Chapter 206

सौभरिरुवाच- धर्मराजशिबिः श्रीमानाकर्ण्य तद्वचो मुनेः । नारदस्याब्रवीत्प्रीतमना इति तमुत्तमम् १। शिबिरुवाच- मुने तीर्थवरस्यास्य निगमोद्बोध कस्य ते । माहात्म्यं वर्णितं सम्यक्श्रुतं पापहरं मया २। इंद्रप्रस्थेत्र शतशः संति तीर्थानि वै मुने । अन्यस्यापि समाचक्ष्व माहात्म्यं यदि विद्यते ३। नारद उवाच- इंद्रप्रस्थांतरावर्तिन्येषा या द्वारका नृप । अस्यां पुरा हि यद्वृत्तं तत्ते वच्मि शृणुष्व मे ४। काम्पिल्येऽथ द्विजः कश्चित् पुष्पेषुर्मूर्तिमानिव । सर्वासां योषितां चित्तहारी स्यादग्रविभ्रमैः ५। संगीतविद्याकुशलः कोकिलामधुरध्वनिः । एकदा स करे वीणां धारयन्वादयन्मुहुः ६। कंठेन कोकिलालाप मधुरेण नराधिप । गायन्बभ्राम नगरे प्रतिरथ्यं महामतिः ७। तस्य गीतिध्वनिं श्रुत्वा मूर्छनातानसंयुतम् । त्वक्त्वा स्वगृहकार्याणि तमीयुः पौरयोषितः ८। मोहितास्तस्य रूपेण कामवेगं न सेहिरे । जाता स्खलितवीर्यास्ता गीतं श्रुत्वा समक्षतः ९। ब्रह्मणो मानसं येन लोभितं भारतीं प्रति । शिवस्यार्द्धशरीरं च पार्वत्यै येन दापितम् १०। ताभ्यामन्यो जनो लोके वशी वा ज्ञानवानपि । यः स्मरं तं क्षमो जेतुं स्त्रियः प्रकृतिचंचलाः ११। ताः स्मरावेशमासोढुं न साध्योपि विषेहिरे । वक्तव्यमिति किं राजन्लोके कामो हि दुर्जयः १२। अथ तास्तत्र तत्रेयुर्यत्र यत्र व्रजत्यसौ । प्रगायन्कंठवीणाभ्यां प्रगायन्स्वरमोहितः १३। तासां पतिसुतभ्रातृपितरोऽथ नराधिप । आगत्य भर्त्सयित्वा ता निन्युः स्वान्स्वान्गृहान्प्रति १४। तमन्विष्य पुनस्तास्तु जग्मुः सर्वास्तदंतिके । यदा तदा पौरजना वृत्तं तत्प्राहुरीश्वरे १५। राजापि तं समाहूय पप्रच्छ रहसि द्विजम् । केन मंत्रेण भो विप्र मोहितास्ताः पुरस्त्रियः १६। तन्ममाचक्ष्व विप्रेंद्र दास्यामि बहु ते धनम् । नोचेन्निष्कासयामि त्वां निजराज्यान्न संशयः १७। नारद उवाच- श्रुत्वेति नृपतेर्वाक्यं नृपतिं स द्विजोत्तमः । उवाच सत्यं तस्याग्रे वचोरूपगुणार्णवः १८। द्विज उवाच- न मंत्रं नौषधं राजन्विद्यते मयि भिक्षुके । किंतु ते नगरे सर्वा योषितो ह्यजितेंद्रियाः १९। रूपं मम समालोक्य श्रुत्वा गीतध्वनिं तथा । स्मरवेगं सहंते न राजंस्तव पुरे स्त्रियः २०। किं करोमि महाराज कोऽपराधोस्ति मे विभो । पुराकृतमिवोल्लंघ्यं शासनं न महीपते २१। नारद उवाच- उशीनरशीबे राजन्नेवं कथयति द्विजे । सर्वे पौराः समेत्याथ प्रावदन्निति भूपतिम् २२। पौरा ऊचुः - राजन्ननेन विप्रेण मोहिताः पौरयोषितः । गृहेषु न हि तिष्ठंति ह्यस्माभिरनिवारिताः २३। यद्ययं मोहनः स्त्रीणां नगरे वत्स्यति प्रभो । तदा देशांतराण्येव यास्यामो वयमद्य वै । गतोऽस्माकं वृषो देवो हव्यकव्यक्रियात्मकः २४। तमनुप्रस्थितात्क्षेत्राद्गौरियं पापिनामिव । विना तं शरणं यातं त्यक्तश्रीभिर्नरेश्वर २५। अथैनमनुयास्यंति वासिताभिर्वृषं यथा । शून्यालये कथं लक्ष्मीर्यत्नतोप्यवतिष्ठति २६। धर्मोऽर्थश्च गृहं चैतत् त्रयं स्त्रीवशगं यतः । कांताधर्म धनाधीना तयोर्नाशे न तिष्ठति २७। नारद उवाच- एवं वदत्सु पौरेषु स्त्रियस्तेषां समागताः । राजांतिक उपाविष्टा इत्यूचुस्ताः परस्परम् २८। पौरस्त्रिय ऊचुः । कामं वामाकृतिं विप्रमेनं प्राप्यमनांसि नः । उल्लसंति दिवाधीशं कमलानीव वारिणि २९। संकुचंति विना तेन कुमुदानि यथेंदुना । आगच्छंतमिलित्वैनंधारयामोनृपाग्रतः ३०। अवध्योऽयं वयं चास्य किं करिष्यति भूपतिः । नारद उवाच- इत्युक्त्वा तास्त्वरावत्यो जगृहुस्तं द्विजोत्तमम् ३१। पश्यतां निजभर्तॄणां राज्ञश्चैव पुरस्तदा । ऊचुश्चैनं मनोनाथ गृहानागच्छ हृच्छयम् ३२। शमयाशु विनाद्यत्वां स्थातुं नैव च शक्नुमः । इत्याकर्ण्य वचस्तासां स विप्रः प्रत्युवाच ह ३३। विप्र उवाच- भवतीनामहं पुत्रो भवत्यो मातरो मम । गृहान्किमर्थमुत्सृज्य भवत्यः पर्यटंति हि ३४। आराधयत नाथान्स्वान्यतो लोकद्वयं ध्रुवम् । आराधितेषु पतिषु विष्णुः सर्वसुरेश्वरः ३५। प्रसन्नो भवति त्वत्र प्रसन्ने किमु दुर्लभम् । या स्त्री स्वपतिमुत्सृज्य सेवतेऽन्यसुखेच्छया ३६। सापवादमवाप्नोति याति घोरां च दुर्गतिम् । उषित्वा तत्र कल्पांते यावत्सा पतिवंचना ३७। पुनस्तस्माद्विनिर्गत्य स्थावरत्वं प्रपद्यते । तस्मादपि पशुत्वं सा लभते बहुजन्मसु ३८। ततो मुक्ता मनुष्यत्वे व्यंगा भवति तत्र सा । एवं पापगतिं ज्ञात्वा निवर्तध्वमतो जनात् ३९। नो वा यास्यथ देहांते नरकं भृशदारुणम् । यदिच्छंति भवंत्यो मे सुखं तन्नेह लप्स्यथ । पापमेव हि युष्माकं यतोधःपतनं नृणाम् ४०। नारद उवाच- श्रुत्वैवं वचनं तस्य दृष्ट्वा भर्तृसुखानि च । लज्जयानम्र मुख्यस्ता लतावातहता इव ४१। तासां तु पुरनारीणां स्मराग्निर्भृशदारुणः । शशाम तस्य शीतेन बटोर्वचनवारिणा ४२। उत्थाय चेलुः सर्वास्ता विनिंदंत्य इति स्मरम् । ब्रह्मशक्रादिदेवानामपि मोहकरं नृप ४३। स्त्रिय ऊचुः । धिगिमं पापकर्माणं शीलदारुकुठारकम् । कामवामदृशां प्रीत्यै धन्यो येन हतः स्मरः ४४। किं वदेम जगत्पूज्यां रुक्मिणीं जठरे यया । धृतः प्रद्युम्ननाम्नाऽसौ राहुः स्त्रीशीलचंद्रभुक् ४५। स देवाधम आयाति यदि नो दृष्टगोचरम् । भूयो ध्यानकृतेशान दृगग्नौ तं क्षिपामहे ४६। येनायं जनितः पापो ह्यात्मारामेण विष्णुना । कृतः षोडशसाहस्रस्त्रीप्रियः का हि नः कथा ४७। एवं विनिंद्य तं कामं तुष्टुवुस्तं द्विजोत्तमम् । शीलं स्वस्य च तासां च रक्षितं येन भूपते ४८। धन्या सामुष्य जननी ययायं ब्राह्मणोत्तमः । स्मरजिन्निर्मितो लोके परधर्मस्य रक्षकः ४९। धिगस्तु नो राजलोकैर्हसिताः स्मरनिर्जिताः । याभिर्वाक्यमनोभ्यां च जनितं पापमुल्बणम् ५०। नारद उवाच- एवं विचिंतयंत्यस्ता एक्यमत्ययुताः स्त्रियः । जग्मुः स्वंस्वं गृहं सर्वा द्विजवाक्येन बोधिताः ५१। अथ राजापि कांपिल्यस्तं द्विजं वस्त्रभूषणैः । संपूज्य प्रेषयामास सद्गृहे संयतेंद्रियम् ५२। अथागच्छति काले तु कारूषाधिपतिर्बली । कांपिल्याधिपतिं सैन्यैर्नगरं रुरुधे तदा ५३। तयोर्युद्धमभूद्घोरं तेन युद्धे स घातितः । नगरं लुठितं सर्वं हताः शूराश्च सर्वशः ५४। ता स्त्रियः कालकूटं तु खादित्वा मरणं गताः । प्रायश्चित्तं तु न कृतं ताभिः पापस्य तस्य तु ५५। येन पापेन ताः सर्वा भीषणाख्यस्य रक्षसः । राक्षस्यो नगरे जाता महाकाया भयानकाः ५६। तत्र ता निहिताः सर्वाः पुरनार्यो हनूमता । यज्ञांश्च रसतो जिष्णोस्तिष्ठतां रथकेतने ५७। पुनस्ता एव राक्षस्यो बभूवुर्मारवेध्वनि । क्षुधार्ताश्च तृषार्ताश्च दर्शनेन भयप्रदाः ५८। एवं तेन तु पापेन वाङ्मनोविहितेन तु । ताभिर्जन्मद्वयं प्राप्तं राक्षसीयोनिमिश्रितम् ५९। पापेन नाशितं तासां स नृपं नगरद्वयम् । अतएव न कर्त्तव्यं परकांतनिषेवणम् ६०। नारीभिः पापभीताभिर्वाङ्मनोभ्यामपि प्रभो । रोगी जडो दरिद्रो वा नेत्राभ्यां वर्जितोऽपि वा । न त्याज्यः स्वपतिः स्त्रीभिः इच्छंतीभिस्तु सद्गतिम् ६१। कथितमिदं मया मनोवचोभ्यां जनितमघं च यदन्यकांतभक्त्या । फलमपि च यदेव लब्धमाभिस्तदपि शिबे बहुविस्तरेण तुभ्यम् ६२। इंद्रप्रस्थगता न ये ममनघा या द्वारका दृश्यते तास्तस्या जलबिंदुदेहपतनात्पौरस्त्रियो रेभिरे । स्वर्गं चित्तवचोऽन्यकांत भजनाज्जातं विमुच्वोल्बणं क्रव्यादत्वमवाप्य देववनिताभावं सुराह्लाददम् ६३। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये द्वारकावर्णंनंनाम षष्ठाधिकद्विशततमोऽध्यायः २०६।

saubhariruvāca- dharmarājaśibiḥ śrīmānākarṇya tadvaco muneḥ | nāradasyābravītprītamanā iti tamuttamam 1| śibiruvāca- mune tīrthavarasyāsya nigamodbodha kasya te | māhātmyaṃ varṇitaṃ samyakśrutaṃ pāpaharaṃ mayā 2| iṃdraprasthetra śataśaḥ saṃti tīrthāni vai mune | anyasyāpi samācakṣva māhātmyaṃ yadi vidyate 3| nārada uvāca- iṃdraprasthāṃtarāvartinyeṣā yā dvārakā nṛpa | asyāṃ purā hi yadvṛttaṃ tatte vacmi śṛṇuṣva me 4| kāmpilye'tha dvijaḥ kaścit puṣpeṣurmūrtimāniva | sarvāsāṃ yoṣitāṃ cittahārī syādagravibhramaiḥ 5| saṃgītavidyākuśalaḥ kokilāmadhuradhvaniḥ | ekadā sa kare vīṇāṃ dhārayanvādayanmuhuḥ 6| kaṃṭhena kokilālāpa madhureṇa narādhipa | gāyanbabhrāma nagare pratirathyaṃ mahāmatiḥ 7| tasya gītidhvaniṃ śrutvā mūrchanātānasaṃyutam | tvaktvā svagṛhakāryāṇi tamīyuḥ paurayoṣitaḥ 8| mohitāstasya rūpeṇa kāmavegaṃ na sehire | jātā skhalitavīryāstā gītaṃ śrutvā samakṣataḥ 9| brahmaṇo mānasaṃ yena lobhitaṃ bhāratīṃ prati | śivasyārddhaśarīraṃ ca pārvatyai yena dāpitam 10| tābhyāmanyo jano loke vaśī vā jñānavānapi | yaḥ smaraṃ taṃ kṣamo jetuṃ striyaḥ prakṛticaṃcalāḥ 11| tāḥ smarāveśamāsoḍhuṃ na sādhyopi viṣehire | vaktavyamiti kiṃ rājanloke kāmo hi durjayaḥ 12| atha tāstatra tatreyuryatra yatra vrajatyasau | pragāyankaṃṭhavīṇābhyāṃ pragāyansvaramohitaḥ 13| tāsāṃ patisutabhrātṛpitaro'tha narādhipa | āgatya bhartsayitvā tā ninyuḥ svānsvāngṛhānprati 14| tamanviṣya punastāstu jagmuḥ sarvāstadaṃtike | yadā tadā paurajanā vṛttaṃ tatprāhurīśvare 15| rājāpi taṃ samāhūya papraccha rahasi dvijam | kena maṃtreṇa bho vipra mohitāstāḥ purastriyaḥ 16| tanmamācakṣva vipreṃdra dāsyāmi bahu te dhanam | nocenniṣkāsayāmi tvāṃ nijarājyānna saṃśayaḥ 17| nārada uvāca- śrutveti nṛpatervākyaṃ nṛpatiṃ sa dvijottamaḥ | uvāca satyaṃ tasyāgre vacorūpaguṇārṇavaḥ 18| dvija uvāca- na maṃtraṃ nauṣadhaṃ rājanvidyate mayi bhikṣuke | kiṃtu te nagare sarvā yoṣito hyajiteṃdriyāḥ 19| rūpaṃ mama samālokya śrutvā gītadhvaniṃ tathā | smaravegaṃ sahaṃte na rājaṃstava pure striyaḥ 20| kiṃ karomi mahārāja ko'parādhosti me vibho | purākṛtamivollaṃghyaṃ śāsanaṃ na mahīpate 21| nārada uvāca- uśīnaraśībe rājannevaṃ kathayati dvije | sarve paurāḥ sametyātha prāvadanniti bhūpatim 22| paurā ūcuḥ - rājannanena vipreṇa mohitāḥ paurayoṣitaḥ | gṛheṣu na hi tiṣṭhaṃti hyasmābhiranivāritāḥ 23| yadyayaṃ mohanaḥ strīṇāṃ nagare vatsyati prabho | tadā deśāṃtarāṇyeva yāsyāmo vayamadya vai | gato'smākaṃ vṛṣo devo havyakavyakriyātmakaḥ 24| tamanuprasthitātkṣetrādgauriyaṃ pāpināmiva | vinā taṃ śaraṇaṃ yātaṃ tyaktaśrībhirnareśvara 25| athainamanuyāsyaṃti vāsitābhirvṛṣaṃ yathā | śūnyālaye kathaṃ lakṣmīryatnatopyavatiṣṭhati 26| dharmo'rthaśca gṛhaṃ caitat trayaṃ strīvaśagaṃ yataḥ | kāṃtādharma dhanādhīnā tayornāśe na tiṣṭhati 27| nārada uvāca- evaṃ vadatsu paureṣu striyasteṣāṃ samāgatāḥ | rājāṃtika upāviṣṭā ityūcustāḥ parasparam 28| paurastriya ūcuḥ | kāmaṃ vāmākṛtiṃ vipramenaṃ prāpyamanāṃsi naḥ | ullasaṃti divādhīśaṃ kamalānīva vāriṇi 29| saṃkucaṃti vinā tena kumudāni yatheṃdunā | āgacchaṃtamilitvainaṃdhārayāmonṛpāgrataḥ 30| avadhyo'yaṃ vayaṃ cāsya kiṃ kariṣyati bhūpatiḥ | nārada uvāca- ityuktvā tāstvarāvatyo jagṛhustaṃ dvijottamam 31| paśyatāṃ nijabhartṝṇāṃ rājñaścaiva purastadā | ūcuścainaṃ manonātha gṛhānāgaccha hṛcchayam 32| śamayāśu vinādyatvāṃ sthātuṃ naiva ca śaknumaḥ | ityākarṇya vacastāsāṃ sa vipraḥ pratyuvāca ha 33| vipra uvāca- bhavatīnāmahaṃ putro bhavatyo mātaro mama | gṛhānkimarthamutsṛjya bhavatyaḥ paryaṭaṃti hi 34| ārādhayata nāthānsvānyato lokadvayaṃ dhruvam | ārādhiteṣu patiṣu viṣṇuḥ sarvasureśvaraḥ 35| prasanno bhavati tvatra prasanne kimu durlabham | yā strī svapatimutsṛjya sevate'nyasukhecchayā 36| sāpavādamavāpnoti yāti ghorāṃ ca durgatim | uṣitvā tatra kalpāṃte yāvatsā pativaṃcanā 37| punastasmādvinirgatya sthāvaratvaṃ prapadyate | tasmādapi paśutvaṃ sā labhate bahujanmasu 38| tato muktā manuṣyatve vyaṃgā bhavati tatra sā | evaṃ pāpagatiṃ jñātvā nivartadhvamato janāt 39| no vā yāsyatha dehāṃte narakaṃ bhṛśadāruṇam | yadicchaṃti bhavaṃtyo me sukhaṃ tanneha lapsyatha | pāpameva hi yuṣmākaṃ yatodhaḥpatanaṃ nṛṇām 40| nārada uvāca- śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya dṛṣṭvā bhartṛsukhāni ca | lajjayānamra mukhyastā latāvātahatā iva 41| tāsāṃ tu puranārīṇāṃ smarāgnirbhṛśadāruṇaḥ | śaśāma tasya śītena baṭorvacanavāriṇā 42| utthāya celuḥ sarvāstā viniṃdaṃtya iti smaram | brahmaśakrādidevānāmapi mohakaraṃ nṛpa 43| striya ūcuḥ | dhigimaṃ pāpakarmāṇaṃ śīladārukuṭhārakam | kāmavāmadṛśāṃ prītyai dhanyo yena hataḥ smaraḥ 44| kiṃ vadema jagatpūjyāṃ rukmiṇīṃ jaṭhare yayā | dhṛtaḥ pradyumnanāmnā'sau rāhuḥ strīśīlacaṃdrabhuk 45| sa devādhama āyāti yadi no dṛṣṭagocaram | bhūyo dhyānakṛteśāna dṛgagnau taṃ kṣipāmahe 46| yenāyaṃ janitaḥ pāpo hyātmārāmeṇa viṣṇunā | kṛtaḥ ṣoḍaśasāhasrastrīpriyaḥ kā hi naḥ kathā 47| evaṃ viniṃdya taṃ kāmaṃ tuṣṭuvustaṃ dvijottamam | śīlaṃ svasya ca tāsāṃ ca rakṣitaṃ yena bhūpate 48| dhanyā sāmuṣya jananī yayāyaṃ brāhmaṇottamaḥ | smarajinnirmito loke paradharmasya rakṣakaḥ 49| dhigastu no rājalokairhasitāḥ smaranirjitāḥ | yābhirvākyamanobhyāṃ ca janitaṃ pāpamulbaṇam 50| nārada uvāca- evaṃ viciṃtayaṃtyastā ekyamatyayutāḥ striyaḥ | jagmuḥ svaṃsvaṃ gṛhaṃ sarvā dvijavākyena bodhitāḥ 51| atha rājāpi kāṃpilyastaṃ dvijaṃ vastrabhūṣaṇaiḥ | saṃpūjya preṣayāmāsa sadgṛhe saṃyateṃdriyam 52| athāgacchati kāle tu kārūṣādhipatirbalī | kāṃpilyādhipatiṃ sainyairnagaraṃ rurudhe tadā 53| tayoryuddhamabhūdghoraṃ tena yuddhe sa ghātitaḥ | nagaraṃ luṭhitaṃ sarvaṃ hatāḥ śūrāśca sarvaśaḥ 54| tā striyaḥ kālakūṭaṃ tu khāditvā maraṇaṃ gatāḥ | prāyaścittaṃ tu na kṛtaṃ tābhiḥ pāpasya tasya tu 55| yena pāpena tāḥ sarvā bhīṣaṇākhyasya rakṣasaḥ | rākṣasyo nagare jātā mahākāyā bhayānakāḥ 56| tatra tā nihitāḥ sarvāḥ puranāryo hanūmatā | yajñāṃśca rasato jiṣṇostiṣṭhatāṃ rathaketane 57| punastā eva rākṣasyo babhūvurmāravedhvani | kṣudhārtāśca tṛṣārtāśca darśanena bhayapradāḥ 58| evaṃ tena tu pāpena vāṅmanovihitena tu | tābhirjanmadvayaṃ prāptaṃ rākṣasīyonimiśritam 59| pāpena nāśitaṃ tāsāṃ sa nṛpaṃ nagaradvayam | ataeva na karttavyaṃ parakāṃtaniṣevaṇam 60| nārībhiḥ pāpabhītābhirvāṅmanobhyāmapi prabho | rogī jaḍo daridro vā netrābhyāṃ varjito'pi vā | na tyājyaḥ svapatiḥ strībhiḥ icchaṃtībhistu sadgatim 61| kathitamidaṃ mayā manovacobhyāṃ janitamaghaṃ ca yadanyakāṃtabhaktyā | phalamapi ca yadeva labdhamābhistadapi śibe bahuvistareṇa tubhyam 62| iṃdraprasthagatā na ye mamanaghā yā dvārakā dṛśyate tāstasyā jalabiṃdudehapatanātpaurastriyo rebhire | svargaṃ cittavaco'nyakāṃta bhajanājjātaṃ vimucvolbaṇaṃ kravyādatvamavāpya devavanitābhāvaṃ surāhlādadam 63| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye dvārakāvarṇaṃnaṃnāma ṣaṣṭhādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 206|