Chapter 40

वेन उवाच- नित्यदानफलं देव त्वत्तः पूर्वं मया श्रुतम् । नैमित्तिकस्य दानस्य दत्तस्यापि हि यत्फलम् १। तत्फलं मे समाचक्ष्व त्वत्प्रसादात्प्रयत्नतः । महातृप्तिं न गच्छामि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते २। विष्णुरुवाच- नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि दानमेव नृपोत्तम । महापर्वणि संप्राप्ते येन दानानि श्रद्धया ३। सत्पात्रेभ्यः प्रदत्तानि तस्य पुण्यफलं शृणु । गजं रथं प्रदत्ते यो ह्यश्वं चापि नृपोत्तम ४। स च भृत्यैस्तु संयुक्तः पुण्यदेशे नृपोत्तमः । जायते हि महाराज मत्प्रसादान्न संशयः ५। राजा भवति धर्मात्मा ज्ञानवान्बलवान्सुधीः । अजेयः सर्वभूतानां महातेजाः प्रजायते ६। महापर्वणि संप्राप्ते भूमिदानं ददाति यः । गोदानं वा महाराज सर्वभोगपतिर्भवेत् ७। ब्राह्मणाय सुपुण्याय दानं दद्यात्प्रयत्नतः । महादानानि यो दद्यात्तीर्थे पर्वणि पात्रवित् ८। तेषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि भूपतित्वं प्रजायते । तीर्थे पर्वणि संप्राप्ते गुप्तदानं ददाति यः ९। निधीनामाशुसंप्राप्तिरक्षरा परिजायते । महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थेषु ब्राह्मणाय च १०। सुचैलं च महादानं कांचनेन समन्वितम् । पुण्यं फलं प्रवक्ष्यामि तस्य दानस्य भूपते ११। जायंते बहवः पुत्राः सुगुणा वेदपारगाः । आयुष्मंतः प्रजावंतो यशः पुण्यसमन्विताः १२। विपुलाश्चैव जायंते स्फीता लक्ष्मीर्महामते । सौख्यं च लभते पुण्यं धर्मवान्परिजायते १३। महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने १४। तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति १५। यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा १६। कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम् १७। विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल १८। विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम् १९। भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे २०। दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः २१। सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी २२। सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम् २३। पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते २४। उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने २५। षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम् २६। तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः २७। एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च २८। श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच-। विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम् २९। तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः ३०। अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम ३१। प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम् ३२। ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम् ३३। एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः ३४। दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः ३५। कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन ३६। मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः ३७। संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति ३८। विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः ३९। तृषाक्षुधासमाक्रांतो बहुदुःखैः प्रपीडितः । तस्माद्दानं प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः ४०। कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते ४१। ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा ४२। युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम ४३। वाहनानि विचित्राणि यानान्येव महामते । नानागंधान्सकर्पूरं यमपंथ सुखप्रदे ४४। उपानहौ प्रदातव्ये यदीच्छेद्विपुलं सुखम् । एतैर्दानैर्महाराज यमपंथं सुखेन वै ४५। प्रयाति मानवो राजन्यमदूतैरलंकृतम् ४६। इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे वेनोपाख्याने चत्वारिंशोऽध्यायः ४०।

vena uvāca- nityadānaphalaṃ deva tvattaḥ pūrvaṃ mayā śrutam | naimittikasya dānasya dattasyāpi hi yatphalam 1| tatphalaṃ me samācakṣva tvatprasādātprayatnataḥ | mahātṛptiṃ na gacchāmi śrotuṃ śraddhā pravartate 2| viṣṇuruvāca- naimittikaṃ pravakṣyāmi dānameva nṛpottama | mahāparvaṇi saṃprāpte yena dānāni śraddhayā 3| satpātrebhyaḥ pradattāni tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu | gajaṃ rathaṃ pradatte yo hyaśvaṃ cāpi nṛpottama 4| sa ca bhṛtyaistu saṃyuktaḥ puṇyadeśe nṛpottamaḥ | jāyate hi mahārāja matprasādānna saṃśayaḥ 5| rājā bhavati dharmātmā jñānavānbalavānsudhīḥ | ajeyaḥ sarvabhūtānāṃ mahātejāḥ prajāyate 6| mahāparvaṇi saṃprāpte bhūmidānaṃ dadāti yaḥ | godānaṃ vā mahārāja sarvabhogapatirbhavet 7| brāhmaṇāya supuṇyāya dānaṃ dadyātprayatnataḥ | mahādānāni yo dadyāttīrthe parvaṇi pātravit 8| teṣāṃ cihnaṃ pravakṣyāmi bhūpatitvaṃ prajāyate | tīrthe parvaṇi saṃprāpte guptadānaṃ dadāti yaḥ 9| nidhīnāmāśusaṃprāptirakṣarā parijāyate | mahāparvaṇi saṃprāpte tīrtheṣu brāhmaṇāya ca 10| sucailaṃ ca mahādānaṃ kāṃcanena samanvitam | puṇyaṃ phalaṃ pravakṣyāmi tasya dānasya bhūpate 11| jāyaṃte bahavaḥ putrāḥ suguṇā vedapāragāḥ | āyuṣmaṃtaḥ prajāvaṃto yaśaḥ puṇyasamanvitāḥ 12| vipulāścaiva jāyaṃte sphītā lakṣmīrmahāmate | saukhyaṃ ca labhate puṇyaṃ dharmavānparijāyate 13| mahāparvaṇi saṃprāpte tīrthe gatvā prayatnataḥ | kapilāṃ kāṃcanīṃ dadyādbrāhmaṇāya mahātmane 14| tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi dānasya ca mahāmate | kapilādo mahārāja sarvasaukhyānprabhuṃjati 15| yāvadbrahmā prajīvetsa tāvattiṣṭhati tatra saḥ | mahāparvaṇi saṃprāpte alaṃkṛtya ca gāṃ tadā 16| kāṃcanenāpi saṃyuktāṃ vastrālaṃkārabhūṣaṇaiḥ | tasya dānasya rājeṃdra phalabhogaṃ vadāmyaham 17| vipulā jāyate lakṣmīrdānabhogasamākulā | sarvavidyāpatirbhūtvā viṣṇubhakto bhavetkila 18| viṣṇuloke vasenmartyo yāvattiṣṭhati medinī | tīrthaṃ gatvā tu yo dadyādbrāhmaṇāya vibhūṣaṇam 19| bhuktvā tu vipulānbhogānindreṇa krīḍate saha | mahāparvaṇi saṃprāpte vastraṃ ca dvijapuṃgave 20| dattvānnaṃ bhūmisaṃyuktaṃ pātre śraddhāsamanvitaḥ | modate sa tu vaikuṃṭhe viṣṇutulyaparākramaḥ 21| savastraṃ kāṃcanaṃ dattvā dvijāya pariśāṃtaye | svecchayā agnisadṛśo vaikuṃṭhe sa vasetsukhī 22| suvarṇasya sukuṃbhaṃ ca ghṛtena paripūrayet | pidhānaṃ raupyaṃ kartavyaṃ vastrahārairalaṃkṛtam 23| puṣpamālānvitaṃ kuryādbrahmasūtreṇa śobhitam | pratiṣṭhitaṃ vedamaṃtraistaṃ saṃpūjya mahāmate 24| upacāraiḥ pavitraiśca ṣoḍaśaiḥ paripūjayet | svalaṃkṛtya tato dadyādbrāhmaṇāya mahātmane 25| ṣoḍaśaiva tato gāvaḥ savastrāḥ kāṃsyadohanāḥ | kuṃbhayuktāśca catvāro dakṣiṇāṃ ca sakāṃcanām 26| tathā dvādaśakā gāvo vastrālaṃkārabhūṣaṇāḥ | pṛthagbhūtāya viprāya dātavyā nātra saṃśayaḥ 27| evamādīni dānāni anyāni nṛpanaṃdana | tīrthakālaṃ susaṃprāpya viprāvasathameva ca 28| śraddhābhāvena dātavyaṃ bahupuṇyakaraṃ bhavet | viṣṇuruvāca-| viṣṇumuddiśya yaddānaṃ kāmanāparikalpitam 29| tasya dānasya bhāvena bhāvanāparibhāvitaḥ | tādṛkphalaṃ samaśnāti mānuṣo nātra saṃśayaḥ 30| abhyudayaṃ pravakṣyāmi yajñādiṣu pravartate | tena dānena tasyāpi śraddhayā ca dvijottama 31| prajñāvṛddhiṃ samāpnoti na ca duḥkhaṃ praviṃdati | bhogānbhunakti dharmātmā jīvamānastu sāṃpratam 32| aiṃdrāṃstu bhuṃkte bhogānsa dātā divyāṃ gatiṃ gataḥ | svakulaṃ nayate svargaṃ kalpānāṃ ca sahasrakam 33| evamābhyudayaṃ proktaṃ prāptaṃ teṣu vadāmyaham | kāyasya ca kṣayaṃ jñātvā jarayā paripīḍitaḥ 34| dānaṃ tena pradātavyamāśāṃ kasya na kārayet | mṛte ca mayi me putrā anye svajanabāṃdhavāḥ 35| kathamete bhaviṣyaṃti māṃ vinā suhṛdo mama | teṣāṃ mohātpramugdho vai na dadāti sa kiṃcana 36| mṛtyuṃ prayāti mohātmā rudaṃti mitrabāṃdhavāḥ | duḥkhena pīḍitāḥ sarve māyāmohena pīḍitāḥ 37| saṃkalpayaṃti dānāni mokṣaṃ vai ciṃtayaṃti ca | tasminmṛte mahārāja māyāmohe gate sati 38| vismaraṃti ca dānāni lobhātmāno dadaṃti na | yo'sau mṛto mahārāja yamapaṃthaṃ suduḥkhitaḥ 39| tṛṣākṣudhāsamākrāṃto bahuduḥkhaiḥ prapīḍitaḥ | tasmāddānaṃ pradātavyaṃ svayameva na saṃśayaḥ 40| kasya putrāśca pautrāśca kasya bhāryā nṛpottama | saṃsāre nāsti kaḥ kasya tasmāddānaṃ pradīyate 41| jñānavatā pradātavyaṃ svayameva na saṃśayaḥ | annaṃ pānaṃ ca tāṃbūlamudakaṃ kāṃcanaṃ tathā 42| yugmaṃ vastraṃ ca chatraṃ ca svayameva na saṃśayaḥ | jalapātrāṇyanekāni sodakāni nṛpottama 43| vāhanāni vicitrāṇi yānānyeva mahāmate | nānāgaṃdhānsakarpūraṃ yamapaṃtha sukhaprade 44| upānahau pradātavye yadīcchedvipulaṃ sukham | etairdānairmahārāja yamapaṃthaṃ sukhena vai 45| prayāti mānavo rājanyamadūtairalaṃkṛtam 46| iti śrīpadmapurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ bhūmikhaṃḍe venopākhyāne catvāriṃśo'dhyāyaḥ 40|