Chapter 153

महादेव उवाच। अन्यत्तीर्थं प्रवक्ष्यामि दुर्द्धर्षेश्वरमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण पापोऽपि पुण्यवान्भवेत् १। वृत्ते देवासुरे युद्धे दैत्ये च निधनं गते । दुर्धर्षं च व्रतं कृत्वा यत्र भार्गवनंदनः २। समाराध्य महादेवं दुर्द्धर्षं लोककारणम् । मृतसंजीवनीमाप यत्र विद्यां हि त्र्यंबकात् ३। दैत्यार्थमुशनस्तीर्थं विख्यातं जगतीतले । काव्यतीर्थे कृतस्नानः पूज्य देवं महेश्वरम् ४। दुर्द्धर्षेश्वरसंज्ञं वै सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र वृत्तं तु श्रोतव्यं त्वया च नगनंदिनि ५। पुरा यदाभवद्युद्धं वृत्रवासवयोरिह । तदासुरैर्जिता देवा मघवान्वै सुरेश्वरः । किं कर्त्तव्यमिति ध्यात्वा गतोऽसौ तं गुरुं प्रति ६। इंद्र उवाच। अस्माकं त्वं गुरुः साक्षाद्देवानां पालकः सदा । ऋषीणां त्वं वरः श्रीमान्कृपां कुरु दयानिधे ७। वृत्रेण निर्जितोऽहं च क्व गच्छामि च सुव्रत ८। बृहस्पतिरुवाच। शृणु देवेंद्र वक्ष्यामि येन त्वं हि सदा सुखी । मम वाक्यं कुरुष्वैव यदीच्छेच्छुभमात्मनः ९। साभ्रमत्यां तदा गच्छ तत्र गत्वा सुखी भव । दुर्द्धराख्यो यत्र देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः १०। ददाति वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं सुरेश्वर । गुरोर्वचनमाकर्ण्य स गतस्तां नदीं प्रति ११। तत्र स्नात्वा तु देवेशो महेशं तमपूजयत् । स्नानाच्च पूजनादेव संतुष्टः श्रीमहेश्वरः १२। महादेव उवाच। यं यं प्रार्थयसे नित्यं तत्सर्वं हि ददाम्यहम् । श्रुत्वा वाक्यं तु देवेशो ह्युवाच परमं वचः १३। इंद्र उवाच। त्वं नाथः सर्वलोकानां त्वमेव कारणं पदम् । त्वं हि विश्वेश्वरो देवो सर्वदा लक्ष्यसे मया १४। यदि त्वं मे प्रसन्नोऽसि विश्वेश्वर सुरेश्वर । वृत्रं हन महादेव एष कामो महान्मम १५। महादेव उवाच। तव वाक्यात्तु देवेश वृत्रोऽसौ निहतो मया । मया यद्दीयते शस्त्रं तद्गृह्णीष्व सुरेश्वर १६। तेनैव चासुयोगेन हनिष्यसि न संशयः १७। इंद्र उवाच। किमस्त्रं वद विश्वेश येन वृत्रं हि हन्म्यहम् । वज्रादप्यधिकं किं त्तन्निर्मितं तु त्वया कदा १८। महादेव उवाच। इदं पाशुपतं ह्यस्त्रं निर्मितं तु मया पुरा । न दत्तं कस्यचिच्छक्र तवार्थे रक्षितं मया १९। अत्र स्नातं त्वया देव पूजनं वै त्वया कृतम् । अतस्त्वं गृह्ण मे शस्त्रं येन वृत्रं हनिष्यसि २०। श्रीमहेशप्रसादाच्च प्राप्तं मघवता ततः । तेन पाशुपतास्त्रेण हतो वृत्रो महाबलः २१। तत्सर्वमत्र संजातं दुर्द्धर्षेश प्रसादतः । स्नानमात्रात्तु देवेशि पूजनादेव सांप्रतम् २२। तीर्थप्रभावात्संप्राप्तं सत्यं सत्यं वरानने । एवं ज्ञात्वा तु देवेशि तत्र वै स्नानमाचरेत् । दर्शनं तु महेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् २३। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे दुर्द्धर्षेश्वरमाहात्म्यंनाम त्रिपंचाशदधिकशततमोऽध्यायः १५३।

mahādeva uvāca| anyattīrthaṃ pravakṣyāmi durddharṣeśvaramuttamam | yasya smaraṇamātreṇa pāpo'pi puṇyavānbhavet 1| vṛtte devāsure yuddhe daitye ca nidhanaṃ gate | durdharṣaṃ ca vrataṃ kṛtvā yatra bhārgavanaṃdanaḥ 2| samārādhya mahādevaṃ durddharṣaṃ lokakāraṇam | mṛtasaṃjīvanīmāpa yatra vidyāṃ hi tryaṃbakāt 3| daityārthamuśanastīrthaṃ vikhyātaṃ jagatītale | kāvyatīrthe kṛtasnānaḥ pūjya devaṃ maheśvaram 4| durddharṣeśvarasaṃjñaṃ vai sarvapāpaiḥ pramucyate | atra vṛttaṃ tu śrotavyaṃ tvayā ca naganaṃdini 5| purā yadābhavadyuddhaṃ vṛtravāsavayoriha | tadāsurairjitā devā maghavānvai sureśvaraḥ | kiṃ karttavyamiti dhyātvā gato'sau taṃ guruṃ prati 6| iṃdra uvāca| asmākaṃ tvaṃ guruḥ sākṣāddevānāṃ pālakaḥ sadā | ṛṣīṇāṃ tvaṃ varaḥ śrīmānkṛpāṃ kuru dayānidhe 7| vṛtreṇa nirjito'haṃ ca kva gacchāmi ca suvrata 8| bṛhaspatiruvāca| śṛṇu deveṃdra vakṣyāmi yena tvaṃ hi sadā sukhī | mama vākyaṃ kuruṣvaiva yadīcchecchubhamātmanaḥ 9| sābhramatyāṃ tadā gaccha tatra gatvā sukhī bhava | durddharākhyo yatra devo nityaṃ tiṣṭhati bhūtidaḥ 10| dadāti vāṃchitānkāmānsatyaṃ satyaṃ sureśvara | gurorvacanamākarṇya sa gatastāṃ nadīṃ prati 11| tatra snātvā tu deveśo maheśaṃ tamapūjayat | snānācca pūjanādeva saṃtuṣṭaḥ śrīmaheśvaraḥ 12| mahādeva uvāca| yaṃ yaṃ prārthayase nityaṃ tatsarvaṃ hi dadāmyaham | śrutvā vākyaṃ tu deveśo hyuvāca paramaṃ vacaḥ 13| iṃdra uvāca| tvaṃ nāthaḥ sarvalokānāṃ tvameva kāraṇaṃ padam | tvaṃ hi viśveśvaro devo sarvadā lakṣyase mayā 14| yadi tvaṃ me prasanno'si viśveśvara sureśvara | vṛtraṃ hana mahādeva eṣa kāmo mahānmama 15| mahādeva uvāca| tava vākyāttu deveśa vṛtro'sau nihato mayā | mayā yaddīyate śastraṃ tadgṛhṇīṣva sureśvara 16| tenaiva cāsuyogena haniṣyasi na saṃśayaḥ 17| iṃdra uvāca| kimastraṃ vada viśveśa yena vṛtraṃ hi hanmyaham | vajrādapyadhikaṃ kiṃ ttannirmitaṃ tu tvayā kadā 18| mahādeva uvāca| idaṃ pāśupataṃ hyastraṃ nirmitaṃ tu mayā purā | na dattaṃ kasyacicchakra tavārthe rakṣitaṃ mayā 19| atra snātaṃ tvayā deva pūjanaṃ vai tvayā kṛtam | atastvaṃ gṛhṇa me śastraṃ yena vṛtraṃ haniṣyasi 20| śrīmaheśaprasādācca prāptaṃ maghavatā tataḥ | tena pāśupatāstreṇa hato vṛtro mahābalaḥ 21| tatsarvamatra saṃjātaṃ durddharṣeśa prasādataḥ | snānamātrāttu deveśi pūjanādeva sāṃpratam 22| tīrthaprabhāvātsaṃprāptaṃ satyaṃ satyaṃ varānane | evaṃ jñātvā tu deveśi tatra vai snānamācaret | darśanaṃ tu maheśasya sarvapāpapraṇāśanam 23| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe durddharṣeśvaramāhātmyaṃnāma tripaṃcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 153|