Chapter 13

व्यास उवाच- ज्येष्ठे मासि द्विजश्रेष्ठ भगवंतं जनार्दनम् । पूजयेद्भक्तिभावेन जलैः संस्नाप्य शीतलैः १। उद्वर्तनं च दातव्यं सुगन्ध्यामलकं तथा । तैलं सुंगंधं हरये ग्रीष्मकाले दिनेदिने २। सुवासिते शीतले च मन्दिरेऽतिमनोरमे । प्रत्यहं कमलाकांतं स्थापयेज्जनमंडपे ३। न रौद्रदेशे विप्रेन्द्र सधूमे इंधनालये । न सूतिकागृहे चैव स्थापयेत्कमलापतिम् ४। चामरैर्वीजितः श्वेतैः सुदीर्घैः कमलापतिम् । ज्येष्ठे मासि द्विजश्रेष्ठ सुप्रीतः किं न यच्छति ५। मयूरपुच्छव्यजनैर्निदार्घैर्वीजितो हरिः । ददात्यभिमतं सर्वमचिरेणैव सत्तम ६। तालवृंतकवातेन पवित्रांबरवायुना । यै ग्रीष्मे वीज्यते विष्णुस्ते सर्वे स्वर्गगामिनः ७। यो गात्रलेपनं कुर्यात्सुगन्धीयैश्च कर्दमैः । ग्रीष्मे हरिं चंदनैश्च स विशेन्माधवीं तनुम् ८। उष्मागमे द्विजश्रेष्ठ स मुक्तो नात्र संशयः । प्रफुल्लकुसुमोद्याने तुलसीकानने तथा ९। संध्यायां स्थापयेद्विष्णुं देशे धीरसमीरणे । स्रग्भिः पाटलपुष्पाणां येन विष्णुरलंकृतः १०। ज्येष्ठे मासि स विज्ञेयो अश्वमेधसहस्रकृत् । यस्तु मुक्तावलिं दद्याद्ग्रीष्मे वै श्रीपतेर्जनः ११। भूपालत्वं हरिस्तस्मै यच्छेज्जन्मनि जन्मनि । यस्तु मण्डयति ग्रीष्मे श्रीकृष्णं मणिमालया १२। तस्य पुण्यफलं विप्र वदतो मे निशामय । यावद्ब्रह्मा सृजत्येतज्जैमिने सकलं जगत् १३। तिष्ठेद्विष्णुपुरे तावन्मणिमालाविभूषितः । सुवर्णाभरणैर्यस्तु रजताभरणैस्तथा १४। कृष्णं मंडयति ग्रीष्मे सोऽपि तत्फलमाप्नुयात् । विचित्रं यस्तु पर्यंकं सगंडूकं प्रयच्छति १५। हरये देवदेवाय न स दुःखी कदाचन । ग्रीष्मकाले न देयानि गुरूणि वसनानि च १६। हरये ब्राह्मणश्रेष्ठ देयं तन्वंशुंकं शुचि । यस्त्वच्युतफलैर्दिव्यैः सुगंधैः पूजयेद्धरिम् १७। अंते शक्रपुरं गत्वा सपिबेदमृतं मुदा । प्रियालानां फलैर्दिव्यैर्योऽर्चयेत्कमलापतिम् १८। सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः । निदाघे हरये यस्तु यवागूमतिशीतलाम् १९। नानाव्यंजनसंयुक्तां श्रद्धया वैष्णवो जनः । आषाढे मासि विप्रेन्द्र देवदेवं जगद्गुरुम् २०। दधिभिः स्नापयित्वा च पूजयेद्भक्तितो बुधः । मातुः पयोधरपयः पुनस्तेन न पीयते २१। घनागमे घनश्यामं कदंबकुसुमैर्हरिम् । आराधयति विप्रर्षे पराङ्गतिमवाप्नुयात् २२। कदम्बपुष्पमालाभिर्मण्डपं ज्वलनोपमम् । यस्तस्य ब्राह्मणश्रेष्ठ वाजिमेधफलं भवेत् २३। सुगन्धैः केतकीपुष्पैः पूजितः कमलापतिः । सर्वदुःखं हरत्येव मानवानां द्विजोत्तम २४। पनसानां फलैर्दिव्यैः सुपक्वैर्घृतमिश्रितैः । पूजितो भगवान्विष्णुर्दद्यादैश्वर्यमुत्तमम् २५। आषाढे मासि दध्यन्नं हरये प्रतिवासरम् । श्रद्धया वैष्णवो दद्यान्मुक्तिमिच्छन्द्विजोत्तम २६। कृष्णाय नवनीतं यो ददाति वैष्णवो जनः । विशुद्धः सकलैः पापैर्ब्रह्मलोकं स गच्छति २७। शेफालिकाप्रसूनैश्च यूथिकाकुसुमैस्तथा । योऽर्चयेत्परमात्मानं सगच्छेत्परमं पदम् २८। प्रफुल्लमालतीपुष्पैः सुगन्धैर्योऽर्चयेद्धरिम् । तत्पुण्येनास्य तत्पुण्यं येन नो भविता द्विज २९। कंदपुष्पैश्च बकुलैर्जगद्बंधुं जनार्दनम् । अर्चयन्सकलं कामं प्राप्नोति भुवि मानवः ३०। महामहाप्रसूनैश्च तथा कुरुबकैर्हरिम् । प्रफुल्लैः पूजयेद्यस्तु तस्य तुष्टः सदा हरिः ३१। सैरीयकैश्च यो विष्णुं प्रसूपुष्पैश्च योऽर्चयेत् । करवीरप्रसूनैश्च स याति हरिसन्निधिम् ३२। श्रावणे चैव यो दद्याल्लाजान्घृतसमन्वितान् । हरये तस्य विप्रर्षे गृहे श्रीःस र्वतोमुखी ३३। भाद्रे मासि द्विजश्रेष्ठ नारायणमनामयम् । श्रद्धया पूजयेत्प्राज्ञश्चतुर्वर्गप्रदायकम् ३४। निर्मिते नूतनागारे सर्वोपद्रववर्जिते । स्थापयेत्पुण्डरीकाक्षं भगवंतं जनार्दनम् ३५। दंशैश्च मशकैश्चापि प्रकीर्णे मक्षिकादिभिः । हरिं पुरातनागारे स्थापयेन्न हि मानवः ३६। सकर्दमे पतद्द्वारे गलद्भित्तौ गृहे तथा । हरिं न स्थापयेत्प्राज्ञो वर्षासु परमेश्वरम् ३७। विष्ण्वाल्ये द्विजश्रेष्ठ प्रकुर्याद्यस्तु मानवः । चन्द्रातपं विचित्रं च चन्द्रलोकं स गच्छति ३८। रात्रौ नानाविधैर्धूपैर्मन्दिरे जगतीपतेः । दंशाश्च मशकाश्चैव पूजाकाले निवारयेत् ३९। मंसारिकाभिः प्रावृत्य मंचशायिनमच्युतम् । प्रावृषि स्थापयेद्विष्णुं निशायां दिव्यमंदिरे ४०। कह्लारपत्रैर्देवेशं सुगंधैर्नूतनैस्तथा । मुमुक्षुः पूजयेन्मर्त्यो भाद्रे मासि दिनेदिने ४१। न भाद्रे केतकीपुष्पैः पूजितव्यो जनार्दनः । यतो भाद्रपदेमासि केतकी स्यात्सुरा समा ४२। पक्वैस्तालफलैर्दिव्यैर्योऽर्चयेद्यदुनंदनम् । गर्भवासमहादुःखं स भूयो लभते न च ४३। संयुक्तं घृतदुग्धाभ्यां पक्वतालं मुरारये । यो दद्याच्छ्रद्धया मर्त्यः स गच्छेन्मन्दिरं हरेः ४४। भाद्रे मासि द्विजश्रेष्ठ हरये तालपिष्टकम् । सघृतं वैष्णवो दद्यात्केवलप्राप्तिहेतवे ४५। मासि भाद्रपदे विप्र न कुर्याच्छाकभक्षणम् । न रात्रौ भोजनं कुर्यान्मुमुक्षुर्वैष्णवो जनः ४६। आश्विने मासि विप्रेन्द्र केशवं क्लेशनाशनम् । यत्तोयं दीयते विप्र पूर्वाह्णे हरये जनैः ४७। पीयूषमिव तत्तोयं गृह्णाति कमलापतिः । मध्याह्ने दीयते यच्च तत्तोयं चक्रपाणये ४८। तत्तोयमिव वेत्तव्यं तद्गृह्णाति द्विजोत्तम । अपराह्णे च यत्तोयं गोविन्दाय प्रदीयते ४९। तत्तोयं रक्ततुल्यं स्यान्न गृह्णाति ततो हरिः । अतएव द्विजश्रेष्ठ पूर्वाह्णे हरिमर्चयेत् ५० 7.13.50। समस्तं लभते कामं केशवस्यानुकंपया । एकवस्त्रेण विप्रेन्द्र न कुर्यात्पूजनं हरेः ५१। कुर्याद्वापि तथा पूजां न गृह्णाति च केशवः । अधौतेन च वस्त्रेण यः पूजां कुरुते हरेः ५२। विफला सा च पूजा स्यान्न च विष्णुः प्रसीदति । यैस्त्वबद्धशिखैः पूजा क्रियते चक्रिणो जनैः ५३। पूजाफलं नाप्नुवंति बलिग्राह्या च सा भवेत् । असंस्कृतगृहे पूजा क्रियते जगतीपतेः ५४। सा पूजा ब्राह्मणश्रेष्ठ बलिग्राह्या भवेत्खलु । स्नानं देवार्चनं चैव दानं च पितृपूजनम् ५५। तिलकेन विना विप्र कुरुते न विचक्षणः । तिलकान्यगृहीत्वा यत्पुण्यकर्म विधीयते ५६। भस्मीभवति तत्सर्वं कर्ता च नारकी भवेत् । शङ्खचक्रगदापद्मैरङ्कितं यस्य दृश्यते ५७। शरीरं ब्राह्मणश्रेष्ठ विज्ञेयः सोऽच्युतः स्वयम् । यो लिखेद्दक्षिणे बाहौ शङ्ख पद्मे च वैष्णवः ५८। सव्ये चक्रं गदां चैव स विष्णुर्नात्र संशयः । पङ्कजं दक्षिणे बाहौ शङ्खस्योपरि यो लिखेत् ५९। पातकं सकलं तस्य क्षणादेव तु नश्यति । चक्रोपरि गदां यस्तु लिखेत्सव्ये भुजे द्विज ६०। तं वंदंते द्विजश्रेष्ठ शक्राद्या अपि निर्जराः । मुरारिपादयुग्मं च स्वललाटे लिखेद्बुधः ६१। पापात्मापि च तं दृष्ट्वा मुक्तो भवति पातकात् । अष्टाक्षरं महामंत्रं मत्स्यं कूर्मं च यो हृदि ६२। लिखेत्स वैष्णवश्रेष्ठः पुनाति भुवनत्रयम् । कृष्णायुधांकितं यस्य शरीरं स्याद्दिनेदिने ६३। तस्य कृष्णो जगन्नाथो ददाति परमं पदम् । कृष्णायुधांकिततनुर्यत्कर्म कुरुते नरः ६४। शुभं वाप्यशुभं वापि तत्सर्वमक्षयं भवेत् । दानवा राक्षसाश्चैव भूतवेतालकास्तथा ६५। पिशाचाः पन्नगाश्चापि यक्षविद्याधरास्तथा । किन्नरा गुह्यकाश्चैव ग्रहा बालग्रहास्तथा ६६। कूष्माण्डाश्चैव डाकिन्यस्तथान्ये विघ्नकारकाः । सर्वे भीत्या पलायंते दृष्ट्वा कृष्णायुधाङ्कितम् ६७। द्वीपाश्च द्वीपिनश्चैव तथान्ये वनवासिनः । दृष्ट्वैव प्रपलायंते भयात्कृष्णायुधांकितम् ६८। कामलाद्या महारोगा देहदेहावपातिनः । कृष्णायुधांकिततनुं भक्त्या पश्यति यो जनः ६९। कृष्णदर्शनतुल्यस्य फलं प्राप्नोति मानवः । त्रिपत्रीकृतदूर्वाभिरश्विने योऽर्चयेद्धरिम् ७०। दूर्वावत्संततिस्तस्य अविच्छिन्ना प्रवर्तते । आश्विने मासि यो दद्याद्धरये कर्कटीफलम् ७१। शोको न जायते तस्य कदाचिद्धृदये द्विज । कार्तिके च समायाते सर्वमासोत्तमे शुभे ७२। दामोदरं देवदेवं भक्त्या प्राज्ञः प्रपूजयेत् । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र विष्णुप्रीणनहेतवे ७३। यथोक्तविधिना प्राज्ञः प्रातःस्नानं समाचरेत् । आमिषं मैथुनं चैव कार्तिके मासि यस्त्यजेत् ७४। जन्मान्तरार्जितैः पापैर्मुक्तो याति पराङ्गतिम् । तुलाराशिगते सूर्ये प्रातःस्नानं द्विजोत्तम ७५। हविष्यं ब्रह्मचर्यं च महापातकनाशनम् । आमिषं मैथुनं चैव कार्तिकेमासि सेवते ७६। जन्मजन्मनि विप्रेन्द्र स भवेद्ग्रामशूकरः । द्विभोजनं परान्नं च तैलं च वैष्णवो जनः ७७। आयाते कार्तिके मासि यत्नादपि परित्यजेत् । दामोदराय नभसि दीपं यस्तु प्रयच्छति ७८। फलं तस्य प्रवक्ष्यामि समासेन शृणु द्विज । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्विमुक्तः क्लेशदायकैः ७९। दामोदरपुरं गत्वा तिष्ठेत्कोटियुगावधि । दीपं ज्वलंतं नभसि त्रिदशा वासवादयः ८०। विलोक्य हर्षिताः सर्वे वदंतीति परस्परम् । असौ पुण्यात्मनां श्रेष्ठः केशवार्चनतत्परः ८१। प्रदीपं कार्तिके मासि यतो यच्छति चक्रिणे । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र तस्य तुष्टः सदा हरिः ८२। दद्यादक्षयदीपं यः कार्तिके हरिमंदिरे । दिनेदिनेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः ८३। तुलसीदललक्षैर्यः कार्तिके पूजयेद्धरिम् । लक्षैकवाजिमेधस्य मानवो लभते फलम् ८४। बिल्वस्य दललक्षेण योऽर्चयेद्विष्णुमव्ययम् । परमं मोक्षमाप्नोति प्रसादाज्जगतीपते ८५। यत्किञ्चित्कार्तिकेमासि विष्णुमुद्दिश्य दीयते । तदक्षयं भवेत्सर्वं सत्यमेतन्मयोच्यते ८६। घृताक्तं सुरपत्रं यः कार्तिके मासि वैष्णवे । दद्याद्दिनेदिने विप्र तस्य विष्णोः पुरे स्थितिः ८७। प्रफुल्लपद्मपत्रेण सितेनाप्यसितेन वा । योऽर्चयेत्कमलाकांतं तस्य किं भुवि दुर्ल्लभम् ८८। द्विजाग्र्यः कार्तिके मासि हरये येन पङ्कजम् । न दत्तं तेन किं विप्र विष्णवे दैत्यजिष्णवे ८९। एकमेवांबुजं हृत्वा ददाति कैटभारये । तस्मै किं भगवान्विष्णुर्न ददाति श्रियः पतिः ९०। कमलैः कार्तिके मासि येन नाराधितो हरिः । जन्मजन्मनि तद्गेहे कमला न हि तिष्ठति ९१। पद्मबीजानि यो दद्यात्केशवाय महात्मने । स जायते विप्रकुले शुद्धे च प्रतिजन्मनि ९२। ब्राह्मणस्य कुले जातश्चतुर्वेदसुहृद्भवेत् । धनवान्बहुपुत्रश्च कुटुंबानां च पोषकः ९३। नास्ति पद्मसमं पुष्पं जैमिने सत्यमुच्यते । येन संपूज्य गोविन्दं पापात्मापि च मोक्षभाक् ९४। पद्मपुष्पस्य माहात्म्यं विशेषादुच्यते मया । सेतिहासं द्विजश्रेष्ठ सावधानं निशामय ९५। आसीदेकः प्रजा नाम ब्राह्मणः सर्वशास्त्रवित् । हरिपादांबुजे यस्य मनोभृङ्ग सदा स्थितिः ९६। देवानां ब्राह्मणानां च गुरूणां चैव सर्वदा । कृता पूजा द्विजश्रेष्ठ कार्याकार्यशतान्यपि ९७। परद्रव्यं विषं चैव परस्त्रीषु स्वमातृवत् । कृतं तेनैव यच्चैवं तथा मित्रे च शात्रवे ९८। आयांतमतिथिं दृष्ट्वा स विप्रः परमार्थवित् । भृशं मानं न चाप्नोति याचकं च द्विजोत्तमम् ९९। सर्वयज्ञाः कृतास्तेन व्रतानि सकलानि च । संसारसागरं घोरमपारंच तितीर्षुणा १०० 7.13.100। एकदा स द्विजश्रेष्ठो हरिभक्तिपरायणः । स्वमृत्युं च निजां जातिं चिंतयामास चेतसा १०१। अहं पूर्वं स्थितः को वा किं वा कर्म कृतं पुरा । कथं वा जन्म संप्राप्तं गमिष्यामि क्व वा पुनः १०२। इति संचिंत्य विप्रोऽसौ निःश्वस्य च पुनः पुनः । विज्ञातुं पूर्ववृत्तांतं शिवक्षेत्रं जगाम ह १०३। तत्र बद्धाञ्जलिर्विप्रो भक्त्या परमया युतः । तुष्टाव शंकरं देवं वाचा मधुरया शिवम् १०४। ब्राह्मण उवाच- नमस्तुभ्यं महादेव नमस्ते परमेश्वर । नमस्ते शंकरेशान नमस्ते वरद प्रभो १०५। नमस्ते ज्ञानरूपाय नमस्ते ज्ञानदायिने । नमस्ते सर्वभूतानां हृदम्बुजनिवासिने १०६। जगत्स्रष्ट्रे नमस्तुभ्यं जगत्पित्रे नमो नमः । नमः संहराकर्त्रे च पशूनां पतये नमः १०७। मनस्ते वह्निनेत्राय नमस्ते वह्निचक्षुषे । नमस्ते चन्द्रनेत्राय सूर्यनेत्राय वै नमः १०८। नमस्ते भस्मभूषाय नमस्ते कृत्तिवाससे । नमोऽस्थिमालिने तुभ्यं नीलकंठाय वै नमः १०९। नमस्ते पंचक्त्राय नमस्ते शूलपाणिने । कन्दर्पदर्पविध्वंसकारिणे भीममूर्तये ११०। नमस्ते देवदेवाय नमस्ते त्रिपुरारये । पार्वतीपतये तुभ्यं नमस्ते भीममूर्तये १११। बाणभक्त्यातिसंतुष्ट मानसाय नमोस्तु ते । बहुरूपाय वै तुभ्यं विश्वरूपाय वै नमः ११२। गङ्गाधराय वै तुभ्यं दक्षयज्ञविनाशिने । प्रेतानां पतये तुभ्यं नमस्तुभ्यं पिनाकिने ११३। ईशानाय नमस्तुभ्यं मनीषाय नमो नमः । तुभ्यं नमोऽस्तु दृश्याय अदृश्याय नमो नमः । नमश्चिन्त्याय वै तुभ्यमचिन्त्याय नमोनमः ११४। ब्रह्मा त्वमेव त्रिदशैकनाथस्त्वमेव विष्णुस्तपनस्त्वमेव । त्वमेव सोमः सकलार्त्तिहारी नमो नमस्ते परमेश्वराय ११५। तस्यस्तवं समाकर्ण्य शंकरो लोकशंकरः । आविर्बभूव सहसा प्रसन्नः परमेश्वरः ११६। आविर्भूतं समालोक्य सर्वदेवनमस्कृतम् । ववंदे चरणौ तस्य स विप्रोऽत्यंतभक्तिमान् ११७। भूयोऽपि स द्विजश्रेष्ठो हर्षनिर्भरमानसः । कृताञ्जलिर्महादेवं तुष्टाव वरदं प्रभुम् ११८। ब्राह्मण उवाच- यं न पश्यंति देवेशं देवा अपि सवासवाः । पश्यामि तमहं साक्षान्महाभाग्यमिदं मम ११९। ध्यानावस्थितचित्तेन योऽदृश्यः परमेश्वरः । पश्यामि तमहं साक्षान् साध्यं किमपरं मम १२०। त्वन्नामस्मरणादेव महापातकिनोऽपि च । गच्छंति परमं स्थानं समीक्षे तमहं प्रभुम् १२१। कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि च भाग्यवान् । नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं प्रसीद परमेश्वर १२२। महादेव उवाच-। भवतोऽनेन वाक्येन तुष्टोऽस्मि द्विजसत्तम । वरं वृणु महाभाग वरं दित्सुरहं खलु १२३। ब्राह्मण उवाच- भवंतं परमात्मानमदृश्यं दैवतैरपि । साक्षात्पश्याम्यहं नाथ किं कार्यमपरैर्वरैः१२४। तथापि त्वं महादेव वरं दित्सुः कृपामयः । पृच्छामि यदहं किंचित्तद्ब्रूहि परमेश्वर १२५। कोऽहं तस्थौ पुरा देव किं वा कार्यं कृतं पुरा । संसारसागरे नाथ पतितोऽस्मि कथं प्रभो १२६। कर्मणा प्राप्यते देहो देही पापेन लिप्यते । पुनः पापप्रभावेण प्राप्यते विषमा गतिः १२७। प्रभावैः कर्मणां केषां जन्म प्राप्तमिदं मया । नानादुःखप्रदं नाथ प्रसन्नो ब्रूहि शंकर १२८। पापमूलमिदं जन्म जन्म दुःखस्य कारणम् । ज्ञातुमिच्छाम्यहं तस्मात्पूर्ववृत्तांतमात्मनः १२९। स्थितोऽहं जननी कुक्षौ जनठरानलतापितः । मूत्रविष्ठाप्रकीर्णे च विपाकेन च कर्मणाम् १३०। गर्भवाससमं दुःखं संसारे न हि मन्यते । कथं मयानुभूतं तत्प्रभो भक्तार्तिनाशन १३१। संसारेऽस्मिन्महाघोरे नानादुःखसमन्विते । असारे मायया विष्णोर्मोहिते पातकाश्रये १३२। दुस्तरे बंधुहीने च कामक्रोधादिसंयुते । शोकरोगप्रदे चैव जन्ममृत्युप्रदे तथा १३३। अपारे जगतामीश पतितोऽस्मि कथं शिव । एतत्सर्वं विभो ब्रूहि यदि ते मय्यनुग्रहः १३४। महादेव उवाच- यद्यप्येतद्दिवजश्रेष्ठ गुह्याद्गुह्यतरं महत् । अप्रकाश्यं तथापि त्वां भक्तं प्रतिवदाम्यहम् १३५। पुरा त्वं ब्राह्मणः श्रेष्ठ शबरान्वयसंभव । दण्डपाणिरिति ख्यातः स्थितः सल्लोकदुःखदः १३६। परलोकभयं त्यक्त्वा विवेकैः परिवर्जितः । दस्युवृत्तिं प्रपन्नार्ति परमक्लेशदायिनीम् १३७। दस्युवृत्तिगतं दृष्ट्वा भवंतमतिनिर्दयम् । अपरे भ्रातरः सर्वे बभूवुस्ते च दस्यवः १३८। तेषां नामानि विप्रेन्द्र भातॄणां निगदाम्यहम् । यैः सार्द्धं भवता पूर्वं भ्रातृभिर्दस्युता कृता १३९। दंडी दंडायुधश्चैव दत्तवान्दत्तभूस्तथा । सुंदडो दंडकेतुश्च भ्रातरः षट्प्रकीर्तिताः १४०। तैर्भ्रातृभिर्महाघोरैर्दयाभिः परिवर्जितः । दंडेन भवता नित्यं सर्वे व्यग्रीकृता जनाः १४१। धनलोभेन भवता दुष्टैस्तैर्भ्रातृभिः सह । अरण्ये प्रांतरो विप्र हताः शतसहस्रशः १४२। हत्वा च सायकैस्तीक्ष्णैर्वनस्थेन त्वया सदा । गवां क्रव्याणि भुक्त्वा च मदिराभिः सह द्विज १४३। ततो यानविधिं सर्वे वणिजस्त्वद्भयात्तथा । तत्यजुर्विपिने तस्मिन्ननर्थः पतितः सदा १४४। यस्य वित्तं न तद्वित्तं गृहं यस्य न तद्गृहम् । यस्य भार्या न तद्भार्या त्वयि दस्युत्वमागते १४५। एवं स्वभ्रातृभिस्तैस्तु तस्मिन्नेव महावने । गतो वर्त्मश्रमश्रांतः स्नानार्थं सरसीं प्रति १४६। तत्र स्नानं समाचर्य क्षुधितेन द्विजोत्तम । भक्षितानि मृणालानि भ्रातृभिस्तैर्जलानि च १४७। अथ त्वया द्विजश्रेष्ठ कौतुकात्तत्र सत्तम । भुक्तानि पद्मपुष्पाणि प्रफुल्लानि बहूनि च १४८। तस्मिन्नेव ततः काले ब्राह्मणो विपिनेचरः । सर्ववेदा इति ख्यातस्तत्र स्नानार्थमागतः १४९। तत्र स्नात्वा स धर्मात्मा भगवंतं जनार्दनम् । यष्टुं त्वामकमंभोजं ययाचे विनयान्वितः १५० 7.13.150। अथ त्वया च विप्रेन्द्र पद्ममेकं सुनिर्मलम् । दत्तं परमया भक्त्या पूजार्थं कमलापतेः १५१। त्वया दत्तेन पद्मेन स च प्रीतो द्विजोत्तमः । पूजयामास तत्रैव विष्णुं सकलकारकम् १५२। विष्णुपूजा परं दृष्ट्वा तं विप्रं सर्ववेदसम् । त्वमपि प्रहसन्विष्णुं ननन्थ च सुकामदम् १५३। अथाभ्यर्च्य परात्मानं चतुर्वर्गफलप्रदम् । यथोक्तविधिना विप्र स जगाम यथागतः १५४। तेनाम्बुजप्रदानेन प्रणामेन च सत्तम । विष्णुपूजादर्शनेन नष्टं ते सर्वपातकम् १५५। ततः कियद्भिर्दिवसैस्तस्मिन्नेव महावने । संप्राप्तकालः पंचत्वं गतोऽसि त्वं द्विजोत्तम १५६। तेनैव कर्मणा तुष्टो भगवान्करुणालयः । ददौ तुभ्यं परं स्थानं देवैरपि सुदुर्ल्लभम् १५७। मन्वंतरसहस्राणि मन्वंतरशतानि च । भुक्तं नानासुखं तत्र कृपया कमलापतेः १५८। ततः कर्मावसाने तु कर्मभूमिमिमां द्विज । आगत्य तैः पुण्यफलैर्जातोऽसि द्विजसंततौ १५९। ब्राह्मणस्य कुले शुद्धे जन्म संप्राप्य सत्तम । सर्वगुणाश्रया लब्धा हरिभक्तिरचंचला १६०। आराधितो महाविष्णुः क्रियायोगैस्त्वया प्रभुः । तुभ्यं दास्यति विज्ञानं ज्ञानान्मुक्तो भविष्यति १६१। गच्छ ब्राह्मण भद्रं ते सुप्रीतो निजमंदिरम् । मद्दर्शनं त्वया प्राप्तं मुक्तोऽसि भवबंधनात् १६२। व्यास उवाच- इत्युक्त्वांतर्दधे विप्र तत्रैव जगदीश्वरः । कृतार्थो ब्राह्मणः सोऽपि जगाम भवनं स्वकम् १६३। अथ स त्रिदिनं विष्णुं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः । यत्नादाराधयामास स्तुत्यर्थं परमेश्वरम् १६४। विष्णुं समाराध्य चिरं प्रसुप्तः पद्मप्रसूनैर्विचित्रैः सुपुष्पैः । ज्ञानं समासाद्य जगाम मोक्षं प्रसादतः श्रीगरुडध्वजस्य १६५। अनिच्छयापि कमलं यच्छतः फलमीदृशम् । विष्णवे यच्छतो भक्त्या न जाने किं भवेदिति १६६। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यमेव मयोच्यते । कमलैर्हरिमभ्यर्च्य प्राप्यते परमं पदम् १६७। एकमेवारविंदं यः प्रददाति मुरारये । तस्य नास्ति पुनर्जन्म संसारेषु भयावहे १६८। नारायणं ये च प्रफुल्लवारिजैर्दयामयं कामदमर्चयंति । एकाहमप्युत्कटपापयुक्तास्ते यांति मुक्तिं प्रति पापिनोऽपि १६९। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे त्रयोदशोऽध्यायः १३।

vyāsa uvāca- jyeṣṭhe māsi dvijaśreṣṭha bhagavaṃtaṃ janārdanam | pūjayedbhaktibhāvena jalaiḥ saṃsnāpya śītalaiḥ 1| udvartanaṃ ca dātavyaṃ sugandhyāmalakaṃ tathā | tailaṃ suṃgaṃdhaṃ haraye grīṣmakāle dinedine 2| suvāsite śītale ca mandire'timanorame | pratyahaṃ kamalākāṃtaṃ sthāpayejjanamaṃḍape 3| na raudradeśe viprendra sadhūme iṃdhanālaye | na sūtikāgṛhe caiva sthāpayetkamalāpatim 4| cāmarairvījitaḥ śvetaiḥ sudīrghaiḥ kamalāpatim | jyeṣṭhe māsi dvijaśreṣṭha suprītaḥ kiṃ na yacchati 5| mayūrapucchavyajanairnidārghairvījito hariḥ | dadātyabhimataṃ sarvamacireṇaiva sattama 6| tālavṛṃtakavātena pavitrāṃbaravāyunā | yai grīṣme vījyate viṣṇuste sarve svargagāminaḥ 7| yo gātralepanaṃ kuryātsugandhīyaiśca kardamaiḥ | grīṣme hariṃ caṃdanaiśca sa viśenmādhavīṃ tanum 8| uṣmāgame dvijaśreṣṭha sa mukto nātra saṃśayaḥ | praphullakusumodyāne tulasīkānane tathā 9| saṃdhyāyāṃ sthāpayedviṣṇuṃ deśe dhīrasamīraṇe | sragbhiḥ pāṭalapuṣpāṇāṃ yena viṣṇuralaṃkṛtaḥ 10| jyeṣṭhe māsi sa vijñeyo aśvamedhasahasrakṛt | yastu muktāvaliṃ dadyādgrīṣme vai śrīpaterjanaḥ 11| bhūpālatvaṃ haristasmai yacchejjanmani janmani | yastu maṇḍayati grīṣme śrīkṛṣṇaṃ maṇimālayā 12| tasya puṇyaphalaṃ vipra vadato me niśāmaya | yāvadbrahmā sṛjatyetajjaimine sakalaṃ jagat 13| tiṣṭhedviṣṇupure tāvanmaṇimālāvibhūṣitaḥ | suvarṇābharaṇairyastu rajatābharaṇaistathā 14| kṛṣṇaṃ maṃḍayati grīṣme so'pi tatphalamāpnuyāt | vicitraṃ yastu paryaṃkaṃ sagaṃḍūkaṃ prayacchati 15| haraye devadevāya na sa duḥkhī kadācana | grīṣmakāle na deyāni gurūṇi vasanāni ca 16| haraye brāhmaṇaśreṣṭha deyaṃ tanvaṃśuṃkaṃ śuci | yastvacyutaphalairdivyaiḥ sugaṃdhaiḥ pūjayeddharim 17| aṃte śakrapuraṃ gatvā sapibedamṛtaṃ mudā | priyālānāṃ phalairdivyairyo'rcayetkamalāpatim 18| so'pi tatphalamāpnoti kimanyairbahubhāṣitaiḥ | nidāghe haraye yastu yavāgūmatiśītalām 19| nānāvyaṃjanasaṃyuktāṃ śraddhayā vaiṣṇavo janaḥ | āṣāḍhe māsi viprendra devadevaṃ jagadgurum 20| dadhibhiḥ snāpayitvā ca pūjayedbhaktito budhaḥ | mātuḥ payodharapayaḥ punastena na pīyate 21| ghanāgame ghanaśyāmaṃ kadaṃbakusumairharim | ārādhayati viprarṣe parāṅgatimavāpnuyāt 22| kadambapuṣpamālābhirmaṇḍapaṃ jvalanopamam | yastasya brāhmaṇaśreṣṭha vājimedhaphalaṃ bhavet 23| sugandhaiḥ ketakīpuṣpaiḥ pūjitaḥ kamalāpatiḥ | sarvaduḥkhaṃ haratyeva mānavānāṃ dvijottama 24| panasānāṃ phalairdivyaiḥ supakvairghṛtamiśritaiḥ | pūjito bhagavānviṣṇurdadyādaiśvaryamuttamam 25| āṣāḍhe māsi dadhyannaṃ haraye prativāsaram | śraddhayā vaiṣṇavo dadyānmuktimicchandvijottama 26| kṛṣṇāya navanītaṃ yo dadāti vaiṣṇavo janaḥ | viśuddhaḥ sakalaiḥ pāpairbrahmalokaṃ sa gacchati 27| śephālikāprasūnaiśca yūthikākusumaistathā | yo'rcayetparamātmānaṃ sagacchetparamaṃ padam 28| praphullamālatīpuṣpaiḥ sugandhairyo'rcayeddharim | tatpuṇyenāsya tatpuṇyaṃ yena no bhavitā dvija 29| kaṃdapuṣpaiśca bakulairjagadbaṃdhuṃ janārdanam | arcayansakalaṃ kāmaṃ prāpnoti bhuvi mānavaḥ 30| mahāmahāprasūnaiśca tathā kurubakairharim | praphullaiḥ pūjayedyastu tasya tuṣṭaḥ sadā hariḥ 31| sairīyakaiśca yo viṣṇuṃ prasūpuṣpaiśca yo'rcayet | karavīraprasūnaiśca sa yāti harisannidhim 32| śrāvaṇe caiva yo dadyāllājānghṛtasamanvitān | haraye tasya viprarṣe gṛhe śrīḥsa rvatomukhī 33| bhādre māsi dvijaśreṣṭha nārāyaṇamanāmayam | śraddhayā pūjayetprājñaścaturvargapradāyakam 34| nirmite nūtanāgāre sarvopadravavarjite | sthāpayetpuṇḍarīkākṣaṃ bhagavaṃtaṃ janārdanam 35| daṃśaiśca maśakaiścāpi prakīrṇe makṣikādibhiḥ | hariṃ purātanāgāre sthāpayenna hi mānavaḥ 36| sakardame pataddvāre galadbhittau gṛhe tathā | hariṃ na sthāpayetprājño varṣāsu parameśvaram 37| viṣṇvālye dvijaśreṣṭha prakuryādyastu mānavaḥ | candrātapaṃ vicitraṃ ca candralokaṃ sa gacchati 38| rātrau nānāvidhairdhūpairmandire jagatīpateḥ | daṃśāśca maśakāścaiva pūjākāle nivārayet 39| maṃsārikābhiḥ prāvṛtya maṃcaśāyinamacyutam | prāvṛṣi sthāpayedviṣṇuṃ niśāyāṃ divyamaṃdire 40| kahlārapatrairdeveśaṃ sugaṃdhairnūtanaistathā | mumukṣuḥ pūjayenmartyo bhādre māsi dinedine 41| na bhādre ketakīpuṣpaiḥ pūjitavyo janārdanaḥ | yato bhādrapademāsi ketakī syātsurā samā 42| pakvaistālaphalairdivyairyo'rcayedyadunaṃdanam | garbhavāsamahāduḥkhaṃ sa bhūyo labhate na ca 43| saṃyuktaṃ ghṛtadugdhābhyāṃ pakvatālaṃ murāraye | yo dadyācchraddhayā martyaḥ sa gacchenmandiraṃ hareḥ 44| bhādre māsi dvijaśreṣṭha haraye tālapiṣṭakam | saghṛtaṃ vaiṣṇavo dadyātkevalaprāptihetave 45| māsi bhādrapade vipra na kuryācchākabhakṣaṇam | na rātrau bhojanaṃ kuryānmumukṣurvaiṣṇavo janaḥ 46| āśvine māsi viprendra keśavaṃ kleśanāśanam | yattoyaṃ dīyate vipra pūrvāhṇe haraye janaiḥ 47| pīyūṣamiva tattoyaṃ gṛhṇāti kamalāpatiḥ | madhyāhne dīyate yacca tattoyaṃ cakrapāṇaye 48| tattoyamiva vettavyaṃ tadgṛhṇāti dvijottama | aparāhṇe ca yattoyaṃ govindāya pradīyate 49| tattoyaṃ raktatulyaṃ syānna gṛhṇāti tato hariḥ | ataeva dvijaśreṣṭha pūrvāhṇe harimarcayet 50 7.13.50| samastaṃ labhate kāmaṃ keśavasyānukaṃpayā | ekavastreṇa viprendra na kuryātpūjanaṃ hareḥ 51| kuryādvāpi tathā pūjāṃ na gṛhṇāti ca keśavaḥ | adhautena ca vastreṇa yaḥ pūjāṃ kurute hareḥ 52| viphalā sā ca pūjā syānna ca viṣṇuḥ prasīdati | yaistvabaddhaśikhaiḥ pūjā kriyate cakriṇo janaiḥ 53| pūjāphalaṃ nāpnuvaṃti baligrāhyā ca sā bhavet | asaṃskṛtagṛhe pūjā kriyate jagatīpateḥ 54| sā pūjā brāhmaṇaśreṣṭha baligrāhyā bhavetkhalu | snānaṃ devārcanaṃ caiva dānaṃ ca pitṛpūjanam 55| tilakena vinā vipra kurute na vicakṣaṇaḥ | tilakānyagṛhītvā yatpuṇyakarma vidhīyate 56| bhasmībhavati tatsarvaṃ kartā ca nārakī bhavet | śaṅkhacakragadāpadmairaṅkitaṃ yasya dṛśyate 57| śarīraṃ brāhmaṇaśreṣṭha vijñeyaḥ so'cyutaḥ svayam | yo likheddakṣiṇe bāhau śaṅkha padme ca vaiṣṇavaḥ 58| savye cakraṃ gadāṃ caiva sa viṣṇurnātra saṃśayaḥ | paṅkajaṃ dakṣiṇe bāhau śaṅkhasyopari yo likhet 59| pātakaṃ sakalaṃ tasya kṣaṇādeva tu naśyati | cakropari gadāṃ yastu likhetsavye bhuje dvija 60| taṃ vaṃdaṃte dvijaśreṣṭha śakrādyā api nirjarāḥ | murāripādayugmaṃ ca svalalāṭe likhedbudhaḥ 61| pāpātmāpi ca taṃ dṛṣṭvā mukto bhavati pātakāt | aṣṭākṣaraṃ mahāmaṃtraṃ matsyaṃ kūrmaṃ ca yo hṛdi 62| likhetsa vaiṣṇavaśreṣṭhaḥ punāti bhuvanatrayam | kṛṣṇāyudhāṃkitaṃ yasya śarīraṃ syāddinedine 63| tasya kṛṣṇo jagannātho dadāti paramaṃ padam | kṛṣṇāyudhāṃkitatanuryatkarma kurute naraḥ 64| śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi tatsarvamakṣayaṃ bhavet | dānavā rākṣasāścaiva bhūtavetālakāstathā 65| piśācāḥ pannagāścāpi yakṣavidyādharāstathā | kinnarā guhyakāścaiva grahā bālagrahāstathā 66| kūṣmāṇḍāścaiva ḍākinyastathānye vighnakārakāḥ | sarve bhītyā palāyaṃte dṛṣṭvā kṛṣṇāyudhāṅkitam 67| dvīpāśca dvīpinaścaiva tathānye vanavāsinaḥ | dṛṣṭvaiva prapalāyaṃte bhayātkṛṣṇāyudhāṃkitam 68| kāmalādyā mahārogā dehadehāvapātinaḥ | kṛṣṇāyudhāṃkitatanuṃ bhaktyā paśyati yo janaḥ 69| kṛṣṇadarśanatulyasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ | tripatrīkṛtadūrvābhiraśvine yo'rcayeddharim 70| dūrvāvatsaṃtatistasya avicchinnā pravartate | āśvine māsi yo dadyāddharaye karkaṭīphalam 71| śoko na jāyate tasya kadāciddhṛdaye dvija | kārtike ca samāyāte sarvamāsottame śubhe 72| dāmodaraṃ devadevaṃ bhaktyā prājñaḥ prapūjayet | kārtike māsi viprendra viṣṇuprīṇanahetave 73| yathoktavidhinā prājñaḥ prātaḥsnānaṃ samācaret | āmiṣaṃ maithunaṃ caiva kārtike māsi yastyajet 74| janmāntarārjitaiḥ pāpairmukto yāti parāṅgatim | tulārāśigate sūrye prātaḥsnānaṃ dvijottama 75| haviṣyaṃ brahmacaryaṃ ca mahāpātakanāśanam | āmiṣaṃ maithunaṃ caiva kārtikemāsi sevate 76| janmajanmani viprendra sa bhavedgrāmaśūkaraḥ | dvibhojanaṃ parānnaṃ ca tailaṃ ca vaiṣṇavo janaḥ 77| āyāte kārtike māsi yatnādapi parityajet | dāmodarāya nabhasi dīpaṃ yastu prayacchati 78| phalaṃ tasya pravakṣyāmi samāsena śṛṇu dvija | brahmahatyādibhiḥ pāpairvimuktaḥ kleśadāyakaiḥ 79| dāmodarapuraṃ gatvā tiṣṭhetkoṭiyugāvadhi | dīpaṃ jvalaṃtaṃ nabhasi tridaśā vāsavādayaḥ 80| vilokya harṣitāḥ sarve vadaṃtīti parasparam | asau puṇyātmanāṃ śreṣṭhaḥ keśavārcanatatparaḥ 81| pradīpaṃ kārtike māsi yato yacchati cakriṇe | kārtike māsi viprendra tasya tuṣṭaḥ sadā hariḥ 82| dadyādakṣayadīpaṃ yaḥ kārtike harimaṃdire | dinedine'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ 83| tulasīdalalakṣairyaḥ kārtike pūjayeddharim | lakṣaikavājimedhasya mānavo labhate phalam 84| bilvasya dalalakṣeṇa yo'rcayedviṣṇumavyayam | paramaṃ mokṣamāpnoti prasādājjagatīpate 85| yatkiñcitkārtikemāsi viṣṇumuddiśya dīyate | tadakṣayaṃ bhavetsarvaṃ satyametanmayocyate 86| ghṛtāktaṃ surapatraṃ yaḥ kārtike māsi vaiṣṇave | dadyāddinedine vipra tasya viṣṇoḥ pure sthitiḥ 87| praphullapadmapatreṇa sitenāpyasitena vā | yo'rcayetkamalākāṃtaṃ tasya kiṃ bhuvi durllabham 88| dvijāgryaḥ kārtike māsi haraye yena paṅkajam | na dattaṃ tena kiṃ vipra viṣṇave daityajiṣṇave 89| ekamevāṃbujaṃ hṛtvā dadāti kaiṭabhāraye | tasmai kiṃ bhagavānviṣṇurna dadāti śriyaḥ patiḥ 90| kamalaiḥ kārtike māsi yena nārādhito hariḥ | janmajanmani tadgehe kamalā na hi tiṣṭhati 91| padmabījāni yo dadyātkeśavāya mahātmane | sa jāyate viprakule śuddhe ca pratijanmani 92| brāhmaṇasya kule jātaścaturvedasuhṛdbhavet | dhanavānbahuputraśca kuṭuṃbānāṃ ca poṣakaḥ 93| nāsti padmasamaṃ puṣpaṃ jaimine satyamucyate | yena saṃpūjya govindaṃ pāpātmāpi ca mokṣabhāk 94| padmapuṣpasya māhātmyaṃ viśeṣāducyate mayā | setihāsaṃ dvijaśreṣṭha sāvadhānaṃ niśāmaya 95| āsīdekaḥ prajā nāma brāhmaṇaḥ sarvaśāstravit | haripādāṃbuje yasya manobhṛṅga sadā sthitiḥ 96| devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca gurūṇāṃ caiva sarvadā | kṛtā pūjā dvijaśreṣṭha kāryākāryaśatānyapi 97| paradravyaṃ viṣaṃ caiva parastrīṣu svamātṛvat | kṛtaṃ tenaiva yaccaivaṃ tathā mitre ca śātrave 98| āyāṃtamatithiṃ dṛṣṭvā sa vipraḥ paramārthavit | bhṛśaṃ mānaṃ na cāpnoti yācakaṃ ca dvijottamam 99| sarvayajñāḥ kṛtāstena vratāni sakalāni ca | saṃsārasāgaraṃ ghoramapāraṃca titīrṣuṇā 100 7.13.100| ekadā sa dvijaśreṣṭho haribhaktiparāyaṇaḥ | svamṛtyuṃ ca nijāṃ jātiṃ ciṃtayāmāsa cetasā 101| ahaṃ pūrvaṃ sthitaḥ ko vā kiṃ vā karma kṛtaṃ purā | kathaṃ vā janma saṃprāptaṃ gamiṣyāmi kva vā punaḥ 102| iti saṃciṃtya vipro'sau niḥśvasya ca punaḥ punaḥ | vijñātuṃ pūrvavṛttāṃtaṃ śivakṣetraṃ jagāma ha 103| tatra baddhāñjalirvipro bhaktyā paramayā yutaḥ | tuṣṭāva śaṃkaraṃ devaṃ vācā madhurayā śivam 104| brāhmaṇa uvāca- namastubhyaṃ mahādeva namaste parameśvara | namaste śaṃkareśāna namaste varada prabho 105| namaste jñānarūpāya namaste jñānadāyine | namaste sarvabhūtānāṃ hṛdambujanivāsine 106| jagatsraṣṭre namastubhyaṃ jagatpitre namo namaḥ | namaḥ saṃharākartre ca paśūnāṃ pataye namaḥ 107| manaste vahninetrāya namaste vahnicakṣuṣe | namaste candranetrāya sūryanetrāya vai namaḥ 108| namaste bhasmabhūṣāya namaste kṛttivāsase | namo'sthimāline tubhyaṃ nīlakaṃṭhāya vai namaḥ 109| namaste paṃcaktrāya namaste śūlapāṇine | kandarpadarpavidhvaṃsakāriṇe bhīmamūrtaye 110| namaste devadevāya namaste tripurāraye | pārvatīpataye tubhyaṃ namaste bhīmamūrtaye 111| bāṇabhaktyātisaṃtuṣṭa mānasāya namostu te | bahurūpāya vai tubhyaṃ viśvarūpāya vai namaḥ 112| gaṅgādharāya vai tubhyaṃ dakṣayajñavināśine | pretānāṃ pataye tubhyaṃ namastubhyaṃ pinākine 113| īśānāya namastubhyaṃ manīṣāya namo namaḥ | tubhyaṃ namo'stu dṛśyāya adṛśyāya namo namaḥ | namaścintyāya vai tubhyamacintyāya namonamaḥ 114| brahmā tvameva tridaśaikanāthastvameva viṣṇustapanastvameva | tvameva somaḥ sakalārttihārī namo namaste parameśvarāya 115| tasyastavaṃ samākarṇya śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ | āvirbabhūva sahasā prasannaḥ parameśvaraḥ 116| āvirbhūtaṃ samālokya sarvadevanamaskṛtam | vavaṃde caraṇau tasya sa vipro'tyaṃtabhaktimān 117| bhūyo'pi sa dvijaśreṣṭho harṣanirbharamānasaḥ | kṛtāñjalirmahādevaṃ tuṣṭāva varadaṃ prabhum 118| brāhmaṇa uvāca- yaṃ na paśyaṃti deveśaṃ devā api savāsavāḥ | paśyāmi tamahaṃ sākṣānmahābhāgyamidaṃ mama 119| dhyānāvasthitacittena yo'dṛśyaḥ parameśvaraḥ | paśyāmi tamahaṃ sākṣān sādhyaṃ kimaparaṃ mama 120| tvannāmasmaraṇādeva mahāpātakino'pi ca | gacchaṃti paramaṃ sthānaṃ samīkṣe tamahaṃ prabhum 121| kṛtārtho'smi kṛtārtho'smi kṛtārtho'smi ca bhāgyavān | namastubhyaṃ namastubhyaṃ prasīda parameśvara 122| mahādeva uvāca-| bhavato'nena vākyena tuṣṭo'smi dvijasattama | varaṃ vṛṇu mahābhāga varaṃ ditsurahaṃ khalu 123| brāhmaṇa uvāca- bhavaṃtaṃ paramātmānamadṛśyaṃ daivatairapi | sākṣātpaśyāmyahaṃ nātha kiṃ kāryamaparairvaraiḥ124| tathāpi tvaṃ mahādeva varaṃ ditsuḥ kṛpāmayaḥ | pṛcchāmi yadahaṃ kiṃcittadbrūhi parameśvara 125| ko'haṃ tasthau purā deva kiṃ vā kāryaṃ kṛtaṃ purā | saṃsārasāgare nātha patito'smi kathaṃ prabho 126| karmaṇā prāpyate deho dehī pāpena lipyate | punaḥ pāpaprabhāveṇa prāpyate viṣamā gatiḥ 127| prabhāvaiḥ karmaṇāṃ keṣāṃ janma prāptamidaṃ mayā | nānāduḥkhapradaṃ nātha prasanno brūhi śaṃkara 128| pāpamūlamidaṃ janma janma duḥkhasya kāraṇam | jñātumicchāmyahaṃ tasmātpūrvavṛttāṃtamātmanaḥ 129| sthito'haṃ jananī kukṣau janaṭharānalatāpitaḥ | mūtraviṣṭhāprakīrṇe ca vipākena ca karmaṇām 130| garbhavāsasamaṃ duḥkhaṃ saṃsāre na hi manyate | kathaṃ mayānubhūtaṃ tatprabho bhaktārtināśana 131| saṃsāre'sminmahāghore nānāduḥkhasamanvite | asāre māyayā viṣṇormohite pātakāśraye 132| dustare baṃdhuhīne ca kāmakrodhādisaṃyute | śokarogaprade caiva janmamṛtyuprade tathā 133| apāre jagatāmīśa patito'smi kathaṃ śiva | etatsarvaṃ vibho brūhi yadi te mayyanugrahaḥ 134| mahādeva uvāca- yadyapyetaddivajaśreṣṭha guhyādguhyataraṃ mahat | aprakāśyaṃ tathāpi tvāṃ bhaktaṃ prativadāmyaham 135| purā tvaṃ brāhmaṇaḥ śreṣṭha śabarānvayasaṃbhava | daṇḍapāṇiriti khyātaḥ sthitaḥ sallokaduḥkhadaḥ 136| paralokabhayaṃ tyaktvā vivekaiḥ parivarjitaḥ | dasyuvṛttiṃ prapannārti paramakleśadāyinīm 137| dasyuvṛttigataṃ dṛṣṭvā bhavaṃtamatinirdayam | apare bhrātaraḥ sarve babhūvuste ca dasyavaḥ 138| teṣāṃ nāmāni viprendra bhātṝṇāṃ nigadāmyaham | yaiḥ sārddhaṃ bhavatā pūrvaṃ bhrātṛbhirdasyutā kṛtā 139| daṃḍī daṃḍāyudhaścaiva dattavāndattabhūstathā | suṃdaḍo daṃḍaketuśca bhrātaraḥ ṣaṭprakīrtitāḥ 140| tairbhrātṛbhirmahāghorairdayābhiḥ parivarjitaḥ | daṃḍena bhavatā nityaṃ sarve vyagrīkṛtā janāḥ 141| dhanalobhena bhavatā duṣṭaistairbhrātṛbhiḥ saha | araṇye prāṃtaro vipra hatāḥ śatasahasraśaḥ 142| hatvā ca sāyakaistīkṣṇairvanasthena tvayā sadā | gavāṃ kravyāṇi bhuktvā ca madirābhiḥ saha dvija 143| tato yānavidhiṃ sarve vaṇijastvadbhayāttathā | tatyajurvipine tasminnanarthaḥ patitaḥ sadā 144| yasya vittaṃ na tadvittaṃ gṛhaṃ yasya na tadgṛham | yasya bhāryā na tadbhāryā tvayi dasyutvamāgate 145| evaṃ svabhrātṛbhistaistu tasminneva mahāvane | gato vartmaśramaśrāṃtaḥ snānārthaṃ sarasīṃ prati 146| tatra snānaṃ samācarya kṣudhitena dvijottama | bhakṣitāni mṛṇālāni bhrātṛbhistairjalāni ca 147| atha tvayā dvijaśreṣṭha kautukāttatra sattama | bhuktāni padmapuṣpāṇi praphullāni bahūni ca 148| tasminneva tataḥ kāle brāhmaṇo vipinecaraḥ | sarvavedā iti khyātastatra snānārthamāgataḥ 149| tatra snātvā sa dharmātmā bhagavaṃtaṃ janārdanam | yaṣṭuṃ tvāmakamaṃbhojaṃ yayāce vinayānvitaḥ 150 7.13.150| atha tvayā ca viprendra padmamekaṃ sunirmalam | dattaṃ paramayā bhaktyā pūjārthaṃ kamalāpateḥ 151| tvayā dattena padmena sa ca prīto dvijottamaḥ | pūjayāmāsa tatraiva viṣṇuṃ sakalakārakam 152| viṣṇupūjā paraṃ dṛṣṭvā taṃ vipraṃ sarvavedasam | tvamapi prahasanviṣṇuṃ nanantha ca sukāmadam 153| athābhyarcya parātmānaṃ caturvargaphalapradam | yathoktavidhinā vipra sa jagāma yathāgataḥ 154| tenāmbujapradānena praṇāmena ca sattama | viṣṇupūjādarśanena naṣṭaṃ te sarvapātakam 155| tataḥ kiyadbhirdivasaistasminneva mahāvane | saṃprāptakālaḥ paṃcatvaṃ gato'si tvaṃ dvijottama 156| tenaiva karmaṇā tuṣṭo bhagavānkaruṇālayaḥ | dadau tubhyaṃ paraṃ sthānaṃ devairapi sudurllabham 157| manvaṃtarasahasrāṇi manvaṃtaraśatāni ca | bhuktaṃ nānāsukhaṃ tatra kṛpayā kamalāpateḥ 158| tataḥ karmāvasāne tu karmabhūmimimāṃ dvija | āgatya taiḥ puṇyaphalairjāto'si dvijasaṃtatau 159| brāhmaṇasya kule śuddhe janma saṃprāpya sattama | sarvaguṇāśrayā labdhā haribhaktiracaṃcalā 160| ārādhito mahāviṣṇuḥ kriyāyogaistvayā prabhuḥ | tubhyaṃ dāsyati vijñānaṃ jñānānmukto bhaviṣyati 161| gaccha brāhmaṇa bhadraṃ te suprīto nijamaṃdiram | maddarśanaṃ tvayā prāptaṃ mukto'si bhavabaṃdhanāt 162| vyāsa uvāca- ityuktvāṃtardadhe vipra tatraiva jagadīśvaraḥ | kṛtārtho brāhmaṇaḥ so'pi jagāma bhavanaṃ svakam 163| atha sa tridinaṃ viṣṇuṃ padmapuṣpairmanoramaiḥ | yatnādārādhayāmāsa stutyarthaṃ parameśvaram 164| viṣṇuṃ samārādhya ciraṃ prasuptaḥ padmaprasūnairvicitraiḥ supuṣpaiḥ | jñānaṃ samāsādya jagāma mokṣaṃ prasādataḥ śrīgaruḍadhvajasya 165| anicchayāpi kamalaṃ yacchataḥ phalamīdṛśam | viṣṇave yacchato bhaktyā na jāne kiṃ bhavediti 166| satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyameva mayocyate | kamalairharimabhyarcya prāpyate paramaṃ padam 167| ekamevāraviṃdaṃ yaḥ pradadāti murāraye | tasya nāsti punarjanma saṃsāreṣu bhayāvahe 168| nārāyaṇaṃ ye ca praphullavārijairdayāmayaṃ kāmadamarcayaṃti | ekāhamapyutkaṭapāpayuktāste yāṃti muktiṃ prati pāpino'pi 169| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre trayodaśo'dhyāyaḥ 13|