Chapter 133

पार्वत्युवाच। द्वीपेऽस्मिन्यानि तीर्थानि तानि मे वद सुव्रत । द्वीपानां द्वीपराजोऽयं सर्वदा भुवि निर्मितः । संख्यया त्वं वद स्वामिन्कृपां कृत्वा ममोपरि १। महादेव उवाच। सर्वगः सर्वभूतेषु द्रष्टव्यः सर्वतो भुवि । सप्तलोकेषु यत्किंचिद्दृश्यते सचराचरम् २। तत्वं तेन विना देवि न दृष्टं न श्रुतं मया । अतो विष्णुर्महादेवः केशवः क्लेशनाशनः । तीर्थरूपेण वर्तेत द्वीपे ह्यस्मिन्सुरेश्वरि ३। तानि तीर्थानि वक्ष्यामि सांप्रतं नात्र संशयः । प्रथमं पुष्करं क्षेत्रं तीर्थानां प्रवरं शुभम् । वाराणसी द्वितीयं तु क्षेत्रं मुक्तिप्रदायकम् ४। तृतीयं नैमिषं क्षेत्रमृषीणां पावनं स्मृतम् । प्रयागं वै चतुर्थं तु तीर्थानामुत्तमं स्मृतम् ५। कार्मुकं पंचमं प्रोक्तं उत्पन्नं गंधमादने । एकादशं कान्यकुब्जं यत्र तिष्ठति वामनः ६। सप्तमं विश्वकायं तु अवरे पर्वते शुभे । अष्टमं गौतमाख्यं च मंदरे निर्मितं पुरा ७। मदोत्कटं तु नवमं दशमं रथचैत्रकम् । एकादशं कान्यकुब्जं यत्र तिष्ठति वामनः ८। द्वादशं मलयं चैव कुब्जाम्रकमतः परम् । विश्वेश्वरं गिरिकर्णं केदारं गतिदायकम् ९। बाह्यं हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे गोपकं तथा । स्थानेश्वरं हिमाद्रौ च बिल्वके बिल्वपत्रिकम् १०। श्रीशैले माधवं तीर्थं भद्रं भद्रेश्वरे तथा । वाराहे विजयं प्रोक्तं वैष्णवं वैष्णवे गिरौ ११। रौद्रं तु रुद्रकोटे तु पैत्र्यं कालिजरे गिरौ । कंपिले कापिलं तीर्थं मुकुटे कर्कोटकं तथा १२। शालग्रामोद्भवं तीर्थं गल्लिकायां सुरेश्वरि । नर्मदायां शिवाख्यं तु मायायां विश्वरूपकम् १३। उत्पलाक्षं सहस्राक्षं जातं वै रैवते गिरौ । गंगायां पितृतीर्थं च विष्णुपादोद्भवं तथा १४। विपाशायां विपापा च पाटले पुंड्रवर्द्धनम् । नारायणं सुपार्श्वे तु त्रिकूटे विष्णुमंदिरम् १५। विपुले विपुलं नाम कल्याणं मलयाचले । कौरवं कोटितीर्थे च सुगंधं गंधमादने १६। कुब्जाम्रके त्रिसंध्यं तु गंगांद्वारे हरिप्रियम् । शैलं विंध्यप्रदेशे तु बदर्यां सारस्वतं स्मृतम् १७। कालिद्यां कालरूपं च सह्ये वै सायकं स्मृतम् । चांद्रं चंद्रप्रदेशे तु रमणं तीर्थनायकम् १८। यमुनायां मृगाख्यं तु करवीरे कुरूद्भवम् । विनायके पर्वते वै उमाख्यं तीर्थमेव च १९। आरोग्यं भास्करे देशे महाकाले महेश्वरम् । तीर्थं अभयदं नामामृताख्यं विंध्यकंधरे २०। मंडपे विश्वरूपं च स्वाहाख्यं ईश्वरे पुरे । वैगलेयं प्रचंडायां चांडिकंमरकंटके २१। सोमेश्वरं तथा तीर्थे प्रभासे पुष्करं तथा । देवमात्रं सरस्वत्यां पारावततटे स्थितम् २२। महालयं महापद्मे पयोष्ण्यां पिंगलेश्वरम् । सिंहिकायां तथा तीर्थं सौरवेरविसंज्ञकम् २३। कार्तिकं कृत्तिकाक्षेत्रे शांकरं शंकरे गिरौ । उत्पलाख्यं ततो दिव्यं सुभद्रा सिंधुसंगमे २४। गाणपत्यं ततश्चैव पर्वतो विष्णुसंज्ञके । जालंधरे ततः प्रोक्तं तीर्थं विष्णुमुखं च यत् २५। तारे वै तारकं प्रोक्तं पर्वते विष्णुसंज्ञके । देवदारुवने पौंड्रं पौष्कं काश्मीरमंडले २६। भौमं हिमं हिमाद्रौ च तुष्टिकं पौष्टिकं पुनः । कपालमोचनं तीर्थं जातं मायापुरे तथा २७। शंखोद्धारं ततश्चैव देवं वै शंखधारकम् । पिंडे वै पिंडनामानं सिद्धे वैखानसं भवेत् २८। अच्छोदे विष्णुकामं तु धर्मकामार्थमोक्षदम् । औषध्यं चोत्तरेकूले कुशद्वीपे कुशोदकम् २९। मन्मथं हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादनम् । वदंत्यावाश्वकं तीर्थं विंध्ये वै मातृकं स्मृतम् ३०। चित्ते ब्रह्ममयं तीर्थं तीर्थानां पावनं स्मृतम् । एतेषां सर्वतीर्थानामुत्तमं शृणु सुंदरि ३१। विष्णोर्नाममयं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । ब्रह्महा हेमहारी वा बालहा गोघ्न एव च ३२। मुच्यते नाममात्रेण प्रसादात्केशवस्य तु । कलौ द्वारवती रम्या धन्यो देवो जनार्दनः ३३। ये पश्यंति नरा देवं मुक्तिस्तेषां सुनिश्चला । एवं धन्यतमं देवं विष्णुं सर्वेश्वरं प्रभुम् ३४। चिंतयामि महादेवि विद्वत्संस्थो जनार्दनम् । अष्टोत्तरं तु तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम् ३५। यो जपेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते । एषु तीर्थेषु यः स्नात्वा पश्येन्नारायणं हरिम् ३६। सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णोः सनातनम् । जगन्नाथं महातीर्थं लोकानां पावनं स्मृतम् ३७। ये गच्छंति नरश्रेष्ठास्तेपि यांति परां गतिम् । शताष्टकं महापुण्यं श्रावयेत्पितृकर्मणि ३८। इहलोके सुखं भुक्त्वा याति विष्णोः सनातनम् । गोदाने श्राद्धदाने वा अहन्यहनि वा पुनः ३९। देवार्चनविधौ विद्वान्परं ब्रह्माधिगच्छति ४०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायां उत्तरखंडे जंबूद्वीपतीर्थवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशाधिकशततमोऽध्यायः १३३।

pārvatyuvāca| dvīpe'sminyāni tīrthāni tāni me vada suvrata | dvīpānāṃ dvīparājo'yaṃ sarvadā bhuvi nirmitaḥ | saṃkhyayā tvaṃ vada svāminkṛpāṃ kṛtvā mamopari 1| mahādeva uvāca| sarvagaḥ sarvabhūteṣu draṣṭavyaḥ sarvato bhuvi | saptalokeṣu yatkiṃciddṛśyate sacarācaram 2| tatvaṃ tena vinā devi na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ mayā | ato viṣṇurmahādevaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ | tīrtharūpeṇa varteta dvīpe hyasminsureśvari 3| tāni tīrthāni vakṣyāmi sāṃprataṃ nātra saṃśayaḥ | prathamaṃ puṣkaraṃ kṣetraṃ tīrthānāṃ pravaraṃ śubham | vārāṇasī dvitīyaṃ tu kṣetraṃ muktipradāyakam 4| tṛtīyaṃ naimiṣaṃ kṣetramṛṣīṇāṃ pāvanaṃ smṛtam | prayāgaṃ vai caturthaṃ tu tīrthānāmuttamaṃ smṛtam 5| kārmukaṃ paṃcamaṃ proktaṃ utpannaṃ gaṃdhamādane | ekādaśaṃ kānyakubjaṃ yatra tiṣṭhati vāmanaḥ 6| saptamaṃ viśvakāyaṃ tu avare parvate śubhe | aṣṭamaṃ gautamākhyaṃ ca maṃdare nirmitaṃ purā 7| madotkaṭaṃ tu navamaṃ daśamaṃ rathacaitrakam | ekādaśaṃ kānyakubjaṃ yatra tiṣṭhati vāmanaḥ 8| dvādaśaṃ malayaṃ caiva kubjāmrakamataḥ param | viśveśvaraṃ girikarṇaṃ kedāraṃ gatidāyakam 9| bāhyaṃ himavataḥ pṛṣṭhe gokarṇe gopakaṃ tathā | sthāneśvaraṃ himādrau ca bilvake bilvapatrikam 10| śrīśaile mādhavaṃ tīrthaṃ bhadraṃ bhadreśvare tathā | vārāhe vijayaṃ proktaṃ vaiṣṇavaṃ vaiṣṇave girau 11| raudraṃ tu rudrakoṭe tu paitryaṃ kālijare girau | kaṃpile kāpilaṃ tīrthaṃ mukuṭe karkoṭakaṃ tathā 12| śālagrāmodbhavaṃ tīrthaṃ gallikāyāṃ sureśvari | narmadāyāṃ śivākhyaṃ tu māyāyāṃ viśvarūpakam 13| utpalākṣaṃ sahasrākṣaṃ jātaṃ vai raivate girau | gaṃgāyāṃ pitṛtīrthaṃ ca viṣṇupādodbhavaṃ tathā 14| vipāśāyāṃ vipāpā ca pāṭale puṃḍravarddhanam | nārāyaṇaṃ supārśve tu trikūṭe viṣṇumaṃdiram 15| vipule vipulaṃ nāma kalyāṇaṃ malayācale | kauravaṃ koṭitīrthe ca sugaṃdhaṃ gaṃdhamādane 16| kubjāmrake trisaṃdhyaṃ tu gaṃgāṃdvāre haripriyam | śailaṃ viṃdhyapradeśe tu badaryāṃ sārasvataṃ smṛtam 17| kālidyāṃ kālarūpaṃ ca sahye vai sāyakaṃ smṛtam | cāṃdraṃ caṃdrapradeśe tu ramaṇaṃ tīrthanāyakam 18| yamunāyāṃ mṛgākhyaṃ tu karavīre kurūdbhavam | vināyake parvate vai umākhyaṃ tīrthameva ca 19| ārogyaṃ bhāskare deśe mahākāle maheśvaram | tīrthaṃ abhayadaṃ nāmāmṛtākhyaṃ viṃdhyakaṃdhare 20| maṃḍape viśvarūpaṃ ca svāhākhyaṃ īśvare pure | vaigaleyaṃ pracaṃḍāyāṃ cāṃḍikaṃmarakaṃṭake 21| someśvaraṃ tathā tīrthe prabhāse puṣkaraṃ tathā | devamātraṃ sarasvatyāṃ pārāvatataṭe sthitam 22| mahālayaṃ mahāpadme payoṣṇyāṃ piṃgaleśvaram | siṃhikāyāṃ tathā tīrthaṃ sauraveravisaṃjñakam 23| kārtikaṃ kṛttikākṣetre śāṃkaraṃ śaṃkare girau | utpalākhyaṃ tato divyaṃ subhadrā siṃdhusaṃgame 24| gāṇapatyaṃ tataścaiva parvato viṣṇusaṃjñake | jālaṃdhare tataḥ proktaṃ tīrthaṃ viṣṇumukhaṃ ca yat 25| tāre vai tārakaṃ proktaṃ parvate viṣṇusaṃjñake | devadāruvane pauṃḍraṃ pauṣkaṃ kāśmīramaṃḍale 26| bhaumaṃ himaṃ himādrau ca tuṣṭikaṃ pauṣṭikaṃ punaḥ | kapālamocanaṃ tīrthaṃ jātaṃ māyāpure tathā 27| śaṃkhoddhāraṃ tataścaiva devaṃ vai śaṃkhadhārakam | piṃḍe vai piṃḍanāmānaṃ siddhe vaikhānasaṃ bhavet 28| acchode viṣṇukāmaṃ tu dharmakāmārthamokṣadam | auṣadhyaṃ cottarekūle kuśadvīpe kuśodakam 29| manmathaṃ hemakūṭe tu kumude satyavādanam | vadaṃtyāvāśvakaṃ tīrthaṃ viṃdhye vai mātṛkaṃ smṛtam 30| citte brahmamayaṃ tīrthaṃ tīrthānāṃ pāvanaṃ smṛtam | eteṣāṃ sarvatīrthānāmuttamaṃ śṛṇu suṃdari 31| viṣṇornāmamayaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati | brahmahā hemahārī vā bālahā goghna eva ca 32| mucyate nāmamātreṇa prasādātkeśavasya tu | kalau dvāravatī ramyā dhanyo devo janārdanaḥ 33| ye paśyaṃti narā devaṃ muktisteṣāṃ suniścalā | evaṃ dhanyatamaṃ devaṃ viṣṇuṃ sarveśvaraṃ prabhum 34| ciṃtayāmi mahādevi vidvatsaṃstho janārdanam | aṣṭottaraṃ tu tīrthānāṃ śatametadudāhṛtam 35| yo japecchṛṇuyādvāpi sarvapāpaiḥ pramucyate | eṣu tīrtheṣu yaḥ snātvā paśyennārāyaṇaṃ harim 36| sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇoḥ sanātanam | jagannāthaṃ mahātīrthaṃ lokānāṃ pāvanaṃ smṛtam 37| ye gacchaṃti naraśreṣṭhāstepi yāṃti parāṃ gatim | śatāṣṭakaṃ mahāpuṇyaṃ śrāvayetpitṛkarmaṇi 38| ihaloke sukhaṃ bhuktvā yāti viṣṇoḥ sanātanam | godāne śrāddhadāne vā ahanyahani vā punaḥ 39| devārcanavidhau vidvānparaṃ brahmādhigacchati 40| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ uttarakhaṃḍe jaṃbūdvīpatīrthavarṇanaṃnāma trayastriṃśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ 133|