Chapter 17

जैमिनिरुवाच- पुनरेव गुरो ब्रूहि माहात्म्यं कमलापतेः । हरेः कथामृतं पीत्वा तृप्तिर्वै कस्य जायते १। श्रीव्यास उवाच- त्वत्तुल्यः कोऽपि संसारे सुकृती न हि विद्यते । यतः केशवमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छसि भक्तितः २। नारायणकथा रम्या पुनात्येवं जगत्त्रयम् । श्रोतारं पृच्छकं चैव वक्तारं च द्विजोत्तम ३। शृणु लक्ष्मीपतेर्वत्स माहात्म्यं पापनाशनम् । कथयामि समासेन चतुर्वर्गफलप्रदम् ४। भक्त्या परमया विष्णुमेकाहमपि योऽर्चयेत् । जन्मकोटिकृतं पापं सद्यस्तस्य हरेद्धरिः ५। पुण्यात्मा स कथं मर्त्यो येन नाराधितो हरिः । स कथं पातकी यस्य भक्तिर्नारायणे प्रभौ ६। अस्ति सर्वपुरश्रेष्ठं पुरुषोत्तमसंज्ञकम् । पुरं सर्वगुणैर्युक्तं सर्वदेव गणाश्रयम् ७। सर्वेषामेव तीर्थानां वरिष्ठं तन्निगद्यते । यतस्तस्मिन्पुरे रम्ये साक्षाद्वसति केशवः ८। तत्र भद्रतनुर्नाम पूर्वमेकोऽभवद्द्विजः । सुन्दरः प्रियवादी च पवित्रकुलसंभवः ९। संप्राप्तयौवनो विप्रः सुंदरः काममोहितः । परलोकभयं त्यक्त्वा वारस्त्रीनिरतोऽभवत् १०। न वेदाध्ययनं चक्रे पुराणानि च सर्वशः । तत्याजोत्तमसंज्ञां च पाखंडजनसङ्गमात् ११। अयाज्यदानग्राही च परद्रव्यापहारकः । अभवद्धर्मनिन्दी च स विप्रः पापतत्परः १२। तत्याज ब्राह्मणाचारं तथैव सत्यभावनम् । गुरूणामतिथीनां च पूजनं ब्राह्मणाधमः १३। यद्यत्पापतरं कर्म तत्तदेव विधीयते । न च पुण्यतमं कर्म कदाचित्तेन जैमिने १४। एकदा कृतपापोऽसौ लोकलज्जाभयान्वितः । श्राद्धं चकार विप्रो वै श्राद्धभक्तिविवर्जितः १५। वारनारीमिति प्राह गतः स निशि तद्गृहम् । ब्राह्मण उवाच- एतद्विशालजघने पितृश्राद्धदिनं मम १६। आयातस्त्वद्गुणैर्बद्धस्तथापि निलयं तव । पश्य रात्रिमिमां कांते सर्वलोकभयावहाम् १७। स्रवदंबुदसंघातं परिव्याप्तं नभःस्थलात् । नवांबुलुप्तमार्गायां त्वद्गुणाकृष्टमानसः १८। अस्यामपि विभावर्यां तवाहं गृहमागतः । मेघविद्युत्प्रतीपेन कामेनार्थोपदेशिना १९। त्वद्गुणाध्यानविश्वास आगतोऽहं निशि प्रिये । त्वामदृष्ट्वा क्षणमपि प्रीतिर्मे नहि जायते २०। अपि दुःखेन हे तन्वि त्वां द्रष्टुमहमागतः । तीर्थतोयाभिषेकेन कांते किं मे प्रयोजनम् २१। त्वत्प्रेमतीर्थतोयेन सिक्तः प्राप्तोऽस्म्यहं दिवि । परत्र सुखदां सेवामाराध्य मम किं फलम् २२। जीवतैव मया स्वर्गः प्राप्यते त्वत्प्रसादतः । अपकीर्तिभयात्कांते श्राद्धकर्मकृतं गृहे २३। अस्मिञ्छ्राद्धे मम श्रद्धा स्वल्पापि न हि गम्यते । त्वं मे जपस्तपस्त्वं मे त्वं मे नीतिश्च सुन्दरि २४। त्वामेकामेव संसारे सर्वभावेन सुन्दरि । प्रपन्नोऽसि सदाऽहं ते आज्ञापय करोमि किम् २५। सुमध्यमोवाच- त्वया पुत्रेण तातस्तु पुत्रहीन इवाभवत् । पितृश्राद्धदिनेऽपि त्वं मैथुनं कर्त्तुमिच्छसि २६। दुर्मते मैथुनं यस्तु कुरुते पितृवासरे । रेतोभोजिन एव स्युः पितरस्तस्य सोऽपि च २७। कुरुते मैथुनं मूढो मोहात्पितृदिने यदि । तच्छ्राद्धं राक्षसग्राह्यं भवेन्नास्त्यत्र संशयः २८। मय्यद्धा गदितं यत्ते यथा स्नेहेन मानसम् । तथा यदि भवेद्विष्णौ तदा प्राप्नोति किं नहि २९। यमदंडांतरस्थायि जीवितं च शरीरिणाम् । तथापि पातकं मूढ कुरुषे निर्भयः सदा ३०। जलबुद्बुदवन्मूढः क्षणविध्वंसि जीवितम् । किमर्थं शाश्वतधिया कुरुषेच्छुरितं सदा ३१। ललाटे लिखितं यस्य मृत्युरित्यक्षरद्वयम् । स कथं कुरुते पापं समस्तक्लेशदायकम् ३२। अहो माया महाविष्णोरेका बलवती क्षितौ । यतः पापं प्रकुर्वाणः सततं हर्षितो द्विज ३३। स्थानं पापाय मे देहि निजदेहे दुराश्रये । दहत्याश्रममेधो हि वीतिहोत्र इव ज्वलन् ३४। व्यास उवाच- दैवप्रेरितपापाच्च तयेत्युक्तं सुवेश्यया । मनसा चिंतयामास ब्राह्मणः कृतपातकः ३५। धिग्धिङ्मां च महापापं मूढं पातकिनां वरम् । वेश्याया एव तज्ज्ञानं तन्मे नास्ति दुरात्मनः ३६। ब्राह्मणस्य कुले शुद्धे जन्म संप्राप्य वै मया । आत्मघातकरं पापं नित्यमेव कृतं महत् ३७। जातो यदा ध्रुवो मृत्युर्मृते स्वामी यदा यमः । अविवेकतया पापं कथं तर्हि करोम्यहम् ३८। जपस्तपस्तथा होमो वेदाध्ययनमेव च । विप्राचारोऽतिथेः पूजा गुरुभक्तिर्द्विजार्चनम् ३९। पितृयज्ञादिकं कर्म पूजा च कमलापतेः । मया न चक्रे कस्माद्वै भविष्यत्युत्तमा गतिः ४०। मार्कंडेयं महात्मानं सर्वधर्मविदां वरम् । तुष्टाव स द्विजो वाचा प्रणम्य भुवि दण्डवत् ४१। ब्राह्मण उवाच- नमस्तुभ्यं द्विजश्रेष्ठ दीर्घजीवनमोऽस्तुते । नारायणस्वरूपाय नमस्तुभ्यं महात्मने ४२। नमो मृकण्डपुत्राय सर्वलोकहितैषिणे । ज्ञानार्णवाय वै तुभ्यं निर्विकाराय वै नमः ४३। स्तुतस्तेनेति विप्रेण मार्कंडेयो महातपाः । उवाच परमप्रीतः सर्वशास्त्रार्थपारगः ४४। मार्कंडेय उवाच-। तव भक्त्याऽतितुष्टोऽस्मि महाभाग वरं वृणु । तवाभिलषितं सद्यः साधयिष्यामि नान्यथा ४५। ब्राह्मण उवाच- अहं पापात्मनां श्रेष्ठो द्विजाचारविवर्जितः । परहिंसान्वितो नित्यं परस्त्रीनिरतः सदा ४६। मया मूढेन विप्रेन्द्र सदा पापं कृतं महत् । नामुत्रापि कृतं पुण्यं कदाचिदपि सादरम् ४७। संसारसागरे घोरे दुःखदेऽत्यंत भैरवे । कथं भवति निस्तारो महापातकिनो मम ४८। मार्कंडेय उवाच- कृतपापोऽपि विप्रेन्द्र त्वं हि पुण्यात्मनां वरः । यतो बुद्धिरियं जाता त्वयि संसारदुर्ल्लभा ४९। पुण्यात्मनां पुण्यदृष्टिर्वर्धते प्रतिवासरम् । पापात्मनां पापदृष्टिर्वर्द्धते तु दिनेदिने ५० 7.17.50। पापत्मनापि भवता पापदृष्टिर्निवार्यते । अतस्तुभ्यं जगन्नाथः प्रसन्न इव लक्ष्यते ५१। पापं कृत्वापि यो मर्त्यः पापाद्भूयो निवर्तते । तमुत्तरं नरं प्राहुः पूर्वजन्मार्चिताच्युतम् ५२। निजभक्तं महाविष्णुर्दृष्ट्वा पापरतं प्रभुः । ददाति विपुलां बुद्धिं यथा भवति सद्गतिः ५३। अतस्त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ प्रतिजन्माच्युतार्चकः । अचिरेणैव भद्रं ते भविष्यति न संशयः ५४। यद्यत्पृष्टं त्वया विप्र मत्तः श्रोष्यसि तं नहि । यतो नित्यक्रियाकालो मम संप्रति वर्तते ५५। दांतोनाम द्विजः कश्चिदस्ति सर्वार्थतत्ववित् । कथयिष्यति तत्सर्वं स च तस्याश्रमं व्रज ५६। तेनोपदिष्टोऽसौ विप्रो मार्कंडेयेन धीमता । दांताश्रमं ययौ क्षिप्रं पवित्रमतिसुन्दरम् ५७। अश्वत्थैश्चंपकैश्चैव बकुलैः प्रियकैस्तथा । अन्यैश्च पुष्पितैर्वृक्षैः शोभितं सुमनोहरम् ५८। प्रफुल्लकुसुमामोदं परिव्याप्तदिगंतरम् । गुञ्जद्भ्रमरसंघातं फलशब्दातिशब्दितम् ५९। मन्दंमन्दं वहद्वायुशीतलं चैव वारि च । शतश्वापदसंकीर्णं शिष्योपशिष्यसंकुलम् ६०। तस्याश्रमं ततो विप्रः प्रविश्यातिमनोहरम् । ददर्श दांतं तत्वज्ञं सर्वशिष्यगणैर्वृतम् ६१। स्तुत्वा तं ब्राह्मणश्रेष्ठ दांतं नारायणात्मकम् । ववंदे चरणौ तस्य शिरसा स द्विजोत्तमः ६२। दांत उवाच- कस्त्वं भद्र समायातः किमस्त्यत्र प्रयोजनम् । ब्रूहि तत्त्वं तु मां स्तौषि हेतुना केन सांप्रतम् ६३। भद्रतनुरुवाच-। ब्राह्मणोऽहं महाभाग ब्राह्मणाचारवर्जितः । नाम्ना भद्रतनुः ख्यातो विहिताखिलपातकः ६४। संसारपापविच्छेदः कथं मे पापिनो भवेत् । एतन्मे कथय ब्रह्मन्यतस्त्वं सर्वतत्ववित् ६५। दांत उवाच- शृणु विप्र परं गुह्यं तवस्नेहान्मयोच्यते । येन संसारपाशस्य विच्छेदो भवते नृणाम् ६६। त्यज पाखंडसंसर्गं संगं भज सतां सदा । कामं क्रोधं च मोहं च लोभं च दर्पमत्सरौ ६७। असत्यं परहिसां च त्यज यत्नादपि द्विज । स्मरन्नामानि सततं महाविष्णोर्महात्मनः ६८। संमार्जनं द्विजश्रेष्ठ तथोपलेपनं पुनः । मार्गशोभां च दीपं च केशवायतने कुरु ६९। कुरु ब्राह्मणसेवां च ज्ञातिसेवां च सर्वदा । कुर्वन्न तोयदानं च नित्यं पंचमहाध्वरान् ७०। कथां शृणु हरेर्मंत्रं जप त्वं द्वादशाक्षरम् । कर्माण्येतानि सवाणि कुर्वतस्तव सत्तम ७१। भविष्यत्युत्तमं ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्स्यसि ७२। ब्राह्मण उवाच- यान्येतानि त्वया ब्रह्मन्प्रोक्तानि शुभदानि वै । तेषां विवरणं ब्रूहि किं मोहो दंभमत्सरौ ७३। किमसत्यं च का हिंसा दयाशांतिर्दमश्च कः । समदृष्टिश्च का प्रोक्ता का पूजा कमलापतेः ७४। अहोरात्रश्च कः प्रोक्तः किं विष्णुस्मरणं तथा । के वा पंचमहायज्ञाः को मंत्रो द्वादशाक्षरः ७५। एषां विवरणं सर्वं ब्रूहि ब्राह्मणसत्तम । तथा तव प्रसादेन प्राप्नोमि परमं पदम् ७६। दांत उवाच-। ये वेदसंमतं कार्यं त्यक्त्वान्यत्कर्म कुर्वते । निजाचारविहीना ये पाखंडास्ते प्रकीर्तिताः ७७। निजाचारग्राहिणो ये कुर्वते वेदसंमतम् । पापाभिलाषरहिताः सज्जनास्ते प्रकीर्तिताः ७८। योऽभिलाषः सदा स्त्रीषु विभवोपार्जनादिषु । वर्त्तते ब्राह्मणश्रेष्ठ स काम इति कथ्यते ७९। समाकर्ण्यात्मनो निन्दां यस्तापो हृदि जायते । स क्रोध इति विज्ञेयः सर्वधर्मावघातकः ८०। परवित्तादिकं दृष्ट्वा नेतुं यो हृदि जायते । अभिलाषो द्विजश्रेष्ठ स लोभ इति कीर्तितः ८१। मम माता मम पिता ममेयं गृहिणी गृहम् । एतदन्यन्ममत्वं हि स मोह इति कीर्तितः ८२। अहं महात्मा धनवान्न तुल्यः कोऽपि भूतले । इदं यज्जायते चित्ते मदः प्रोक्तः स कोविदैः ८३। निंदंति मां सदा लोका धिगस्तु मम जीवनम् । इत्यात्मानं वदेद्यस्तु धिक्कारः स च मत्सरः ८४। यथार्थकथनं यच्च सर्वलोकसुखप्रदम् । तत्सत्यमिति विज्ञेयमसत्यं तद्विपर्ययम् ८५। ऐश्वर्यं दारपुत्राद्या यान्त्यमुष्यकदा क्षयम् । इति या जायते चित्ते सा हिंसा परिकीर्तिता ८६। यत्नादपि परक्लेशं हर्तुं यद्धृदि जायते । इच्छाभूमिर्द्विजश्रेष्ठ सा दया परिकीर्तिता ८७। या तुष्टिर्जायते चित्ते शान्तिः सा गद्यते बुधैः । कुत्सितात्कर्मणोऽन्यत्र यच्चित्ताविनिवारणम् ८८। संकीर्तितो दमः प्राज्ञैः संमतस्तत्वदर्शिभिः । दुःखे सुखे च विप्रेन्द्र या तुष्टिर्वर्तसे सदा ८९। तथा शत्रौ च मित्रे च समदृष्टिर्हि सा स्मृता । नैवेद्यगंधपुष्पाद्यैः श्रद्धया पुरुषो हरेः ९०। योऽर्चनं कुरुते विप्र सा पूजा परिकीर्तिता । मध्याह्ने चैव रात्रौ च लंघनं यद्विधीयते ९१। तद्विज्ञेयमहोरात्रं पूर्वापरदिनाशनम् । आत्मनः केशवस्यापि द्वयोरपि च सत्तम ९२। यदेकीकरणं तच्च विष्णुस्मरणमुच्यते । ब्रह्मयज्ञो नृयज्ञश्च देवयज्ञश्च सत्तम ९३। पितृयज्ञो भूतयज्ञः पंचयज्ञाः प्रकीर्तिताः । नमो भगवते वासुदेवायोङ्कारपूर्वकम् ९४। महामंत्रमिमं प्राहुस्तत्वज्ञा द्वादशाक्षरम् । इति ते कथितं सर्वं पृष्टं ब्राह्मणसत्तम ९५। यज्ज्ञात्वा मानवाः सर्वे लभंते ज्ञानमुत्तमम् । ततः प्रतिदिनं विप्र नाम्नामष्टोत्तरं शतम् ९६। पठित्वा कमलाभर्तुर्दुर्ल्लभं मोक्षमाप्स्यसि । भद्रतनुरुवाच- ब्रूहि लक्ष्मीपतेर्विष्णोर्नाम्नामष्टोत्तरं शतम् ९७। दांत उवाच- शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । सहस्रनाम चाकृष्य सारं विष्णोः परात्मनः ९८। अष्टोत्तरशतं नाम्नां महापातकनाशनम् । पठितव्यं यथा ध्यात्वा शृणु ध्यानं मयोच्यते ९९। अतसीकुसुमाकारं प्रफुल्लकमलेक्षणम् । गवांचरणधूलीभिर्भूषिताखिलविग्रहम् १०० 7.17.100। गोपुच्छवालपाशेन मंडितोत्तममस्तकम् । वंशीध्वनिपरिन्यस्तरुचिरौष्ठपुटं प्रभुम् १०१। गोगोष्ठवासिभिः स्निग्धैः शिशुभिः परिवारितम् । पीतांबरं स्मरमुखं ध्यायेत्कृष्णास्यमुत्तमम् १०२। ॐनमोऽस्य कृष्णाष्टोत्तरशतनाम्नां वेदव्यासऋषिरनुष्टुप्छंदः । श्रीकृष्णो देवता श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः १०३। नमः कृष्णः केशवश्च केशिशत्रुः सनातनः । कंसारिर्धेनुकारिश्च शिशुपालरिपुः प्रभुः १०४। देवकीनन्दनः शौरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः । दामोदरो जगन्नाथो जगत्कर्ता जगन्मयः १०५। नारायणो बलिध्वंसी वामनोऽदितिनन्दनः । विष्णुर्यदुकुलश्रेष्ठो वासुदेवो वसुप्रदः १०६। अनंतः कैटभारिश्च मल्लजिन्नरकांतकः । अच्युतः श्रीधरः श्रीमाञ्छ्रीपतिः पुरुषोत्तमः १०७। गोविन्दो वनमाली च हृषीकेशोऽखिलार्तिहा । नृसिंहो दैत्यशत्रुश्च मत्स्यदेवो जगन्मयः १०८। भूमिधारी महाकूर्मो वराहः पृथिवीपतिः । वैकुण्ठः पीतवासाश्च चक्रपाणिर्गदाधरः १०९। शंखभृत्पद्मपाणिश्च नन्दकी गरुडध्वजः । चतुर्भुजो महासत्वो महाबुद्धिर्महाभुजः ११०। महोत्सवो महातेजा महाबाहुप्रियः प्रभुः । विष्वक्सेनश्च शार्ङ्गी च पद्मनाभो जनार्दनः १११। तुलसी वल्लभोऽपारः परेशः परमेश्वरः । परमक्लेशहारी च परत्र सुखदः परः ११२। हृदयस्थोंऽबरस्थो यो मोहदो मोहनाशनः । समस्तपातकध्वंसी महाबलबलांतकः ११३। रुक्मिणीरमणो रुक्मिप्रतिज्ञाखण्डनो महान् । दामबद्धः क्लेशहारी गोवर्द्धनधरो हरिः ११४। पूतनारिर्मुष्टिकारिर्यमलार्जुनभञ्जनः । उपेन्द्रो विश्वमूर्तिश्च व्योमपादः सनातनः ११५। परमात्मा परब्रह्म प्रणतार्तिविनाशनः । त्रिविक्रमो महामायो योगविद्विष्टरश्रवाः ११६। श्रीनिधिः श्रीनिवासश्च यज्ञभोक्ता सुखप्रदः । यज्ञेश्वरो रावणारिः प्रलंबघ्नोऽक्षयोऽव्ययः ११७। सहस्रनाम्नां चैतत्ते नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । विष्णुप्रीतिकरं सर्वं सर्वपापविनाशनम् ११८। दुःस्वप्ननाशनं चैव ग्रहपीडाविनाशनम् । सर्वरोगक्षयकरं परमैश्वर्यदं तथा ११९। सर्वोपद्रवविध्वंसि सर्वकर्मफलप्रदम् । मया प्रोक्तं द्विजश्रेष्ठ वैष्णवप्रीतिहेतवे १२०। त्रिसंध्यं यः पठेन्नित्यं भक्तितः पुरतो हरेः । शतमष्टोत्तरशतं नाम्नां तुष्टः सदा हरिः १२१। श्राद्धे च यःपठेदेतद्भक्तिमान्वैष्णवो जनः । संतुष्टाः पितरस्तस्य प्रयांति परमं पदम् १२२। यज्ञकाले पठेद्यस्तु देवताराधने तथा । दानकाले च यात्रायां स वै तत्फलमाप्नुयात् १२३। अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । विद्यार्थी लभते विद्यां स्तवस्यास्य प्रकीर्तनात् १२४। ये पठंति हरेर्भक्त्या नाम्नामष्टोत्तरं शतम् । नाशुभं विद्यते तेषां कदाचिदपि भूतले १२५। दांत उवाच- गच्छ ब्राह्मण भद्रं ते प्रोक्तेन विधिना मया । समाराध्य हरिं भक्त्या परमं क्षेममाप्स्यसि १२६। एवं प्रबोधितस्तेन दांतेन परमार्थिना । तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये हरिपूजापरोऽभवत् १२७। नित्यं तु भक्त्या विप्रोऽसौ पंचाहानि च जैमिने । दांतप्रोक्तेन विधिना चकार हरिपूजनम् १२८। ज्ञात्वा भक्तिं हरिस्तस्य सुदृढां करुणामयः । आविर्बभूव सहसा कोटिसूर्यइवांशुमान् १२९। तं दृष्ट्वा जगतामीशं कमलाप्रियमच्युतम् । ववंदे शिरसा विप्रस्तत्पादकमलद्वये १३०। अथासौ ब्राह्मणश्रेष्ठो हर्षनिर्भरमानसः । कृताञ्जलिर्जगन्नाथमस्तौषीत्कमलापतिम् १३१। दृष्टिं हरे दुरितगामपि मे कृपालां भक्तिं निजां प्रति विभो शुभदामनैषीः । तस्मादहं विहितविस्तरपातकोऽपि ग्राम्यस्त्वयाकारि पुमानिवाद्य १३२। रुष्टे त्वयि त्रिदशवंदितपादयुग्मे दृष्टिः प्रयाति दुरितं खलु मानवस्य । तुष्टे च याति सुकृतं प्रति सैव दृष्टिर्ज्ञातं मयैव परमेश्वर केवलं च १३३। त्वां वच्मि नाथ भवतः स्मरणं प्रभावं यस्माद्व्रजामि निखिलार्जितपातकोऽपि । स्थानं जगाम परमं त्रिदशैकलभ्यमारुह्य शुद्धकनकच्छुरितं विमानम् १३४। त्वत्पादपद्मसलिलस्य सदागुणाढ्यो व्याधः स वेत्ति कनिकः कृतसर्वपापः । त्वद्वेश्ममार्जनफलं जगदेकनाथ यज्ञध्वजः क्षितिपतिः सुरवंदितश्च १३५। वेश्मोपलेपनफलं भवतो मुरारे सृष्टिस्थितिप्रलयकारण ईश्वरस्य । जानाति पन्नग रिपुध्वज यज्ञमाली भ्राता च तस्य कृतपापभयः सुमाली १३६। हरिं प्रदक्षिणीकृत्य भवंतं यत्फलं भवेत् । धर्म एव स जानाति नान्यः कश्चिज्जगत्त्रये १३७। तव चित्तं दयां नाथ गदितुं भुवि कः क्षमः । त्वां विद्ध्वापि शरैर्व्याधो जगाम परमं पदम् १३८। निंदित्वापि जगन्नाथ भवंतं त्रिदशेश्वरम् । शिशुपालो ययौ मोक्षं तव भक्तस्य का कथा १३९। ब्रह्मरूपेण येनासौ त्वया सृष्टमिदं जगत् । त्वयि तस्मिन्महाविष्णो रमतां मम मानसम् १४०। सर्वो विष्णो त्वयानेन क्रियते जगतः क्षयः । रुद्र रूपेण संसारे तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १४१। यस्मादल्पतमं नास्ति यस्मान्नास्ति महत्तमम् । येन व्याप्तं जगत्सर्वं त्वया तस्मै नमोऽस्तु ते १४२। नेत्राभ्यां यस्यदेवस्य सूर्योऽजनि दिवाकरः । मुखादग्निश्च जायेत तव तस्मै नमोऽस्तु ते १४३। यस्य श्रोत्राद्वायवोऽपि जाताः प्राणाश्च केशव । तव तस्मै सुरश्रेष्ठ नमोऽस्तु मम सर्वदा १४४। लक्ष्मीर्यस्य सदा क्रोडे श्यामाङ्गस्य सुनिर्वृता । सौदामिनीव मेघस्य तव तस्मै नमोऽस्तु ते १४५। गंतुं महिम्नां सीमानं ब्रह्माद्या अपि निर्जराः । न शक्नुवंति वै यस्य तव तस्मै नमोऽस्तु ते १४६। धर्माणां स्थापनार्थाय विनाशाय च पापिनाम् । युगेयुगे यः प्रभवेत्तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १४७। मायया मोहितं येन जगदेतन्महात्मना । क्षिणोति मायया शंभुर्यस्तस्मै ते नमोऽस्तु मे १४८। भक्तिमात्रेण यस्तुष्टो न धनैर्न स्तवैस्तथा । न दानैर्न तपोभिश्च तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १४९। गवां च ब्राह्मणानां च साधूनां च हितं तथा । कृपां च कुरुते यस्तु तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १५० 7.17.150। अनाथानां च बंधूनां योगिनां दुःखिनां तथा । दुःखं हरति यो देवस्तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १५१। मनुष्येषु च देवेषु गजेषु सकलेषु च । वर्तते यः समत्वेन तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १५२। यस्मिंस्तुष्टे पर्वतोऽपि सद्य एव तृणायते । शैलीयते तृणं रुष्टे तस्मै तुभ्यं नमोऽस्तु मे १५३। पुण्यानां च यथा पुण्ये निजे पुत्रे यथा पितुः । यथा पत्यौ सतीनां च तथा त्वयि ममास्तु वै १५४। यूनां चित्तं यथा स्त्रीषु लुब्धानां च यथा धने । क्षुधितानां यथा चान्ने तथा त्वयि ममास्तु वै १५५। घर्मार्तानां यथा चन्द्रे शीतार्तानां रवाविति । तृषार्तानां यथा तोये तथा त्वयि ममास्तु वै १५६। यन्मया बुद्धिहीनेन गुरुस्त्रीगमनं कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १५७। अवध्यानां वधो यस्तु मायामोहवता कृतः । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतंपश्यतो मम १५८। अपेयपानं च मया विहितं परमेश्वर । तत्पातकं क्षयं यातु भवं तं पश्यतो मम १५९। अप्सुयोनौ तथा तोये यद्रेतः सेचनं कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६०। भ्रूणहत्या कृता या च रेतसां सेचनं भुवि । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम ६११। विश्वासघातकं यञ्च अज्ञात्वा मा यया कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६२। असत्यवचनं यच्च मया प्रोक्तं क्षणे क्षणे । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतोमम १६३। सतां निंदा कृता या च परहिंसा च सर्वदा । तत्पातकं क्षयंयातु भवंतं पश्यतो मम १६४। श्लेष्मा च कफकं चैव यद्वक्त्रे च मया कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६५। वनस्पतिगते सोमे यत्कृतं तरुघातनम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६६। पथि देवालये गोष्ठे मूलमंत्रं च यत्कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६७। अभक्तिर्वितता या च पितुर्मातुश्च केशव । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १६८। स्नानार्थं भोजनार्थं च गच्छन्यस्तु निवारितः । तत्पातकंक्षयंयातुभवंतंपश्यतोमम १६९। एकादश्यांसुरश्रेष्ठयन्मयाभोजनंकृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७०। अतिथिर्गृहमागच्छन्पूजितो न मया प्रभो । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७१। द्वादश्यां च दशम्यां च कृतं यच्च द्विभोजनम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७२। निवारणं कृतं यच्च पानार्थं धावती गवाम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७३। असमाप्य परित्यक्तं व्रतमारभ्य यन्मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७४। कूटसाक्ष्यं निरुक्तं यन्मित्रवात्सल्यतो मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७५। ऋतुकालाभिगमनं निजपत्न्यां कृतं न यत् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७६। असंस्कृते गृहे यच्च भोजनं विहितं मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७७। ग्रामयाचकवृत्तिश्च या मया नृहरे कृता । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७८। दण्ड्यमाने मया भूपे प्रभुत्वं यत्कृतं प्रभो । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १७९। पौराणिककथामध्ये यो विघ्नो विहितो मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८०। आदरेण मया या च परपाककथा श्रुता । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८१। अश्वत्थच्छेदनं यच्च धात्र्याश्च च्छेदनं कृतम् । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८२। दधिदुग्धघृतानां च विक्रयो यः कृतो मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८३। आशां दत्वा परेभ्यश्च कृता सा निष्फला मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८४। द्विजाश्च याचकाश्चैव कोपदृष्ट्या मयेक्षिताः । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८५। जीवनोपायदातारः कोपान्निर्भर्त्सिता मया । तत्पातकं क्षयं यातु भवंतं पश्यतो मम १८६। बहुनात्र किमुक्तेन बहुजन्मार्जितानि च । क्षयं गतानि पापानि भवंतं पश्यतो मम १८७। कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं जगत्पते १८८। इत्युक्त्वाऽसौ द्विजो भक्त्या पुलकांचितविग्रहः । पपात जैमिने विष्णोश्चारुपादांबुजद्वये १८९। श्रीभगवानुवाच- उत्तिष्ठोत्तिष्ठ ते विप्र तुष्टोऽस्मि तव भक्तितः । किंतेऽभिलषितं ब्रूहि तत्ते दास्याम्यहं ध्रुवम् १९०। भद्रतनुरुवाच- परमेश्वरगोविन्द दयालो परमाच्युत । यत्संप्रति मया प्राप्तं तत्केन भुवि लभ्यते १९१। तथाप्येकं वरं याचे मुरारे तव सन्निधौ । जन्मजन्मनिमे भक्तिस्त्वय्यस्तु सुदृढा प्रभो १९२। मया कृतमिदं स्तोत्रं यः पठेद्भक्तितो नरः । तस्याभिलषितं सर्वं प्रसन्नस्त्वं प्रदास्यसि १९३। श्रीभगवानुवाच- दत्तोऽयं ते वरः कोऽपि विप्र नास्त्यत्र संशयः । किंतु त्वया सह प्राज्ञ सख्यं कर्तुं मयेष्यते १९४। न मे सेवकयोग्यास्ते भवानहमिह द्विज । अतः सख्यं प्रविवृतं त्वया सह मयाधुना १९५। व्यास उवाच- ततो नारायणो देवो दयालुर्भक्तवत्सलः । चकार जैमिने सख्यं तेन पुण्यात्मना सह १९६। निजकण्ठगतां मालां ददौ तस्मै मुदा हरिः । सोऽपि विप्रो ददौ भक्त्या हरेस्तुलसिकास्रजम् १९७। प्रसार्य चतुरो बाहूंस्तमालिंगितवान्हरिः । स विप्रोऽपि मुदा विष्णुं तमालिंगितवान्प्रभुः १९८। इत्थं कृत्वा हरिः सख्यं तेनाग्रजन्मना सह । भक्तिग्राही दयालुः स तत्रैवांतरधीयत १९९। ततः प्रतिदिनं तत्र क्षेत्रे च पुरुषोत्तमे । आरेभे कंदुकक्रीडां हरिस्तेनाग्रजन्मना २०० 7.17.200। कदाचिद्दुर्बलं दृष्ट्वा तं विप्रं करुणामयः । उवाच वाचं विप्रर्षेमित्रवात्सल्यतो हरिः २०१। श्रीभगवानुवाच- सखे कथं दुर्बलस्त्वं हृतं केन धनं तव । हृदि का वा च ते चिन्ता सखे तद्वक्तुमर्हसि २०२। भद्रतनुरुवाच- त्वत्प्रीतये जगन्नाथ नित्यमेव मया तपः । क्रियते तेन मे गात्रं याति दुर्बलतां प्रभो २०३। श्रीभगवानुवाच- यथा त्वयि प्रसन्नोऽस्मि कस्मिंश्च न तथा सखे । कायक्लेशं पुनः कस्मात्करोषि द्विजसत्तम २०४। दुर्बलं त्वां समालोक्य हृदि मे जायते व्यथा । कायक्लेशमतः सर्वं जहीहि द्विजसत्तम २०५। निजोत्तरीयैर्निजवस्त्रभूषण्सुचारुचामीकरकुड्मलाभ्याम् । स्वहस्तराजद्वलयैश्च विप्रः स्वयं सुरेशेन च मंडितोऽसौ २०६। किरीटमानीय निजाल्ललाटात्पादाच्च पादांगदयुग्ममीशः । सुवर्णहारं निजकंठदेशात्तस्मै ददौ विप्रवराय कृष्णः २०७। तैर्भूषणैः श्रीहरिणा प्रदत्तैर्विभूषितोऽयं सुकृती द्विजन्मा । क्रीडेत्सदा कंदुककेलिवेत्ता कृष्णेन कृष्णांबुजसुंदरेण २०८। तमेकदा भूषणभूषिताड्गं तांबूलरागारुचिरोष्ठयुग्मम् । दिव्यांबरं चारुतरोत्तरीयं स्मेराननं तत्र ददर्श दांतः २०९। दांत उवाच- भद्र भद्रतनोऽद्यापि पापदृष्टिं न मुंचसि । दृष्ट्वापि भवतः कार्यं निंदितं सकलैर्जनैः २१०। शिष्यः कृतस्त्वं यस्मान्मे सर्वमेव हि भूषणम् । अहंयुश्चापि दुःशीलो निर्दयः पापतत्परः २११। गुरुकीर्तिविनाशी च पंचैते शिष्यपांसुलाः । अभक्तो बहुभाषी च तथा चंचलमानसः २१२। परोक्षगुरुनिंदाकृत्प्रोक्ताः शिष्याधमा इमे । चरित्रमुत्तमं ज्ञात्वा शिष्यः कार्यो विचक्षणैः २१३। यतो दुर्जनगा विद्या गुरूणां चापि दुःखदा । कीर्तिदास्तैश्च या विद्या निरुक्तास्तत्वदर्शिभिः २१४। ता वै दुर्जनगाः सद्यो गुरोर्घ्नंति यशस्तरुम् । पापेभ्यः पुण्यकर्माणि न रोचंते कदापि च २१५। न रोचते मक्षिकाभ्यः सुगन्धिचंदनं यथा । यथा मिष्टान्नपानेन न हि तृप्यंति गर्दभा २१६। दुर्जना न हि तृप्यंति यथा धर्मस्य चिंतया । अपकीर्तिभयाल्लक्ष्मीर्धर्मश्च सर्वकामदः २१७। कदाचिन्न भजेद्दुष्टं भजेद्वा गच्छति क्षयम् । प्रतिजन्मनि या विद्या भाग्येन लभते परा २१८। कदाचिल्लभते वापि तदा त्वं तरते विधिः २१९। भद्रतनुरुवाच- सत्यं ब्रवीषि विप्रर्षे नास्मि शास्त्रविशारदः । मया शिष्येण ते क्वापि नापकीर्तिर्भविष्यति २२०। त्वत्प्रसादाद्दिवजश्रेष्ठ सर्वाभिलषितं मम । सिद्धिं प्रतिगतं यस्मात्त्वमेको भुवि दुर्ल्लभः २२१। दांत उवाच- किं तेऽभिलषितं विप्र सिद्धिं प्रतिगतं वद । अचिरेणैव तपसां कथमुद्यापनं कृतम् २२२। भद्रतनुरुवाच- स्वल्पश्रमैरपि प्राप्तं मया संदर्शनं हरेः । यस्याज्ञया गुरो त्यक्तं मया नित्यक्रियादिकम् २२३। निजोत्तरीयं वस्त्रं च सुवर्णकलशद्वयम् । स्वहस्तवलयं चापि स्वललाटकिरीटकम् २२४। निजपादतुलाकोटिं निजमुक्तावलीं ददौ । तथा मे भगवान्विष्णुः सुप्रीतो द्विजसत्तम २२५। मया सह स कृत्वास्ते सख्यं सेवकदुःखहा । करोमि कंदुकाक्रीडां गुरो तेन सहानिशम् २२६। एतन्मे वचनं श्रुत्वा गच्छामि न हि यद्यपि । प्रतीत्या च मया प्रोक्तं तथापि तव सन्निधौ २२७। दांत उवाच- सप्तवर्षसहस्राणि भक्त्या परमया मया । आराधितोऽपि मे विष्णुर्दर्शनं न ददौ विभुः २२८। अहो विष्णुं समाराध्य पंचाहान्येव सत्तम । त्वया संदर्शनं प्राप्तं दैवतैरपि दुर्ल्लभम् २२९। धन्योऽसि त्वं कृतार्थोऽसि साक्षाद्देवस्त्वमुच्यते । यतस्त्वया सह स्वामी प्रेम्णा सख्यं चकार ह २३०। यदा मयि तव स्नेहो विद्यते द्विजसत्तम । कथं कथय मे विप्र दुर्ल्लभं विष्णुदर्शनम् २३१। व्यास उवाच- इत्युक्तो गुरुणा विप्रो विपिने निजमाश्रमम् । जगाम विस्मितो धीमान्विष्णुभक्तिपरायणः २३२। अथान्यस्मिन्दिने गत्वा कंदुकक्रीडनं कृतम् । उवाचेति जगन्नाथं दयालुं विनयान्वितः २३३। भद्रतनुरुवाच- गुरुर्हि मम देवेंद्र तव दर्शनमिच्छति । काज्ञा ते तिष्ठतो ब्रूहि दयालो कमलापते २३४। एकांतभक्तो विप्रोऽसौ तव पद्मनिभेक्षण । अतस्तस्मै सुरश्रेष्ठ दर्शनं दातुमर्हसि २३५। श्रीभगवानुवाच- अनेकजन्म विप्रेन्द्र भक्त्या परमया त्वया । पूजितोऽहमतो दत्तं दर्शनं ते मयाऽधुना २३६। कतिचिद्दिवसांतेन मामभ्यर्च्य द्विजः स च । मां द्रष्टुमिच्छति प्राज्ञस्त्वदृश्यं दैवतैरपि २३७। मम सोऽपि महाभक्तो मत्सपर्यापरायणः । मम संदर्शनं तस्मात्कदाचिद्द्विज लप्स्यति २३८। व्यास उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा स विप्रः कमलापतिम् । इत्युवाच पुनर्भक्त्या केशवं क्लेशनाशनम् २३९। भद्रतनुरुवाच- अनुग्रहोस्ति देवेश यदा मयि जगत्पते । तदा मे संमुखे देहि दर्शनं भक्तवत्सल २४०। अयाचत गुरुर्देव तव दर्शनदक्षिणाम् । अहो मे गुरवे दत्वा दर्शनं पाहि मां प्रभो २४१। श्रीभगवानुवाच- यदा नूनं त्वयोत्सृष्टा मत्संदर्शनदक्षिणा । तदा गुरुं समानीय दर्शनं मम कारय २४२। इत्याज्ञप्तस्ततस्तेन गुरोराश्रममुत्तमम् । ययौ भद्रतनुः प्रीत्या पुनः स्वगुरुरागतः २४३। तस्मिन्विप्रे समायाते दान्ते दातृवरे हरिः । आत्मानं दर्शयामास सर्वलक्षणसंयुतम् २४४। ततो हरिं समालोक्य स विप्रो हरिभक्तिकृत् । बद्धाञ्जलिस्तमस्तौषीद्धर्षबाष्पविलोचनः २४५। दांत उवाच- दयालो कमलाकांत शरणागतपालक । नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः २४६। अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं सर्वं प्राप्तं त्वद्दर्शनं मया २४७। पूर्वमालोचितं यद्यद्वचनं श्रीपते प्रभो । सिंधुकोटिगभीरस्य प्रसृतं पुरतस्तव २४८। स्तोत्रं तन्नास्ति संसारे वागीशस्य जगत्पतेः । येन स्तोत्रेण ते प्रीतिं जनयिष्यामि चेतसि २४९। रक्षरक्ष प्रभो रक्ष मां प्रसीद जगत्पते । त्वद्दासदासदासानां दासत्वेनापि मां वृणु । व्यास उवाच- ततः प्रहस्य देवेशो भक्तिग्राही दयामयः । करारविंदं तन्मूर्ध्नि दत्वा प्राहेति जैमिने २५० 7.17.250। श्रीभगवानुवाच- मद्भक्तोऽसि द्विजश्रेष्ठ प्राप्तं मद्दर्शनं त्वया । मत्प्रसादेन भद्रं ते सर्वमेव भविष्यति २५१। व्यास उवाच- तमालिङ्ग्य ततो दांतं प्रेम्णा भद्रतनुं च तम् । तत्रैवांतर्दधे विप्र सहसा परमेश्वर २५२। तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्ल्लभे पुरुषोत्तमे । क्रियायोगैर्हरिन्दृष्ट्वा दांतो धाम परं ययौ २५३। सोऽपि भद्रतनुर्विप्रो हरिभक्तिपरायणः । आयुषोंते ययौ मोक्षं देवानामपि दुर्ल्लभम् २५४। एकाहमपि यो भक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् । बहुजन्मकृतं पापं प्रीतिः संवर्द्धते हरौ २५५। अद्यापि त्रिदशाः सर्वे ब्रह्माद्या अपि जैमिने । प्रभावं न हि जानंति हरिभक्तस्य भूतले २५६। कर्मभूमिरियं विप्र स्वर्गादपि च दुर्ल्लभा । यत्र विष्णुं समभ्यर्च्य मर्त्याः स्युः सुरवंदिताः २५७। शक्राद्यास्त्रिदशाः सर्वे सुपुण्यक्षयभीरवः । अन्योन्यमपि जल्पंतोऽनिशं च द्विजसत्तम २५८। भूय एव गमिष्यामः कर्मभूमिं कदा वयम् । कदा तत्र करिष्यामः पूजां श्रीकमलापतेः २५९। अतिधन्या इमे लोका अस्मत्तोऽपि महत्तराः । दुर्ल्लभे भारते वर्षे पूजयंति हरिं प्रभुम् २६०। अहो भारतवर्षस्य कः शक्तो गुणभाषणे । यत्राराध्य हरिं पूर्वं वयं देवत्वमागताः २६१। इत्थं देवगणाः सर्वे वासवाद्या द्विजोत्तम । नित्यं भारतभूभागं प्रशंसंति शुभप्रदम् २६२। तत्र जन्म समासाद्य येन नाराधितो हरिः । तत्तुल्यः कोऽपि संसारे कोऽपि दृष्टः श्रुतो न च २६३। सत्यं सत्यं पुनरपि गद्यते सत्यमेव तत् । विश्वात्मानं सकृदपि मानवा येऽर्चयंति च २६४। अप्यश्रांतं द्विज सुदृढया कर्मभूमौ च भक्त्या । मुक्ताः पापैः सुकररचितैर्यांति कैवल्यमाशु २६५। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे पुरुषोत्तमक्षेत्रे भद्रतनुवरप्रदानंनाम सप्तदशोऽध्यायः १७ ।

jaiminiruvāca- punareva guro brūhi māhātmyaṃ kamalāpateḥ | hareḥ kathāmṛtaṃ pītvā tṛptirvai kasya jāyate 1| śrīvyāsa uvāca- tvattulyaḥ ko'pi saṃsāre sukṛtī na hi vidyate | yataḥ keśavamāhātmyaṃ śrotumicchasi bhaktitaḥ 2| nārāyaṇakathā ramyā punātyevaṃ jagattrayam | śrotāraṃ pṛcchakaṃ caiva vaktāraṃ ca dvijottama 3| śṛṇu lakṣmīpatervatsa māhātmyaṃ pāpanāśanam | kathayāmi samāsena caturvargaphalapradam 4| bhaktyā paramayā viṣṇumekāhamapi yo'rcayet | janmakoṭikṛtaṃ pāpaṃ sadyastasya hareddhariḥ 5| puṇyātmā sa kathaṃ martyo yena nārādhito hariḥ | sa kathaṃ pātakī yasya bhaktirnārāyaṇe prabhau 6| asti sarvapuraśreṣṭhaṃ puruṣottamasaṃjñakam | puraṃ sarvaguṇairyuktaṃ sarvadeva gaṇāśrayam 7| sarveṣāmeva tīrthānāṃ variṣṭhaṃ tannigadyate | yatastasminpure ramye sākṣādvasati keśavaḥ 8| tatra bhadratanurnāma pūrvameko'bhavaddvijaḥ | sundaraḥ priyavādī ca pavitrakulasaṃbhavaḥ 9| saṃprāptayauvano vipraḥ suṃdaraḥ kāmamohitaḥ | paralokabhayaṃ tyaktvā vārastrīnirato'bhavat 10| na vedādhyayanaṃ cakre purāṇāni ca sarvaśaḥ | tatyājottamasaṃjñāṃ ca pākhaṃḍajanasaṅgamāt 11| ayājyadānagrāhī ca paradravyāpahārakaḥ | abhavaddharmanindī ca sa vipraḥ pāpatatparaḥ 12| tatyāja brāhmaṇācāraṃ tathaiva satyabhāvanam | gurūṇāmatithīnāṃ ca pūjanaṃ brāhmaṇādhamaḥ 13| yadyatpāpataraṃ karma tattadeva vidhīyate | na ca puṇyatamaṃ karma kadācittena jaimine 14| ekadā kṛtapāpo'sau lokalajjābhayānvitaḥ | śrāddhaṃ cakāra vipro vai śrāddhabhaktivivarjitaḥ 15| vāranārīmiti prāha gataḥ sa niśi tadgṛham | brāhmaṇa uvāca- etadviśālajaghane pitṛśrāddhadinaṃ mama 16| āyātastvadguṇairbaddhastathāpi nilayaṃ tava | paśya rātrimimāṃ kāṃte sarvalokabhayāvahām 17| sravadaṃbudasaṃghātaṃ parivyāptaṃ nabhaḥsthalāt | navāṃbuluptamārgāyāṃ tvadguṇākṛṣṭamānasaḥ 18| asyāmapi vibhāvaryāṃ tavāhaṃ gṛhamāgataḥ | meghavidyutpratīpena kāmenārthopadeśinā 19| tvadguṇādhyānaviśvāsa āgato'haṃ niśi priye | tvāmadṛṣṭvā kṣaṇamapi prītirme nahi jāyate 20| api duḥkhena he tanvi tvāṃ draṣṭumahamāgataḥ | tīrthatoyābhiṣekena kāṃte kiṃ me prayojanam 21| tvatprematīrthatoyena siktaḥ prāpto'smyahaṃ divi | paratra sukhadāṃ sevāmārādhya mama kiṃ phalam 22| jīvataiva mayā svargaḥ prāpyate tvatprasādataḥ | apakīrtibhayātkāṃte śrāddhakarmakṛtaṃ gṛhe 23| asmiñchrāddhe mama śraddhā svalpāpi na hi gamyate | tvaṃ me japastapastvaṃ me tvaṃ me nītiśca sundari 24| tvāmekāmeva saṃsāre sarvabhāvena sundari | prapanno'si sadā'haṃ te ājñāpaya karomi kim 25| sumadhyamovāca- tvayā putreṇa tātastu putrahīna ivābhavat | pitṛśrāddhadine'pi tvaṃ maithunaṃ karttumicchasi 26| durmate maithunaṃ yastu kurute pitṛvāsare | retobhojina eva syuḥ pitarastasya so'pi ca 27| kurute maithunaṃ mūḍho mohātpitṛdine yadi | tacchrāddhaṃ rākṣasagrāhyaṃ bhavennāstyatra saṃśayaḥ 28| mayyaddhā gaditaṃ yatte yathā snehena mānasam | tathā yadi bhavedviṣṇau tadā prāpnoti kiṃ nahi 29| yamadaṃḍāṃtarasthāyi jīvitaṃ ca śarīriṇām | tathāpi pātakaṃ mūḍha kuruṣe nirbhayaḥ sadā 30| jalabudbudavanmūḍhaḥ kṣaṇavidhvaṃsi jīvitam | kimarthaṃ śāśvatadhiyā kuruṣecchuritaṃ sadā 31| lalāṭe likhitaṃ yasya mṛtyurityakṣaradvayam | sa kathaṃ kurute pāpaṃ samastakleśadāyakam 32| aho māyā mahāviṣṇorekā balavatī kṣitau | yataḥ pāpaṃ prakurvāṇaḥ satataṃ harṣito dvija 33| sthānaṃ pāpāya me dehi nijadehe durāśraye | dahatyāśramamedho hi vītihotra iva jvalan 34| vyāsa uvāca- daivapreritapāpācca tayetyuktaṃ suveśyayā | manasā ciṃtayāmāsa brāhmaṇaḥ kṛtapātakaḥ 35| dhigdhiṅmāṃ ca mahāpāpaṃ mūḍhaṃ pātakināṃ varam | veśyāyā eva tajjñānaṃ tanme nāsti durātmanaḥ 36| brāhmaṇasya kule śuddhe janma saṃprāpya vai mayā | ātmaghātakaraṃ pāpaṃ nityameva kṛtaṃ mahat 37| jāto yadā dhruvo mṛtyurmṛte svāmī yadā yamaḥ | avivekatayā pāpaṃ kathaṃ tarhi karomyaham 38| japastapastathā homo vedādhyayanameva ca | viprācāro'titheḥ pūjā gurubhaktirdvijārcanam 39| pitṛyajñādikaṃ karma pūjā ca kamalāpateḥ | mayā na cakre kasmādvai bhaviṣyatyuttamā gatiḥ 40| mārkaṃḍeyaṃ mahātmānaṃ sarvadharmavidāṃ varam | tuṣṭāva sa dvijo vācā praṇamya bhuvi daṇḍavat 41| brāhmaṇa uvāca- namastubhyaṃ dvijaśreṣṭha dīrghajīvanamo'stute | nārāyaṇasvarūpāya namastubhyaṃ mahātmane 42| namo mṛkaṇḍaputrāya sarvalokahitaiṣiṇe | jñānārṇavāya vai tubhyaṃ nirvikārāya vai namaḥ 43| stutasteneti vipreṇa mārkaṃḍeyo mahātapāḥ | uvāca paramaprītaḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ 44| mārkaṃḍeya uvāca-| tava bhaktyā'tituṣṭo'smi mahābhāga varaṃ vṛṇu | tavābhilaṣitaṃ sadyaḥ sādhayiṣyāmi nānyathā 45| brāhmaṇa uvāca- ahaṃ pāpātmanāṃ śreṣṭho dvijācāravivarjitaḥ | parahiṃsānvito nityaṃ parastrīnirataḥ sadā 46| mayā mūḍhena viprendra sadā pāpaṃ kṛtaṃ mahat | nāmutrāpi kṛtaṃ puṇyaṃ kadācidapi sādaram 47| saṃsārasāgare ghore duḥkhade'tyaṃta bhairave | kathaṃ bhavati nistāro mahāpātakino mama 48| mārkaṃḍeya uvāca- kṛtapāpo'pi viprendra tvaṃ hi puṇyātmanāṃ varaḥ | yato buddhiriyaṃ jātā tvayi saṃsāradurllabhā 49| puṇyātmanāṃ puṇyadṛṣṭirvardhate prativāsaram | pāpātmanāṃ pāpadṛṣṭirvarddhate tu dinedine 50 7.17.50| pāpatmanāpi bhavatā pāpadṛṣṭirnivāryate | atastubhyaṃ jagannāthaḥ prasanna iva lakṣyate 51| pāpaṃ kṛtvāpi yo martyaḥ pāpādbhūyo nivartate | tamuttaraṃ naraṃ prāhuḥ pūrvajanmārcitācyutam 52| nijabhaktaṃ mahāviṣṇurdṛṣṭvā pāparataṃ prabhuḥ | dadāti vipulāṃ buddhiṃ yathā bhavati sadgatiḥ 53| atastvaṃ brāhmaṇaśreṣṭha pratijanmācyutārcakaḥ | acireṇaiva bhadraṃ te bhaviṣyati na saṃśayaḥ 54| yadyatpṛṣṭaṃ tvayā vipra mattaḥ śroṣyasi taṃ nahi | yato nityakriyākālo mama saṃprati vartate 55| dāṃtonāma dvijaḥ kaścidasti sarvārthatatvavit | kathayiṣyati tatsarvaṃ sa ca tasyāśramaṃ vraja 56| tenopadiṣṭo'sau vipro mārkaṃḍeyena dhīmatā | dāṃtāśramaṃ yayau kṣipraṃ pavitramatisundaram 57| aśvatthaiścaṃpakaiścaiva bakulaiḥ priyakaistathā | anyaiśca puṣpitairvṛkṣaiḥ śobhitaṃ sumanoharam 58| praphullakusumāmodaṃ parivyāptadigaṃtaram | guñjadbhramarasaṃghātaṃ phalaśabdātiśabditam 59| mandaṃmandaṃ vahadvāyuśītalaṃ caiva vāri ca | śataśvāpadasaṃkīrṇaṃ śiṣyopaśiṣyasaṃkulam 60| tasyāśramaṃ tato vipraḥ praviśyātimanoharam | dadarśa dāṃtaṃ tatvajñaṃ sarvaśiṣyagaṇairvṛtam 61| stutvā taṃ brāhmaṇaśreṣṭha dāṃtaṃ nārāyaṇātmakam | vavaṃde caraṇau tasya śirasā sa dvijottamaḥ 62| dāṃta uvāca- kastvaṃ bhadra samāyātaḥ kimastyatra prayojanam | brūhi tattvaṃ tu māṃ stauṣi hetunā kena sāṃpratam 63| bhadratanuruvāca-| brāhmaṇo'haṃ mahābhāga brāhmaṇācāravarjitaḥ | nāmnā bhadratanuḥ khyāto vihitākhilapātakaḥ 64| saṃsārapāpavicchedaḥ kathaṃ me pāpino bhavet | etanme kathaya brahmanyatastvaṃ sarvatatvavit 65| dāṃta uvāca- śṛṇu vipra paraṃ guhyaṃ tavasnehānmayocyate | yena saṃsārapāśasya vicchedo bhavate nṛṇām 66| tyaja pākhaṃḍasaṃsargaṃ saṃgaṃ bhaja satāṃ sadā | kāmaṃ krodhaṃ ca mohaṃ ca lobhaṃ ca darpamatsarau 67| asatyaṃ parahisāṃ ca tyaja yatnādapi dvija | smarannāmāni satataṃ mahāviṣṇormahātmanaḥ 68| saṃmārjanaṃ dvijaśreṣṭha tathopalepanaṃ punaḥ | mārgaśobhāṃ ca dīpaṃ ca keśavāyatane kuru 69| kuru brāhmaṇasevāṃ ca jñātisevāṃ ca sarvadā | kurvanna toyadānaṃ ca nityaṃ paṃcamahādhvarān 70| kathāṃ śṛṇu harermaṃtraṃ japa tvaṃ dvādaśākṣaram | karmāṇyetāni savāṇi kurvatastava sattama 71| bhaviṣyatyuttamaṃ jñānaṃ jñānānmokṣamavāpsyasi 72| brāhmaṇa uvāca- yānyetāni tvayā brahmanproktāni śubhadāni vai | teṣāṃ vivaraṇaṃ brūhi kiṃ moho daṃbhamatsarau 73| kimasatyaṃ ca kā hiṃsā dayāśāṃtirdamaśca kaḥ | samadṛṣṭiśca kā proktā kā pūjā kamalāpateḥ 74| ahorātraśca kaḥ proktaḥ kiṃ viṣṇusmaraṇaṃ tathā | ke vā paṃcamahāyajñāḥ ko maṃtro dvādaśākṣaraḥ 75| eṣāṃ vivaraṇaṃ sarvaṃ brūhi brāhmaṇasattama | tathā tava prasādena prāpnomi paramaṃ padam 76| dāṃta uvāca-| ye vedasaṃmataṃ kāryaṃ tyaktvānyatkarma kurvate | nijācāravihīnā ye pākhaṃḍāste prakīrtitāḥ 77| nijācāragrāhiṇo ye kurvate vedasaṃmatam | pāpābhilāṣarahitāḥ sajjanāste prakīrtitāḥ 78| yo'bhilāṣaḥ sadā strīṣu vibhavopārjanādiṣu | varttate brāhmaṇaśreṣṭha sa kāma iti kathyate 79| samākarṇyātmano nindāṃ yastāpo hṛdi jāyate | sa krodha iti vijñeyaḥ sarvadharmāvaghātakaḥ 80| paravittādikaṃ dṛṣṭvā netuṃ yo hṛdi jāyate | abhilāṣo dvijaśreṣṭha sa lobha iti kīrtitaḥ 81| mama mātā mama pitā mameyaṃ gṛhiṇī gṛham | etadanyanmamatvaṃ hi sa moha iti kīrtitaḥ 82| ahaṃ mahātmā dhanavānna tulyaḥ ko'pi bhūtale | idaṃ yajjāyate citte madaḥ proktaḥ sa kovidaiḥ 83| niṃdaṃti māṃ sadā lokā dhigastu mama jīvanam | ityātmānaṃ vadedyastu dhikkāraḥ sa ca matsaraḥ 84| yathārthakathanaṃ yacca sarvalokasukhapradam | tatsatyamiti vijñeyamasatyaṃ tadviparyayam 85| aiśvaryaṃ dāraputrādyā yāntyamuṣyakadā kṣayam | iti yā jāyate citte sā hiṃsā parikīrtitā 86| yatnādapi parakleśaṃ hartuṃ yaddhṛdi jāyate | icchābhūmirdvijaśreṣṭha sā dayā parikīrtitā 87| yā tuṣṭirjāyate citte śāntiḥ sā gadyate budhaiḥ | kutsitātkarmaṇo'nyatra yaccittāvinivāraṇam 88| saṃkīrtito damaḥ prājñaiḥ saṃmatastatvadarśibhiḥ | duḥkhe sukhe ca viprendra yā tuṣṭirvartase sadā 89| tathā śatrau ca mitre ca samadṛṣṭirhi sā smṛtā | naivedyagaṃdhapuṣpādyaiḥ śraddhayā puruṣo hareḥ 90| yo'rcanaṃ kurute vipra sā pūjā parikīrtitā | madhyāhne caiva rātrau ca laṃghanaṃ yadvidhīyate 91| tadvijñeyamahorātraṃ pūrvāparadināśanam | ātmanaḥ keśavasyāpi dvayorapi ca sattama 92| yadekīkaraṇaṃ tacca viṣṇusmaraṇamucyate | brahmayajño nṛyajñaśca devayajñaśca sattama 93| pitṛyajño bhūtayajñaḥ paṃcayajñāḥ prakīrtitāḥ | namo bhagavate vāsudevāyoṅkārapūrvakam 94| mahāmaṃtramimaṃ prāhustatvajñā dvādaśākṣaram | iti te kathitaṃ sarvaṃ pṛṣṭaṃ brāhmaṇasattama 95| yajjñātvā mānavāḥ sarve labhaṃte jñānamuttamam | tataḥ pratidinaṃ vipra nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam 96| paṭhitvā kamalābharturdurllabhaṃ mokṣamāpsyasi | bhadratanuruvāca- brūhi lakṣmīpaterviṣṇornāmnāmaṣṭottaraṃ śatam 97| dāṃta uvāca- śṛṇu vipra pravakṣyāmi nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam | sahasranāma cākṛṣya sāraṃ viṣṇoḥ parātmanaḥ 98| aṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ mahāpātakanāśanam | paṭhitavyaṃ yathā dhyātvā śṛṇu dhyānaṃ mayocyate 99| atasīkusumākāraṃ praphullakamalekṣaṇam | gavāṃcaraṇadhūlībhirbhūṣitākhilavigraham 100 7.17.100| gopucchavālapāśena maṃḍitottamamastakam | vaṃśīdhvaniparinyastarucirauṣṭhapuṭaṃ prabhum 101| gogoṣṭhavāsibhiḥ snigdhaiḥ śiśubhiḥ parivāritam | pītāṃbaraṃ smaramukhaṃ dhyāyetkṛṣṇāsyamuttamam 102| oṃnamo'sya kṛṣṇāṣṭottaraśatanāmnāṃ vedavyāsaṛṣiranuṣṭupchaṃdaḥ | śrīkṛṣṇo devatā śrīkṛṣṇaprītyarthe jape viniyogaḥ 103| namaḥ kṛṣṇaḥ keśavaśca keśiśatruḥ sanātanaḥ | kaṃsārirdhenukāriśca śiśupālaripuḥ prabhuḥ 104| devakīnandanaḥ śauriḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ | dāmodaro jagannātho jagatkartā jaganmayaḥ 105| nārāyaṇo balidhvaṃsī vāmano'ditinandanaḥ | viṣṇuryadukulaśreṣṭho vāsudevo vasupradaḥ 106| anaṃtaḥ kaiṭabhāriśca mallajinnarakāṃtakaḥ | acyutaḥ śrīdharaḥ śrīmāñchrīpatiḥ puruṣottamaḥ 107| govindo vanamālī ca hṛṣīkeśo'khilārtihā | nṛsiṃho daityaśatruśca matsyadevo jaganmayaḥ 108| bhūmidhārī mahākūrmo varāhaḥ pṛthivīpatiḥ | vaikuṇṭhaḥ pītavāsāśca cakrapāṇirgadādharaḥ 109| śaṃkhabhṛtpadmapāṇiśca nandakī garuḍadhvajaḥ | caturbhujo mahāsatvo mahābuddhirmahābhujaḥ 110| mahotsavo mahātejā mahābāhupriyaḥ prabhuḥ | viṣvaksenaśca śārṅgī ca padmanābho janārdanaḥ 111| tulasī vallabho'pāraḥ pareśaḥ parameśvaraḥ | paramakleśahārī ca paratra sukhadaḥ paraḥ 112| hṛdayasthoṃ'barastho yo mohado mohanāśanaḥ | samastapātakadhvaṃsī mahābalabalāṃtakaḥ 113| rukmiṇīramaṇo rukmipratijñākhaṇḍano mahān | dāmabaddhaḥ kleśahārī govarddhanadharo hariḥ 114| pūtanārirmuṣṭikāriryamalārjunabhañjanaḥ | upendro viśvamūrtiśca vyomapādaḥ sanātanaḥ 115| paramātmā parabrahma praṇatārtivināśanaḥ | trivikramo mahāmāyo yogavidviṣṭaraśravāḥ 116| śrīnidhiḥ śrīnivāsaśca yajñabhoktā sukhapradaḥ | yajñeśvaro rāvaṇāriḥ pralaṃbaghno'kṣayo'vyayaḥ 117| sahasranāmnāṃ caitatte nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam | viṣṇuprītikaraṃ sarvaṃ sarvapāpavināśanam 118| duḥsvapnanāśanaṃ caiva grahapīḍāvināśanam | sarvarogakṣayakaraṃ paramaiśvaryadaṃ tathā 119| sarvopadravavidhvaṃsi sarvakarmaphalapradam | mayā proktaṃ dvijaśreṣṭha vaiṣṇavaprītihetave 120| trisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhennityaṃ bhaktitaḥ purato hareḥ | śatamaṣṭottaraśataṃ nāmnāṃ tuṣṭaḥ sadā hariḥ 121| śrāddhe ca yaḥpaṭhedetadbhaktimānvaiṣṇavo janaḥ | saṃtuṣṭāḥ pitarastasya prayāṃti paramaṃ padam 122| yajñakāle paṭhedyastu devatārādhane tathā | dānakāle ca yātrāyāṃ sa vai tatphalamāpnuyāt 123| aputro labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam | vidyārthī labhate vidyāṃ stavasyāsya prakīrtanāt 124| ye paṭhaṃti harerbhaktyā nāmnāmaṣṭottaraṃ śatam | nāśubhaṃ vidyate teṣāṃ kadācidapi bhūtale 125| dāṃta uvāca- gaccha brāhmaṇa bhadraṃ te proktena vidhinā mayā | samārādhya hariṃ bhaktyā paramaṃ kṣemamāpsyasi 126| evaṃ prabodhitastena dāṃtena paramārthinā | tasminkṣetravare puṇye haripūjāparo'bhavat 127| nityaṃ tu bhaktyā vipro'sau paṃcāhāni ca jaimine | dāṃtaproktena vidhinā cakāra haripūjanam 128| jñātvā bhaktiṃ haristasya sudṛḍhāṃ karuṇāmayaḥ | āvirbabhūva sahasā koṭisūryaivāṃśumān 129| taṃ dṛṣṭvā jagatāmīśaṃ kamalāpriyamacyutam | vavaṃde śirasā viprastatpādakamaladvaye 130| athāsau brāhmaṇaśreṣṭho harṣanirbharamānasaḥ | kṛtāñjalirjagannāthamastauṣītkamalāpatim 131| dṛṣṭiṃ hare duritagāmapi me kṛpālāṃ bhaktiṃ nijāṃ prati vibho śubhadāmanaiṣīḥ | tasmādahaṃ vihitavistarapātako'pi grāmyastvayākāri pumānivādya 132| ruṣṭe tvayi tridaśavaṃditapādayugme dṛṣṭiḥ prayāti duritaṃ khalu mānavasya | tuṣṭe ca yāti sukṛtaṃ prati saiva dṛṣṭirjñātaṃ mayaiva parameśvara kevalaṃ ca 133| tvāṃ vacmi nātha bhavataḥ smaraṇaṃ prabhāvaṃ yasmādvrajāmi nikhilārjitapātako'pi | sthānaṃ jagāma paramaṃ tridaśaikalabhyamāruhya śuddhakanakacchuritaṃ vimānam 134| tvatpādapadmasalilasya sadāguṇāḍhyo vyādhaḥ sa vetti kanikaḥ kṛtasarvapāpaḥ | tvadveśmamārjanaphalaṃ jagadekanātha yajñadhvajaḥ kṣitipatiḥ suravaṃditaśca 135| veśmopalepanaphalaṃ bhavato murāre sṛṣṭisthitipralayakāraṇa īśvarasya | jānāti pannaga ripudhvaja yajñamālī bhrātā ca tasya kṛtapāpabhayaḥ sumālī 136| hariṃ pradakṣiṇīkṛtya bhavaṃtaṃ yatphalaṃ bhavet | dharma eva sa jānāti nānyaḥ kaścijjagattraye 137| tava cittaṃ dayāṃ nātha gadituṃ bhuvi kaḥ kṣamaḥ | tvāṃ viddhvāpi śarairvyādho jagāma paramaṃ padam 138| niṃditvāpi jagannātha bhavaṃtaṃ tridaśeśvaram | śiśupālo yayau mokṣaṃ tava bhaktasya kā kathā 139| brahmarūpeṇa yenāsau tvayā sṛṣṭamidaṃ jagat | tvayi tasminmahāviṣṇo ramatāṃ mama mānasam 140| sarvo viṣṇo tvayānena kriyate jagataḥ kṣayaḥ | rudra rūpeṇa saṃsāre tasmai tubhyaṃ namo'stu me 141| yasmādalpatamaṃ nāsti yasmānnāsti mahattamam | yena vyāptaṃ jagatsarvaṃ tvayā tasmai namo'stu te 142| netrābhyāṃ yasyadevasya sūryo'jani divākaraḥ | mukhādagniśca jāyeta tava tasmai namo'stu te 143| yasya śrotrādvāyavo'pi jātāḥ prāṇāśca keśava | tava tasmai suraśreṣṭha namo'stu mama sarvadā 144| lakṣmīryasya sadā kroḍe śyāmāṅgasya sunirvṛtā | saudāminīva meghasya tava tasmai namo'stu te 145| gaṃtuṃ mahimnāṃ sīmānaṃ brahmādyā api nirjarāḥ | na śaknuvaṃti vai yasya tava tasmai namo'stu te 146| dharmāṇāṃ sthāpanārthāya vināśāya ca pāpinām | yugeyuge yaḥ prabhavettasmai tubhyaṃ namo'stu me 147| māyayā mohitaṃ yena jagadetanmahātmanā | kṣiṇoti māyayā śaṃbhuryastasmai te namo'stu me 148| bhaktimātreṇa yastuṣṭo na dhanairna stavaistathā | na dānairna tapobhiśca tasmai tubhyaṃ namo'stu me 149| gavāṃ ca brāhmaṇānāṃ ca sādhūnāṃ ca hitaṃ tathā | kṛpāṃ ca kurute yastu tasmai tubhyaṃ namo'stu me 150 7.17.150| anāthānāṃ ca baṃdhūnāṃ yogināṃ duḥkhināṃ tathā | duḥkhaṃ harati yo devastasmai tubhyaṃ namo'stu me 151| manuṣyeṣu ca deveṣu gajeṣu sakaleṣu ca | vartate yaḥ samatvena tasmai tubhyaṃ namo'stu me 152| yasmiṃstuṣṭe parvato'pi sadya eva tṛṇāyate | śailīyate tṛṇaṃ ruṣṭe tasmai tubhyaṃ namo'stu me 153| puṇyānāṃ ca yathā puṇye nije putre yathā pituḥ | yathā patyau satīnāṃ ca tathā tvayi mamāstu vai 154| yūnāṃ cittaṃ yathā strīṣu lubdhānāṃ ca yathā dhane | kṣudhitānāṃ yathā cānne tathā tvayi mamāstu vai 155| gharmārtānāṃ yathā candre śītārtānāṃ ravāviti | tṛṣārtānāṃ yathā toye tathā tvayi mamāstu vai 156| yanmayā buddhihīnena gurustrīgamanaṃ kṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 157| avadhyānāṃ vadho yastu māyāmohavatā kṛtaḥ | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃpaśyato mama 158| apeyapānaṃ ca mayā vihitaṃ parameśvara | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃ taṃ paśyato mama 159| apsuyonau tathā toye yadretaḥ secanaṃ kṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 160| bhrūṇahatyā kṛtā yā ca retasāṃ secanaṃ bhuvi | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 611| viśvāsaghātakaṃ yañca ajñātvā mā yayā kṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 162| asatyavacanaṃ yacca mayā proktaṃ kṣaṇe kṣaṇe | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyatomama 163| satāṃ niṃdā kṛtā yā ca parahiṃsā ca sarvadā | tatpātakaṃ kṣayaṃyātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 164| śleṣmā ca kaphakaṃ caiva yadvaktre ca mayā kṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 165| vanaspatigate some yatkṛtaṃ tarughātanam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 166| pathi devālaye goṣṭhe mūlamaṃtraṃ ca yatkṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 167| abhaktirvitatā yā ca piturmātuśca keśava | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 168| snānārthaṃ bhojanārthaṃ ca gacchanyastu nivāritaḥ | tatpātakaṃkṣayaṃyātubhavaṃtaṃpaśyatomama 169| ekādaśyāṃsuraśreṣṭhayanmayābhojanaṃkṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 170| atithirgṛhamāgacchanpūjito na mayā prabho | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 171| dvādaśyāṃ ca daśamyāṃ ca kṛtaṃ yacca dvibhojanam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 172| nivāraṇaṃ kṛtaṃ yacca pānārthaṃ dhāvatī gavām | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 173| asamāpya parityaktaṃ vratamārabhya yanmayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 174| kūṭasākṣyaṃ niruktaṃ yanmitravātsalyato mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 175| ṛtukālābhigamanaṃ nijapatnyāṃ kṛtaṃ na yat | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 176| asaṃskṛte gṛhe yacca bhojanaṃ vihitaṃ mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 177| grāmayācakavṛttiśca yā mayā nṛhare kṛtā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 178| daṇḍyamāne mayā bhūpe prabhutvaṃ yatkṛtaṃ prabho | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 179| paurāṇikakathāmadhye yo vighno vihito mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 180| ādareṇa mayā yā ca parapākakathā śrutā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 181| aśvatthacchedanaṃ yacca dhātryāśca cchedanaṃ kṛtam | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 182| dadhidugdhaghṛtānāṃ ca vikrayo yaḥ kṛto mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 183| āśāṃ datvā parebhyaśca kṛtā sā niṣphalā mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 184| dvijāśca yācakāścaiva kopadṛṣṭyā mayekṣitāḥ | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 185| jīvanopāyadātāraḥ kopānnirbhartsitā mayā | tatpātakaṃ kṣayaṃ yātu bhavaṃtaṃ paśyato mama 186| bahunātra kimuktena bahujanmārjitāni ca | kṣayaṃ gatāni pāpāni bhavaṃtaṃ paśyato mama 187| kṛtārtho'smi kṛtārtho'smi kṛtārtho'smi na saṃśayaḥ | namastubhyaṃ namastubhyaṃ namastubhyaṃ jagatpate 188| ityuktvā'sau dvijo bhaktyā pulakāṃcitavigrahaḥ | papāta jaimine viṣṇoścārupādāṃbujadvaye 189| śrībhagavānuvāca- uttiṣṭhottiṣṭha te vipra tuṣṭo'smi tava bhaktitaḥ | kiṃte'bhilaṣitaṃ brūhi tatte dāsyāmyahaṃ dhruvam 190| bhadratanuruvāca- parameśvaragovinda dayālo paramācyuta | yatsaṃprati mayā prāptaṃ tatkena bhuvi labhyate 191| tathāpyekaṃ varaṃ yāce murāre tava sannidhau | janmajanmanime bhaktistvayyastu sudṛḍhā prabho 192| mayā kṛtamidaṃ stotraṃ yaḥ paṭhedbhaktito naraḥ | tasyābhilaṣitaṃ sarvaṃ prasannastvaṃ pradāsyasi 193| śrībhagavānuvāca- datto'yaṃ te varaḥ ko'pi vipra nāstyatra saṃśayaḥ | kiṃtu tvayā saha prājña sakhyaṃ kartuṃ mayeṣyate 194| na me sevakayogyāste bhavānahamiha dvija | ataḥ sakhyaṃ pravivṛtaṃ tvayā saha mayādhunā 195| vyāsa uvāca- tato nārāyaṇo devo dayālurbhaktavatsalaḥ | cakāra jaimine sakhyaṃ tena puṇyātmanā saha 196| nijakaṇṭhagatāṃ mālāṃ dadau tasmai mudā hariḥ | so'pi vipro dadau bhaktyā harestulasikāsrajam 197| prasārya caturo bāhūṃstamāliṃgitavānhariḥ | sa vipro'pi mudā viṣṇuṃ tamāliṃgitavānprabhuḥ 198| itthaṃ kṛtvā hariḥ sakhyaṃ tenāgrajanmanā saha | bhaktigrāhī dayāluḥ sa tatraivāṃtaradhīyata 199| tataḥ pratidinaṃ tatra kṣetre ca puruṣottame | ārebhe kaṃdukakrīḍāṃ haristenāgrajanmanā 200 7.17.200| kadāciddurbalaṃ dṛṣṭvā taṃ vipraṃ karuṇāmayaḥ | uvāca vācaṃ viprarṣemitravātsalyato hariḥ 201| śrībhagavānuvāca- sakhe kathaṃ durbalastvaṃ hṛtaṃ kena dhanaṃ tava | hṛdi kā vā ca te cintā sakhe tadvaktumarhasi 202| bhadratanuruvāca- tvatprītaye jagannātha nityameva mayā tapaḥ | kriyate tena me gātraṃ yāti durbalatāṃ prabho 203| śrībhagavānuvāca- yathā tvayi prasanno'smi kasmiṃśca na tathā sakhe | kāyakleśaṃ punaḥ kasmātkaroṣi dvijasattama 204| durbalaṃ tvāṃ samālokya hṛdi me jāyate vyathā | kāyakleśamataḥ sarvaṃ jahīhi dvijasattama 205| nijottarīyairnijavastrabhūṣaṇsucārucāmīkarakuḍmalābhyām | svahastarājadvalayaiśca vipraḥ svayaṃ sureśena ca maṃḍito'sau 206| kirīṭamānīya nijāllalāṭātpādācca pādāṃgadayugmamīśaḥ | suvarṇahāraṃ nijakaṃṭhadeśāttasmai dadau vipravarāya kṛṣṇaḥ 207| tairbhūṣaṇaiḥ śrīhariṇā pradattairvibhūṣito'yaṃ sukṛtī dvijanmā | krīḍetsadā kaṃdukakelivettā kṛṣṇena kṛṣṇāṃbujasuṃdareṇa 208| tamekadā bhūṣaṇabhūṣitāḍgaṃ tāṃbūlarāgāruciroṣṭhayugmam | divyāṃbaraṃ cārutarottarīyaṃ smerānanaṃ tatra dadarśa dāṃtaḥ 209| dāṃta uvāca- bhadra bhadratano'dyāpi pāpadṛṣṭiṃ na muṃcasi | dṛṣṭvāpi bhavataḥ kāryaṃ niṃditaṃ sakalairjanaiḥ 210| śiṣyaḥ kṛtastvaṃ yasmānme sarvameva hi bhūṣaṇam | ahaṃyuścāpi duḥśīlo nirdayaḥ pāpatatparaḥ 211| gurukīrtivināśī ca paṃcaite śiṣyapāṃsulāḥ | abhakto bahubhāṣī ca tathā caṃcalamānasaḥ 212| parokṣaguruniṃdākṛtproktāḥ śiṣyādhamā ime | caritramuttamaṃ jñātvā śiṣyaḥ kāryo vicakṣaṇaiḥ 213| yato durjanagā vidyā gurūṇāṃ cāpi duḥkhadā | kīrtidāstaiśca yā vidyā niruktāstatvadarśibhiḥ 214| tā vai durjanagāḥ sadyo gurorghnaṃti yaśastarum | pāpebhyaḥ puṇyakarmāṇi na rocaṃte kadāpi ca 215| na rocate makṣikābhyaḥ sugandhicaṃdanaṃ yathā | yathā miṣṭānnapānena na hi tṛpyaṃti gardabhā 216| durjanā na hi tṛpyaṃti yathā dharmasya ciṃtayā | apakīrtibhayāllakṣmīrdharmaśca sarvakāmadaḥ 217| kadācinna bhajedduṣṭaṃ bhajedvā gacchati kṣayam | pratijanmani yā vidyā bhāgyena labhate parā 218| kadācillabhate vāpi tadā tvaṃ tarate vidhiḥ 219| bhadratanuruvāca- satyaṃ bravīṣi viprarṣe nāsmi śāstraviśāradaḥ | mayā śiṣyeṇa te kvāpi nāpakīrtirbhaviṣyati 220| tvatprasādāddivajaśreṣṭha sarvābhilaṣitaṃ mama | siddhiṃ pratigataṃ yasmāttvameko bhuvi durllabhaḥ 221| dāṃta uvāca- kiṃ te'bhilaṣitaṃ vipra siddhiṃ pratigataṃ vada | acireṇaiva tapasāṃ kathamudyāpanaṃ kṛtam 222| bhadratanuruvāca- svalpaśramairapi prāptaṃ mayā saṃdarśanaṃ hareḥ | yasyājñayā guro tyaktaṃ mayā nityakriyādikam 223| nijottarīyaṃ vastraṃ ca suvarṇakalaśadvayam | svahastavalayaṃ cāpi svalalāṭakirīṭakam 224| nijapādatulākoṭiṃ nijamuktāvalīṃ dadau | tathā me bhagavānviṣṇuḥ suprīto dvijasattama 225| mayā saha sa kṛtvāste sakhyaṃ sevakaduḥkhahā | karomi kaṃdukākrīḍāṃ guro tena sahāniśam 226| etanme vacanaṃ śrutvā gacchāmi na hi yadyapi | pratītyā ca mayā proktaṃ tathāpi tava sannidhau 227| dāṃta uvāca- saptavarṣasahasrāṇi bhaktyā paramayā mayā | ārādhito'pi me viṣṇurdarśanaṃ na dadau vibhuḥ 228| aho viṣṇuṃ samārādhya paṃcāhānyeva sattama | tvayā saṃdarśanaṃ prāptaṃ daivatairapi durllabham 229| dhanyo'si tvaṃ kṛtārtho'si sākṣāddevastvamucyate | yatastvayā saha svāmī premṇā sakhyaṃ cakāra ha 230| yadā mayi tava sneho vidyate dvijasattama | kathaṃ kathaya me vipra durllabhaṃ viṣṇudarśanam 231| vyāsa uvāca- ityukto guruṇā vipro vipine nijamāśramam | jagāma vismito dhīmānviṣṇubhaktiparāyaṇaḥ 232| athānyasmindine gatvā kaṃdukakrīḍanaṃ kṛtam | uvāceti jagannāthaṃ dayāluṃ vinayānvitaḥ 233| bhadratanuruvāca- gururhi mama deveṃdra tava darśanamicchati | kājñā te tiṣṭhato brūhi dayālo kamalāpate 234| ekāṃtabhakto vipro'sau tava padmanibhekṣaṇa | atastasmai suraśreṣṭha darśanaṃ dātumarhasi 235| śrībhagavānuvāca- anekajanma viprendra bhaktyā paramayā tvayā | pūjito'hamato dattaṃ darśanaṃ te mayā'dhunā 236| katiciddivasāṃtena māmabhyarcya dvijaḥ sa ca | māṃ draṣṭumicchati prājñastvadṛśyaṃ daivatairapi 237| mama so'pi mahābhakto matsaparyāparāyaṇaḥ | mama saṃdarśanaṃ tasmātkadāciddvija lapsyati 238| vyāsa uvāca- iti tasya vacaḥ śrutvā sa vipraḥ kamalāpatim | ityuvāca punarbhaktyā keśavaṃ kleśanāśanam 239| bhadratanuruvāca- anugrahosti deveśa yadā mayi jagatpate | tadā me saṃmukhe dehi darśanaṃ bhaktavatsala 240| ayācata gururdeva tava darśanadakṣiṇām | aho me gurave datvā darśanaṃ pāhi māṃ prabho 241| śrībhagavānuvāca- yadā nūnaṃ tvayotsṛṣṭā matsaṃdarśanadakṣiṇā | tadā guruṃ samānīya darśanaṃ mama kāraya 242| ityājñaptastatastena gurorāśramamuttamam | yayau bhadratanuḥ prītyā punaḥ svagururāgataḥ 243| tasminvipre samāyāte dānte dātṛvare hariḥ | ātmānaṃ darśayāmāsa sarvalakṣaṇasaṃyutam 244| tato hariṃ samālokya sa vipro haribhaktikṛt | baddhāñjalistamastauṣīddharṣabāṣpavilocanaḥ 245| dāṃta uvāca- dayālo kamalākāṃta śaraṇāgatapālaka | namastubhyaṃ namastubhyaṃ namastubhyaṃ namonamaḥ 246| adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ | adya me saphalaṃ sarvaṃ prāptaṃ tvaddarśanaṃ mayā 247| pūrvamālocitaṃ yadyadvacanaṃ śrīpate prabho | siṃdhukoṭigabhīrasya prasṛtaṃ puratastava 248| stotraṃ tannāsti saṃsāre vāgīśasya jagatpateḥ | yena stotreṇa te prītiṃ janayiṣyāmi cetasi 249| rakṣarakṣa prabho rakṣa māṃ prasīda jagatpate | tvaddāsadāsadāsānāṃ dāsatvenāpi māṃ vṛṇu | vyāsa uvāca- tataḥ prahasya deveśo bhaktigrāhī dayāmayaḥ | karāraviṃdaṃ tanmūrdhni datvā prāheti jaimine 250 7.17.250| śrībhagavānuvāca- madbhakto'si dvijaśreṣṭha prāptaṃ maddarśanaṃ tvayā | matprasādena bhadraṃ te sarvameva bhaviṣyati 251| vyāsa uvāca- tamāliṅgya tato dāṃtaṃ premṇā bhadratanuṃ ca tam | tatraivāṃtardadhe vipra sahasā parameśvara 252| tasminkṣetravare puṇye durllabhe puruṣottame | kriyāyogairharindṛṣṭvā dāṃto dhāma paraṃ yayau 253| so'pi bhadratanurvipro haribhaktiparāyaṇaḥ | āyuṣoṃte yayau mokṣaṃ devānāmapi durllabham 254| ekāhamapi yo bhaktyā pūjayetparameśvaram | bahujanmakṛtaṃ pāpaṃ prītiḥ saṃvarddhate harau 255| adyāpi tridaśāḥ sarve brahmādyā api jaimine | prabhāvaṃ na hi jānaṃti haribhaktasya bhūtale 256| karmabhūmiriyaṃ vipra svargādapi ca durllabhā | yatra viṣṇuṃ samabhyarcya martyāḥ syuḥ suravaṃditāḥ 257| śakrādyāstridaśāḥ sarve supuṇyakṣayabhīravaḥ | anyonyamapi jalpaṃto'niśaṃ ca dvijasattama 258| bhūya eva gamiṣyāmaḥ karmabhūmiṃ kadā vayam | kadā tatra kariṣyāmaḥ pūjāṃ śrīkamalāpateḥ 259| atidhanyā ime lokā asmatto'pi mahattarāḥ | durllabhe bhārate varṣe pūjayaṃti hariṃ prabhum 260| aho bhāratavarṣasya kaḥ śakto guṇabhāṣaṇe | yatrārādhya hariṃ pūrvaṃ vayaṃ devatvamāgatāḥ 261| itthaṃ devagaṇāḥ sarve vāsavādyā dvijottama | nityaṃ bhāratabhūbhāgaṃ praśaṃsaṃti śubhapradam 262| tatra janma samāsādya yena nārādhito hariḥ | tattulyaḥ ko'pi saṃsāre ko'pi dṛṣṭaḥ śruto na ca 263| satyaṃ satyaṃ punarapi gadyate satyameva tat | viśvātmānaṃ sakṛdapi mānavā ye'rcayaṃti ca 264| apyaśrāṃtaṃ dvija sudṛḍhayā karmabhūmau ca bhaktyā | muktāḥ pāpaiḥ sukararacitairyāṃti kaivalyamāśu 265| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre puruṣottamakṣetre bhadratanuvarapradānaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ 17 |