Chapter 204

शिवशर्मोवाच- विष्णुशर्मंस्ततो वैश्यः शरभः सह भार्यया । नीत्वा पूजोपकरणं ययौ श्रीचंडिकालयम् १। तत्र तौविधिवत्स्नात्वा सुमनो धूपदीपकैः । आनर्चतुर्भक्तियुक्तौ चंडिकां पुत्रकाम्यया २। श्रद्धया पूजिता ताभ्यां दिनैः सप्तभिरंबिका । उवाच वाचा प्रत्यक्षं भूत्वा विशदमानसा ३। पार्वत्युवाच- भो भो वैश्य प्रसन्नास्मि भक्त्या सुदृढया तव । ददामि पुत्रं ते साधो यदर्थे यत्नवानसि ४। गच्छ त्वं मा विलंबस्व वनमैद्रं च खांडवम् । तत्र तीर्थं महापुण्यमिंद्रप्रस्थाख्यमुत्तमम् ५। निगमोद्बोधकं तत्र तीर्थं निखिलकामदम् । बृहस्पतिकृतं तत्र स्नाहि त्वं सुतवांछया ६। भविष्यति सुतस्तात तव स्नानेन तत्र हि । तत्र स्नात्वा मयाप्यंग लब्धः स्कंदः सुरारिहा ७। शिवशर्मोवाच- इत्याकर्ण्य वचो देव्याः पिता मम सहस्त्रिया । अत्राजगाम सत्तीर्थे सस्नौ च सुतवांछया ८। उपस्करवतीर्धेनूर्द्विजेभ्यः प्रददौ शतम् । देवान्पितॄंश्च संतर्प्य यथाविध्यत्र बुद्धिमान् ९। सप्तरात्रमुषित्वा तु दंपती यतमानसौ । जग्मतुः स्वगृहानिष्टलाभोत्फुल्लमुखांबुजौ १०। तस्मिन्नेवाभवद्गर्भो मासि मातुर्ममान्वहम् । व्यतीते नवमे मासि जातोऽहं दशमे शुभे ११। विष्णुशर्मन्यदुक्तं ते पुरावृत्तमिदं मया । दशाब्दद्वयमेवैतच्छ्रुतं सर्वं पितुर्मुखात् १२। एकदा क्षममालोक्य गृहकर्मणि मां पिता । गृहं मामर्पयामास विश्वाद्वैराग्यमाप्नुवन् १३। मां चोवाच स धर्मात्मा गोविंदासक्तमानसः । विनिंदन्विषयासक्तिं विष्णुभक्तिं स्तुवन्मुहुः १४। पितोवाच- सुमते वार्द्धकं प्राप्तं पलिताश्चिकुरा मम । गोविंदचरणांभोजं सेविष्ये साधुसेवितम् १५। तत्सैवया भवेत्स्वच्छं मनो यस्य च सुस्थिरम् । स पुमानात्मसंतुष्टो न किंचिदभिवांछति १६। निष्कामः सुखदुःखाभ्यां भुंजन्सुकृतदुष्कृते । प्राकृते तत्समाप्तौ च त्यजन्देहं भवत्यजः १७। तां वद्द्रव्यं गुणसुखं यावत्प्राप्तं न चित्सुखम् । तत्प्राप्तौ तद्भवेत्तुच्छं सुधाया इव तक्रकम् १८। हरेर्मायाबलवतीयं मोहयति देहिनम् । हितानि तं न जानाति स यथा मदिरामदः १९। प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च विद्ययाविद्यया च सः । करोति स्वेच्छया काले बाललीलो हि स प्रभुः २०। वेदोदितं यदा कर्म क्रियते फलमिच्छता । प्रवृत्तिं सा परा तात तेषामर्पणमीश्वरे २१। यथा निर्दग्धाबीजानि न प्ररोहंति यत्नतः । यथा कर्माणि विश्वेशे निःकामेनार्पितानि तु २२। कर्मणां च लयो मोक्षः सुखदुःखप्रदायिनाम् । तदुत्पत्तिस्तु बंधः स्यादित्यसौ शास्त्रनिर्णयः २३। अतोऽहं कर्मवेदोक्तं कुर्वन्नाभिलषन्फलम् । पर्यटिष्यामि तीर्थेषु हृदि भक्ति दधद्धरेः २४। एवं प्रारब्धकर्माणि भुंजन्नान्यान्यतर्जयन्। हनिष्यामि जगद्रोगं पीत्वा सत्संगमौषधम् २५। शिवशर्मोवाच- एवमाकर्ण्य वचनं तस्याहं पितुरात्मनः । अवदं विष्णुशर्मस्त्वं तन्निशामय तत्वतः २६। वैश्यपुत्र उवाच- अयं जनो दुराराध्यः कथयिष्यति नो यशः । दुष्टकुटुंबादुद्विज्य निःसृत्य गत इत्ययम् २७। इयं विष्णुपदी तात भुवनत्रयपावनी । स्मृता हरत्यघं दूरात्कस्मादेनां विमुंचसि २८। पापकारी जनस्तात म्रियते मगधे तु यः । सोप्यस्तपापो गंगायां स्वर्याति त्यजमाशुभम् २९। पुत्राः षष्टिसहस्राणि सगरस्य महात्मनः । कपिलक्रोधनिर्दग्धा गतायत्स्पर्शनाद्दिवम् ३०। तामिमां त्रिदिवश्रेणीं मुक्तेरपि विधायिनीम् । मुमुक्षुसेवितां तात मुक्त्वा मान्यत्र गम्यताम् ३१। मावजानीहि सामीप्ये गंगा त्रिदशमानिताम् । यदिच्छसि महाभाग सेवितैषा प्रदास्यति ३२। तिर्यंचोऽपि विना ज्ञानाज्जले चेत्स्युर्गतासवः । भवेयुस्तर्हि ते ब्रह्म सा कथं त्यज्यते त्वया ३३। शिवशर्मोवाच- निशम्यैतद्वचस्तातस्ततो मम ऋतप्रियः । उवास सदने सर्वविषयेभ्यः पराङ्मुखः ३४। त्रिषु कालेषुं गगायां प्रत्यहं स्नानमाचरन् । पुराणं स्याद्गृहे यत्र तत्र याति स नित्यशः ३५। एकदाकर्णयन्धीरो यमुनातीर्थगौरवम् । तत्र शुश्राव माहात्म्यमस्यतीर्थस्य पुत्र सः ३६। अविमुक्त हरिद्वार प्रयागेभ्यश्च पुष्करात् । अयोध्याद्वारिका कांची मथुराभ्यस्तथान्यतः ३७। सर्वतीर्थमयस्यास्य पुण्यं शतगुणाधिकम् । कथितं तेन विदुषा सुतेनाकर्ण्यमत्पिता ३८। त्यक्त्वा गृहमगादत्र तीर्थे सर्वैरलक्षितः । आवामिव महाभागो गोविंदपदसेवकः ३९। अत्रागत्य महाभागो मत्पिता मोक्षवांछया । निगमोद्बोधके तीर्थे त्रिकालं स्नानमाचरन् ४०। उवास कतिचिन्मासानत्र तीर्थोत्तमे हि सः ४१। कुर्वन्निजक्रियां धीमान्निस्पृहोप्यजवेश्मनि । एकदा सहसा तस्य ज्वरोऽभूदतिदारुणः ४२। महत्या पीडया तस्य मुमोह गतचेतनः । मुहूर्तं स पिता मुह्यं तदवस्थो व्यतिष्ठित ४३। पश्चात्समागतप्राणो विचिंत्य यदिदं तदा । अहो मे कष्टमापन्नं दूरे पुत्रः स धार्मिकः ४४। यो मां ज्वरवितप्तांगमाश्वासयति बुद्धिमान् । अगम्यागमनं पापं कृतं यन्मे सुदारुणम् ४५। प्रायश्चित्तं न तस्यापि कृतं कामे गतिर्भवेत् । आगमिष्यति पुत्रो मे तस्मै दास्यामि वस्विति ४६। यन्मया गोपितं गेहे न दृष्टं च तदप्यहम् । शिवशर्मोवाच- इति चिंतयतस्तस्य पान्थो वर्षेण पीडितः ४७। शीतार्तः कंपितवपुरुटजं प्राविशत्तदा । स तं संविष्टमालोक्य भूयो गत्वा तदंतिके ४८। मुनिरेष इति ज्ञात्वा ववंदे शिरसाध्वगः । ऊचे च कस्मात्सुप्तोसि मुने संध्या समागता ४९। रविरस्तं प्रयात्येष न सुप्तेः काल एष ते । इत्युक्तमात्रे वचसि पथिकेन पिता मम ५०। शरभो ज्वरतप्तांगस्तमाह कथमप्यहो । शरभ उवाच- श्रूयतां वचनं पांथ यद्वदामि पुरस्तव ५१। श्रुत्वा मद्भाग्ययातेन त्वया साधो विधीयताम् । वैश्योऽहं शरभो नाम्ना कान्यकुब्जे गृहं मम ५२। अत्रागतो निषिद्धोपि जायामित्रसुतैरहम् । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा सूनुमुखेरितम् ५३। मासास्तु कतिचित्साधो व्यतीता मयि चागते । दिनत्रयमतिक्रांतं ज्वरितस्य ममाधुना ५४। प्राणा मे विगता आसन्नद्यभूयः समागताः । कियानप्यायुषः शेषः साधो मे खलु तिष्ठति ५५। शमनस्य गृहं दृष्ट्वा यदहं पुनरागतः । भाग्योदयेन केनापि ममात्र त्वं समागतः ५६। नय मां मद्गृहं मित्र द्रव्यं बहु ददामि ते । दास्याम्यपि गृहं गत्वा कृपां कुरु कृपानिधे ५७। इह भूभाग उत्खाय गृह्यतां मामकं धनम् । शिवशर्मोवाच- इत्याकर्ण्य स दुर्बुद्धिर्ग्राम्यो विषयलंपटः ५८। उवाच धनलुब्धस्तं त्वदुक्तं साधयाम्यहम् । इत्युक्त्वा धनमुत्खाय तस्माद्भूभागतस्तदा ५९। अग्रतः स्थापयामास शरभस्याह चाध्वगः । अध्वग उवाच- धनमेतद्विशांनाथ तव भूभागतो मया ६०। निष्कासितं प्रयच्छाशु शिबिकानयनाय मे । यामारोप्य ज्वरार्तं त्वां नयामि तव केतनम् ६१। शिवशर्मोवाच- इत्युक्तस्तेन स तदा ददौ स्वर्णपलत्रयम् । सोपि नीत्वा पितुर्द्रव्यं ययौ लवणपत्तनम् ६२। उषित्वा रात्रिमेकां तु शिबिकां सपरिच्छदाम् । सवाहामानयत्पुत्र दत्त्वा स्वर्णपलद्वयम् ६३। पलं द्वयं गृहीतं तत्तेनैवाधर्मबुद्धिना । आरोप्य शिबिकां तं तु शरभं वैश्यसत्तमम् ६४। पांथः स चलितो वाहांस्त्वरयन्कान्यकुब्जकम् । अस्य तीर्थवरस्याथ कमंडलुजलं धृतम् ६५। पाययन्नल्पमल्पं तं तृषार्तं सोध्वगो ययौ । अथ ते सरसस्तीरे उत्तीर्णा भोक्तुमध्वनि ६६। स्नात्वा भुक्त्वा पुनस्तस्मात्स्थानाच्चेलुस्त्वरान्विताः । कियंति भूमिमुल्लंघ्य तृषार्तांस्ते कमंडलोः ६७। जलं पीत्वा तृषार्तं तं शरभं चाप्यपाययत् । अथ कश्चिन्महाभीमो विकटो नाम राक्षसः ६८। विचरन्निर्जनेऽरण्ये गच्छतस्तानवैक्षत । तान्दृष्ट्वा स क्षुधाक्रांतो वेगवान्विवृताननः ६९। अभिदुद्राव चरणाघातेनाकंपयन्महीम् । आगत्य तरसा पार्श्वे तान्वाहान्पथिकं च तम् ७०। सकोशेषु समादाय भ्रामयामास खेचरः । गतासून्भ्रामणेनैव भूतले तानपोथयत् ७१। चखाद पिशितं तेषां पपौ कोशाच्च शोणितम् । कुत्र यास्यति रोगार्तो नरोऽयं पुरतो मम ७२। एनं तु भक्षयिष्यामि पश्चादंबु पिबाम्यहम् । इति कृत्वा मतिर्वारितीर्थस्यास्य कमंडलोः ७३। मुखे चिक्षेप स तदा रजनीचरपुंगवः । क्षिप्तमात्रे जले तस्य पूर्वजन्मभवा स्मृतिः ७४। जाता स तु वधात्तस्य शरभस्य न्यवर्तत । पूर्वजन्मकृतं पापं तदपि स्मृतिमागमत् ७५। येन राक्षसभावस्तु भूतो विप्रोद्भवादपि । स्मृत्वा पापमुपेत्याशु समीपे शरभस्य तु । उवाच ज्ञानमापन्नो राक्षसः पितरं मम ७६। राक्षस उवाच- भो भो मनुष्यशार्दूल कस्त्वं के च जना अमी । भक्षिता ये मया घोर रूपेणाधमरक्षसा ७७। कस्य तीर्थवरस्येदं जलं यस्य प्रभावतः । पापिनोऽपि स्मृतिर्जाता पूर्वजन्मभवा मम ७८। वैश्य उवाच- वैश्योऽहं राक्षसश्रेष्ठ कान्यकुब्जे गृहं मम । तीर्थानि पर्यटन्निंद्रप्रस्थेऽहं समुपागतः ७९। तत्राहमभवं दुःखी ज्वरेण विधियोगतः । ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना गंतुं गृहमसत्पथ । तत्र कश्चित्समायातः पांथो वर्षेण पीडितः ८०। प्रार्थितः स मयानीय शिबिकां मां गृहं नय । स चायं शिबिकां पांथः समुपानीय सत्वरः ८१। मामारोप्य च तां धीरश्चलितो मद्गृहं प्रति । स पांथस्ते च शिबिकावाहाः संप्रति भक्षिताः ८२। त्वया जलमिदं यस्य तीर्थस्यापि च तच्छृणु । इंद्रस्य खांडववने यमुनास्ति सरिद्वरा ८३। तत्तीरेऽस्ति हरिप्रस्थं तीर्थं तीर्थोत्तमोत्तमम् । सुराचार्यस्य तत्रास्ति तीर्थं सर्वार्थसाधकम् ८४। निगमोद्बोधकं जाता स्मृतिस्ते यज्जलाशनात् । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहंमिह त्वया ८५। पृच्छामि त्वामहं किंचित्तद्वदाशु निशाचर । पूर्वजन्मकृतं कर्म स्मरसि त्वमिहाधुना । वद किं ते कृतं पापं येन जातोऽसि राक्षसः ८६। राक्षस उवाच- पुराहमभवं विप्रः पुण्ये वेदविदां कुले । दुराचारो ह्यधर्मात्मा शृणु सर्वं वदामि ते ८७। क्रीडता हि मया नित्यं द्यूतेन सह तद्विदैः । हारितं द्रविणं भूरि स्वकीयं पितुरेव च ८८। पित्रा निवेद्य भूपाय मामकं कर्म तज्जनैः । पुरान्निःसारितो निःस्वो गतोऽहं ग्राममंतिके ८९। तत्रासीन्मे सखा नाम देवको ब्राह्मणोत्तमः । तेनाऽहं रक्षितो गेहे कुर्वता चिरमादरम् ९०। वस्तुं तत्र सुखेनाहं तद्भार्यां रूपशालिनीम् । कामातुरोऽहमभजं बलान्मित्रे गते क्वचित् ९१। सा मृता तत्क्षणात्साध्वी भक्षयित्वा महाविषम् । तां दृष्ट्वा तमसायुक्ते निशीथेऽहं पलायितः ९२। पलायमानस्तरसा धृतोऽहं राजकिंकरैः । चौरोऽयमिति खङ्गेन चिच्छिदुस्ते शिरो मम ९३। मृतं मां यातनादेहमावेश्य यमकिंकराः । रौरवे निरयघोरे चिक्षिपुर्यमशासनात् ९४। षष्टिवर्षसहस्राणि तत्राऽहं तीव्रयातनाम् । भुक्त्वा तेनैव पापेन राक्षसत्वमुपागतः ९५। शतवर्षाण्यतीतानि राक्षसत्वे विशांपते । वदामि तमुपायं मे येनास्मान्मुक्तिमाप्नुयाम् ९६। पुण्यं तदर्पिते साधो वदामि शृणु सादरम् । येन तीर्थवरस्येदं जलं मम मुखे गतम् ९७। तत्रैव जन्मनि मया कृत्वा हरिदिने व्रतम् । संसर्गान्नेच्छया वैश्य रात्रौ जागरणं कृतम् ९८। द्वादश्यामथ संस्नात्वा भोक्तुंमपि समुद्यते । मद्गृहे कश्चिदायातो वैष्णवो विष्णुरूपधृक् ९९। कुपितोऽहं तमालोक्य दुर्वचो वदमग्रतः । क्व गच्छसि दुराचार दांभिकस्त्रीजनांतरे १००। इत्युक्तं स मया धीरस्तुल्यो मानापमानयोः । तूष्णीमेव निकेतान्मे निर्गत्य चलितो यदा १०१। तदाभिमुखमायांती पत्नी मम पतिव्रता । पतित्वा पादयोस्तस्य तं साधुं गृहमानयत् १०२। मयापमानितस्यापि न क्रोधोऽभून्महात्मनः । तयादृतस्याप्यानंदो यतः सोरि सुहृत्समः १०३। तमर्चयित्वा विधिवद्विष्टरे चोपवेश्य सा । भोज्यं भोजय जीवेश जयताद्भुवनत्रयम् १०४। इत्युक्तोऽहं तया साध्व्या न्यगदं तं महाशयम् । म्लानवक्त्रः प्रसन्नास्यमुत्तिष्ठ शमय क्षुधाम् १०५। इत्युक्त्वा तस्य चरणौ नोदितस्तनुमध्यमा । प्राक्षालयं पुनस्तं तु निवेश्यासनमुत्तमम् १०६। अददां पात्रमन्नेन पूर्णं तस्मै विवेकिने । जलं च तत्करे साध्व्या प्रेरितोऽहं तया मुहुः १०७। उपभुज्य स धर्मात्मा स्वैरं विगतविक्रियः । हरेराम हरेकृष्ण जपन्निति जगाम ह १०८। कृतं पुण्यमिदं वैश्य नोदितेन मया स्त्रिया । पूर्वजन्मनि येनेदं प्रापितं तीर्थवारि मे १०९। शिवशर्मोवाच- विष्णुशर्मन्निदं वाक्यमुक्त्वा तिष्ठति राक्षसे । पथिकः स च ते वाहाः प्राहुः खे दिव्यदेहिनः ११०। पथिकवाहा ऊचुः भो भो विशांपते साधो प्राप्ता अप्यपमृत्युताम् । त्वत्प्रसादादिदं वारि पीत्वा देवत्वमागताः १११। त्वत्संगे धनलोभेन विट्पते चलिता यतः । विगता न धनाकांक्षा मरणावसरेप्यतः ११२। तीर्थराजजलस्यास्य तिष्ठतो जठरे हि नः । मरणे ह्यनुभावात्तु मैत्री प्राप्ता धनेशितुः ११३। नमामस्त्वां वयं यामो धनेश नगरीं प्रभो । विमानैस्तद्गणानीतैर्नानामणिविभूषितैः ११४। प्रयाहि मा विलंबस्व तीर्थे निगमबोधके । त्वमनेनसमं साधो तारयैनमपि द्रुतम् ११५। शिवशर्मोवाच- इत्युक्त्वा ते गतास्तात दिश्युदीच्यां समंततः । विमानकिंकिणीनादैर्नादयंतोऽथ रोदसी ११६। अथ वैश्यो मम पिता तमाह रजनीचरम् । शरभ उवाच- उत्तिष्ठ नय मामाशु तीर्थे निगमबोधके ११७। ज्वरार्त्तेन मया पद्भ्यां तत्र गंतुं न शक्यते । यो मां नयति तत्तीर्थं त्वदन्यो नास्ति कश्चन ११८। शिवशर्मोवाच- तथेति तमथाश्वास्य वैश्यं स रजनीचरः । स्कंधमारोप्य वेगेन तत्तीर्थं पावनं ययौ ११९। ऊषतुस्तावुभौ तत्र विश्पतिः स च राक्षसः । कुर्वंतौ स्नानमात्रं तु सर्वतीर्थोत्तमोत्तमे १२०। अथाऽहं पितुराकर्ण्य महतीं गुरुवेदनाम् । तं प्रति प्रेरितो मात्रा चलितो निजसद्मतः १२१। अत्रागत्य मया दृष्टः स महाज्वरपीडितः । मूर्ध्ना च वंदितस्तेन दत्ताशीर्मेऽभ्यभाषि च १२२। शरभ उवाच- किमर्थमिह भो तात दूरमार्गे समागतः । दिनानि कतिचित्तिष्ठन्कुर्वन्नत्र निजक्रियाम् १२३। विकटो नाम मे मित्रः राक्षसः समुपैति वै । उत्तिष्ठ वपुषामुष्य दंडवत्पत पादयोः १२४। न भेतव्यं त्वयामुष्मात्त्यक्तहिंसादि कर्मणः । अधुना तीर्थमासाद्य सन्निधौ मम तिष्ठति १२५। शिवशर्मोवाच- इत्युक्तोऽहं तदा पित्रा शरभेण महात्मना । उत्थाय पतितस्तस्य पादयोर्दंडवद्भुवि १२६। दोर्भ्यामुत्थाप्य मां सोऽथ गाढमालिंग्य राक्षसः । स्वागतं मित्रपुत्रेति जगादाशिषमीरयन् १२७। राक्षस उवाच- भाग्यवानसि भो तात यत्त्वमत्र समागतः । पितुर्धर्मात्मनः श्रुत्वा ज्वरपीडां सुदारुणाम् १२८। पितुराण्यमाप्नोषि तीर्थे कृत्वा तिलोदकम् । स्नात्वा कुरु क्रियां स्वीयाः पूर्वजन्मस्मरिष्यसि १२९। शिवशर्मोवाच- एवमुक्तस्तदा तेन स्नातुं तीर्थे वरांभसि । प्रविष्टोऽहं स्मरंस्तात पूर्वजन्मशुभाशुभम् १३०। स्नात्वा विधिवदत्रैव पितुरंतिकमागतः । अपृच्छं रक्षसो वृत्तं कुतोऽयं धर्मधीरिति १३१। पित्रोक्तं रक्षसो वृत्तं वाहानां पथिकस्य च । श्रुत्वाऽहं तीर्थराजस्य स्तुतिमस्य चकार वै १३२। पिता मे रोगनिर्मुक्तो भविष्यति यदा तदा । यास्यामि गृहमित्यत्र दशोषितमहानि मे १३३। दशाहाभ्यंतरे तात तातस्य मरणं मम । अभूदर्धजले ह्यस्य तीर्थराजस्य पश्यतः १३४। अथो गरुडमारुह्य वक्षसो धारयन्श्रियम् । आजगाम स्वयं विष्णुर्नवीन घनविग्रहः १३५। पीतवासा चतुर्बाहुः पंकजारुणलोचनः । ब्रह्मेंद्रादिभिरादिव्यैः सनाथैरंधकारिणा १३६। सेव्यमानो गुणग्रामान्गायद्भिः किन्नरैः सह । हाहाहूहूप्रभृतिभिः स्तूयमानश्च सर्वतः १३७। दत्त्वा स्वकीय सारूप्यमारोप्य गरुडं तदा । पितरं मम ब्रह्माद्यैर्वृतो वैकुंठमारुहत् १३८। पितुः सारूप्यमालोक्य विष्णोरहमचिंतयम् । इति चित्ते तदालोक्य जाततत्वोदये तदा १३९। न हि वर्णयितुं शक्यो ह्यस्य तीर्थशिरोमणेः । महिमा यज्जलार्द्धे स्यान्मृतो जंतुश्चतुर्भुजः १४०। न मया सर्वथा त्याज्यं तीर्थराजमिदं ननु । अंजसा दृढमाहात्म्यं धनरोगादितृष्ण्या १४१। पितुरत्रोटजे तावत्स्थातव्यं हि मया मम । यावत्तु कर्मणां भुक्तः प्रारब्धानां महीतले १४२। एवं विचिंतयित्वा च पितुः कृत्वा तु सत्क्रियाम् । रक्षसा तेन सहितः स्थितोऽहं मोक्षवांछया १४३। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः २०४।

śivaśarmovāca- viṣṇuśarmaṃstato vaiśyaḥ śarabhaḥ saha bhāryayā | nītvā pūjopakaraṇaṃ yayau śrīcaṃḍikālayam 1| tatra tauvidhivatsnātvā sumano dhūpadīpakaiḥ | ānarcaturbhaktiyuktau caṃḍikāṃ putrakāmyayā 2| śraddhayā pūjitā tābhyāṃ dinaiḥ saptabhiraṃbikā | uvāca vācā pratyakṣaṃ bhūtvā viśadamānasā 3| pārvatyuvāca- bho bho vaiśya prasannāsmi bhaktyā sudṛḍhayā tava | dadāmi putraṃ te sādho yadarthe yatnavānasi 4| gaccha tvaṃ mā vilaṃbasva vanamaidraṃ ca khāṃḍavam | tatra tīrthaṃ mahāpuṇyamiṃdraprasthākhyamuttamam 5| nigamodbodhakaṃ tatra tīrthaṃ nikhilakāmadam | bṛhaspatikṛtaṃ tatra snāhi tvaṃ sutavāṃchayā 6| bhaviṣyati sutastāta tava snānena tatra hi | tatra snātvā mayāpyaṃga labdhaḥ skaṃdaḥ surārihā 7| śivaśarmovāca- ityākarṇya vaco devyāḥ pitā mama sahastriyā | atrājagāma sattīrthe sasnau ca sutavāṃchayā 8| upaskaravatīrdhenūrdvijebhyaḥ pradadau śatam | devānpitṝṃśca saṃtarpya yathāvidhyatra buddhimān 9| saptarātramuṣitvā tu daṃpatī yatamānasau | jagmatuḥ svagṛhāniṣṭalābhotphullamukhāṃbujau 10| tasminnevābhavadgarbho māsi māturmamānvaham | vyatīte navame māsi jāto'haṃ daśame śubhe 11| viṣṇuśarmanyaduktaṃ te purāvṛttamidaṃ mayā | daśābdadvayamevaitacchrutaṃ sarvaṃ piturmukhāt 12| ekadā kṣamamālokya gṛhakarmaṇi māṃ pitā | gṛhaṃ māmarpayāmāsa viśvādvairāgyamāpnuvan 13| māṃ covāca sa dharmātmā goviṃdāsaktamānasaḥ | viniṃdanviṣayāsaktiṃ viṣṇubhaktiṃ stuvanmuhuḥ 14| pitovāca- sumate vārddhakaṃ prāptaṃ palitāścikurā mama | goviṃdacaraṇāṃbhojaṃ seviṣye sādhusevitam 15| tatsaivayā bhavetsvacchaṃ mano yasya ca susthiram | sa pumānātmasaṃtuṣṭo na kiṃcidabhivāṃchati 16| niṣkāmaḥ sukhaduḥkhābhyāṃ bhuṃjansukṛtaduṣkṛte | prākṛte tatsamāptau ca tyajandehaṃ bhavatyajaḥ 17| tāṃ vaddravyaṃ guṇasukhaṃ yāvatprāptaṃ na citsukham | tatprāptau tadbhavettucchaṃ sudhāyā iva takrakam 18| harermāyābalavatīyaṃ mohayati dehinam | hitāni taṃ na jānāti sa yathā madirāmadaḥ 19| pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca vidyayāvidyayā ca saḥ | karoti svecchayā kāle bālalīlo hi sa prabhuḥ 20| vedoditaṃ yadā karma kriyate phalamicchatā | pravṛttiṃ sā parā tāta teṣāmarpaṇamīśvare 21| yathā nirdagdhābījāni na prarohaṃti yatnataḥ | yathā karmāṇi viśveśe niḥkāmenārpitāni tu 22| karmaṇāṃ ca layo mokṣaḥ sukhaduḥkhapradāyinām | tadutpattistu baṃdhaḥ syādityasau śāstranirṇayaḥ 23| ato'haṃ karmavedoktaṃ kurvannābhilaṣanphalam | paryaṭiṣyāmi tīrtheṣu hṛdi bhakti dadhaddhareḥ 24| evaṃ prārabdhakarmāṇi bhuṃjannānyānyatarjayan| haniṣyāmi jagadrogaṃ pītvā satsaṃgamauṣadham 25| śivaśarmovāca- evamākarṇya vacanaṃ tasyāhaṃ piturātmanaḥ | avadaṃ viṣṇuśarmastvaṃ tanniśāmaya tatvataḥ 26| vaiśyaputra uvāca- ayaṃ jano durārādhyaḥ kathayiṣyati no yaśaḥ | duṣṭakuṭuṃbādudvijya niḥsṛtya gata ityayam 27| iyaṃ viṣṇupadī tāta bhuvanatrayapāvanī | smṛtā haratyaghaṃ dūrātkasmādenāṃ vimuṃcasi 28| pāpakārī janastāta mriyate magadhe tu yaḥ | sopyastapāpo gaṃgāyāṃ svaryāti tyajamāśubham 29| putrāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi sagarasya mahātmanaḥ | kapilakrodhanirdagdhā gatāyatsparśanāddivam 30| tāmimāṃ tridivaśreṇīṃ mukterapi vidhāyinīm | mumukṣusevitāṃ tāta muktvā mānyatra gamyatām 31| māvajānīhi sāmīpye gaṃgā tridaśamānitām | yadicchasi mahābhāga sevitaiṣā pradāsyati 32| tiryaṃco'pi vinā jñānājjale cetsyurgatāsavaḥ | bhaveyustarhi te brahma sā kathaṃ tyajyate tvayā 33| śivaśarmovāca- niśamyaitadvacastātastato mama ṛtapriyaḥ | uvāsa sadane sarvaviṣayebhyaḥ parāṅmukhaḥ 34| triṣu kāleṣuṃ gagāyāṃ pratyahaṃ snānamācaran | purāṇaṃ syādgṛhe yatra tatra yāti sa nityaśaḥ 35| ekadākarṇayandhīro yamunātīrthagauravam | tatra śuśrāva māhātmyamasyatīrthasya putra saḥ 36| avimukta haridvāra prayāgebhyaśca puṣkarāt | ayodhyādvārikā kāṃcī mathurābhyastathānyataḥ 37| sarvatīrthamayasyāsya puṇyaṃ śataguṇādhikam | kathitaṃ tena viduṣā sutenākarṇyamatpitā 38| tyaktvā gṛhamagādatra tīrthe sarvairalakṣitaḥ | āvāmiva mahābhāgo goviṃdapadasevakaḥ 39| atrāgatya mahābhāgo matpitā mokṣavāṃchayā | nigamodbodhake tīrthe trikālaṃ snānamācaran 40| uvāsa katicinmāsānatra tīrthottame hi saḥ 41| kurvannijakriyāṃ dhīmānnispṛhopyajaveśmani | ekadā sahasā tasya jvaro'bhūdatidāruṇaḥ 42| mahatyā pīḍayā tasya mumoha gatacetanaḥ | muhūrtaṃ sa pitā muhyaṃ tadavastho vyatiṣṭhita 43| paścātsamāgataprāṇo viciṃtya yadidaṃ tadā | aho me kaṣṭamāpannaṃ dūre putraḥ sa dhārmikaḥ 44| yo māṃ jvaravitaptāṃgamāśvāsayati buddhimān | agamyāgamanaṃ pāpaṃ kṛtaṃ yanme sudāruṇam 45| prāyaścittaṃ na tasyāpi kṛtaṃ kāme gatirbhavet | āgamiṣyati putro me tasmai dāsyāmi vasviti 46| yanmayā gopitaṃ gehe na dṛṣṭaṃ ca tadapyaham | śivaśarmovāca- iti ciṃtayatastasya pāntho varṣeṇa pīḍitaḥ 47| śītārtaḥ kaṃpitavapuruṭajaṃ prāviśattadā | sa taṃ saṃviṣṭamālokya bhūyo gatvā tadaṃtike 48| munireṣa iti jñātvā vavaṃde śirasādhvagaḥ | ūce ca kasmātsuptosi mune saṃdhyā samāgatā 49| ravirastaṃ prayātyeṣa na supteḥ kāla eṣa te | ityuktamātre vacasi pathikena pitā mama 50| śarabho jvarataptāṃgastamāha kathamapyaho | śarabha uvāca- śrūyatāṃ vacanaṃ pāṃtha yadvadāmi purastava 51| śrutvā madbhāgyayātena tvayā sādho vidhīyatām | vaiśyo'haṃ śarabho nāmnā kānyakubje gṛhaṃ mama 52| atrāgato niṣiddhopi jāyāmitrasutairaham | asya tīrthasya māhātmyaṃ śrutvā sūnumukheritam 53| māsāstu katicitsādho vyatītā mayi cāgate | dinatrayamatikrāṃtaṃ jvaritasya mamādhunā 54| prāṇā me vigatā āsannadyabhūyaḥ samāgatāḥ | kiyānapyāyuṣaḥ śeṣaḥ sādho me khalu tiṣṭhati 55| śamanasya gṛhaṃ dṛṣṭvā yadahaṃ punarāgataḥ | bhāgyodayena kenāpi mamātra tvaṃ samāgataḥ 56| naya māṃ madgṛhaṃ mitra dravyaṃ bahu dadāmi te | dāsyāmyapi gṛhaṃ gatvā kṛpāṃ kuru kṛpānidhe 57| iha bhūbhāga utkhāya gṛhyatāṃ māmakaṃ dhanam | śivaśarmovāca- ityākarṇya sa durbuddhirgrāmyo viṣayalaṃpaṭaḥ 58| uvāca dhanalubdhastaṃ tvaduktaṃ sādhayāmyaham | ityuktvā dhanamutkhāya tasmādbhūbhāgatastadā 59| agrataḥ sthāpayāmāsa śarabhasyāha cādhvagaḥ | adhvaga uvāca- dhanametadviśāṃnātha tava bhūbhāgato mayā 60| niṣkāsitaṃ prayacchāśu śibikānayanāya me | yāmāropya jvarārtaṃ tvāṃ nayāmi tava ketanam 61| śivaśarmovāca- ityuktastena sa tadā dadau svarṇapalatrayam | sopi nītvā piturdravyaṃ yayau lavaṇapattanam 62| uṣitvā rātrimekāṃ tu śibikāṃ saparicchadām | savāhāmānayatputra dattvā svarṇapaladvayam 63| palaṃ dvayaṃ gṛhītaṃ tattenaivādharmabuddhinā | āropya śibikāṃ taṃ tu śarabhaṃ vaiśyasattamam 64| pāṃthaḥ sa calito vāhāṃstvarayankānyakubjakam | asya tīrthavarasyātha kamaṃḍalujalaṃ dhṛtam 65| pāyayannalpamalpaṃ taṃ tṛṣārtaṃ sodhvago yayau | atha te sarasastīre uttīrṇā bhoktumadhvani 66| snātvā bhuktvā punastasmātsthānāccelustvarānvitāḥ | kiyaṃti bhūmimullaṃghya tṛṣārtāṃste kamaṃḍaloḥ 67| jalaṃ pītvā tṛṣārtaṃ taṃ śarabhaṃ cāpyapāyayat | atha kaścinmahābhīmo vikaṭo nāma rākṣasaḥ 68| vicarannirjane'raṇye gacchatastānavaikṣata | tāndṛṣṭvā sa kṣudhākrāṃto vegavānvivṛtānanaḥ 69| abhidudrāva caraṇāghātenākaṃpayanmahīm | āgatya tarasā pārśve tānvāhānpathikaṃ ca tam 70| sakośeṣu samādāya bhrāmayāmāsa khecaraḥ | gatāsūnbhrāmaṇenaiva bhūtale tānapothayat 71| cakhāda piśitaṃ teṣāṃ papau kośācca śoṇitam | kutra yāsyati rogārto naro'yaṃ purato mama 72| enaṃ tu bhakṣayiṣyāmi paścādaṃbu pibāmyaham | iti kṛtvā matirvāritīrthasyāsya kamaṃḍaloḥ 73| mukhe cikṣepa sa tadā rajanīcarapuṃgavaḥ | kṣiptamātre jale tasya pūrvajanmabhavā smṛtiḥ 74| jātā sa tu vadhāttasya śarabhasya nyavartata | pūrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ tadapi smṛtimāgamat 75| yena rākṣasabhāvastu bhūto viprodbhavādapi | smṛtvā pāpamupetyāśu samīpe śarabhasya tu | uvāca jñānamāpanno rākṣasaḥ pitaraṃ mama 76| rākṣasa uvāca- bho bho manuṣyaśārdūla kastvaṃ ke ca janā amī | bhakṣitā ye mayā ghora rūpeṇādhamarakṣasā 77| kasya tīrthavarasyedaṃ jalaṃ yasya prabhāvataḥ | pāpino'pi smṛtirjātā pūrvajanmabhavā mama 78| vaiśya uvāca- vaiśyo'haṃ rākṣasaśreṣṭha kānyakubje gṛhaṃ mama | tīrthāni paryaṭanniṃdraprasthe'haṃ samupāgataḥ 79| tatrāhamabhavaṃ duḥkhī jvareṇa vidhiyogataḥ | tato me buddhirutpannā gaṃtuṃ gṛhamasatpatha | tatra kaścitsamāyātaḥ pāṃtho varṣeṇa pīḍitaḥ 80| prārthitaḥ sa mayānīya śibikāṃ māṃ gṛhaṃ naya | sa cāyaṃ śibikāṃ pāṃthaḥ samupānīya satvaraḥ 81| māmāropya ca tāṃ dhīraścalito madgṛhaṃ prati | sa pāṃthaste ca śibikāvāhāḥ saṃprati bhakṣitāḥ 82| tvayā jalamidaṃ yasya tīrthasyāpi ca tacchṛṇu | iṃdrasya khāṃḍavavane yamunāsti saridvarā 83| tattīre'sti hariprasthaṃ tīrthaṃ tīrthottamottamam | surācāryasya tatrāsti tīrthaṃ sarvārthasādhakam 84| nigamodbodhakaṃ jātā smṛtiste yajjalāśanāt | etatte sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃmiha tvayā 85| pṛcchāmi tvāmahaṃ kiṃcittadvadāśu niśācara | pūrvajanmakṛtaṃ karma smarasi tvamihādhunā | vada kiṃ te kṛtaṃ pāpaṃ yena jāto'si rākṣasaḥ 86| rākṣasa uvāca- purāhamabhavaṃ vipraḥ puṇye vedavidāṃ kule | durācāro hyadharmātmā śṛṇu sarvaṃ vadāmi te 87| krīḍatā hi mayā nityaṃ dyūtena saha tadvidaiḥ | hāritaṃ draviṇaṃ bhūri svakīyaṃ pitureva ca 88| pitrā nivedya bhūpāya māmakaṃ karma tajjanaiḥ | purānniḥsārito niḥsvo gato'haṃ grāmamaṃtike 89| tatrāsīnme sakhā nāma devako brāhmaṇottamaḥ | tenā'haṃ rakṣito gehe kurvatā ciramādaram 90| vastuṃ tatra sukhenāhaṃ tadbhāryāṃ rūpaśālinīm | kāmāturo'hamabhajaṃ balānmitre gate kvacit 91| sā mṛtā tatkṣaṇātsādhvī bhakṣayitvā mahāviṣam | tāṃ dṛṣṭvā tamasāyukte niśīthe'haṃ palāyitaḥ 92| palāyamānastarasā dhṛto'haṃ rājakiṃkaraiḥ | cauro'yamiti khaṅgena cicchiduste śiro mama 93| mṛtaṃ māṃ yātanādehamāveśya yamakiṃkarāḥ | raurave nirayaghore cikṣipuryamaśāsanāt 94| ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi tatrā'haṃ tīvrayātanām | bhuktvā tenaiva pāpena rākṣasatvamupāgataḥ 95| śatavarṣāṇyatītāni rākṣasatve viśāṃpate | vadāmi tamupāyaṃ me yenāsmānmuktimāpnuyām 96| puṇyaṃ tadarpite sādho vadāmi śṛṇu sādaram | yena tīrthavarasyedaṃ jalaṃ mama mukhe gatam 97| tatraiva janmani mayā kṛtvā haridine vratam | saṃsargānnecchayā vaiśya rātrau jāgaraṇaṃ kṛtam 98| dvādaśyāmatha saṃsnātvā bhoktuṃmapi samudyate | madgṛhe kaścidāyāto vaiṣṇavo viṣṇurūpadhṛk 99| kupito'haṃ tamālokya durvaco vadamagrataḥ | kva gacchasi durācāra dāṃbhikastrījanāṃtare 100| ityuktaṃ sa mayā dhīrastulyo mānāpamānayoḥ | tūṣṇīmeva niketānme nirgatya calito yadā 101| tadābhimukhamāyāṃtī patnī mama pativratā | patitvā pādayostasya taṃ sādhuṃ gṛhamānayat 102| mayāpamānitasyāpi na krodho'bhūnmahātmanaḥ | tayādṛtasyāpyānaṃdo yataḥ sori suhṛtsamaḥ 103| tamarcayitvā vidhivadviṣṭare copaveśya sā | bhojyaṃ bhojaya jīveśa jayatādbhuvanatrayam 104| ityukto'haṃ tayā sādhvyā nyagadaṃ taṃ mahāśayam | mlānavaktraḥ prasannāsyamuttiṣṭha śamaya kṣudhām 105| ityuktvā tasya caraṇau noditastanumadhyamā | prākṣālayaṃ punastaṃ tu niveśyāsanamuttamam 106| adadāṃ pātramannena pūrṇaṃ tasmai vivekine | jalaṃ ca tatkare sādhvyā prerito'haṃ tayā muhuḥ 107| upabhujya sa dharmātmā svairaṃ vigatavikriyaḥ | harerāma harekṛṣṇa japanniti jagāma ha 108| kṛtaṃ puṇyamidaṃ vaiśya noditena mayā striyā | pūrvajanmani yenedaṃ prāpitaṃ tīrthavāri me 109| śivaśarmovāca- viṣṇuśarmannidaṃ vākyamuktvā tiṣṭhati rākṣase | pathikaḥ sa ca te vāhāḥ prāhuḥ khe divyadehinaḥ 110| pathikavāhā ūcuḥ bho bho viśāṃpate sādho prāptā apyapamṛtyutām | tvatprasādādidaṃ vāri pītvā devatvamāgatāḥ 111| tvatsaṃge dhanalobhena viṭpate calitā yataḥ | vigatā na dhanākāṃkṣā maraṇāvasarepyataḥ 112| tīrtharājajalasyāsya tiṣṭhato jaṭhare hi naḥ | maraṇe hyanubhāvāttu maitrī prāptā dhaneśituḥ 113| namāmastvāṃ vayaṃ yāmo dhaneśa nagarīṃ prabho | vimānaistadgaṇānītairnānāmaṇivibhūṣitaiḥ 114| prayāhi mā vilaṃbasva tīrthe nigamabodhake | tvamanenasamaṃ sādho tārayainamapi drutam 115| śivaśarmovāca- ityuktvā te gatāstāta diśyudīcyāṃ samaṃtataḥ | vimānakiṃkiṇīnādairnādayaṃto'tha rodasī 116| atha vaiśyo mama pitā tamāha rajanīcaram | śarabha uvāca- uttiṣṭha naya māmāśu tīrthe nigamabodhake 117| jvarārttena mayā padbhyāṃ tatra gaṃtuṃ na śakyate | yo māṃ nayati tattīrthaṃ tvadanyo nāsti kaścana 118| śivaśarmovāca- tatheti tamathāśvāsya vaiśyaṃ sa rajanīcaraḥ | skaṃdhamāropya vegena tattīrthaṃ pāvanaṃ yayau 119| ūṣatustāvubhau tatra viśpatiḥ sa ca rākṣasaḥ | kurvaṃtau snānamātraṃ tu sarvatīrthottamottame 120| athā'haṃ piturākarṇya mahatīṃ guruvedanām | taṃ prati prerito mātrā calito nijasadmataḥ 121| atrāgatya mayā dṛṣṭaḥ sa mahājvarapīḍitaḥ | mūrdhnā ca vaṃditastena dattāśīrme'bhyabhāṣi ca 122| śarabha uvāca- kimarthamiha bho tāta dūramārge samāgataḥ | dināni katicittiṣṭhankurvannatra nijakriyām 123| vikaṭo nāma me mitraḥ rākṣasaḥ samupaiti vai | uttiṣṭha vapuṣāmuṣya daṃḍavatpata pādayoḥ 124| na bhetavyaṃ tvayāmuṣmāttyaktahiṃsādi karmaṇaḥ | adhunā tīrthamāsādya sannidhau mama tiṣṭhati 125| śivaśarmovāca- ityukto'haṃ tadā pitrā śarabheṇa mahātmanā | utthāya patitastasya pādayordaṃḍavadbhuvi 126| dorbhyāmutthāpya māṃ so'tha gāḍhamāliṃgya rākṣasaḥ | svāgataṃ mitraputreti jagādāśiṣamīrayan 127| rākṣasa uvāca- bhāgyavānasi bho tāta yattvamatra samāgataḥ | piturdharmātmanaḥ śrutvā jvarapīḍāṃ sudāruṇām 128| piturāṇyamāpnoṣi tīrthe kṛtvā tilodakam | snātvā kuru kriyāṃ svīyāḥ pūrvajanmasmariṣyasi 129| śivaśarmovāca- evamuktastadā tena snātuṃ tīrthe varāṃbhasi | praviṣṭo'haṃ smaraṃstāta pūrvajanmaśubhāśubham 130| snātvā vidhivadatraiva pituraṃtikamāgataḥ | apṛcchaṃ rakṣaso vṛttaṃ kuto'yaṃ dharmadhīriti 131| pitroktaṃ rakṣaso vṛttaṃ vāhānāṃ pathikasya ca | śrutvā'haṃ tīrtharājasya stutimasya cakāra vai 132| pitā me roganirmukto bhaviṣyati yadā tadā | yāsyāmi gṛhamityatra daśoṣitamahāni me 133| daśāhābhyaṃtare tāta tātasya maraṇaṃ mama | abhūdardhajale hyasya tīrtharājasya paśyataḥ 134| atho garuḍamāruhya vakṣaso dhārayanśriyam | ājagāma svayaṃ viṣṇurnavīna ghanavigrahaḥ 135| pītavāsā caturbāhuḥ paṃkajāruṇalocanaḥ | brahmeṃdrādibhirādivyaiḥ sanāthairaṃdhakāriṇā 136| sevyamāno guṇagrāmāngāyadbhiḥ kinnaraiḥ saha | hāhāhūhūprabhṛtibhiḥ stūyamānaśca sarvataḥ 137| dattvā svakīya sārūpyamāropya garuḍaṃ tadā | pitaraṃ mama brahmādyairvṛto vaikuṃṭhamāruhat 138| pituḥ sārūpyamālokya viṣṇorahamaciṃtayam | iti citte tadālokya jātatatvodaye tadā 139| na hi varṇayituṃ śakyo hyasya tīrthaśiromaṇeḥ | mahimā yajjalārddhe syānmṛto jaṃtuścaturbhujaḥ 140| na mayā sarvathā tyājyaṃ tīrtharājamidaṃ nanu | aṃjasā dṛḍhamāhātmyaṃ dhanarogāditṛṣṇyā 141| pituratroṭaje tāvatsthātavyaṃ hi mayā mama | yāvattu karmaṇāṃ bhuktaḥ prārabdhānāṃ mahītale 142| evaṃ viciṃtayitvā ca pituḥ kṛtvā tu satkriyām | rakṣasā tena sahitaḥ sthito'haṃ mokṣavāṃchayā 143| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye caturadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 204|