Chapter 47

मार्कंडेय उवाच- शृणु राजन्प्रयागस्य माहात्म्यं पुनरेव तु । नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थं सिंधुसागरम् १। कुरुक्षेत्रं गया चैव गंगासागरमेव च । एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः २। दशतीर्थसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । प्रयागे संस्थिता नित्यमेवमाहुर्मनीषिणः ३। त्रीणि चाप्यग्निकुंडानि येषां मध्ये तु जाह्नवी । प्रयागादभिनिष्क्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता ४। तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । गंगायमुनया सार्धं संस्थिता लोकभाविनी ५। गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं राजशार्दूल कलां नार्हंति षोडशीम् ६। तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिव्यं भुव्यंतरिक्षे च तत्सर्वं जाह्नवि स्मृता ७। प्रयागं समधिष्ठानं कंबलाश्वतरावुभौ । भोगवत्यथ या चैव वेदिरेषा प्रजापतेः ८। तत्र देवाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमंतो युधिष्ठिर । पूजयंति प्रयागं ते ऋषयश्च तपोधनाः ९। यजंते क्रतुभिर्देवांस्तथा बहुधना नृपाः । ततः पुण्यतमो नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत १०। प्रभावात्सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो । दशतीर्थसहस्राणि तिस्रः कोट्यस्तथापरे ११। यत्र गंगा महाभागा स देशस्तत्तपोवनम् । सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गंगातीरसमाश्रितम् १२। इति सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य वा । सुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य वा १३। इदं धन्यमिदं स्वर्ग्यमिदं सेव्यमिदं शुभम् । इदं पुण्यमिदं रम्यं पावनं धर्ममुत्तमम् १४। महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रणाशनम् । अधीत्य च द्विजो ध्यायन्निर्मलत्वमवाप्नुयात् १५। यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थं पुण्यं सदा शुचिः । जातिस्मरत्वं लभते नाकपृष्ठे च मोदते १६। प्राप्यंते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टार्थदर्शिभिः । स्नाहि तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्भव १७। त्वया तु सम्यक्पृष्टेन कथितं तु मया विभो । पितरस्तारिताः सर्वे तारिताश्च पितामहाः १८। प्रयागस्य तु सर्वे ते कलां नार्हंति षोडशीम् । एवं ज्ञानं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर १९। बहुक्लेशेन युज्यंते ततो यांति परां गतिम् । प्रयागस्मरणाल्लोकः स्वर्गलोकं च गच्छति २०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः ४७।

mārkaṃḍeya uvāca- śṛṇu rājanprayāgasya māhātmyaṃ punareva tu | naimiṣaṃ puṣkaraṃ caiva gotīrthaṃ siṃdhusāgaram 1| kurukṣetraṃ gayā caiva gaṃgāsāgarameva ca | ete cānye ca bahavo ye ca puṇyāḥ śiloccayāḥ 2| daśatīrthasahasrāṇi triṃśatkoṭyastathāpare | prayāge saṃsthitā nityamevamāhurmanīṣiṇaḥ 3| trīṇi cāpyagnikuṃḍāni yeṣāṃ madhye tu jāhnavī | prayāgādabhiniṣkrāṃtā sarvatīrthapuraskṛtā 4| tapanasya sutā devī triṣu lokeṣu viśrutā | gaṃgāyamunayā sārdhaṃ saṃsthitā lokabhāvinī 5| gaṃgāyamunayormadhye pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam | prayāgaṃ rājaśārdūla kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm 6| tisraḥ koṭyo'rddhakoṭī ca tīrthānāṃ vāyurabravīt | divyaṃ bhuvyaṃtarikṣe ca tatsarvaṃ jāhnavi smṛtā 7| prayāgaṃ samadhiṣṭhānaṃ kaṃbalāśvatarāvubhau | bhogavatyatha yā caiva vedireṣā prajāpateḥ 8| tatra devāśca yajñāśca mūrtimaṃto yudhiṣṭhira | pūjayaṃti prayāgaṃ te ṛṣayaśca tapodhanāḥ 9| yajaṃte kratubhirdevāṃstathā bahudhanā nṛpāḥ | tataḥ puṇyatamo nāsti triṣu lokeṣu bhārata 10| prabhāvātsarvatīrthebhyaḥ prabhavatyadhikaṃ vibho | daśatīrthasahasrāṇi tisraḥ koṭyastathāpare 11| yatra gaṃgā mahābhāgā sa deśastattapovanam | siddhakṣetraṃ tu tajjñeyaṃ gaṃgātīrasamāśritam 12| iti satyaṃ dvijātīnāṃ sādhūnāmātmajasya vā | suhṛdāṃ ca japetkarṇe śiṣyasyānugatasya vā 13| idaṃ dhanyamidaṃ svargyamidaṃ sevyamidaṃ śubham | idaṃ puṇyamidaṃ ramyaṃ pāvanaṃ dharmamuttamam 14| maharṣīṇāmidaṃ guhyaṃ sarvapāpapraṇāśanam | adhītya ca dvijo dhyāyannirmalatvamavāpnuyāt 15| yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ tīrthaṃ puṇyaṃ sadā śuciḥ | jātismaratvaṃ labhate nākapṛṣṭhe ca modate 16| prāpyaṃte tāni tīrthāni sadbhiḥ śiṣṭārthadarśibhiḥ | snāhi tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirbhava 17| tvayā tu samyakpṛṣṭena kathitaṃ tu mayā vibho | pitarastāritāḥ sarve tāritāśca pitāmahāḥ 18| prayāgasya tu sarve te kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm | evaṃ jñānaṃ ca yogaṃ ca tīrthaṃ caiva yudhiṣṭhira 19| bahukleśena yujyaṃte tato yāṃti parāṃ gatim | prayāgasmaraṇāllokaḥ svargalokaṃ ca gacchati 20| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe prayāgamāhātmye saptacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 47|