Chapter 54

विष्णुरुवाच- एवमुक्ता गता दूती तया सुकलया तदा । समासेन सुसंप्रोक्तमवधार्य पुरंदरः १। तदर्थं भाषितं तस्याः सत्यधर्मसमन्वितम् । आलोच्य साहसं धैर्यं ज्ञानमेव पुरंदरः २। ईदृशं हि वदेत्का हि नारी भूत्वा महीतले । योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदैः क्षालितं वचः ३। पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा ४। एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत् । त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम् ५। प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता ६। मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर ७। समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा ८। सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि ९। इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम् १०। अस्या बलं कियन्मात्रं भवता मम कथ्यते । पश्यतस्तव देवेश नाशयिष्यामि तां स्त्रियम् ११। नवनीतं यथा चाग्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत् । तथेमां द्रावयिष्यामि स्वेन रूपेण तेजसा १२। गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थं सांप्रतं ध्रुवम् । कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यस्य विनाशनम् १३। विष्णुरुवाच- आकर्ण्य वाक्यं तु मनोभवस्य एतामसाध्यां तव कामजाने । धैर्यं समुद्यम्य च पुण्यदेहां पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचाराम् १४। पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यमितो हि गत्वा तु धनुष्मता वै । तेनापि सार्धं प्रजगाम भूयो रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम् १५। एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत १६। अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च १७। दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम् १८। अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः १९। अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च २०। ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च २१। ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव २२। कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः २३। यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः २४। एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम् २५। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे- चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः ५४।

viṣṇuruvāca- evamuktā gatā dūtī tayā sukalayā tadā | samāsena susaṃproktamavadhārya puraṃdaraḥ 1| tadarthaṃ bhāṣitaṃ tasyāḥ satyadharmasamanvitam | ālocya sāhasaṃ dhairyaṃ jñānameva puraṃdaraḥ 2| īdṛśaṃ hi vadetkā hi nārī bhūtvā mahītale | yogarūpaṃ susaṃśiṣṭaṃ nyāyodaiḥ kṣālitaṃ vacaḥ 3| pavitreyaṃ mahābhāgā satyarūpā na saṃśayaḥ | trailokyasya samastasya dhuraṃ dhartuṃ bhavetkṣamā 4| etadarthaṃ vicāryaiva jiṣṇuḥ kaṃdarpamabravīt | tvayā saha gamiṣyāmi draṣṭuṃ tāṃ kṛkalapriyām 5| pratyuvāca sahasrākṣaṃ manmatho baladarpitaḥ | gamyatāṃ tatra deveśa yatrāste sā pativratā 6| mānaṃ vīryaṃ balaṃ dhairyaṃ tasyāḥ satyaṃ pativratam | gatvāhaṃ nāśayiṣyāmi kiyanmātrā sureśvara 7| samākarṇya sahasrākṣo vacanaṃ manmathasya ca | bho bhonaṃga śṛṇuṣva tvamadhikaṃ bhāṣitaṃ mudhā 8| sudṛḍhā satyavīryeṇa susthirā dharmakarmabhiḥ | sukaleyamajeyā vai tatra te pauruṣaṃ nahi 9| ityākarṇya tataḥ kruddho manmathastvindramabravīt | ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca balaṃ mayā praṇāśitam 10| asyā balaṃ kiyanmātraṃ bhavatā mama kathyate | paśyatastava deveśa nāśayiṣyāmi tāṃ striyam 11| navanītaṃ yathā cāgnestejo dṛṣṭvā dravaṃ vrajet | tathemāṃ drāvayiṣyāmi svena rūpeṇa tejasā 12| gaccha tatra mahatkāryamupasthaṃ sāṃprataṃ dhruvam | kasmātkutsasi me tejastrailokyasya vināśanam 13| viṣṇuruvāca- ākarṇya vākyaṃ tu manobhavasya etāmasādhyāṃ tava kāmajāne | dhairyaṃ samudyamya ca puṇyadehāṃ puṇyena puṇyāṃ bahupuṇyacārām 14| paśyāmi te pauruṣamugravīryamito hi gatvā tu dhanuṣmatā vai | tenāpi sārdhaṃ prajagāma bhūyo ratyā ca dūtyā ca pativratāṃ tām 15| ekāṃ supuṇyāṃ svagṛhasthitāṃ tāṃ dhyānena patyuścaraṇe niyuktām | yathā suyogī pravidhāya cittaṃ vikalpahīnaṃ na ca kalpayeta 16| atyadbhutaṃ rūpamanaṃtatejoyutaṃ cakārātha satīpramoham | nīlāṃcitaṃ bhogayutaṃ mahātmā jhaṣadhvajaścaiva puraṃdaraśca 17| dṛṣṭvā sulīlaṃ puruṣaṃ mahāṃtaṃ caraṃtamevaṃ parikāmabhāvam | jāyā hi vaiśyasya mahātmanastu mene na sā rūpayutaṃ guṇajñam 18| aṃbho yathā padmadale gataṃ vai prayāti muktāphalakasya kīrtim | tadvatsvabhāvaḥ parisatyayukto jajñe ca tasyāstu pativratāyāḥ 19| anena dūtī paripreṣitā purā yāmāṃ yuvatyā ha guṇajñamenam | līlāsvarūpaṃ bahudhātmabhāvaṃ mamaiṣa sarvaṃ paridarśayecca 20| mamaiva kālaṃ prabalaṃ viciṃtyāgato hi me kāṃtaguṇaiśca satkhalaḥ | ratyāsametastu kathaṃ ca jīvetsatyāśmabhāreṇa pramarditaśca 21| mamāpi bhāvaṃ parigṛhya kāṃto jīvetkiyānvāpi subuddhiyuktaḥ | śūnyo hi kāyo mama cāsti sadyaśceṣṭāvihīno mṛtakalpa eva 22| kāyasya grāmasya prajāḥ pranaṣṭāḥ suvikriyākhyaṃ parigṛhya karma | mamādhikenāpi samaṃ sukāṃtaṃ sa ūrddhvaśobhāmanayacca kāmaḥ 23| yadāmṛto balavānharṣayuktaḥ svayaṃdṛśā vai parinṛtyamānaḥ | tathā anenāpi prabhāṣayedbhutaṃ yo māṃ hi vāñchatyapi bhoktukāmaḥ 24| evaṃ vicāryaiva tadā mahāsatī satyākhyarajjvā dṛḍhabaddhacetanā | gṛhaṃ svakīyaṃ praviveśa sā tadā tattasyabhāvaṃ niyamena vettum 25| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre- catuḥpaṃcāśattamo'dhyāyaḥ 54|