Chapter 223

शौनक उवाच- सूतसूत महाभाग धन्योसि त्वं भवांबुधौ । यन्नोऽत्यर्थं निमग्नानां पाययस्वमृतोत्करम् १। साधोऽत्र भवनिस्तार वांछतां नः समादिश । मंत्ररत्नं भावशुद्धं यन्मयं सचराचरम् २। सूत उवाच- शृणु शौनक वक्ष्यामि मंत्ररत्नं महाद्भुतम् । यद्दिलीपाय गदितं वसिष्ठेन महात्मना ३। एकदा तु दिलीपेन पृष्टमेतद्गुरुं प्रति । वसिष्ठं द्विजशार्दूलं प्रणिपत्य यथा त्वया ४। दिलीप उवाच- भगवन्भवता प्रोक्तास्सर्वधर्माविशेषतः । वर्णाश्रमयुता धर्मा नित्यनैमित्तिकाः क्रियाः ५। राजधर्म्माश्च यज्ञाश्च तीर्थदानव्रतादिकम् । श्रुता मया मुनिःश्रेष्ठ अक्षय्य स्वर्गभोगदाः ६। अधुना श्रोतुमिच्छामि मोक्षमार्गं सनातनम् । दिष्ट्याहं येन गच्छामि तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि ७। को मंत्रं सर्वमंत्राणां भवरोगैकभेषजम् । सर्वेषामेव देहीनां को हि मोक्षप्रदः परः ८। तत्समाख्याहि तत्त्वेन मयि वात्सल्यगौरवात् ९। वसिष्ठ उवाच- साधुपृष्टं त्वया राजन्सर्वलोकहितैषिणा । वक्ष्यामि परमं गुह्यमेकं संसारतारकम् १०। पुरा महर्षयः सर्वे यज्ञदानपराः शुभाः । पप्रच्छुर्ब्रह्मणः पुत्रं नारदं मुनिसत्तमम् ११। महर्षय ऊचुः - भगवन्केन मंत्रेण गच्छामः परमं पदम् । तन्नो ब्रूहि महाभाग प्रसादं कर्तुमर्हसि १२। नारद उवाच-। पितामहं पुरा सर्वे योगिनः सनकादयः । पप्रच्छुरेकमेकांते मोक्षमार्गं सुदुर्ल्लभम् १३। ब्रह्मोवाच-। शृणुध्वं योगिनः सर्वे रहस्यमिदमद्भुतम् १४। न जानंति सुराः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः । सर्गादौ प्रोक्तवान्देवो मह्यं नारायणोऽव्ययः १५। ईश्वर्या सह देव्या च सम्यक्संपूजितो मया । ततः प्रसन्नो भगवान्मम नारायणोऽव्ययः १६। प्राजापत्यं ददौ मह्यं श्रुतिजं सर्ववाङ्मयम् । प्रकाशकानि मंत्राणि व्यापकाव्यापकानि च १७। ततस्तमब्रुवं देवं पुराणपुरुषोत्तमम् । भगवन्केन मंत्रेण संसारोत्तारणं नृणाम् १८। तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन सर्वलोकहिताय वै । को मन्त्रः सर्वमन्त्राणां पुरश्चरणवर्जितः १९। सकृदुच्चारणान्नृणां ददाति परमं पदम् । श्रीभगवानुवाच- साधुपृष्टं महाभाग सर्वलोकहितैषिणा २०। तस्माद्वक्ष्यामि ते गुह्यं येन मामाप्नुयुर्नराः २१। सर्वेषामेव मंत्राणां मंत्ररत्नं शुभावहम् । सकृत्स्मरणमात्रेण ददाति परमं पदम् २२। मंत्ररत्नद्वयं न्यासं प्रयतिः शरणागतिः । लक्ष्मीनारायणमिति मन्त्रः सर्वफलप्रदः २३। नामानि मंत्ररत्नस्य पर्य्यायेण निबोधत । तस्योच्चारणमात्रेण परितुष्टोस्मि नित्यशः २४। कुलजो वा तपस्वी वा वेदवेदांगपारगः । यज्ञदानपरो वापि सर्वतीर्थोपसेवकः २५। व्रती वा सत्यवादी वा यतिर्वा ज्ञानवानपि । मन्त्राधिकारी न भवेत्तं प्रयत्नेन वर्जयेत् २६। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या स्त्रियः शूद्रास्तथेतराः । तस्याधिकारिणः सर्वे मम भक्तास्तु ते यदि २७। अनन्यशरणानां च तथैवानन्यसेविनाम् । अनन्यसाधकानां च वक्तव्यो मन्त्र उत्तमः २८। आर्तानामाशु फलदस्सकृदेव कृतो ह्यसौ । दृप्तानामपि जन्तूनां देहान्तरनिवारणः २९। आर्त्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी वापि प्रजापतिः । सकृन्मां शरणं याति ततः कामानवाप्नुयात् ३०। नादीक्षिताय वक्तव्यं नाभक्ताय च मानिने । नास्तिकाय न लुब्धाय न श्रद्धाविमुखाय च ३१। न चाशुश्रूषवे वाच्यं नासंवत्सरवासिने । कामक्रोधविमुक्तस्तु दंभलोभविवर्जितः ३२। मां च यो व्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । वक्तव्य तस्य विधिवन्मंत्ररत्नमनुत्तमम् ३३। देशकालादिनियमानरिमित्रादि शोधनम् । न्यासमुद्रादिकं तस्य पुरश्चरणसंयुतम् ३४। मच्चक्रांकितदेहत्वं मदीयाराधनं तथा । मयि सन्यस्तकर्मत्वं मदनन्यशरण्यतता ३५। मयि सर्वफलन्यासो महाविश्वासपूर्वकम् । अनन्यसाधनो यत्नस्त्वकिंचनत्वमात्मनः ३६। अवैष्णवानां संभाषा वंदनादि विवर्जनम् । अनन्यदेवतानां च वन्दनं पूजनं तथा ३७। एवमाद्यादि नियमां प्रपन्नस्य प्रकीर्तिताः । इत्यादिगुणयुक्तस्य वक्तव्यं मंत्रमुत्तमम् ३८। तस्य नारायणश्चाहमृषिर्विष्णुः सनातनः । देवता च श्रिया सार्द्धमहं वात्सल्यसागरः ३९। सर्वलोकेश्वरः श्रीमान्सुशीलः सुभगस्तथा । सर्वज्ञः सर्वशक्तिश्च सदापूर्णमनोरथः ४०। सर्वगः सर्वबंधुश्च कृपापीयूषसागरः । श्रीमन्नारायणश्चाहं देवता समुदाहृतः ४१। छंदस्तु देवी गायत्री पंचविंशाक्षरात्मिका । द्विस्सप्तषट्त्रिपंचद्विषडंगानि नियोजयेत् ४२। लक्ष्म्या मदनपायिन्या मां ध्यायेद्विश्वरूपिणम् । चक्रशंखगदापद्मपाणिनं दिव्यरूपिणम् ४३। वामांकस्थश्रिया सार्द्धं पूजयेत्प्रयतं शुचिः । अनेन मंत्ररत्नेन गंधपुष्पनिवेदनैः । सकृत्संपूज्यमानोऽपि संतुष्टोस्मि प्रजापते ४४। ब्रह्मोवाच- सम्यगुक्तं त्वया नाथ रहस्यमिदमुत्तमम् । मंत्ररत्नप्रभावश्च सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम् ४५। पिता त्वं सर्वलोकानां माता त्वं गुरुरेव च । त्वं च स्वामी सखा भ्राता गतिस्त्वं शरणं सुहृत् ४६। अहं तु तव देवेश दासश्शिष्यस्तथा सुहृत् । तस्मान्मम दयासिंधो प्रोक्तवानिदमुत्तमम् ४७। अधुना मंत्ररत्नस्य दीक्षां सम्यग्विधानतः । ब्रूहि सर्वत्र तत्वेन लोकानां हितकाम्यया ४८। श्रीभगवानुवाच - शणु वत्स प्रवक्ष्यामि मंत्र दीक्षाविधिं परम् । आचार्यं संश्रयेत्पूर्वं मदाश्रयणसिद्धये ४९। आचार्यो वेदसंपन्नो विष्णुभक्तो विमत्सरः । मंत्रज्ञो मन्त्रभक्तश्च सदा मंत्राश्रयः शुचिः ५०। सत्संप्रदायसंयुक्तो ब्रह्मविद्याविशारदः । अनन्यसाधनश्चैव तथानन्यप्रयोजनः ५१। ब्राह्मणो वीतरागश्च क्रोधलोभविवर्जितः । सद्वृत्तौ शासिता चैव मुमुक्षुः परमात्मवित् ५२। एवमादिगुणेपेत आचार्यः स मुदा सुहृत् । आचाराञ्शासयेद्यस्तु स आचार्य इतीरितः ५३। यस्त्वाचार्यपराधीनस्सद्वृत्तौ शास्यते यदि । शासने स्थिरवृत्तश्च शिष्यः सद्भिरुदाहृतः ५४। एवं लक्षणसंयुक्तं शिष्यं सर्वगुणान्वितम् । अध्यापयेद्विधानेन मन्त्ररत्ननुत्तमम् ५५। द्वादश्यां श्रवणे वापि कर्हिचिद्वैष्णवे दिने । सदाचार्योपसंप्रीतौ तत्र दीक्षां समाचेत् ५६। सुदर्शनं पांचजन्यं सुवर्णेन प्रकारयेत् । रौप्येण वापि ताम्रेण कांस्येनापि प्रकारयेत् ५७। स्नाप्य पंचामृतैः शुद्धैरर्चयेत्पुरतो मम । अर्च्चयेद्गंधपुष्पाद्यैस्तन्मंत्रेण विधानतः ५८। तत्र संस्थापयेदग्नि स्वगृह्योक्त विधानतः । आचार्यो जुहुयादाज्यं मंत्रेणाथ द्विजोत्तमः ५९। अष्टोत्तरसहस्रं वा शतमष्टोत्तरं तु वा । जुहुयान्मंत्ररत्नेन तथान्यैर्वैष्णवैः शुभैः ६०। मंत्रैः पुरुषसूक्ताद्यैर्जुहुयाघृतपायसम् । तस्मिन्नग्नौ क्षिपेच्चक्रं शंखं च द्विजत्तमः ६१। षडक्षरेण जुहुयादाज्यं विंशतिसंख्यया । प्रतप्तं चक्रमादाय मंत्रैणैव तथा गुरुः ६२। शंखेनैवांकनं कुर्याद्बाह्वोर्दक्षिणसव्ययोः । होमशेषं समाप्याथ पुनः पूजां समाचरेत् ६३। ततः कलशमादाय पवित्रोदकपूरितम् । मंत्रेणैवाभिमंत्र्याथ तस्य मूर्ध्न्यभिषेचयेत् ६४। सितवस्त्रधरं सम्यगाचांतं विनयान्वितम् । ऊर्द्ध्वपुण्ड्रधरं शिष्यं मंत्रमध्यापयेद्गुरुः ६५। मंत्रार्थश्च प्रवक्तव्यो वृत्तिश्चैव विशेषतः । लब्धमंत्रस्तदाचार्यं पूजयेद्भूषणादिभिः ६६। अनेन विधिना मंत्रं योऽधीते वैष्णवाद्गुरोः । ततः स वैष्णवं याति नान्यथा सुरसत्तम ६७। नारद उवाच- एवमुक्त्त्वा विधातारं देवदेवो हरिः पिता । स्वचक्रेणांकयित्वा तु तस्मै मंत्रं ददौ स्वयम् ६८। सर्वलोकेश्वरो देवो ब्रह्मा मम पिता प्रभुः । ममापि विधिवन्मंत्रं स ददौ मुनिसत्तमाः ६९। तस्माद्यूयं मुनिश्रेष्ठा धारयित्वा सुदर्शनम् । नारायणपदं द्वंद्वं गच्छध्वं शरणं द्विजाः ७०। वसिष्ठ उवाच- इत्युक्त्वा मुनयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । द्वयाधिकारिणः सर्वे याता विष्णोः परं पदम् ७१। तस्मात्त्वमपि राजर्षे विष्णुसायुज्यमिच्छसि । दीक्षामार्गविधानेन धारयित्वा सुदर्शनम् ७२। नारायणपदद्वंद्वं तदेकं शरणं व्रज । सर्वलोकेश्वरः साक्षाद्ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः ७३। ममापि नारदस्यापि प्रोक्तवान्मंत्रमुत्तमम् । शौनकादि महर्षीणां नैमिषारण्यवासिनाम् ७४। नारदः प्रददौ मंत्रं प्रपत्तिं शरणागतिम् । एतद्गुह्यतमं राजन्न जानंति महर्षयः ७५। देवाताश्च न जानंति सिद्धा साध्याश्च दानवाः । मयापि प्रापितो मंत्रं शक्तिपुत्रः पराशरः ७६। इदं रहस्यं परमं लक्ष्मीनारायणं द्वयम् । राजंस्तवापि वक्ष्यामि प्रपत्ति शरणागतिम् ७७। द्वयात्परतरं मन्त्रं नास्ति सत्यं ब्रवीमि ते । अस्मात्परतरं धर्म्मं नास्ति लोकेषु किंचन ७८। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं ब्रह्मणा कथितं पुरा । नारायणात्परो देवो नास्ति मुक्तिप्रदो नृणाम् ७९। तत्सेवैव भवेन्मोक्षः सर्वकर्म निकृंतनः ८०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे वसिष्ठदिलीपसंवादे विद्योपदेशोनाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः २२३।

śaunaka uvāca- sūtasūta mahābhāga dhanyosi tvaṃ bhavāṃbudhau | yanno'tyarthaṃ nimagnānāṃ pāyayasvamṛtotkaram 1| sādho'tra bhavanistāra vāṃchatāṃ naḥ samādiśa | maṃtraratnaṃ bhāvaśuddhaṃ yanmayaṃ sacarācaram 2| sūta uvāca- śṛṇu śaunaka vakṣyāmi maṃtraratnaṃ mahādbhutam | yaddilīpāya gaditaṃ vasiṣṭhena mahātmanā 3| ekadā tu dilīpena pṛṣṭametadguruṃ prati | vasiṣṭhaṃ dvijaśārdūlaṃ praṇipatya yathā tvayā 4| dilīpa uvāca- bhagavanbhavatā proktāssarvadharmāviśeṣataḥ | varṇāśramayutā dharmā nityanaimittikāḥ kriyāḥ 5| rājadharmmāśca yajñāśca tīrthadānavratādikam | śrutā mayā muniḥśreṣṭha akṣayya svargabhogadāḥ 6| adhunā śrotumicchāmi mokṣamārgaṃ sanātanam | diṣṭyāhaṃ yena gacchāmi tadbrahmanvaktumarhasi 7| ko maṃtraṃ sarvamaṃtrāṇāṃ bhavarogaikabheṣajam | sarveṣāmeva dehīnāṃ ko hi mokṣapradaḥ paraḥ 8| tatsamākhyāhi tattvena mayi vātsalyagauravāt 9| vasiṣṭha uvāca- sādhupṛṣṭaṃ tvayā rājansarvalokahitaiṣiṇā | vakṣyāmi paramaṃ guhyamekaṃ saṃsāratārakam 10| purā maharṣayaḥ sarve yajñadānaparāḥ śubhāḥ | papracchurbrahmaṇaḥ putraṃ nāradaṃ munisattamam 11| maharṣaya ūcuḥ - bhagavankena maṃtreṇa gacchāmaḥ paramaṃ padam | tanno brūhi mahābhāga prasādaṃ kartumarhasi 12| nārada uvāca-| pitāmahaṃ purā sarve yoginaḥ sanakādayaḥ | papracchurekamekāṃte mokṣamārgaṃ sudurllabham 13| brahmovāca-| śṛṇudhvaṃ yoginaḥ sarve rahasyamidamadbhutam 14| na jānaṃti surāḥ sarve ṛṣayaśca tapodhanāḥ | sargādau proktavāndevo mahyaṃ nārāyaṇo'vyayaḥ 15| īśvaryā saha devyā ca samyaksaṃpūjito mayā | tataḥ prasanno bhagavānmama nārāyaṇo'vyayaḥ 16| prājāpatyaṃ dadau mahyaṃ śrutijaṃ sarvavāṅmayam | prakāśakāni maṃtrāṇi vyāpakāvyāpakāni ca 17| tatastamabruvaṃ devaṃ purāṇapuruṣottamam | bhagavankena maṃtreṇa saṃsārottāraṇaṃ nṛṇām 18| tanmamācakṣva tattvena sarvalokahitāya vai | ko mantraḥ sarvamantrāṇāṃ puraścaraṇavarjitaḥ 19| sakṛduccāraṇānnṛṇāṃ dadāti paramaṃ padam | śrībhagavānuvāca- sādhupṛṣṭaṃ mahābhāga sarvalokahitaiṣiṇā 20| tasmādvakṣyāmi te guhyaṃ yena māmāpnuyurnarāḥ 21| sarveṣāmeva maṃtrāṇāṃ maṃtraratnaṃ śubhāvaham | sakṛtsmaraṇamātreṇa dadāti paramaṃ padam 22| maṃtraratnadvayaṃ nyāsaṃ prayatiḥ śaraṇāgatiḥ | lakṣmīnārāyaṇamiti mantraḥ sarvaphalapradaḥ 23| nāmāni maṃtraratnasya paryyāyeṇa nibodhata | tasyoccāraṇamātreṇa parituṣṭosmi nityaśaḥ 24| kulajo vā tapasvī vā vedavedāṃgapāragaḥ | yajñadānaparo vāpi sarvatīrthopasevakaḥ 25| vratī vā satyavādī vā yatirvā jñānavānapi | mantrādhikārī na bhavettaṃ prayatnena varjayet 26| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā striyaḥ śūdrāstathetarāḥ | tasyādhikāriṇaḥ sarve mama bhaktāstu te yadi 27| ananyaśaraṇānāṃ ca tathaivānanyasevinām | ananyasādhakānāṃ ca vaktavyo mantra uttamaḥ 28| ārtānāmāśu phaladassakṛdeva kṛto hyasau | dṛptānāmapi jantūnāṃ dehāntaranivāraṇaḥ 29| ārtto jijñāsurarthārthī jñānī vāpi prajāpatiḥ | sakṛnmāṃ śaraṇaṃ yāti tataḥ kāmānavāpnuyāt 30| nādīkṣitāya vaktavyaṃ nābhaktāya ca mānine | nāstikāya na lubdhāya na śraddhāvimukhāya ca 31| na cāśuśrūṣave vācyaṃ nāsaṃvatsaravāsine | kāmakrodhavimuktastu daṃbhalobhavivarjitaḥ 32| māṃ ca yo vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate | vaktavya tasya vidhivanmaṃtraratnamanuttamam 33| deśakālādiniyamānarimitrādi śodhanam | nyāsamudrādikaṃ tasya puraścaraṇasaṃyutam 34| maccakrāṃkitadehatvaṃ madīyārādhanaṃ tathā | mayi sanyastakarmatvaṃ madananyaśaraṇyatatā 35| mayi sarvaphalanyāso mahāviśvāsapūrvakam | ananyasādhano yatnastvakiṃcanatvamātmanaḥ 36| avaiṣṇavānāṃ saṃbhāṣā vaṃdanādi vivarjanam | ananyadevatānāṃ ca vandanaṃ pūjanaṃ tathā 37| evamādyādi niyamāṃ prapannasya prakīrtitāḥ | ityādiguṇayuktasya vaktavyaṃ maṃtramuttamam 38| tasya nārāyaṇaścāhamṛṣirviṣṇuḥ sanātanaḥ | devatā ca śriyā sārddhamahaṃ vātsalyasāgaraḥ 39| sarvalokeśvaraḥ śrīmānsuśīlaḥ subhagastathā | sarvajñaḥ sarvaśaktiśca sadāpūrṇamanorathaḥ 40| sarvagaḥ sarvabaṃdhuśca kṛpāpīyūṣasāgaraḥ | śrīmannārāyaṇaścāhaṃ devatā samudāhṛtaḥ 41| chaṃdastu devī gāyatrī paṃcaviṃśākṣarātmikā | dvissaptaṣaṭtripaṃcadviṣaḍaṃgāni niyojayet 42| lakṣmyā madanapāyinyā māṃ dhyāyedviśvarūpiṇam | cakraśaṃkhagadāpadmapāṇinaṃ divyarūpiṇam 43| vāmāṃkasthaśriyā sārddhaṃ pūjayetprayataṃ śuciḥ | anena maṃtraratnena gaṃdhapuṣpanivedanaiḥ | sakṛtsaṃpūjyamāno'pi saṃtuṣṭosmi prajāpate 44| brahmovāca- samyaguktaṃ tvayā nātha rahasyamidamuttamam | maṃtraratnaprabhāvaśca sarvasiddhiprado nṛṇām 45| pitā tvaṃ sarvalokānāṃ mātā tvaṃ gurureva ca | tvaṃ ca svāmī sakhā bhrātā gatistvaṃ śaraṇaṃ suhṛt 46| ahaṃ tu tava deveśa dāsaśśiṣyastathā suhṛt | tasmānmama dayāsiṃdho proktavānidamuttamam 47| adhunā maṃtraratnasya dīkṣāṃ samyagvidhānataḥ | brūhi sarvatra tatvena lokānāṃ hitakāmyayā 48| śrībhagavānuvāca - śaṇu vatsa pravakṣyāmi maṃtra dīkṣāvidhiṃ param | ācāryaṃ saṃśrayetpūrvaṃ madāśrayaṇasiddhaye 49| ācāryo vedasaṃpanno viṣṇubhakto vimatsaraḥ | maṃtrajño mantrabhaktaśca sadā maṃtrāśrayaḥ śuciḥ 50| satsaṃpradāyasaṃyukto brahmavidyāviśāradaḥ | ananyasādhanaścaiva tathānanyaprayojanaḥ 51| brāhmaṇo vītarāgaśca krodhalobhavivarjitaḥ | sadvṛttau śāsitā caiva mumukṣuḥ paramātmavit 52| evamādiguṇepeta ācāryaḥ sa mudā suhṛt | ācārāñśāsayedyastu sa ācārya itīritaḥ 53| yastvācāryaparādhīnassadvṛttau śāsyate yadi | śāsane sthiravṛttaśca śiṣyaḥ sadbhirudāhṛtaḥ 54| evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ śiṣyaṃ sarvaguṇānvitam | adhyāpayedvidhānena mantraratnanuttamam 55| dvādaśyāṃ śravaṇe vāpi karhicidvaiṣṇave dine | sadācāryopasaṃprītau tatra dīkṣāṃ samācet 56| sudarśanaṃ pāṃcajanyaṃ suvarṇena prakārayet | raupyeṇa vāpi tāmreṇa kāṃsyenāpi prakārayet 57| snāpya paṃcāmṛtaiḥ śuddhairarcayetpurato mama | arccayedgaṃdhapuṣpādyaistanmaṃtreṇa vidhānataḥ 58| tatra saṃsthāpayedagni svagṛhyokta vidhānataḥ | ācāryo juhuyādājyaṃ maṃtreṇātha dvijottamaḥ 59| aṣṭottarasahasraṃ vā śatamaṣṭottaraṃ tu vā | juhuyānmaṃtraratnena tathānyairvaiṣṇavaiḥ śubhaiḥ 60| maṃtraiḥ puruṣasūktādyairjuhuyāghṛtapāyasam | tasminnagnau kṣipeccakraṃ śaṃkhaṃ ca dvijattamaḥ 61| ṣaḍakṣareṇa juhuyādājyaṃ viṃśatisaṃkhyayā | prataptaṃ cakramādāya maṃtraiṇaiva tathā guruḥ 62| śaṃkhenaivāṃkanaṃ kuryādbāhvordakṣiṇasavyayoḥ | homaśeṣaṃ samāpyātha punaḥ pūjāṃ samācaret 63| tataḥ kalaśamādāya pavitrodakapūritam | maṃtreṇaivābhimaṃtryātha tasya mūrdhnyabhiṣecayet 64| sitavastradharaṃ samyagācāṃtaṃ vinayānvitam | ūrddhvapuṇḍradharaṃ śiṣyaṃ maṃtramadhyāpayedguruḥ 65| maṃtrārthaśca pravaktavyo vṛttiścaiva viśeṣataḥ | labdhamaṃtrastadācāryaṃ pūjayedbhūṣaṇādibhiḥ 66| anena vidhinā maṃtraṃ yo'dhīte vaiṣṇavādguroḥ | tataḥ sa vaiṣṇavaṃ yāti nānyathā surasattama 67| nārada uvāca- evamukttvā vidhātāraṃ devadevo hariḥ pitā | svacakreṇāṃkayitvā tu tasmai maṃtraṃ dadau svayam 68| sarvalokeśvaro devo brahmā mama pitā prabhuḥ | mamāpi vidhivanmaṃtraṃ sa dadau munisattamāḥ 69| tasmādyūyaṃ muniśreṣṭhā dhārayitvā sudarśanam | nārāyaṇapadaṃ dvaṃdvaṃ gacchadhvaṃ śaraṇaṃ dvijāḥ 70| vasiṣṭha uvāca- ityuktvā munayaḥ sarve nāradena surarṣiṇā | dvayādhikāriṇaḥ sarve yātā viṣṇoḥ paraṃ padam 71| tasmāttvamapi rājarṣe viṣṇusāyujyamicchasi | dīkṣāmārgavidhānena dhārayitvā sudarśanam 72| nārāyaṇapadadvaṃdvaṃ tadekaṃ śaraṇaṃ vraja | sarvalokeśvaraḥ sākṣādbrahmā tribhuvaneśvaraḥ 73| mamāpi nāradasyāpi proktavānmaṃtramuttamam | śaunakādi maharṣīṇāṃ naimiṣāraṇyavāsinām 74| nāradaḥ pradadau maṃtraṃ prapattiṃ śaraṇāgatim | etadguhyatamaṃ rājanna jānaṃti maharṣayaḥ 75| devātāśca na jānaṃti siddhā sādhyāśca dānavāḥ | mayāpi prāpito maṃtraṃ śaktiputraḥ parāśaraḥ 76| idaṃ rahasyaṃ paramaṃ lakṣmīnārāyaṇaṃ dvayam | rājaṃstavāpi vakṣyāmi prapatti śaraṇāgatim 77| dvayātparataraṃ mantraṃ nāsti satyaṃ bravīmi te | asmātparataraṃ dharmmaṃ nāsti lokeṣu kiṃcana 78| satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ brahmaṇā kathitaṃ purā | nārāyaṇātparo devo nāsti muktiprado nṛṇām 79| tatsevaiva bhavenmokṣaḥ sarvakarma nikṛṃtanaḥ 80| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe vasiṣṭhadilīpasaṃvāde vidyopadeśonāma trayoviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 223|