Chapter 91

नारद उवाच- इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुः शफरीतुल्यरूपधृक् । स पपातांजलौ विंध्ये निवासे कश्यपस्य च १। स तं कमंडलौ क्षिप्रं कृपया क्षिप्तवान्मुनिः । तावत्स न ममौ तत्र ततः कूपे न्यवेशयत् २। तत्रापि न ममौ तावत्कासारे प्राक्षिपत्सताम् । एवं स सागरे क्षिप्तस्तत्र सोऽप्यन्ववर्द्धत ३। ततोऽवधीत्स तं शंखं विष्णुर्वै मत्स्यरूपधृक् । अथ तं स्वकरे धृत्वा बदरीवनमागतः ४। तत्राहूय ऋषीन्सर्वानिदमाज्ञापयद्विभुः । श्रीकृष्ण उवाच- जलांतरे विशीर्णांस्तु यूयं वेदान्प्रमार्जथ ५। आनयध्वं च त्वरिताः सरहस्यं जलांतरात् । तावत्प्रयागे तिष्ठामि देवतागणसंयुतः ६। नारद उवाच- ततस्तैः सर्वमुनिभिस्तपोबलसमन्वितैः । उद्धारिताः षडंगास्ते वेदा यज्ञसमन्विताः ७। तेषु यावन्मितं येन लब्धं तावन्मितस्य हि । स स एव ऋषिर्जातस्तदाप्रभृति पार्थिव ८। अथ सर्वेऽपि संगम्य प्रयागं मुनयो ययुः । विष्णवे सविधात्रे ते लब्धान्वेदान्न्यवेदयन् ९। लब्ध्वा वेदान्सयज्ञांस्तु ब्रह्माहर्षसमन्वितः । अयजच्चाश्वमेधेन देवर्षिगणसंवृतः १०। यज्ञा ते देवदेवेश सिद्धपन्नगगुह्यकाः । निपत्य दंडवद्भूमौ विज्ञप्तिं तत्र चक्रिरे ११। देवा ऊचुः। देवदेवजगन्नाथ विज्ञप्तिं शृणु नः प्रभो । हर्षकालोऽयमस्माकं तस्मात्त्वं वरदो भव १२। स्थानेऽस्मिन्नृषयो वेदान्नष्टान्प्रापुः पुनः स्वयम् । यज्ञभागान्वयं प्राप्तास्त्वत्प्रसादाद्रमापते १३। स्थानमेतदपि श्रेष्ठं पृथिव्यां पुण्यवर्द्धनम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं चास्तु प्रसादाद्भवतः सदा १४। कालोऽप्ययं महापुण्यो ब्रह्मघ्नादिविशुद्धिकृत् । दत्ताक्षयकरश्चास्तु वरमेतद्वदस्व नः १५। श्रीविष्णुरुवाच। ममाप्येतन्मतं देवा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । तत्तथास्तु लभत्वेतद्ब्रह्मक्षेत्रमिति प्रथाम् १६। सूर्यवंशोद्भवो राजा गंगामत्रानयिष्यति । सा सूर्यकन्यया चात्र कालिंद्या संगमिष्यति १७। यूयं च सर्वे ब्रह्माद्या निवसध्वं मया सह । तीर्थराजेऽति विख्यातं तीर्थमेतद्भविष्यति १८। दानं तपो व्रतं होमो जपपूजादिकाः क्रियाः । अनंतफलदाः संतु मत्सांनिध्यप्रदाः सदा १९। ब्रह्महत्यादि पापानि बहुजन्मकृतान्यपि । दर्शनादस्य तीर्थस्य विनाशं यांतु तत्क्षणात् २०। देहत्यागं तथा धीराः कुर्वंति मम सन्निधौ । मत्तनुं प्रविशंत्येव पुनर्जन्मनि नो नराः २१। पितॄन्निर्दिश्य ये श्राद्धं कुर्वंत्यत्र समागताः । तेषां पितृगणाः सर्वे यांतु ते मत्सलोकताम् २२। कालोऽप्येष महापुण्यफलदोऽस्तु सदा नृणाम् । सूर्य्ये मकरगे प्रातः स्नायिनां पापनाशनम् २३। मकरस्थरवौ माघे प्रातः स्नानं प्रकुर्वताम् । दर्शनादेव पापानि यांति सूर्याद्यथा तमः २४। सलोकत्वं सरूपत्वं समीपत्वं त्रयं क्रमात् । नृणां ददाम्यहं स्नानान्माघे मकरगे रवौ २५। यूयं मुनीश्वराः सर्वे शृणुध्वं वरदोऽस्मि वः । बदरीवनमध्येऽहं सदा तिष्ठामि सर्वगः २६। अन्यत्र दशभिर्वर्षैस्तपसावाप्यते फलम् । तदत्र दिवसैकेन भवद्भिः प्राप्यते सदा २७। स्थानस्य दर्शनं तस्य ये कुर्वंति नरोत्तमाः । जीवन्मुक्तास्तदा तेषु पापं नैवावतिष्ठते २८। सूत उवाच- एवं देवान्देवदेवस्तदुक्त्वा तत्रैवांतर्द्धानमागात्स वेधाः । देवाः सर्वेऽप्यंशकैस्तत्र तस्थुश्चांतर्द्धानं प्रापुरिंद्रादयस्ते २९। इमां च गाथां शृणुयान्नरोत्तमो यः श्रावयेद्वापि विशुद्धचित्तः । स तीर्थराजं बदरीवनं यत्कृत्वा फलं मां समवाप्नुयाच्च ३०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे उत्तरखंडे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे शंखासुरवधो वेदागमे प्रयागमाहात्म्यं नामैकनवति-तमोऽध्यायः ९१।

nārada uvāca- ityuktvā bhagavānviṣṇuḥ śapharītulyarūpadhṛk | sa papātāṃjalau viṃdhye nivāse kaśyapasya ca 1| sa taṃ kamaṃḍalau kṣipraṃ kṛpayā kṣiptavānmuniḥ | tāvatsa na mamau tatra tataḥ kūpe nyaveśayat 2| tatrāpi na mamau tāvatkāsāre prākṣipatsatām | evaṃ sa sāgare kṣiptastatra so'pyanvavarddhata 3| tato'vadhītsa taṃ śaṃkhaṃ viṣṇurvai matsyarūpadhṛk | atha taṃ svakare dhṛtvā badarīvanamāgataḥ 4| tatrāhūya ṛṣīnsarvānidamājñāpayadvibhuḥ | śrīkṛṣṇa uvāca- jalāṃtare viśīrṇāṃstu yūyaṃ vedānpramārjatha 5| ānayadhvaṃ ca tvaritāḥ sarahasyaṃ jalāṃtarāt | tāvatprayāge tiṣṭhāmi devatāgaṇasaṃyutaḥ 6| nārada uvāca- tatastaiḥ sarvamunibhistapobalasamanvitaiḥ | uddhāritāḥ ṣaḍaṃgāste vedā yajñasamanvitāḥ 7| teṣu yāvanmitaṃ yena labdhaṃ tāvanmitasya hi | sa sa eva ṛṣirjātastadāprabhṛti pārthiva 8| atha sarve'pi saṃgamya prayāgaṃ munayo yayuḥ | viṣṇave savidhātre te labdhānvedānnyavedayan 9| labdhvā vedānsayajñāṃstu brahmāharṣasamanvitaḥ | ayajaccāśvamedhena devarṣigaṇasaṃvṛtaḥ 10| yajñā te devadeveśa siddhapannagaguhyakāḥ | nipatya daṃḍavadbhūmau vijñaptiṃ tatra cakrire 11| devā ūcuḥ| devadevajagannātha vijñaptiṃ śṛṇu naḥ prabho | harṣakālo'yamasmākaṃ tasmāttvaṃ varado bhava 12| sthāne'sminnṛṣayo vedānnaṣṭānprāpuḥ punaḥ svayam | yajñabhāgānvayaṃ prāptāstvatprasādādramāpate 13| sthānametadapi śreṣṭhaṃ pṛthivyāṃ puṇyavarddhanam | bhuktimuktipradaṃ cāstu prasādādbhavataḥ sadā 14| kālo'pyayaṃ mahāpuṇyo brahmaghnādiviśuddhikṛt | dattākṣayakaraścāstu varametadvadasva naḥ 15| śrīviṣṇuruvāca| mamāpyetanmataṃ devā yadbhavadbhirudāhṛtam | tattathāstu labhatvetadbrahmakṣetramiti prathām 16| sūryavaṃśodbhavo rājā gaṃgāmatrānayiṣyati | sā sūryakanyayā cātra kāliṃdyā saṃgamiṣyati 17| yūyaṃ ca sarve brahmādyā nivasadhvaṃ mayā saha | tīrtharāje'ti vikhyātaṃ tīrthametadbhaviṣyati 18| dānaṃ tapo vrataṃ homo japapūjādikāḥ kriyāḥ | anaṃtaphaladāḥ saṃtu matsāṃnidhyapradāḥ sadā 19| brahmahatyādi pāpāni bahujanmakṛtānyapi | darśanādasya tīrthasya vināśaṃ yāṃtu tatkṣaṇāt 20| dehatyāgaṃ tathā dhīrāḥ kurvaṃti mama sannidhau | mattanuṃ praviśaṃtyeva punarjanmani no narāḥ 21| pitṝnnirdiśya ye śrāddhaṃ kurvaṃtyatra samāgatāḥ | teṣāṃ pitṛgaṇāḥ sarve yāṃtu te matsalokatām 22| kālo'pyeṣa mahāpuṇyaphalado'stu sadā nṛṇām | sūryye makarage prātaḥ snāyināṃ pāpanāśanam 23| makarastharavau māghe prātaḥ snānaṃ prakurvatām | darśanādeva pāpāni yāṃti sūryādyathā tamaḥ 24| salokatvaṃ sarūpatvaṃ samīpatvaṃ trayaṃ kramāt | nṛṇāṃ dadāmyahaṃ snānānmāghe makarage ravau 25| yūyaṃ munīśvarāḥ sarve śṛṇudhvaṃ varado'smi vaḥ | badarīvanamadhye'haṃ sadā tiṣṭhāmi sarvagaḥ 26| anyatra daśabhirvarṣaistapasāvāpyate phalam | tadatra divasaikena bhavadbhiḥ prāpyate sadā 27| sthānasya darśanaṃ tasya ye kurvaṃti narottamāḥ | jīvanmuktāstadā teṣu pāpaṃ naivāvatiṣṭhate 28| sūta uvāca- evaṃ devāndevadevastaduktvā tatraivāṃtarddhānamāgātsa vedhāḥ | devāḥ sarve'pyaṃśakaistatra tasthuścāṃtarddhānaṃ prāpuriṃdrādayaste 29| imāṃ ca gāthāṃ śṛṇuyānnarottamo yaḥ śrāvayedvāpi viśuddhacittaḥ | sa tīrtharājaṃ badarīvanaṃ yatkṛtvā phalaṃ māṃ samavāpnuyācca 30| iti śrīpādme mahāpurāṇe uttarakhaṃḍe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ kārtikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde śaṃkhāsuravadho vedāgame prayāgamāhātmyaṃ nāmaikanavati-tamo'dhyāyaḥ 91|