Chapter 130

पार्वत्युवाच। श्रुतं कार्तिकमाहात्म्यं माघस्य च मया विभो । अधुना श्रोतुमिच्छामि मुक्तिदं कर्म चोत्तमम् १। श्रेष्ठा भक्तिस्तु का प्रोक्ता वद विश्वेश्वर प्रभो । येन विज्ञानमात्रेण नराः सुखमवाप्नुयुः २। महादेव उवाच। तल्लीनचित्तः स पुमान्सा भक्तिः परमा मता । दयाधर्मपरो नित्यं विष्णुधर्मेषु तत्परः ३। फलमूलजलाहारी शंखचक्रप्रधारकः । त्रिकालं पूजयेद्विष्णुं सा भक्तिः सात्विकी मता ४। उत्तमा सात्विकी प्रोक्ता राजसी चैव मध्यमा । कनिष्ठा तामसी चैव त्रिविधा भक्तिरुच्यते ५। श्रीधरे तु प्रकर्त्तव्या मुक्तिकामफलेप्सुभिः । अहंकारेण रूपेण दंभमात्सर्यमायया ६। ये कुर्वंति जना भक्तिं तामसी सा उदाहृता । परस्योत्सादनार्थं वा दंभमुद्दिश्यवाऽथवा ७। या भक्तिः क्रियते देवे तामसी सा प्रकीर्तिता । विषयान्प्रतिसंधाय यश ऐश्वर्यमेव वा ८। अर्चादावर्चयेद्यो मां पृथग्भावः स राजसः । कर्मक्षयार्थे कर्त्तव्या ब्राह्मणैर्ज्ञानतत्परैः ९। विष्णौ ह्यात्मार्पणीं बुद्धिं सा भक्तिः सात्विकी मता । अतो वै सर्वथा देवि संसेव्यः सर्वदा हरिः १०। तामसेन तु भावेन तामसत्वं हि लभ्यते । राजसो राजसेनैव सात्विकेन तु सात्विकः ११। वेदाध्यायरतः श्रीमान्रागद्वेषविवर्जितः । शंखचक्रधरो विप्रः सर्वदा शुचिरुच्यते १२। कर्मकांडे प्रवृत्तो यः सर्वदा विष्णुनिंदकः । निंदकस्तज्जनानां च महाचंडाल उच्यते १३। वेदाध्यायरता नित्यं नित्यं वै यज्ञयाजकाः । अग्निहोत्ररता नित्यं विष्णुधर्मपराङ्मुखाः । निंदंति विष्णुधर्मांश्च वेदबाह्याः सुरेश्वरि १४। कुर्वंति शांतिं विबुधाः प्रहृष्टाः क्षेमं प्रकुर्वंति पितामहाद्याः । स्वस्ति प्रयच्छंति मुनींद्रमुख्या गोविंदभक्तिं वहतां नराणाम् १५। शुभा ग्रहा भूतपिशाचयुक्ता ब्रह्मादयो देवगणाः प्रसन्नाः । लक्ष्मी स्थिरा तिष्ठति मंदिरे च गोविंदभक्तिं वहतां नराणाम् १६। गंगा गया नैमिषपुष्कराणि काशी प्रयागं कुरुजांगलानि । तिष्ठंति देहे कृतभक्तिपूर्वं गोविंदभक्तिं वहतां नराणाम् १७। एवमाराधयेद्विद्वान्भगवंतं श्रिया सह । कृतकृत्यो भवेन्नित्यं स विप्रो नात्र संशयः १८। क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा शूद्रो वासुरसत्तमे । भक्तिं कुर्वन्विशेषेण मुक्तिं याति स वै नरः १९। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे विष्णु। भक्तिमहिमावर्णनंनाम त्रिंशाधिकशततमोऽध्यायः १३०।

pārvatyuvāca| śrutaṃ kārtikamāhātmyaṃ māghasya ca mayā vibho | adhunā śrotumicchāmi muktidaṃ karma cottamam 1| śreṣṭhā bhaktistu kā proktā vada viśveśvara prabho | yena vijñānamātreṇa narāḥ sukhamavāpnuyuḥ 2| mahādeva uvāca| tallīnacittaḥ sa pumānsā bhaktiḥ paramā matā | dayādharmaparo nityaṃ viṣṇudharmeṣu tatparaḥ 3| phalamūlajalāhārī śaṃkhacakrapradhārakaḥ | trikālaṃ pūjayedviṣṇuṃ sā bhaktiḥ sātvikī matā 4| uttamā sātvikī proktā rājasī caiva madhyamā | kaniṣṭhā tāmasī caiva trividhā bhaktirucyate 5| śrīdhare tu prakarttavyā muktikāmaphalepsubhiḥ | ahaṃkāreṇa rūpeṇa daṃbhamātsaryamāyayā 6| ye kurvaṃti janā bhaktiṃ tāmasī sā udāhṛtā | parasyotsādanārthaṃ vā daṃbhamuddiśyavā'thavā 7| yā bhaktiḥ kriyate deve tāmasī sā prakīrtitā | viṣayānpratisaṃdhāya yaśa aiśvaryameva vā 8| arcādāvarcayedyo māṃ pṛthagbhāvaḥ sa rājasaḥ | karmakṣayārthe karttavyā brāhmaṇairjñānatatparaiḥ 9| viṣṇau hyātmārpaṇīṃ buddhiṃ sā bhaktiḥ sātvikī matā | ato vai sarvathā devi saṃsevyaḥ sarvadā hariḥ 10| tāmasena tu bhāvena tāmasatvaṃ hi labhyate | rājaso rājasenaiva sātvikena tu sātvikaḥ 11| vedādhyāyarataḥ śrīmānrāgadveṣavivarjitaḥ | śaṃkhacakradharo vipraḥ sarvadā śucirucyate 12| karmakāṃḍe pravṛtto yaḥ sarvadā viṣṇuniṃdakaḥ | niṃdakastajjanānāṃ ca mahācaṃḍāla ucyate 13| vedādhyāyaratā nityaṃ nityaṃ vai yajñayājakāḥ | agnihotraratā nityaṃ viṣṇudharmaparāṅmukhāḥ | niṃdaṃti viṣṇudharmāṃśca vedabāhyāḥ sureśvari 14| kurvaṃti śāṃtiṃ vibudhāḥ prahṛṣṭāḥ kṣemaṃ prakurvaṃti pitāmahādyāḥ | svasti prayacchaṃti munīṃdramukhyā goviṃdabhaktiṃ vahatāṃ narāṇām 15| śubhā grahā bhūtapiśācayuktā brahmādayo devagaṇāḥ prasannāḥ | lakṣmī sthirā tiṣṭhati maṃdire ca goviṃdabhaktiṃ vahatāṃ narāṇām 16| gaṃgā gayā naimiṣapuṣkarāṇi kāśī prayāgaṃ kurujāṃgalāni | tiṣṭhaṃti dehe kṛtabhaktipūrvaṃ goviṃdabhaktiṃ vahatāṃ narāṇām 17| evamārādhayedvidvānbhagavaṃtaṃ śriyā saha | kṛtakṛtyo bhavennityaṃ sa vipro nātra saṃśayaḥ 18| kṣatriyo vātha vaiśyo vā śūdro vāsurasattame | bhaktiṃ kurvanviśeṣeṇa muktiṃ yāti sa vai naraḥ 19| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe viṣṇu| bhaktimahimāvarṇanaṃnāma triṃśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ 130|