sa tato mṛtaḥ svīyāyuṣakṣaye 140| tena puṇyena bhūpāla hemakāro'nya janmani | sa tvaṃ prāpto mahīṃ rājannaśeṣaguṇasaṃyutaḥ 141| sāpi rūpavatī veśyā tena dharmeṇa te'bhavat | nāmnā kāṃtimatī kāṃtā praṇayena pariplutā 142| vividhā vāsanā vīra karmaṇāṃ pūrvasaṃbhavāḥ | vicitrā gatayastāta jñāyaṃte na budhairapi 143| tamenaṃ mādhavaṃ māsaṃ pratikāryaṃ na saṃśayaḥ | gopitaṃ tena devena brahmaṇā mādhavena ca 144| asādhusaṃgairanavāptavidyairasaṃyatairāśramadharmahīnaiḥ | abhūtatīrthairakṛtavrataistairna labhyate mādhavamāsadharmaḥ 145| goviṃdakeśavamukuṃdahare murāre lakṣmīnivāsa madhusūdana kṛṣṇa viṣṇo | vāṇī varā na vadane vasatīti yeṣāṃ vaiśākhamāsaniyamo bhavate na teṣām 146| ye sādhusādhu vacanāni hitādhikāni nākarṇayaṃti ca hareścaritāmṛtāni | paśyaṃti ye na kamalāpatiketanāni vaiśākhamāsaniyamaṃ na hi te labhaṃte 147| śuśrūṣitā na guravo na varāya kanyā dattā samāya samaye samalaṃkṛtā yaiḥ | adhyāpitā na tanayā vinayādi dharmaṃ vaiśākhamāsaniyamaṃ na hi te labhaṃte 148| sūta uvāca- ityevamādiśya munirnareśa māmaṃtrya taṃ maṃtravidagragaṇyaḥ | snātuṃ yayau mādhavamāsi gaṃgāmabhyarcitastena tadā sa viprāḥ 149| vidhiṃ sa rājāpi tataścakāra vaiśākhamāsasya munipraṇītam | patnyāsamaṃ puṇyadhiyā tameva saṃciṃtaya~llokapavitrakīrtiḥ 150| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vaiśākhamāhātmye nāradāṃbarīṣa saṃvāde paṃcanavatitamo'dhyāyaḥ 95|