Chapter 184

[https://www.youtube.com/watch?v=feyg2d2t3sM हिन्दी रूपान्तरणम् (यूट्यूब)], [https://www.youtube.com/watch?v=g57iiUR3q8M हिन्दीरूपान्तरणम् (यूट्यूब)]देव्युवाच। सर्वज्ञ सर्वचैतन्य सर्वेश्वर गिरां गुरो । धन्यास्मि शिवमान्येन दृश्यमानेन यत्त्वया १। निरूपितमिदं पुण्यं नवमाध्यायवैभवम् । अनेकविस्मयस्वादु कथानकमयं मधु २। शृण्वंत्या मम देवेश न तृप्तिर्जातु जायते । अकुंठाश्रवणोत्कंठा वर्द्धते वृषभध्वज ३। आसीन्ममहिमांभोधे गीतानां श्रुतिजीवितम् । तत्रापि दशमाध्यायं प्रधानं मुनयो जगुः ४। तमुद्दिश्य महाध्यायमभिधेहि कथानकम् । शिव उवाच। शृणु सुश्रोणि निश्रेणीं स्वर्गदुर्गस्य दुर्ल्लभाम् ५। सीमामिव प्रभावानां पावनीं परमां कथाम् । आसीत्काशीपुरे विप्रः पुण्यकीर्त्तिपरायणः ६। प्रशांतचेता निर्मुक्त हिंसाकार्कश्यसाहसः । निवृत्तिनिरतो नित्यं जितेंद्रियतया तथा ७। धीरधीरिति विख्यातो नंदीव मयि भक्तिमान् । निस्तीर्णनिगमांभोधिः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ८। तस्य ध्यानपराधीन चेतसः प्रतिगच्छतः । अंतरात्मनि निर्मग्न मनसस्तत्त्वचक्षुषः ९। करावलंबनं तस्य धावन्प्रीत्या ददाम्यहम् । कदाचन चमत्कारकारकं विमना मुनिः १०। आचांतः किंच नासाग्रपरमानंदमेदुराम् । दृशमासाद्य निद्राणकरणोयमिवास्थितः ११। उपाधास्य विशालाक्षि विशालां द्वारदेहलीम् । अशेत निशि निःशंकं तावल्लंबेक्षणः क्षणम् १२। मामपृच्छद्भृंगिरिटिः प्रणम्यपादपंकजम् । अनेन विधिना केन विहितं तव दर्शनम् १३। तपस्तप्तं हुतं जप्तं किमनेन महात्मना । दत्ते प्रतिपदं देवो यस्य हस्तावलंबनम् १४। अयं न लभते गंतुं कस्मादस्मात्पुराद्बहिः । यदृच्छया यदा काशी सीमामुल्लंघ्य गच्छति १५। न पश्यति तदा सर्वान्पार्श्वस्थानपि देहिनः । अत्र हेतुमहं ज्ञातुमिच्छामि स्वामिभाषिताम् १६। अनुग्राह्योस्मि चेद्वक्तुं युक्तं चेत्तदुदीरय । भृंगिरिटेरिमं प्रश्नं समाकर्ण्याहमूचिवान् १७। कदाचिदासं कैलासं पार्श्वे पुन्नागकानने[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/punnaga.htm पुन्नागोपरि टिप्पणी] । रणत्खेचरसुश्रोणि पूर्णस्तबककानने १८। कलकंठकुलालाप कल्लोलितदिगंतरे । गरुत्मदादिदात्यूह समूहस्वरसंकुले १९। भ्रमद्दारुघटीयंत्र प्रोल्लसद्बिंदुदंतुरे । प्रबुद्धसारणिप्रांत कदलीकंदलालसे २०। कस्तूरीहरिणोपेते किंनरस्वरमोहिते । रोमंथमंथरापांगैर्मृगैः क्वापि निषेविते २१। हंसैः कीरेषु पांडित्यं कुर्वाणैः संकुले शुकैः । निर्हृदिक्वणिनीरंध्र समीरणविलोडिते २२। माधवीपुष्पनिर्यासशीधुक्षीबमधुव्रते । उन्मीलित्त्रिवलीपुष्पगुच्छसौरभनिर्भरे २३। प्रोत्फुल्लबकुलामोदमदमंथरषट्पदे । सोमादुद्भूतपीयूषक्षालितक्षितिमंडले २४। अध्यास्य वेदिकामेकामहं क्षणमवस्थितः । उद्दंडशाखिसंघट्टस्फुटन्मंथामुखोत्करैः २५। प्रकंपिता चलच्छायो ववौ चंडसमीरणः । पश्चादभून्महाघोषो निर्घोषित दरीतटः २६। अवातरत्ततः कश्चित्पक्षी गगनगह्वरात् । शारदानरिदच्छायः कज्जलानामिवोच्चयः २७। तमसामिव संघातः पक्षच्छेदीव पर्वतः । अवष्टभ्य क्षितिं पद्मां पक्षी मां प्रणनाम सः२८। आनीय पद्ममम्लानमसौ मत्पादयोर्व्यधात् । अथासौ स्पष्टया वाचा पक्षी स्तोत्रमुदीरयत् २९। जयदेव चिदानंद सुधासिंधो जगत्पते । सदा सद्भावना संग कल्लोलानंतविग्रह ३०। अद्वैतवासना मत्या मलत्रयविवर्जित । जितेंद्रिय पराधीन समाधिप्राप्यविग्रह ३१। निरुपाधिविनिर्मुक्त निराकार निरामय । निःसीम निरहंकार निरावरणनिर्गुण ३२। शरणागतसंत्राण प्रवीण चरणांबुज । भीममाल महाव्याल ज्वालादग्धमनोभव ३३। कुठारभिन्नदैत्येंद्र गंडूषित महाविभो । त्रिपुरप्रमदाभाल सिंदूरोद्धूलिमार्जन ३४। कात्यायनीकुचांभोज वरकुंकुमचर्चित । नमः प्रमाणदूराय नमः प्रमतिरूपिणे ३५। नमश्चैतन्यनाथाय नमस्त्रैलोक्यरूपिणे । वंदे तव पदांभोजं योगिप्रवरचुंबितम् ३६। अपारभवपाथोऽधि पारावतरणाद्भुतम् । वाचस्पतिरपि स्तोत्रे भवतो न प्रगल्भते ३७। सहस्रवदनस्यापि फणींद्रस्य न चातुरी । त्वद्वर्णने महादेव कोऽहंमल्पमतिः खगः ३८। स्तोत्रमेतत्समाकर्ण्य कृतं तेन पतत्रिणा । तमवोचमहं कोऽसि कुतस्त्योसि विहंगम ३९। हंसेन सदृशः कायो वर्णः काकेन संनिभः । प्रयोजनं कमुद्दिश्य प्राप्तोसीह तदुच्यताम् ४०। इति पक्षी मया पृष्टः प्रश्रयानतकंधरः । जगाद श्लक्ष्णया वाचा पक्षीवाक्यविदांवरः ४१। देवेश धूर्जटे विद्धि मां मरालं स्वयंभुवः । कर्मणा येन मे कार्ष्ण्यं जातमाधुनिकं विभो ४२। तदाकर्णय सर्वज्ञ पृष्टं यदि तदुच्यते । मानसात्सरसः पृथ्वीं यातः प्राप्तोस्मि संकटम् ४३। सौराष्ट्रनगरादारात्सरसि स्फुटदंबुजे । बालेंदुखंडधवलान्मृणालकवलानहम् ४४। आदाय बलमाश्रित्य निरगां गगनं द्रुतम् । विहायसस्ततस्तस्मादकस्मादपतं भुवि ४५। अथ मोहपरीतात्मा सर्वथा विकलेंद्रियः । वेपमानवपुर्मोहात्स्पृष्टः शीतैः समीरणैः ४६। प्रबुद्धः पतने हेतुमपश्यन्नात्मनस्तदा । अहो किमेतदापन्नमद्य पातः कथं मम ४७। कालिमा येन कायेस्मिन्पक्वकर्पूरपांडुरे । इत्यहं विस्मयाविष्टो यावत्कुर्वे विचारणम् ४८। तावदंबुरुहाद्वाणीमश्रौषमहमीदृशीम् । उत्तिष्ठ हंस वक्ष्यामि कारणं पातकार्ष्ण्ययोः ४९। अथोत्थाय समागत्य मया मध्ये सरोवरे । दृष्टराजीविनीरम्या राजीवैः पंचभिर्युता 6.184.५०। कारणं प्रष्टुमारेभे कार्ष्ण्यस्य पतनस्य च । अथ तत्र घनश्यामान्स्वर्णवर्णांबरावृतान् ५१। चतुर्भुजान्गदाशंखचक्रपंकेरुहायुधान् । किरीटहारकेयूरकुंडलद्युतिचित्रितान् ५२। अद्राक्षमंतरिक्षस्थान्पुरुषानयुतानि षट् । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य पंचपद्मां सरोजिनीम् ५३। आत्मीयं पातमारभ्य पृष्टं तदखिलं मया । पद्मिन्युवाच। कलहंस गतोऽसि त्वं मां विलंघ्य विहायसा ५४। तेन पातकयोगेन पतितोऽसि महीतले । तेनैव कालिमा काये पक्षिसत्तम लक्ष्यते ५५। भवंतं पतितं वीक्ष्य कृपापूर्णेन चेतसा । मध्यमेनामुनाब्जेन वदता जातसौरभम् ५६। आघ्राय षट्पदाः षष्टिसहस्राणि दिवं ययुः । एते ये भवतां दृष्टाः नीलोत्पलसमत्विषः ५७। सर्वे ते सप्तमेऽतीते जन्मन्यासन्मुनेः सुताः । अस्यैव सरसस्तीरे तेपुस्ते परमं तपः ५८। कदाचित्कामिनी काचिच्चंपकस्तबकस्तनी । चलापांगकालाकांततरंगित रसालिनी ५९। नासा मुक्ताफलज्योत्स्ना चुंबितस्मित दीधितिः । वीणां विन्यस्य कुचयोर्वनेऽस्मिन्मधुरं जगौ ६०। गायंत्या स्वरमाकर्ण्य ब्राह्मणा हरिणा इव । तां समागत्य ते सर्वे सममेव व्यलोकयन् ६१। मया दृष्टा ममैवेयमित्यूचुस्ते परस्परम् । मुष्टामुष्टि ततस्तेषां भ्रातॄणामभवद्रणः ६२। अन्योन्यमुष्टिनिष्पिष्ट वक्षसस्त्यक्तजीविताः । ते भुक्त्वा निरयान्घोरान्बभूवुः सारसा भुवि ६३। तदा ते श्वापदान्जघ्नुर्दग्धावन्येन वह्निना । ततो मातंगतामेत्य पथिपांथानघातयन् ६४। वने विषोदकं पीत्वा ते ययुर्यममंदिरम् । खरोष्ट्रकपिमार्जार जन्मान्यासाद्य च क्रमात् ६५। ततो मधुव्रता जाता वर्तंतेऽत्र सरोवरे । अद्य मे गंधमाघ्राय प्रापुस्ते वैष्णवं पदम् ६६। शृणु पक्षींद्र वक्ष्यामि येन मय्यस्ति वैभवम् । एतस्माज्जन्मनः पूर्वे तृतीये जन्मनि क्षितौ ६७। सरोजवदनानाम द्विजातेः कन्यकाऽभवम् । पातिव्रत्यैकनिरता गुरुशुश्रूषणे रता ६८। कदाचित्सारिकामेकां पाठयंत्याविलंबितम् । सारिका भव पापे त्वं पत्या शप्तास्मि कुप्यता ६९। प्रेत्य सारित्वमासाद्य पातिव्रत्यप्रसादतः । मुनीनामेव सदने कन्या काचित्पुपोष माम् ७०। गीतानां दशमाध्यायं विभूतिरिति विश्रुतम् । प्रातः पठति विप्रोसावश्रौषं तमघापहम् ७१। कालेन सारिकादेहमहं हित्वा विहंगम । दशमाध्यायमाहात्म्यादप्सराश्चाभवं दिवि ७२। पद्मावतीति विख्याता पद्माया दयिता सुखी । कदाचन मया यांत्या विमानेन विहायसा ७३। एतत्सरोवरं रम्यं विलोक्य विमलांबुजम् । अवतीर्य जलक्रीडायावदारभ्यते मया ७४। दुर्वासास्तावदायातो विवस्त्रा तेन वीक्षिता । तद्भयात्पद्मिनीरूपं धृतमेतन्मया स्वयम् ७५। पद्भ्यां पद्मद्वयं चैव द्वयं हस्तद्वयेन च । मुखेन पंचमांभोजमिति पंचांबुजास्म्यहम् ७६। दृष्टा तेन मुनींद्रेण कोपज्वलित चक्षुषा । अनेनैव स्वरूपेण तिष्ठ पापे शतं समाः ७७। इति शापं समुत्सृज्य स चैवांतर्दधे क्षणात् । विभूत्यध्यायमाहात्म्याद्वाणी मे न विलीयते ७८। मद्विलंघनमात्रेण पतितोसि महीतले । अद्य शापनिवृत्तिर्मे तिष्ठतस्ते खगोत्तम ७९। निशामय मया गीयमानमध्यायमुत्तमम् । यस्याकर्णनमात्रेण त्वमद्यैव विमोक्ष्यसे ८०। इत्यसौ दशमाध्यायं पपाठ श्लक्ष्णया गिरा । तमाकर्ण्य तया दत्तमादाय च सरोरुहम् ८१। मया समर्पितं तुभ्यं पद्मिन्या पद्ममुत्तमम् । इत्युक्त्वा स जहौ देहं तदद्भुतमिवाभवत् ८२। भृंगिरिटिरुवाच। पुरातने भवे कोऽयं ब्रह्म हंसोऽभवत्कथं । तवाग्रतः कुतो हेतोरुत्ससर्ज कलेवरम् ८३। इति भृंगिरिटिर्वाक्यमाकर्ण्याहं तदाब्रुवम् । द्विजवेश्मनि पूर्वस्मिन्जन्मन्ययमजायत ८४। सुतपा इति विख्यातो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । वसन्गुरुकुले कुर्वन्वेदाध्ययनमन्वहम् ८५। गुरुशुश्रूषणं सम्यग्विदधाति च भक्तितः । शयानस्य गुरोः शय्यां निद्रितः सपदा स्पृशत् ८६। तेन पापेन तिर्यक्त्वमयं स्वर्गेऽपि लब्धवान् । पद्मयोनिमरालानां मध्ये जातस्ततो द्विजः ८७। अस्मिञ्जन्मन्यमुष्येह पुरास्मल्लोकनावधि । गीतानां दशमाध्यायं नलिन्या कथितं ततः ८८। आकर्ण्य विहगो लेभे ब्रह्मज्ञानमनुत्तमम् । सोऽयं विप्रकुले जातो दशमाध्यायवैभवात् ८९। जन्माभ्यासवशादस्य शिशोरपि मुखांबुजात् । गीतानां दशमाध्यायः समुल्लसति सर्वदा ९०। तदर्थपरिणामेन सर्वभूतेष्ववस्थितम् । शंखचक्रधरं देवमयं पश्यति सर्वदा ९१। यस्मिन्यस्मिन्यदैवास्य दृष्टिः स्निग्धा शरीरिणः । स स मुक्तो भवेत्सर्वः सुरापो ब्रह्महाऽपि वा ९२। तद्विज्ञाय मया विप्रः परमात्मस्वरूपिणा । इदं नगरमानीतो मुक्तिक्षेत्रं स्वभावतः ९३। अत्रत्यानां मनुष्याणां मुक्तिः करतले स्थिता । तेनास्य दृष्टिपातेन विशेषोऽन्यो न जायते ९४। न ददामि बहिर्गंतुमहमस्य पुरा कृतम् । दशमाध्यायमहात्म्यात्तत्वज्ञानं सुदुर्लभम् ९५। लब्धमेतेन मुनिना जीवन्मुक्तिरियं तथा । तेनास्य चलतो हस्तं ददामि पथि गच्छतः ९६। दशमाध्यायमहिमा भृंगिरिटे महानयम् । इति भृंगिरिटेरग्रे कथितं यत्कथानकम् ९७। तवेदमत्र कथितं सर्वपापप्रणाशनम् । नरो वाप्यथवा नारी यापि कोऽपि च वा पुनः ९८। अस्य श्रवणमात्रेण सर्वाश्रमफलं लभेत् ९९। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे गीतामाहात्म्ये चतुरशीत्यधिकशततमोध्यायः १८४। ।

[https://www.youtube.com/watch?v=feyg2d2t3sM hindī rūpāntaraṇam (yūṭyūba)], [https://www.youtube.com/watch?v=g57iiUR3q8M hindīrūpāntaraṇam (yūṭyūba)]devyuvāca| sarvajña sarvacaitanya sarveśvara girāṃ guro | dhanyāsmi śivamānyena dṛśyamānena yattvayā 1| nirūpitamidaṃ puṇyaṃ navamādhyāyavaibhavam | anekavismayasvādu kathānakamayaṃ madhu 2| śṛṇvaṃtyā mama deveśa na tṛptirjātu jāyate | akuṃṭhāśravaṇotkaṃṭhā varddhate vṛṣabhadhvaja 3| āsīnmamahimāṃbhodhe gītānāṃ śrutijīvitam | tatrāpi daśamādhyāyaṃ pradhānaṃ munayo jaguḥ 4| tamuddiśya mahādhyāyamabhidhehi kathānakam | śiva uvāca| śṛṇu suśroṇi niśreṇīṃ svargadurgasya durllabhām 5| sīmāmiva prabhāvānāṃ pāvanīṃ paramāṃ kathām | āsītkāśīpure vipraḥ puṇyakīrttiparāyaṇaḥ 6| praśāṃtacetā nirmukta hiṃsākārkaśyasāhasaḥ | nivṛttinirato nityaṃ jiteṃdriyatayā tathā 7| dhīradhīriti vikhyāto naṃdīva mayi bhaktimān | nistīrṇanigamāṃbhodhiḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ 8| tasya dhyānaparādhīna cetasaḥ pratigacchataḥ | aṃtarātmani nirmagna manasastattvacakṣuṣaḥ 9| karāvalaṃbanaṃ tasya dhāvanprītyā dadāmyaham | kadācana camatkārakārakaṃ vimanā muniḥ 10| ācāṃtaḥ kiṃca nāsāgraparamānaṃdamedurām | dṛśamāsādya nidrāṇakaraṇoyamivāsthitaḥ 11| upādhāsya viśālākṣi viśālāṃ dvāradehalīm | aśeta niśi niḥśaṃkaṃ tāvallaṃbekṣaṇaḥ kṣaṇam 12| māmapṛcchadbhṛṃgiriṭiḥ praṇamyapādapaṃkajam | anena vidhinā kena vihitaṃ tava darśanam 13| tapastaptaṃ hutaṃ japtaṃ kimanena mahātmanā | datte pratipadaṃ devo yasya hastāvalaṃbanam 14| ayaṃ na labhate gaṃtuṃ kasmādasmātpurādbahiḥ | yadṛcchayā yadā kāśī sīmāmullaṃghya gacchati 15| na paśyati tadā sarvānpārśvasthānapi dehinaḥ | atra hetumahaṃ jñātumicchāmi svāmibhāṣitām 16| anugrāhyosmi cedvaktuṃ yuktaṃ cettadudīraya | bhṛṃgiriṭerimaṃ praśnaṃ samākarṇyāhamūcivān 17| kadācidāsaṃ kailāsaṃ pārśve punnāgakānane[http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/punnaga.htm punnāgopari ṭippaṇī] | raṇatkhecarasuśroṇi pūrṇastabakakānane 18| kalakaṃṭhakulālāpa kallolitadigaṃtare | garutmadādidātyūha samūhasvarasaṃkule 19| bhramaddārughaṭīyaṃtra prollasadbiṃdudaṃture | prabuddhasāraṇiprāṃta kadalīkaṃdalālase 20| kastūrīhariṇopete kiṃnarasvaramohite | romaṃthamaṃtharāpāṃgairmṛgaiḥ kvāpi niṣevite 21| haṃsaiḥ kīreṣu pāṃḍityaṃ kurvāṇaiḥ saṃkule śukaiḥ | nirhṛdikvaṇinīraṃdhra samīraṇaviloḍite 22| mādhavīpuṣpaniryāsaśīdhukṣībamadhuvrate | unmīlittrivalīpuṣpagucchasaurabhanirbhare 23| protphullabakulāmodamadamaṃtharaṣaṭpade | somādudbhūtapīyūṣakṣālitakṣitimaṃḍale 24| adhyāsya vedikāmekāmahaṃ kṣaṇamavasthitaḥ | uddaṃḍaśākhisaṃghaṭṭasphuṭanmaṃthāmukhotkaraiḥ 25| prakaṃpitā calacchāyo vavau caṃḍasamīraṇaḥ | paścādabhūnmahāghoṣo nirghoṣita darītaṭaḥ 26| avātarattataḥ kaścitpakṣī gaganagahvarāt | śāradānaridacchāyaḥ kajjalānāmivoccayaḥ 27| tamasāmiva saṃghātaḥ pakṣacchedīva parvataḥ | avaṣṭabhya kṣitiṃ padmāṃ pakṣī māṃ praṇanāma saḥ28| ānīya padmamamlānamasau matpādayorvyadhāt | athāsau spaṣṭayā vācā pakṣī stotramudīrayat 29| jayadeva cidānaṃda sudhāsiṃdho jagatpate | sadā sadbhāvanā saṃga kallolānaṃtavigraha 30| advaitavāsanā matyā malatrayavivarjita | jiteṃdriya parādhīna samādhiprāpyavigraha 31| nirupādhivinirmukta nirākāra nirāmaya | niḥsīma nirahaṃkāra nirāvaraṇanirguṇa 32| śaraṇāgatasaṃtrāṇa pravīṇa caraṇāṃbuja | bhīmamāla mahāvyāla jvālādagdhamanobhava 33| kuṭhārabhinnadaityeṃdra gaṃḍūṣita mahāvibho | tripurapramadābhāla siṃdūroddhūlimārjana 34| kātyāyanīkucāṃbhoja varakuṃkumacarcita | namaḥ pramāṇadūrāya namaḥ pramatirūpiṇe 35| namaścaitanyanāthāya namastrailokyarūpiṇe | vaṃde tava padāṃbhojaṃ yogipravaracuṃbitam 36| apārabhavapātho'dhi pārāvataraṇādbhutam | vācaspatirapi stotre bhavato na pragalbhate 37| sahasravadanasyāpi phaṇīṃdrasya na cāturī | tvadvarṇane mahādeva ko'haṃmalpamatiḥ khagaḥ 38| stotrametatsamākarṇya kṛtaṃ tena patatriṇā | tamavocamahaṃ ko'si kutastyosi vihaṃgama 39| haṃsena sadṛśaḥ kāyo varṇaḥ kākena saṃnibhaḥ | prayojanaṃ kamuddiśya prāptosīha taducyatām 40| iti pakṣī mayā pṛṣṭaḥ praśrayānatakaṃdharaḥ | jagāda ślakṣṇayā vācā pakṣīvākyavidāṃvaraḥ 41| deveśa dhūrjaṭe viddhi māṃ marālaṃ svayaṃbhuvaḥ | karmaṇā yena me kārṣṇyaṃ jātamādhunikaṃ vibho 42| tadākarṇaya sarvajña pṛṣṭaṃ yadi taducyate | mānasātsarasaḥ pṛthvīṃ yātaḥ prāptosmi saṃkaṭam 43| saurāṣṭranagarādārātsarasi sphuṭadaṃbuje | bāleṃdukhaṃḍadhavalānmṛṇālakavalānaham 44| ādāya balamāśritya niragāṃ gaganaṃ drutam | vihāyasastatastasmādakasmādapataṃ bhuvi 45| atha mohaparītātmā sarvathā vikaleṃdriyaḥ | vepamānavapurmohātspṛṣṭaḥ śītaiḥ samīraṇaiḥ 46| prabuddhaḥ patane hetumapaśyannātmanastadā | aho kimetadāpannamadya pātaḥ kathaṃ mama 47| kālimā yena kāyesminpakvakarpūrapāṃḍure | ityahaṃ vismayāviṣṭo yāvatkurve vicāraṇam 48| tāvadaṃburuhādvāṇīmaśrauṣamahamīdṛśīm | uttiṣṭha haṃsa vakṣyāmi kāraṇaṃ pātakārṣṇyayoḥ 49| athotthāya samāgatya mayā madhye sarovare | dṛṣṭarājīvinīramyā rājīvaiḥ paṃcabhiryutā 6.184.50| kāraṇaṃ praṣṭumārebhe kārṣṇyasya patanasya ca | atha tatra ghanaśyāmānsvarṇavarṇāṃbarāvṛtān 51| caturbhujāngadāśaṃkhacakrapaṃkeruhāyudhān | kirīṭahārakeyūrakuṃḍaladyuticitritān 52| adrākṣamaṃtarikṣasthānpuruṣānayutāni ṣaṭ | natvā pradakṣiṇīkṛtya paṃcapadmāṃ sarojinīm 53| ātmīyaṃ pātamārabhya pṛṣṭaṃ tadakhilaṃ mayā | padminyuvāca| kalahaṃsa gato'si tvaṃ māṃ vilaṃghya vihāyasā 54| tena pātakayogena patito'si mahītale | tenaiva kālimā kāye pakṣisattama lakṣyate 55| bhavaṃtaṃ patitaṃ vīkṣya kṛpāpūrṇena cetasā | madhyamenāmunābjena vadatā jātasaurabham 56| āghrāya ṣaṭpadāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi divaṃ yayuḥ | ete ye bhavatāṃ dṛṣṭāḥ nīlotpalasamatviṣaḥ 57| sarve te saptame'tīte janmanyāsanmuneḥ sutāḥ | asyaiva sarasastīre tepuste paramaṃ tapaḥ 58| kadācitkāminī kāciccaṃpakastabakastanī | calāpāṃgakālākāṃtataraṃgita rasālinī 59| nāsā muktāphalajyotsnā cuṃbitasmita dīdhitiḥ | vīṇāṃ vinyasya kucayorvane'sminmadhuraṃ jagau 60| gāyaṃtyā svaramākarṇya brāhmaṇā hariṇā iva | tāṃ samāgatya te sarve samameva vyalokayan 61| mayā dṛṣṭā mamaiveyamityūcuste parasparam | muṣṭāmuṣṭi tatasteṣāṃ bhrātṝṇāmabhavadraṇaḥ 62| anyonyamuṣṭiniṣpiṣṭa vakṣasastyaktajīvitāḥ | te bhuktvā nirayānghorānbabhūvuḥ sārasā bhuvi 63| tadā te śvāpadānjaghnurdagdhāvanyena vahninā | tato mātaṃgatāmetya pathipāṃthānaghātayan 64| vane viṣodakaṃ pītvā te yayuryamamaṃdiram | kharoṣṭrakapimārjāra janmānyāsādya ca kramāt 65| tato madhuvratā jātā vartaṃte'tra sarovare | adya me gaṃdhamāghrāya prāpuste vaiṣṇavaṃ padam 66| śṛṇu pakṣīṃdra vakṣyāmi yena mayyasti vaibhavam | etasmājjanmanaḥ pūrve tṛtīye janmani kṣitau 67| sarojavadanānāma dvijāteḥ kanyakā'bhavam | pātivratyaikaniratā guruśuśrūṣaṇe ratā 68| kadācitsārikāmekāṃ pāṭhayaṃtyāvilaṃbitam | sārikā bhava pāpe tvaṃ patyā śaptāsmi kupyatā 69| pretya sāritvamāsādya pātivratyaprasādataḥ | munīnāmeva sadane kanyā kācitpupoṣa mām 70| gītānāṃ daśamādhyāyaṃ vibhūtiriti viśrutam | prātaḥ paṭhati viprosāvaśrauṣaṃ tamaghāpaham 71| kālena sārikādehamahaṃ hitvā vihaṃgama | daśamādhyāyamāhātmyādapsarāścābhavaṃ divi 72| padmāvatīti vikhyātā padmāyā dayitā sukhī | kadācana mayā yāṃtyā vimānena vihāyasā 73| etatsarovaraṃ ramyaṃ vilokya vimalāṃbujam | avatīrya jalakrīḍāyāvadārabhyate mayā 74| durvāsāstāvadāyāto vivastrā tena vīkṣitā | tadbhayātpadminīrūpaṃ dhṛtametanmayā svayam 75| padbhyāṃ padmadvayaṃ caiva dvayaṃ hastadvayena ca | mukhena paṃcamāṃbhojamiti paṃcāṃbujāsmyaham 76| dṛṣṭā tena munīṃdreṇa kopajvalita cakṣuṣā | anenaiva svarūpeṇa tiṣṭha pāpe śataṃ samāḥ 77| iti śāpaṃ samutsṛjya sa caivāṃtardadhe kṣaṇāt | vibhūtyadhyāyamāhātmyādvāṇī me na vilīyate 78| madvilaṃghanamātreṇa patitosi mahītale | adya śāpanivṛttirme tiṣṭhataste khagottama 79| niśāmaya mayā gīyamānamadhyāyamuttamam | yasyākarṇanamātreṇa tvamadyaiva vimokṣyase 80| ityasau daśamādhyāyaṃ papāṭha ślakṣṇayā girā | tamākarṇya tayā dattamādāya ca saroruham 81| mayā samarpitaṃ tubhyaṃ padminyā padmamuttamam | ityuktvā sa jahau dehaṃ tadadbhutamivābhavat 82| bhṛṃgiriṭiruvāca| purātane bhave ko'yaṃ brahma haṃso'bhavatkathaṃ | tavāgrataḥ kuto hetorutsasarja kalevaram 83| iti bhṛṃgiriṭirvākyamākarṇyāhaṃ tadābruvam | dvijaveśmani pūrvasminjanmanyayamajāyata 84| sutapā iti vikhyāto brahmacārī jiteṃdriyaḥ | vasangurukule kurvanvedādhyayanamanvaham 85| guruśuśrūṣaṇaṃ samyagvidadhāti ca bhaktitaḥ | śayānasya guroḥ śayyāṃ nidritaḥ sapadā spṛśat 86| tena pāpena tiryaktvamayaṃ svarge'pi labdhavān | padmayonimarālānāṃ madhye jātastato dvijaḥ 87| asmiñjanmanyamuṣyeha purāsmallokanāvadhi | gītānāṃ daśamādhyāyaṃ nalinyā kathitaṃ tataḥ 88| ākarṇya vihago lebhe brahmajñānamanuttamam | so'yaṃ viprakule jāto daśamādhyāyavaibhavāt 89| janmābhyāsavaśādasya śiśorapi mukhāṃbujāt | gītānāṃ daśamādhyāyaḥ samullasati sarvadā 90| tadarthapariṇāmena sarvabhūteṣvavasthitam | śaṃkhacakradharaṃ devamayaṃ paśyati sarvadā 91| yasminyasminyadaivāsya dṛṣṭiḥ snigdhā śarīriṇaḥ | sa sa mukto bhavetsarvaḥ surāpo brahmahā'pi vā 92| tadvijñāya mayā vipraḥ paramātmasvarūpiṇā | idaṃ nagaramānīto muktikṣetraṃ svabhāvataḥ 93| atratyānāṃ manuṣyāṇāṃ muktiḥ karatale sthitā | tenāsya dṛṣṭipātena viśeṣo'nyo na jāyate 94| na dadāmi bahirgaṃtumahamasya purā kṛtam | daśamādhyāyamahātmyāttatvajñānaṃ sudurlabham 95| labdhametena muninā jīvanmuktiriyaṃ tathā | tenāsya calato hastaṃ dadāmi pathi gacchataḥ 96| daśamādhyāyamahimā bhṛṃgiriṭe mahānayam | iti bhṛṃgiriṭeragre kathitaṃ yatkathānakam 97| tavedamatra kathitaṃ sarvapāpapraṇāśanam | naro vāpyathavā nārī yāpi ko'pi ca vā punaḥ 98| asya śravaṇamātreṇa sarvāśramaphalaṃ labhet 99| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe gītāmāhātmye caturaśītyadhikaśatatamodhyāyaḥ 184| |