Chapter 48

युधिष्ठिर उवाच- कथा सर्वात्वियं प्रोक्ताप्रयागस्य महामुने । एवं मे सर्वमाख्याहि यथा च मम तारयेत् १। मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रोक्तं सर्वमिदं जगत् । ब्रह्माविष्णुस्तथेशानो देवता प्रभुरव्ययः २। ब्रह्मा सृजति भूतानि स्थावरं जंगमं च यत् । तान्येतानि परो लोके विष्णुः पालयति प्रजाः ३। कल्पांते तत्समग्रं हि रुद्रः संहरते जगत् । न ददाति च नाध्येति न कदाचिद्विनश्यति ४। ईश्वरः सर्वभूतानां यः पश्यति स पश्यति । उत्तरेण प्रतिष्ठानादिदानीं ब्रह्म तिष्ठति ५। महेश्वरो वटे भूत्वा तिष्ठते परमेश्वरः । ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ६। रक्षंति परमं नित्यं पापकर्मपरायणान् । ये तु चान्ये च तिष्ठंति न यांति परमां गतिम् ७। युधिष्ठिर उवाच- अप्याह मे यथातत्त्वं यथैषां तिष्ठते श्रुतम् । केन वा कारणेनैव तिष्ठंति लोकसंमताः ८। मार्कंडेय उवाच- प्रयागे निवसंत्येते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । कारणं तु प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वं युधिष्ठिर ९। पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । तिष्ठंति रक्षणार्थाय पापकर्मनिवारणाः १०। तस्मिंस्तु स्वल्पकं पापं नरके पातयिष्यति । एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च प्रयागे समहेश्वरः ११। सप्तद्वीपाः समुद्राश्च पर्वताश्च महीतले । तिष्ठंति ध्रियमाणाश्च यावदाभूतसंप्लवम् १२। ये चान्ये बहवः सर्वे तिष्ठंति च युधिष्ठिर । पृथिवीस्थानमारभ्य निर्मितं दैवतैस्त्रिभिः १३। प्रजापतेरिदं क्षेत्रं प्रयागमिति विश्रुतम् । एतत्पुण्यं पवित्रं च प्रयागं तु युधिष्ठिर १४। स्वराज्यं कुरु राजेंद्र भ्रातृभिः सहितो भव १५। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ४८।

yudhiṣṭhira uvāca- kathā sarvātviyaṃ proktāprayāgasya mahāmune | evaṃ me sarvamākhyāhi yathā ca mama tārayet 1| mārkaṃḍeya uvāca- śṛṇu rājanpravakṣyāmi proktaṃ sarvamidaṃ jagat | brahmāviṣṇustatheśāno devatā prabhuravyayaḥ 2| brahmā sṛjati bhūtāni sthāvaraṃ jaṃgamaṃ ca yat | tānyetāni paro loke viṣṇuḥ pālayati prajāḥ 3| kalpāṃte tatsamagraṃ hi rudraḥ saṃharate jagat | na dadāti ca nādhyeti na kadācidvinaśyati 4| īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ yaḥ paśyati sa paśyati | uttareṇa pratiṣṭhānādidānīṃ brahma tiṣṭhati 5| maheśvaro vaṭe bhūtvā tiṣṭhate parameśvaraḥ | tato devāḥ sagaṃdharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ 6| rakṣaṃti paramaṃ nityaṃ pāpakarmaparāyaṇān | ye tu cānye ca tiṣṭhaṃti na yāṃti paramāṃ gatim 7| yudhiṣṭhira uvāca- apyāha me yathātattvaṃ yathaiṣāṃ tiṣṭhate śrutam | kena vā kāraṇenaiva tiṣṭhaṃti lokasaṃmatāḥ 8| mārkaṃḍeya uvāca- prayāge nivasaṃtyete brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | kāraṇaṃ tu pravakṣyāmi śṛṇu tattvaṃ yudhiṣṭhira 9| paṃcayojanavistīrṇaṃ prayāgasya tu maṃḍalam | tiṣṭhaṃti rakṣaṇārthāya pāpakarmanivāraṇāḥ 10| tasmiṃstu svalpakaṃ pāpaṃ narake pātayiṣyati | evaṃ brahmā ca viṣṇuśca prayāge samaheśvaraḥ 11| saptadvīpāḥ samudrāśca parvatāśca mahītale | tiṣṭhaṃti dhriyamāṇāśca yāvadābhūtasaṃplavam 12| ye cānye bahavaḥ sarve tiṣṭhaṃti ca yudhiṣṭhira | pṛthivīsthānamārabhya nirmitaṃ daivataistribhiḥ 13| prajāpateridaṃ kṣetraṃ prayāgamiti viśrutam | etatpuṇyaṃ pavitraṃ ca prayāgaṃ tu yudhiṣṭhira 14| svarājyaṃ kuru rājeṃdra bhrātṛbhiḥ sahito bhava 15| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe prayāgamāhātmye aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 48|