Chapter 139

महादेव उवाच। साभ्रमत्युत्तरे कूले अग्नितीर्थमिति श्रुतम् । तस्याश्चोत्तरपूर्वेण नातिदूरे कृतास्पदम् १। तीर्थं पालेश्वरं नाम चंडी यत्र प्रतिष्ठिता । पीठं तद्योगमातॄणां सर्वसिद्धिविधायकम् २। यत्र ताः सर्वदेवानां कार्यार्थे मातरः स्थिताः । परमं यत्नमास्थाय लोकानुग्रहकारणात् ३। त्रिरात्रमुषितो भूत्वा तस्मिंस्तीर्थे दृढव्रतः । अभिगच्छेत्तमीशानं देवेशं चंडिकेश्वरम् ४। साभ्रमत्यां कृतस्नानो मातृतीर्थस्य संनिधौ । समाधिविधिना युक्तो गच्छेद्वै मातृमंडलम् ५। गोसहस्रप्रदानस्य फलं प्राप्नोति मानवः । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा चामुंडादर्शने कृते ६। न भयं जायते तस्य रक्षोभूतपिशाचजम् । गोखुरा च नदी यत्र साभ्रमत्यां तु संगता ७। तत्र तीर्थसहस्राणि तिष्ठंतीति सुरेश्वरि । श्राद्धं तत्र प्रकर्त्तव्यं तिलचूर्णेन पार्वति ८। पिंडान्दत्त्वा द्विजान्भोज्य अक्षयं पदमाप्नुयात् । यत्र कुकर्दमो राजा पापिष्ठो दुर्द्धरः खलः ९। मूढोऽहंकारसंयुक्तो द्विजानां परिनिंदकः । गोघ्नोऽपि बलहा चैव पापिष्ठो दुर्दमः सदा १०। राज्यं च कुर्वतस्तस्य पुरे पिंडारसंज्ञके । तदा मृत्तिः समापन्ना धर्मे योगे सुरेश्वरि ११। मृतोऽसौ तत्र संजातः प्रेतरूपो महेश्वरि । पीतास्यः शुष्कतुंडश्च पीतरोमाऽथ कर्कशः १२। उच्चस्तरो बहुरोमा क्षुत्पिपासाप्रपीडितः । वायुभक्षं प्रकुर्वाणः प्रगच्छति इतस्ततः १३। बहुप्रेतैः समायुक्तो हाहेति करुणो रुदन् । किं कर्तव्यमिति प्राहुः प्रेतास्ते वै समीपगाः १४। तेऽपि तदा रोदमानाः क्षुत्पिपासादि पीडिताः । अन्ये प्रेता दुरात्मानो राज्ञः संगतिमाययुः १५। राज्ञा सार्द्धं च गच्छंति लोकान्विजनकान्बहून् । नोदकमथवा चान्नं न मार्गे दृश्यते कदा १६। ते प्रेता दुष्टरूपाश्च विचरंति महीतले । भक्षंति शवमांसानि पिबंति रुधिरं सदा १७। एवं कुकर्दमो राजा सदा तैः परिवारितः । कदाचिद्दैवयोगेन गुरोराश्रममन्वगात् १८। पूर्वजन्मकृतं पुण्यं तेन योगेन संगतः । पार्वत्युवाच। किं कृतं तेन वै पुण्यं वद विश्वेश्वर प्रभो १९। अयं पापी दुरात्मा च ब्राह्मणानां च दुःखदः । सत्संगतिः कथं जाता तन्मे दुस्तरतो वद २०। महादेव उवाच। एतेन नरदेवेन पूर्वजन्मनि यत्कृतम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणु त्वं नगनंदिनि २१। पूर्वजन्मन्ययं देवि ब्राह्मणो वेदपाठकः । संपूज्य च महादेवं कृत्वा चातिथिपूजनम् २२। भोजनं कुरुते नित्यमसौ वाडवसत्तमः । तेन पुण्यप्रभावेन पुरो पिंडारसंज्ञके २३। राजा वै तत्र संजातः कुकर्दम इति श्रुतः । कर्मणा मनसा चैव न कृतं पुण्यमेव च २४। तेन देवाभियोगेन मृतो वै प्रेतराडभूत् । शुष्कास्यः शुष्करूपश्च पीतवर्णः करालकः २५। पूर्वजन्मकृतं पुण्यं न नश्यति सुरेश्वरि । तेन पुण्याभियोगेन संगतो गुरुणाश्रमे २६। कहोडो वर्तते तत्र तेन दृष्टोऽथ प्रेतराट् । शुष्कास्यः शुष्करूपश्च पीतवर्णः करालकः २७। गंभीराक्षो महापापी दुष्टैः प्रेतैश्च संयुतः । ऊर्द्ध्वरोमा जटायुक्तः कालरूपो भयंकरः २८। एवं दृष्ट्वा तदा देवि विह्वलो वाडवोऽभवत् । कहोड उवाच। अस्मिन्मनोरमे चाहं स्थाने वै परमाद्भुते २९। अग्निपालेश्वरे तीर्थे नित्यं तिष्ठामि भूमिप । यजमानस्त्वमस्माकं कथं जातोऽसि प्रेतराट् ३०। दुरात्मा दुष्टरूपश्च कालरूपो भयंकरः । केन कर्मविपाकेन जातो वै भूतले शुभे ३१। प्रेत उवाच। शृणु वाडव मे पापं पूर्वजन्मनि यत्कृतम् । अहं कुकर्दमो राजा पुरे पिंडारसंज्ञके ३२। तत्रस्थेन मया देव यत्कृतं तच्छृणुष्व हि । ब्रह्मणां हिंसनं चैव पुराऽसत्यादिभाषणम् ३३। प्रजानां पीडनं चैव जीवानां हिंसनं सदा । गवां वै दुःखकर्ताऽहं ब्राह्मणव्रतलोपनः ३४। अस्नातः सर्वदा विप्र सज्जनानां विदूषकः । विष्णुनिंदापरो नित्यं वैष्णवानां च निंदकः ३५। दुराचारो दुरात्मा च वृषलीसंयुतः सदा । तत्र तत्र प्रभुंजानो नाऽहं शौचपरायणः ३६। तेन कर्माभियोगेन मृतो वै द्विजराट्ततः । प्रेतयोनिं प्रपन्नोऽस्मि दुःखी जातो ह्यनेकधा ३७। यस्य माता पिता नास्ति यस्य स्वजनबांधवाः । तस्य बंधुर्गुरुर्माता पितापि गुरुरेव च ३८। इति ज्ञात्वा तु भो ब्रह्मन्मुक्तिं दातुं त्वमर्हसि ३९। कहोड उवाच। शृणु त्वं नृपतिश्रेष्ठ करिष्ये वचनं तव । मुक्तिं यास्यति वै सद्यो भवांस्त्विह न संशयः ४०। एकादश पुरोगाश्च प्रेता ये तव संगताः । ते चापि मुक्तिमायांति सुतीर्थेऽस्मिन्विशेषतः ४१। तदा वै तेन विप्रेण तीर्थे गत्वा सुरेश्वरि । सर्वैश्चकारयामास तिलपिंडोदकक्रियाः ४२। न मासो न तिथिर्देवी तीर्थे गत्वा पुनः पुनः । कर्त्तव्यं श्राद्धकर्मादि ब्रह्मणोक्तं पुरा मम ४३। कृते कर्मणि देवेशि मुक्तास्ते तीर्थराजके । विमानवरमारूढास्ते गता मामकीं पुरीम् ४४। संगता गोखुरा यत्र साभ्रमत्या सुरेश्वरि । तत्र स्नानं च दानं च कोटियज्ञफलं लभेत् ४५। यत्राग्नितीर्थं वर्तेत कपालेश्वरसंज्ञकम् । तत्र मुक्तिस्तु संप्रोक्ता सत्यं सत्यं भवेद्ध्रुवम् ४६। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे अग्निपालेश्वरमहिमानामैकोनचत्वारिंशत्यधिकशततमोऽध्यायः १३९।

mahādeva uvāca| sābhramatyuttare kūle agnitīrthamiti śrutam | tasyāścottarapūrveṇa nātidūre kṛtāspadam 1| tīrthaṃ pāleśvaraṃ nāma caṃḍī yatra pratiṣṭhitā | pīṭhaṃ tadyogamātṝṇāṃ sarvasiddhividhāyakam 2| yatra tāḥ sarvadevānāṃ kāryārthe mātaraḥ sthitāḥ | paramaṃ yatnamāsthāya lokānugrahakāraṇāt 3| trirātramuṣito bhūtvā tasmiṃstīrthe dṛḍhavrataḥ | abhigacchettamīśānaṃ deveśaṃ caṃḍikeśvaram 4| sābhramatyāṃ kṛtasnāno mātṛtīrthasya saṃnidhau | samādhividhinā yukto gacchedvai mātṛmaṃḍalam 5| gosahasrapradānasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ | agnitīrthe naraḥ snātvā cāmuṃḍādarśane kṛte 6| na bhayaṃ jāyate tasya rakṣobhūtapiśācajam | gokhurā ca nadī yatra sābhramatyāṃ tu saṃgatā 7| tatra tīrthasahasrāṇi tiṣṭhaṃtīti sureśvari | śrāddhaṃ tatra prakarttavyaṃ tilacūrṇena pārvati 8| piṃḍāndattvā dvijānbhojya akṣayaṃ padamāpnuyāt | yatra kukardamo rājā pāpiṣṭho durddharaḥ khalaḥ 9| mūḍho'haṃkārasaṃyukto dvijānāṃ pariniṃdakaḥ | goghno'pi balahā caiva pāpiṣṭho durdamaḥ sadā 10| rājyaṃ ca kurvatastasya pure piṃḍārasaṃjñake | tadā mṛttiḥ samāpannā dharme yoge sureśvari 11| mṛto'sau tatra saṃjātaḥ pretarūpo maheśvari | pītāsyaḥ śuṣkatuṃḍaśca pītaromā'tha karkaśaḥ 12| uccastaro bahuromā kṣutpipāsāprapīḍitaḥ | vāyubhakṣaṃ prakurvāṇaḥ pragacchati itastataḥ 13| bahupretaiḥ samāyukto hāheti karuṇo rudan | kiṃ kartavyamiti prāhuḥ pretāste vai samīpagāḥ 14| te'pi tadā rodamānāḥ kṣutpipāsādi pīḍitāḥ | anye pretā durātmāno rājñaḥ saṃgatimāyayuḥ 15| rājñā sārddhaṃ ca gacchaṃti lokānvijanakānbahūn | nodakamathavā cānnaṃ na mārge dṛśyate kadā 16| te pretā duṣṭarūpāśca vicaraṃti mahītale | bhakṣaṃti śavamāṃsāni pibaṃti rudhiraṃ sadā 17| evaṃ kukardamo rājā sadā taiḥ parivāritaḥ | kadāciddaivayogena gurorāśramamanvagāt 18| pūrvajanmakṛtaṃ puṇyaṃ tena yogena saṃgataḥ | pārvatyuvāca| kiṃ kṛtaṃ tena vai puṇyaṃ vada viśveśvara prabho 19| ayaṃ pāpī durātmā ca brāhmaṇānāṃ ca duḥkhadaḥ | satsaṃgatiḥ kathaṃ jātā tanme dustarato vada 20| mahādeva uvāca| etena naradevena pūrvajanmani yatkṛtam | tatsarvaṃ kathayiṣyāmi śṛṇu tvaṃ naganaṃdini 21| pūrvajanmanyayaṃ devi brāhmaṇo vedapāṭhakaḥ | saṃpūjya ca mahādevaṃ kṛtvā cātithipūjanam 22| bhojanaṃ kurute nityamasau vāḍavasattamaḥ | tena puṇyaprabhāvena puro piṃḍārasaṃjñake 23| rājā vai tatra saṃjātaḥ kukardama iti śrutaḥ | karmaṇā manasā caiva na kṛtaṃ puṇyameva ca 24| tena devābhiyogena mṛto vai pretarāḍabhūt | śuṣkāsyaḥ śuṣkarūpaśca pītavarṇaḥ karālakaḥ 25| pūrvajanmakṛtaṃ puṇyaṃ na naśyati sureśvari | tena puṇyābhiyogena saṃgato guruṇāśrame 26| kahoḍo vartate tatra tena dṛṣṭo'tha pretarāṭ | śuṣkāsyaḥ śuṣkarūpaśca pītavarṇaḥ karālakaḥ 27| gaṃbhīrākṣo mahāpāpī duṣṭaiḥ pretaiśca saṃyutaḥ | ūrddhvaromā jaṭāyuktaḥ kālarūpo bhayaṃkaraḥ 28| evaṃ dṛṣṭvā tadā devi vihvalo vāḍavo'bhavat | kahoḍa uvāca| asminmanorame cāhaṃ sthāne vai paramādbhute 29| agnipāleśvare tīrthe nityaṃ tiṣṭhāmi bhūmipa | yajamānastvamasmākaṃ kathaṃ jāto'si pretarāṭ 30| durātmā duṣṭarūpaśca kālarūpo bhayaṃkaraḥ | kena karmavipākena jāto vai bhūtale śubhe 31| preta uvāca| śṛṇu vāḍava me pāpaṃ pūrvajanmani yatkṛtam | ahaṃ kukardamo rājā pure piṃḍārasaṃjñake 32| tatrasthena mayā deva yatkṛtaṃ tacchṛṇuṣva hi | brahmaṇāṃ hiṃsanaṃ caiva purā'satyādibhāṣaṇam 33| prajānāṃ pīḍanaṃ caiva jīvānāṃ hiṃsanaṃ sadā | gavāṃ vai duḥkhakartā'haṃ brāhmaṇavratalopanaḥ 34| asnātaḥ sarvadā vipra sajjanānāṃ vidūṣakaḥ | viṣṇuniṃdāparo nityaṃ vaiṣṇavānāṃ ca niṃdakaḥ 35| durācāro durātmā ca vṛṣalīsaṃyutaḥ sadā | tatra tatra prabhuṃjāno nā'haṃ śaucaparāyaṇaḥ 36| tena karmābhiyogena mṛto vai dvijarāṭtataḥ | pretayoniṃ prapanno'smi duḥkhī jāto hyanekadhā 37| yasya mātā pitā nāsti yasya svajanabāṃdhavāḥ | tasya baṃdhurgururmātā pitāpi gurureva ca 38| iti jñātvā tu bho brahmanmuktiṃ dātuṃ tvamarhasi 39| kahoḍa uvāca| śṛṇu tvaṃ nṛpatiśreṣṭha kariṣye vacanaṃ tava | muktiṃ yāsyati vai sadyo bhavāṃstviha na saṃśayaḥ 40| ekādaśa purogāśca pretā ye tava saṃgatāḥ | te cāpi muktimāyāṃti sutīrthe'sminviśeṣataḥ 41| tadā vai tena vipreṇa tīrthe gatvā sureśvari | sarvaiścakārayāmāsa tilapiṃḍodakakriyāḥ 42| na māso na tithirdevī tīrthe gatvā punaḥ punaḥ | karttavyaṃ śrāddhakarmādi brahmaṇoktaṃ purā mama 43| kṛte karmaṇi deveśi muktāste tīrtharājake | vimānavaramārūḍhāste gatā māmakīṃ purīm 44| saṃgatā gokhurā yatra sābhramatyā sureśvari | tatra snānaṃ ca dānaṃ ca koṭiyajñaphalaṃ labhet 45| yatrāgnitīrthaṃ varteta kapāleśvarasaṃjñakam | tatra muktistu saṃproktā satyaṃ satyaṃ bhaveddhruvam 46| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde agnipāleśvaramahimānāmaikonacatvāriṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 139|