Chapter 65

नारद उवाच- चातुर्मास्यव्रतानां च प्रब्रूह्युद्यापनं विभो । उद्यापने कृते सर्वं संपूर्णं भवति ध्रुवम् १। महादेव उवाच- व्रतं कृत्वा महाभाग यदि नोद्यापनं चरेत् । यस्तु कर्त्ता कर्मणां स न सम्यक्फलभाक्भवेत् २। व्रतवैकल्यमासाद्य कुष्ठी चांधः प्रजायते । एतस्मात्कारणाच्चैव कुर्यादुद्यापनं द्विज ३। गृहीत्वा नियमानेतान्पालयित्वा यथाविधि । सुप्तोत्थिते जगन्नाथे गत्वा ब्राह्मणसंनिधौ ४। क्षमापयेद्देवदेवं यथाविधि च विस्तरात् । तैलत्यागे घृतं दद्याद्घृतत्यागे पयः स्मृतम् ५। मौने पिंडास्तिला देयाः सहिरण्या द्विजातये । भोजने भोजनं दद्याद्दध्योदनसमन्वितम् ६। अन्नं दद्याद्विशेषेण हिरण्येन समन्वितम् । अन्नदानान्मुनिश्रेष्ठ विष्णुलोके महीयते ७। पालाशपात्रे यो भुंक्ते नरो मासचतुष्टयम् । भाजनं घृतपूर्णं तु दद्यादुद्यापने द्विज ८। षड्रसं भोजनं दद्याद्ब्राह्मणे नक्तभोजने । अयाचिते ह्यनड्वाहं सहिरण्यं प्रदापयेत् ९। माषं त्यजन्मुनिश्रेष्ठ गां च दद्यात्सवत्सकाम् । धात्रीस्नाने नरो दद्यात्स्वर्णं माषिकमेवच १०। फलानां नियमे चैव फलानि च प्रदापयेत् । धान्यानां नियमे धान्यमथवा शालयः स्मृताः ११। तद्वद्भूशयने शय्यां सतूलां गेंदुकान्विताम् । ब्रह्मचर्यं कृतं येन चातुर्मास्ये द्विजोत्तम १२। दंपत्योर्भोजनं देयमुभयोर्भक्तिपूर्वकम् । सभोगं दक्षिणोपेतं सशाकं लवणं तथा १३। नित्यस्नाने नरो दद्यान्निस्नेहे सर्पिः सक्तवः । नखकेशव्रते चैव प्रादेशं परिकल्पयेत् १४। उपानहौ प्रदातव्यौ उपानहविवर्जनात् । आमिषस्य परित्यागात्सवत्सा कपिला स्मृता १५। नित्यं दीपप्रदो यस्तु सौवर्णं दीपमावहेत् । तं दीपं घृतसंयुक्तं दद्याच्चैव द्विजन्मने १६। विष्णुभक्ताय विप्राय परिपूर्णव्रतेप्सया । शाकस्य नियमे शाकं माषे सौवर्णमाषकम् १७। मैथुनानां तु नियमे रौप्यं दद्याद्दिवजातये । नागवल्ल्यास्तु नियमे कर्पूरं सहरिण्यकम् १८। कालेकाले द्विजश्रेष्ठ यत्कृतं नियमेन तु । तत्तद्देयं विशेषेण परलोकगतीप्सया १९। आदौ स्नानादिकं कृत्वा विष्णोरग्रे प्रकाशयेत् । अनादिनिधनो देवः शंखचक्रगदाधरः । तस्याग्रे के न कुर्वंति यतो विष्णुस्तु पापहा २०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे चातुर्मास्योद्यापनंनाम पंचषष्टितमोऽध्यायः ६५।

nārada uvāca- cāturmāsyavratānāṃ ca prabrūhyudyāpanaṃ vibho | udyāpane kṛte sarvaṃ saṃpūrṇaṃ bhavati dhruvam 1| mahādeva uvāca- vrataṃ kṛtvā mahābhāga yadi nodyāpanaṃ caret | yastu karttā karmaṇāṃ sa na samyakphalabhākbhavet 2| vratavaikalyamāsādya kuṣṭhī cāṃdhaḥ prajāyate | etasmātkāraṇāccaiva kuryādudyāpanaṃ dvija 3| gṛhītvā niyamānetānpālayitvā yathāvidhi | suptotthite jagannāthe gatvā brāhmaṇasaṃnidhau 4| kṣamāpayeddevadevaṃ yathāvidhi ca vistarāt | tailatyāge ghṛtaṃ dadyādghṛtatyāge payaḥ smṛtam 5| maune piṃḍāstilā deyāḥ sahiraṇyā dvijātaye | bhojane bhojanaṃ dadyāddadhyodanasamanvitam 6| annaṃ dadyādviśeṣeṇa hiraṇyena samanvitam | annadānānmuniśreṣṭha viṣṇuloke mahīyate 7| pālāśapātre yo bhuṃkte naro māsacatuṣṭayam | bhājanaṃ ghṛtapūrṇaṃ tu dadyādudyāpane dvija 8| ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ dadyādbrāhmaṇe naktabhojane | ayācite hyanaḍvāhaṃ sahiraṇyaṃ pradāpayet 9| māṣaṃ tyajanmuniśreṣṭha gāṃ ca dadyātsavatsakām | dhātrīsnāne naro dadyātsvarṇaṃ māṣikamevaca 10| phalānāṃ niyame caiva phalāni ca pradāpayet | dhānyānāṃ niyame dhānyamathavā śālayaḥ smṛtāḥ 11| tadvadbhūśayane śayyāṃ satūlāṃ geṃdukānvitām | brahmacaryaṃ kṛtaṃ yena cāturmāsye dvijottama 12| daṃpatyorbhojanaṃ deyamubhayorbhaktipūrvakam | sabhogaṃ dakṣiṇopetaṃ saśākaṃ lavaṇaṃ tathā 13| nityasnāne naro dadyānnisnehe sarpiḥ saktavaḥ | nakhakeśavrate caiva prādeśaṃ parikalpayet 14| upānahau pradātavyau upānahavivarjanāt | āmiṣasya parityāgātsavatsā kapilā smṛtā 15| nityaṃ dīpaprado yastu sauvarṇaṃ dīpamāvahet | taṃ dīpaṃ ghṛtasaṃyuktaṃ dadyāccaiva dvijanmane 16| viṣṇubhaktāya viprāya paripūrṇavratepsayā | śākasya niyame śākaṃ māṣe sauvarṇamāṣakam 17| maithunānāṃ tu niyame raupyaṃ dadyāddivajātaye | nāgavallyāstu niyame karpūraṃ sahariṇyakam 18| kālekāle dvijaśreṣṭha yatkṛtaṃ niyamena tu | tattaddeyaṃ viśeṣeṇa paralokagatīpsayā 19| ādau snānādikaṃ kṛtvā viṣṇoragre prakāśayet | anādinidhano devaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ | tasyāgre ke na kurvaṃti yato viṣṇustu pāpahā 20| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāpatināradasaṃvāde cāturmāsyodyāpanaṃnāma paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 65|