Chapter 84

महादेव उवाच- अस्मिन्वै चैत्रमासे तु कार्यो दमनकोत्सवः । द्वादश्यां तु तथा सम्यग्विधिः कार्यो विशेषतः १। वैष्णवैः श्रद्धया पुण्यो जनतानंदवर्द्धनः । देवानंदसमुद्भूता दिव्या दमनमंजरी २। निवेद्या वैष्णवैर्भक्तैः सर्वपूजाफलेप्सुभिः । चैत्रे तु शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां नगनंदिनि ३। कारयेत्परया भक्त्या महोत्सवमनास्तथा । तत्रादौ च स्वयं गत्वा आरामं प्रति चानघे ४। गुर्वाज्ञया प्रकर्त्तव्यं पूजनं रतिना सह । कामदेव नमस्तेऽस्तु विश्वमोहनकारक ५। विष्णोरर्थे विचेष्यामि कृपां कुरु ममोपरि । गीतवादित्रनिर्घोषैरानेतव्यो गृहं प्रति ६। एकादश्यां सुरश्रेष्ठि ह्यधिवासनपूर्वकम् । कर्त्तव्यं पूजनं तत्र रात्रौ भक्त्या तु वैष्णवैः ७। कर्त्तव्यमग्रतस्तस्य सर्वतोभद्र मंडलम् । स्थापयित्वा तु देवेशं रतिना सह तत्र वै ८। आच्छाद्य श्वेतवस्त्रेण दमनं स्थापयेद्बुधः । तत्र वै पूजनं कार्यं वैष्णवैर्द्विजसत्तमैः ९। क्लीं कामदेवाय नमो ह्रीं रत्यै च तथा नमः । एंद्र्यादि दिशि संस्थाप्य कंदर्प्पं पूजयेद्बुधः १०। गंधं पुष्पं तथा धूपं दीपमारार्तिकं तथा । रात्रौ भक्त्या प्रकर्त्तव्यं विधिनात्र सुरेश्वरि ११। मदनाय नम इति प्राच्याम् । मन्मथाय नम इति आग्न्येय्याम् । कंदर्पाय नम इति याम्ये । अनंगाय नम इति रक्षोदिशि । भस्मशरीराय नमः इति वारुण्याम् । स्मराय नम इति वायव्याम् । ईश्वराय नमः इति कौबेर्याम् । पुष्पबाणाय नमः इति ईशान्याम् । चतुर्दिक्षु च सर्वासु पूजनं तत्र कारयेत् । पूजिते केशवे चात्र सर्वे देवाः सुपूजिताः १२। अक्षतगंध धूपदीपैर्नैवेद्यैस्तांबूलैश्च दमनकं पूजयित्वा तु । तत्पुरुषाय विद्महे कामदेवाय धीमहि । तन्नोऽनंगः प्रचोदयात् । इति वै कामगायत्र्या अष्टोत्तरशतवारं तं दमनकं अभिमंत्र्य नमस्कुर्यात् । नमोस्तु पुष्पबाणाय जगदाह्लादकारिणे । मन्मथाय जगन्नेत्रे रतिप्रीतिकराय च १३। देवदेव नमस्तेऽस्तु श्रीविश्वेश नमोस्तु ते । रतिपते नमस्तेस्तु नमस्ते विश्वमंडन १४। नमस्तेस्तु जगन्नाथ सर्वबीज नमोस्तु ते । एतैर्नानाविधैर्मंत्रैरागमोक्तैर्विशेषतः १५। पूजनीयः प्रयत्नेन लक्ष्म्या सह जनार्दनः । ततो निवेद्य तत्कर्म जागरं कारयेद्बुधः १६। देवदेव जगन्नाथ वांच्छितार्थप्रदायक । हृत्स्थान्पूरय मे विष्णो कामान्कामेश्वरीप्रिय १७। इत्येतैर्बहुभिर्मंत्रैः पूजनीयः प्रयत्नतः । श्रीनिवासो जगन्नाथो भक्तानां शमभीप्सकः १८। ततो दमनकमुष्टिं गृहीत्वा तत्र मूलमंत्रेण । श्रीश्रीविष्ण्वादिदेवेभ्यो दमनकं निवेदयेत् । ततो गंधादिभिर्महतीपूजागीतवाद्यनृत्यैश्च महोत्सवः कार्यः । देवाग्रेस्थापितः कलशोदकं देवस्य पादयोर्निक्षिप्य जलक्रीडा तस्मिन्दिने कर्त्तव्या । ततः स्वगुरुं वस्त्रालंकारद्रविणैः श्रद्धया प्रपूजयेत् । ततः स्वयं वैष्णवैर्बंधुभिः सह अश्नीयात् १९। महादेव उवाच- ततो दमनकमंजर्या यो वै विष्णुं प्रपूजयेत् । पूजिते वै जगन्नाथे ह्यहं वै पूजितः सदा २०। ब्रह्महा हेमहारी च मद्यपो मांसभक्षकः । मुच्यते पातकाद्देवि दृष्ट्वा दमनकोत्सवम् २१। एवं दमनको देवि पूजितो यैः सुवैष्णवैः । सर्वं तीर्थं कृतं तैस्तु मंजर्या पूजनं कृतम् २२। वेदाध्ययनं कृतं तेन शास्त्राध्ययनमेव च । अग्निहोत्रं कृतं तेन मंजर्या पूजितो हरिः २३। तत्कुलं तु महज्ज्ञेयं ब्राह्मं वा चाथ क्षात्रियम् । शौद्रं वैश्यं च यच्चान्यद्धन्यं धन्यतरं स्मृतम् २४। यस्मिन्कुलेऽवतीर्याथोत्सवो दमनकः कृतः । स च धन्यस्तु धन्यो वै येन विष्णुः प्रपूजितः २५। दमनकेन तु तथा संप्राप्ते मधुमाधवे । संपूज्य गोसहस्रस्य देवि संलभते फलम् २६। मल्लिकाकुसुमैर्देवं वसंते गरुडध्वजम् । योऽर्चयेत्परया भक्त्या मुक्तिभागी भवेत्तु सः २७। मरुकोदमनकश्चैव सद्यस्तुष्टिकरो हरेः । अतः पूजा प्रकर्त्तव्या वैष्णवैर्नरसत्तमैः २८। गोसहस्रं कृतं तेन कन्यादानं तथैव च । पृथ्वीदानं कृतं तेन विष्णोर्वै पूजने कृते २९। एकामेकां गृहीत्वा तु मंजरीं दमनस्य तु । यः पूजयति देवेशं संप्राप्ते मधुमाधवे ३०। पुण्यसंख्यां न जाने वै तस्याहं नगनंदिनि । स वै चतुर्भुजो भूत्वा इह लोके परत्र च । धर्मानर्थांश्च कामांश्च प्रभुंक्ते वैष्णवं पदम् ३१। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे दमनकमहोत्सवो नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ८४।

mahādeva uvāca- asminvai caitramāse tu kāryo damanakotsavaḥ | dvādaśyāṃ tu tathā samyagvidhiḥ kāryo viśeṣataḥ 1| vaiṣṇavaiḥ śraddhayā puṇyo janatānaṃdavarddhanaḥ | devānaṃdasamudbhūtā divyā damanamaṃjarī 2| nivedyā vaiṣṇavairbhaktaiḥ sarvapūjāphalepsubhiḥ | caitre tu śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ naganaṃdini 3| kārayetparayā bhaktyā mahotsavamanāstathā | tatrādau ca svayaṃ gatvā ārāmaṃ prati cānaghe 4| gurvājñayā prakarttavyaṃ pūjanaṃ ratinā saha | kāmadeva namaste'stu viśvamohanakāraka 5| viṣṇorarthe viceṣyāmi kṛpāṃ kuru mamopari | gītavāditranirghoṣairānetavyo gṛhaṃ prati 6| ekādaśyāṃ suraśreṣṭhi hyadhivāsanapūrvakam | karttavyaṃ pūjanaṃ tatra rātrau bhaktyā tu vaiṣṇavaiḥ 7| karttavyamagratastasya sarvatobhadra maṃḍalam | sthāpayitvā tu deveśaṃ ratinā saha tatra vai 8| ācchādya śvetavastreṇa damanaṃ sthāpayedbudhaḥ | tatra vai pūjanaṃ kāryaṃ vaiṣṇavairdvijasattamaiḥ 9| klīṃ kāmadevāya namo hrīṃ ratyai ca tathā namaḥ | eṃdryādi diśi saṃsthāpya kaṃdarppaṃ pūjayedbudhaḥ 10| gaṃdhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpamārārtikaṃ tathā | rātrau bhaktyā prakarttavyaṃ vidhinātra sureśvari 11| madanāya nama iti prācyām | manmathāya nama iti āgnyeyyām | kaṃdarpāya nama iti yāmye | anaṃgāya nama iti rakṣodiśi | bhasmaśarīrāya namaḥ iti vāruṇyām | smarāya nama iti vāyavyām | īśvarāya namaḥ iti kauberyām | puṣpabāṇāya namaḥ iti īśānyām | caturdikṣu ca sarvāsu pūjanaṃ tatra kārayet | pūjite keśave cātra sarve devāḥ supūjitāḥ 12| akṣatagaṃdha dhūpadīpairnaivedyaistāṃbūlaiśca damanakaṃ pūjayitvā tu | tatpuruṣāya vidmahe kāmadevāya dhīmahi | tanno'naṃgaḥ pracodayāt | iti vai kāmagāyatryā aṣṭottaraśatavāraṃ taṃ damanakaṃ abhimaṃtrya namaskuryāt | namostu puṣpabāṇāya jagadāhlādakāriṇe | manmathāya jagannetre ratiprītikarāya ca 13| devadeva namaste'stu śrīviśveśa namostu te | ratipate namastestu namaste viśvamaṃḍana 14| namastestu jagannātha sarvabīja namostu te | etairnānāvidhairmaṃtrairāgamoktairviśeṣataḥ 15| pūjanīyaḥ prayatnena lakṣmyā saha janārdanaḥ | tato nivedya tatkarma jāgaraṃ kārayedbudhaḥ 16| devadeva jagannātha vāṃcchitārthapradāyaka | hṛtsthānpūraya me viṣṇo kāmānkāmeśvarīpriya 17| ityetairbahubhirmaṃtraiḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ | śrīnivāso jagannātho bhaktānāṃ śamabhīpsakaḥ 18| tato damanakamuṣṭiṃ gṛhītvā tatra mūlamaṃtreṇa | śrīśrīviṣṇvādidevebhyo damanakaṃ nivedayet | tato gaṃdhādibhirmahatīpūjāgītavādyanṛtyaiśca mahotsavaḥ kāryaḥ | devāgresthāpitaḥ kalaśodakaṃ devasya pādayornikṣipya jalakrīḍā tasmindine karttavyā | tataḥ svaguruṃ vastrālaṃkāradraviṇaiḥ śraddhayā prapūjayet | tataḥ svayaṃ vaiṣṇavairbaṃdhubhiḥ saha aśnīyāt 19| mahādeva uvāca- tato damanakamaṃjaryā yo vai viṣṇuṃ prapūjayet | pūjite vai jagannāthe hyahaṃ vai pūjitaḥ sadā 20| brahmahā hemahārī ca madyapo māṃsabhakṣakaḥ | mucyate pātakāddevi dṛṣṭvā damanakotsavam 21| evaṃ damanako devi pūjito yaiḥ suvaiṣṇavaiḥ | sarvaṃ tīrthaṃ kṛtaṃ taistu maṃjaryā pūjanaṃ kṛtam 22| vedādhyayanaṃ kṛtaṃ tena śāstrādhyayanameva ca | agnihotraṃ kṛtaṃ tena maṃjaryā pūjito hariḥ 23| tatkulaṃ tu mahajjñeyaṃ brāhmaṃ vā cātha kṣātriyam | śaudraṃ vaiśyaṃ ca yaccānyaddhanyaṃ dhanyataraṃ smṛtam 24| yasminkule'vatīryāthotsavo damanakaḥ kṛtaḥ | sa ca dhanyastu dhanyo vai yena viṣṇuḥ prapūjitaḥ 25| damanakena tu tathā saṃprāpte madhumādhave | saṃpūjya gosahasrasya devi saṃlabhate phalam 26| mallikākusumairdevaṃ vasaṃte garuḍadhvajam | yo'rcayetparayā bhaktyā muktibhāgī bhavettu saḥ 27| marukodamanakaścaiva sadyastuṣṭikaro hareḥ | ataḥ pūjā prakarttavyā vaiṣṇavairnarasattamaiḥ 28| gosahasraṃ kṛtaṃ tena kanyādānaṃ tathaiva ca | pṛthvīdānaṃ kṛtaṃ tena viṣṇorvai pūjane kṛte 29| ekāmekāṃ gṛhītvā tu maṃjarīṃ damanasya tu | yaḥ pūjayati deveśaṃ saṃprāpte madhumādhave 30| puṇyasaṃkhyāṃ na jāne vai tasyāhaṃ naganaṃdini | sa vai caturbhujo bhūtvā iha loke paratra ca | dharmānarthāṃśca kāmāṃśca prabhuṃkte vaiṣṇavaṃ padam 31| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe damanakamahotsavo nāma caturaśītitamo'dhyāyaḥ 84|