Chapter 41

युधिष्ठिर उवाच- भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि पुराकल्पे यथास्थितम् । कथं प्रयागगमनं नराणां तत्र कीदृशम् १। मृतानां का गतिस्तत्र स्नातानां चैव किं फलम् । ये वसंति प्रयागे तु ब्रूहि तेषां च किं फलम् । एतन्मे सर्वमाख्याहि परं कौतूहलं हि मे २। मार्कंडेय उवाच- कथयिष्यामि ते वत्स नाथेष्टं यच्च यत्फलम् । पुरा ऋषीणां विप्राणां कथ्यमानं मया श्रुतम् ३। आप्रयागात्प्रतिष्ठानाद्धर्मकी वासुकी ह्रदात् । कंबलाश्वतरौ नागौ नागाश्च बहुमूलिकाः ४। एतत्प्रजापतिक्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ५। तत्र ब्रह्मादयो देवा रक्षां कुर्वंति संगताः । अन्ये च बहवस्तीर्थाः सर्वपापप्रणाशनाः ६। न शक्याः कथितुं राजन्बहुवर्षशतैरपि । संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि प्रयागस्य च कीर्त्तनम् ७। षष्टिर्धनुः सहस्राणि परिरक्षंति जाह्नवीम् । यमुनां रक्षति सदा सविता सप्तवाहनः ८। प्रयागं तु विशेषेण स्वयं रक्षति वासवः । मंडलं रक्षति हरिर्देवैः सह सुसंमतम् ९। तं वटं रक्षते नित्यं शूलपाणिर्महेश्वरः । स्थानं रक्षति वै देवः सर्वपापहरं शुभम् १०। अधर्मेण वृतो लोके नैव गच्छति तत्पदम् । स्वल्पमल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप ११। प्रयागस्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम् । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि १२। मृत्तिका लभनाद्वापि नरः पापाद्विमुच्यते । पंचकुंडानि राजेंद्र येषां मध्ये तु जाह्नवी १३। प्रयागे तु प्रविष्टस्य पापं क्षरति तत्क्षणात् । योजनानां सहस्रेषु गंगां स्मरति यो नरः १४। अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम् । कीर्तनान्मुच्यते पापैर्दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति १५। अवगाह्य च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् । सत्यवादी जितक्रोधो अहिंसां परमास्थितः १६। धर्मानुसारी तत्त्वज्ञो गोब्राह्मणहिते रतः । गंगायमुनयोर्मध्ये स्नातो मुच्येत किल्बिषात् १७। मनसा चिंतितान्कामान्सम्यक्प्राप्नोति पुष्कलान् । ततो गत्त्वा प्रयागं तु सर्वदेवाभिरक्षितम् १८। ब्रह्मचारी वसेन्मासं पितृदेवांश्च तर्पयेत् । ईप्सिताँल्लभते कामान्यत्र तत्राभिजायते १९। तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता । समागता महाभागा यमुना यत्र निम्नगाः २०। तत्र सन्निहितो नित्यं साक्षाद्देवो महेश्वरः । दुष्प्रापं मानुषैः पुण्यं प्रयागं तु युधिष्ठिर २१। देवदानवगंधर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । तत्रोपस्पृश्य राजेंद्र स्वर्गलोके महीयते २२। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे एकचत्वारिंशोऽध्यायः ४१।

yudhiṣṭhira uvāca- bhagavañchrotumicchāmi purākalpe yathāsthitam | kathaṃ prayāgagamanaṃ narāṇāṃ tatra kīdṛśam 1| mṛtānāṃ kā gatistatra snātānāṃ caiva kiṃ phalam | ye vasaṃti prayāge tu brūhi teṣāṃ ca kiṃ phalam | etanme sarvamākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ hi me 2| mārkaṃḍeya uvāca- kathayiṣyāmi te vatsa nātheṣṭaṃ yacca yatphalam | purā ṛṣīṇāṃ viprāṇāṃ kathyamānaṃ mayā śrutam 3| āprayāgātpratiṣṭhānāddharmakī vāsukī hradāt | kaṃbalāśvatarau nāgau nāgāśca bahumūlikāḥ 4| etatprajāpatikṣetraṃ triṣu lokeṣu viśrutam | atra snātvā divaṃ yāṃti ye mṛtāste'punarbhavāḥ 5| tatra brahmādayo devā rakṣāṃ kurvaṃti saṃgatāḥ | anye ca bahavastīrthāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ 6| na śakyāḥ kathituṃ rājanbahuvarṣaśatairapi | saṃkṣepeṇa pravakṣyāmi prayāgasya ca kīrttanam 7| ṣaṣṭirdhanuḥ sahasrāṇi parirakṣaṃti jāhnavīm | yamunāṃ rakṣati sadā savitā saptavāhanaḥ 8| prayāgaṃ tu viśeṣeṇa svayaṃ rakṣati vāsavaḥ | maṃḍalaṃ rakṣati harirdevaiḥ saha susaṃmatam 9| taṃ vaṭaṃ rakṣate nityaṃ śūlapāṇirmaheśvaraḥ | sthānaṃ rakṣati vai devaḥ sarvapāpaharaṃ śubham 10| adharmeṇa vṛto loke naiva gacchati tatpadam | svalpamalpataraṃ pāpaṃ yadā tasya narādhipa 11| prayāgasmaramāṇasya sarvamāyāti saṃkṣayam | darśanāttasya tīrthasya nāmasaṃkīrtanādapi 12| mṛttikā labhanādvāpi naraḥ pāpādvimucyate | paṃcakuṃḍāni rājeṃdra yeṣāṃ madhye tu jāhnavī 13| prayāge tu praviṣṭasya pāpaṃ kṣarati tatkṣaṇāt | yojanānāṃ sahasreṣu gaṃgāṃ smarati yo naraḥ 14| api duṣkṛtakarmāsau labhate paramāṃ gatim | kīrtanānmucyate pāpairdṛṣṭvā bhadrāṇi paśyati 15| avagāhya ca pītvā ca punātyāsaptamaṃ kulam | satyavādī jitakrodho ahiṃsāṃ paramāsthitaḥ 16| dharmānusārī tattvajño gobrāhmaṇahite rataḥ | gaṃgāyamunayormadhye snāto mucyeta kilbiṣāt 17| manasā ciṃtitānkāmānsamyakprāpnoti puṣkalān | tato gattvā prayāgaṃ tu sarvadevābhirakṣitam 18| brahmacārī vasenmāsaṃ pitṛdevāṃśca tarpayet | īpsitā~llabhate kāmānyatra tatrābhijāyate 19| tapanasya sutā devī triṣu lokeṣu viśrutā | samāgatā mahābhāgā yamunā yatra nimnagāḥ 20| tatra sannihito nityaṃ sākṣāddevo maheśvaraḥ | duṣprāpaṃ mānuṣaiḥ puṇyaṃ prayāgaṃ tu yudhiṣṭhira 21| devadānavagaṃdharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ | tatropaspṛśya rājeṃdra svargaloke mahīyate 22| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ 41|