Chapter 26

जैमिनिरुवाच- कलौ युगे महाभाग समायाते सुदारुणे । भविष्यंति जनाः सर्वे कीदृशास्तद्वदस्व मे १। व्यास उवाच- आद्यं सत्ययुगं प्राहुस्तत्र विप्रादयो जनाः । नारायणार्चनपराः शोकव्याधिविवर्जिताः २। सत्योक्तिभाषिणः सर्वे सदया दीर्घजीविनः । धनधान्यादिसम्पन्ना हिंसादंभविवर्जिताः ३। परोपकरणाश्चैव सर्वशास्त्रविदस्तथा । एवंविधाः सत्ययुगे सर्वे लोका द्विजोत्तम ४। राजधर्मग्राहिणश्च भूपाला जनपालनाः । अहो सत्ययुगस्यास्ति को व्याख्यातुं गुणं यशः ५। अधर्मोच्चारणं यत्र जनाः केऽपि न कुर्वते । त्रेतायुगे समायाते धर्मः पादोनकं गतः ६। अल्पशोकान्विता लोकाः केचित्केचिदघाश्रयाः । विष्णुध्यानरता लोका यज्ञदानपरायणाः ७। वर्णाश्रमाचाररताः सुखिनः स्वस्थचेतसः । क्षेत्रभूमिकृतः शूद्राः सर्वेब्राह्मणसेविनः ८। ब्राह्मणाश्च महात्मानो वेदवेदाङ्गपारगाः । प्रतिग्रहनिवृत्ताश्च सत्यसन्धा जितेन्द्रियाः ९। तपोव्रतरता नित्यं दातारो विष्णुसेविनः । त्रेतायुगस्यावसाने द्वापरे युग आगते १०। द्विपादहीनो धर्मः स्यात्सुखदुःखान्विता नराः । केचित्केचित्पापरताः केचित्केचिच्च धर्मिणः ११। केचित्केचिद्गुणैर्हीनाः केचित्केचिन्महागुणाः । अत्यन्तदुःखिनः केचित्केचिच्च सुखिनस्तथा १२। प्रतिग्रहे ब्राह्मणश्च कदाचित्कुरुते स्पृहाम् । भूभुजैर्धनलोभेन कदाचित्पीड्यते प्रजा १३। विष्णुपूजापरा विप्राः शूद्राश्च द्विजसेविनः । यदा युगेयुगे धर्मः पादोनतां गतो द्विज १४। तदा व्यासो विष्णुरूपी वेदभागं चकार ह । कलौयुगे च विप्रेन्द्र सर्वपापैकमंदिरे १५। एकपादो भवेद्धर्मः सर्वे पापरता जनाः । ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्राः पापपरायणाः १६। अत्यंतकामिनः क्रूरा भविष्यंति कलौ युगे । वेदनिंदाकराश्चैव द्यूतचौर्यकरास्तथा १७। विधवासंगमग्नाश्च भविष्यंति कलौ युगे । वृत्त्यर्थब्राह्मणाः केचिन्महाकपटधर्मिणः १८। सर्वे स्त्रैणा भविष्यंति मादकद्रव्यसेविनः । सदा स्त्रीयोनिनिरताः परद्रव्यं हरंति च १९। परान्नलोलुपा नित्यं तपोव्रतपराङ्मुखाः । पाखण्डसङ्गबद्धाश्च भविष्यंति कलौ युगे २०। रक्ताम्बरा भविष्यंति ब्राह्मणाः शूद्रधर्मिणः । कलौ यास्यंति निर्वृत्ता उत्तमा अति नीचताम् २१। नीचाश्च धनसम्पन्ना यास्यंत्युच्चपदं प्रति । प्रदास्यंत्युपकारिभ्यो दानानि सकला जनाः २२। यत्नादपि च नेष्यंति वृषला विप्रवर्त्तनम् । मित्रस्नेहाद्वदिष्यंति कूटसाक्ष्यं कलौ जनाः २३। अधर्मबुद्धिलपना धर्मबुद्धिविलापिनः । परोक्षनिंदकाः क्रूराः संमुखे प्रियवादिनः २४। साध्वीवादं वदिष्यंति भर्तारं पुंश्चली स्त्रियः । परस्त्रीहिंसकाश्चैव गोत्रविक्रयिणो द्विजाः २५। कन्याविक्रयिणश्चैव भविष्यंति कलौ युगे । स्त्रीजिताः पुरुषाः सर्वे स्त्रियोऽप्यत्यंतचञ्चलाः २६। कलौयुगे भविष्यंति कलौ मर्त्या दुराशयाः । अल्पसस्या वसुमती मेघाः स्वल्पोदकास्तथा २७। अकालवर्षिणश्चापि भविष्यंति कलौ युगे । कलौ विड्भोजिनो गावः स्वल्पक्षीराश्च जैमिने २८। घृतहीनं च तत्क्षीरं भविष्यंति न संशयः । आत्मस्तुतिपरा लोकाः परनिंदापरायणाः २९। भविष्यंति च खर्वाङ्गा बाला बह्वन्नभोजनाः । पितृयज्ञं करिष्यंति दंभार्थं ब्राह्मणाः कलौ ३०। सर्वे वचःस्नेहिनः स्युर्यावत्कार्यं न सिद्ध्यति । नरान्धर्मपरान्दृष्ट्वा सर्वे चोपहसंति वै ३१। वर्धंत्यधर्मतो लोकास्तस्मात्पापरता जनाः । दशद्वादशवर्षे च समूलोऽप्येति संक्षयम् ३२। जलस्येव भविष्यंति यथा वर्षासु वृद्धयः । ततो लोका भविष्यंति कलौ गलितयौवनाः ३३। पंचमे वापि षष्ठे वा वर्षे स्त्री गर्भधारिणी । बह्वपत्याश्च पुरुषा भविष्यंत्यतिदुःखिनः ३४। नेतुकामाश्च सर्वेऽपि दातुकामा न केऽपि च । कलौ म्लेच्छा भविष्यंति राजानः पापतत्पराः ३५। एकवर्णा भविष्यंति विषयार्थं कलौ जनाः । कलेः प्रथमसंध्यायां हरिं निंदंति मानवाः ३६। कलेर्मध्ये न पश्यंति हरेर्नामानि केवले । ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्या वृषलाश्च कलौ युगे ३७। एकवर्णा भविष्यंति वर्णाश्चत्वार एव च । यदायदा द्विजश्रेष्ठ हानिः सुकृतिनां भवेत् ३८। वृद्धिश्च पापिनां नॄणां ज्ञेया वृद्धिस्तदा कलौ । यद्यप्ययं कलिर्घोरो मया प्रोक्तो द्विजोत्तम ३९। तथाप्यस्ति महानस्य गुणो गुणवतां वर । सत्ये द्वादशभिर्वर्षैर्भवेत्पुण्यस्य साधनम् ४०। तदर्धेन च त्रेतायां मासेन द्वापरे भवेत् । अहोरात्रेणैव विप्र भवेत्तच्च कलौ युगे ४१। तस्मात्कलियुगे नॄणां मर्त्येनैवोत्तमा गतिः । द्वादशाब्दैर्युगेऽन्यस्मिन्हरिमभ्यर्च्य यत्फलम् ४२। तत्फलं लभते मर्त्यो हरिमुच्चार्य वै कलौ । हरेर्नामैकमप्यत्र कलौ वदति यो नरः ४३। कलिर्न बाधते तं च सत्यं सत्यं न संशयः । जैमिनिरुवाच- मनः शुद्धिविहीनत्वात्समस्तं कर्मनिष्फलम् ४४। इति पूर्वं त्वया प्रोक्तं मनो विस्मयदं मम । कलौ सर्वे भविष्यंति मनःशुद्धिविवर्जिताः ४५। तेषां यथा भवेत्कर्म सकलं ब्रूहि तद्गुरो । व्यास उवाच- यत्किंचित्कुरुते कर्म मर्त्यो धर्मं कलौ युगे ४६। तदर्पयेन्महाविष्णौ भक्तिभावसमन्वितः । विष्णौ समर्पितं कर्म सर्वमेवाक्षयं भवेत् ४७। व्यास उवाच- इति ते कथितं सर्वं वृत्तं ब्राह्मणसत्तम । यच्छ्रुत्वा भक्तिभावेन नरो मोक्षमवाप्नुयात् ४८। सूत उवाच- एवं प्रबोधितस्तेन जैमिनिः परमात्मना । क्रियायोगरतो भूत्वा जगाम परमं पदम् ४९। इमं क्रियायोगसारं व्यासेनोक्तं महात्मना । ये पठंति जना भक्त्या शृण्वंति च मुमुक्षवः ५० 7.26.50। ते सर्वे पातकैर्घोरैर्बहुजन्मार्जितैरपि । विमुक्ताः परमां मुक्तिं लभंते नात्र संशयः ५१। यद्यदिष्टं पठंत्येतच्छृण्वन्ति च मुमुक्षवः । लभंते तत्तदेवाशु प्रसादात्कमलापतेः ५२। श्लोकार्द्धं श्लोकमेकं वा श्लोकपादमथापि वा । नरः पठित्वा श्रुत्वा च लभते वांछितं फलम् ५३। लिखित्वा लेखयित्वा वा यः शास्त्रमिदमर्चयेत् । स विष्णुपूजनस्यैव फलं प्राप्नोति मानवः ५४। इदमतिशयगुह्यं निःसृतं व्यास वक्त्राद् ??चिरतरपुराणं प्रीतिदं वैष्णवानाम् । चिरममरवराद्यैर्वंदितांघ्रेर्मुरारेः सकलभुवनभर्त्तुश्चक्रिणः प्रीतयेऽस्तु ५५। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारखण्डे व्यासजैमिनिसंवादे युगधर्मनिरूपण। पूर्वकं पुराणमाहात्म्यवर्णनंनाम षड्विंशतितमोऽध्यायः २६ ।

jaiminiruvāca- kalau yuge mahābhāga samāyāte sudāruṇe | bhaviṣyaṃti janāḥ sarve kīdṛśāstadvadasva me 1| vyāsa uvāca- ādyaṃ satyayugaṃ prāhustatra viprādayo janāḥ | nārāyaṇārcanaparāḥ śokavyādhivivarjitāḥ 2| satyoktibhāṣiṇaḥ sarve sadayā dīrghajīvinaḥ | dhanadhānyādisampannā hiṃsādaṃbhavivarjitāḥ 3| paropakaraṇāścaiva sarvaśāstravidastathā | evaṃvidhāḥ satyayuge sarve lokā dvijottama 4| rājadharmagrāhiṇaśca bhūpālā janapālanāḥ | aho satyayugasyāsti ko vyākhyātuṃ guṇaṃ yaśaḥ 5| adharmoccāraṇaṃ yatra janāḥ ke'pi na kurvate | tretāyuge samāyāte dharmaḥ pādonakaṃ gataḥ 6| alpaśokānvitā lokāḥ kecitkecidaghāśrayāḥ | viṣṇudhyānaratā lokā yajñadānaparāyaṇāḥ 7| varṇāśramācāraratāḥ sukhinaḥ svasthacetasaḥ | kṣetrabhūmikṛtaḥ śūdrāḥ sarvebrāhmaṇasevinaḥ 8| brāhmaṇāśca mahātmāno vedavedāṅgapāragāḥ | pratigrahanivṛttāśca satyasandhā jitendriyāḥ 9| tapovrataratā nityaṃ dātāro viṣṇusevinaḥ | tretāyugasyāvasāne dvāpare yuga āgate 10| dvipādahīno dharmaḥ syātsukhaduḥkhānvitā narāḥ | kecitkecitpāparatāḥ kecitkecicca dharmiṇaḥ 11| kecitkecidguṇairhīnāḥ kecitkecinmahāguṇāḥ | atyantaduḥkhinaḥ kecitkecicca sukhinastathā 12| pratigrahe brāhmaṇaśca kadācitkurute spṛhām | bhūbhujairdhanalobhena kadācitpīḍyate prajā 13| viṣṇupūjāparā viprāḥ śūdrāśca dvijasevinaḥ | yadā yugeyuge dharmaḥ pādonatāṃ gato dvija 14| tadā vyāso viṣṇurūpī vedabhāgaṃ cakāra ha | kalauyuge ca viprendra sarvapāpaikamaṃdire 15| ekapādo bhaveddharmaḥ sarve pāparatā janāḥ | brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ pāpaparāyaṇāḥ 16| atyaṃtakāminaḥ krūrā bhaviṣyaṃti kalau yuge | vedaniṃdākarāścaiva dyūtacauryakarāstathā 17| vidhavāsaṃgamagnāśca bhaviṣyaṃti kalau yuge | vṛttyarthabrāhmaṇāḥ kecinmahākapaṭadharmiṇaḥ 18| sarve straiṇā bhaviṣyaṃti mādakadravyasevinaḥ | sadā strīyoniniratāḥ paradravyaṃ haraṃti ca 19| parānnalolupā nityaṃ tapovrataparāṅmukhāḥ | pākhaṇḍasaṅgabaddhāśca bhaviṣyaṃti kalau yuge 20| raktāmbarā bhaviṣyaṃti brāhmaṇāḥ śūdradharmiṇaḥ | kalau yāsyaṃti nirvṛttā uttamā ati nīcatām 21| nīcāśca dhanasampannā yāsyaṃtyuccapadaṃ prati | pradāsyaṃtyupakāribhyo dānāni sakalā janāḥ 22| yatnādapi ca neṣyaṃti vṛṣalā vipravarttanam | mitrasnehādvadiṣyaṃti kūṭasākṣyaṃ kalau janāḥ 23| adharmabuddhilapanā dharmabuddhivilāpinaḥ | parokṣaniṃdakāḥ krūrāḥ saṃmukhe priyavādinaḥ 24| sādhvīvādaṃ vadiṣyaṃti bhartāraṃ puṃścalī striyaḥ | parastrīhiṃsakāścaiva gotravikrayiṇo dvijāḥ 25| kanyāvikrayiṇaścaiva bhaviṣyaṃti kalau yuge | strījitāḥ puruṣāḥ sarve striyo'pyatyaṃtacañcalāḥ 26| kalauyuge bhaviṣyaṃti kalau martyā durāśayāḥ | alpasasyā vasumatī meghāḥ svalpodakāstathā 27| akālavarṣiṇaścāpi bhaviṣyaṃti kalau yuge | kalau viḍbhojino gāvaḥ svalpakṣīrāśca jaimine 28| ghṛtahīnaṃ ca tatkṣīraṃ bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ | ātmastutiparā lokāḥ paraniṃdāparāyaṇāḥ 29| bhaviṣyaṃti ca kharvāṅgā bālā bahvannabhojanāḥ | pitṛyajñaṃ kariṣyaṃti daṃbhārthaṃ brāhmaṇāḥ kalau 30| sarve vacaḥsnehinaḥ syuryāvatkāryaṃ na siddhyati | narāndharmaparāndṛṣṭvā sarve copahasaṃti vai 31| vardhaṃtyadharmato lokāstasmātpāparatā janāḥ | daśadvādaśavarṣe ca samūlo'pyeti saṃkṣayam 32| jalasyeva bhaviṣyaṃti yathā varṣāsu vṛddhayaḥ | tato lokā bhaviṣyaṃti kalau galitayauvanāḥ 33| paṃcame vāpi ṣaṣṭhe vā varṣe strī garbhadhāriṇī | bahvapatyāśca puruṣā bhaviṣyaṃtyatiduḥkhinaḥ 34| netukāmāśca sarve'pi dātukāmā na ke'pi ca | kalau mlecchā bhaviṣyaṃti rājānaḥ pāpatatparāḥ 35| ekavarṇā bhaviṣyaṃti viṣayārthaṃ kalau janāḥ | kaleḥ prathamasaṃdhyāyāṃ hariṃ niṃdaṃti mānavāḥ 36| kalermadhye na paśyaṃti harernāmāni kevale | brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyā vṛṣalāśca kalau yuge 37| ekavarṇā bhaviṣyaṃti varṇāścatvāra eva ca | yadāyadā dvijaśreṣṭha hāniḥ sukṛtināṃ bhavet 38| vṛddhiśca pāpināṃ nṝṇāṃ jñeyā vṛddhistadā kalau | yadyapyayaṃ kalirghoro mayā prokto dvijottama 39| tathāpyasti mahānasya guṇo guṇavatāṃ vara | satye dvādaśabhirvarṣairbhavetpuṇyasya sādhanam 40| tadardhena ca tretāyāṃ māsena dvāpare bhavet | ahorātreṇaiva vipra bhavettacca kalau yuge 41| tasmātkaliyuge nṝṇāṃ martyenaivottamā gatiḥ | dvādaśābdairyuge'nyasminharimabhyarcya yatphalam 42| tatphalaṃ labhate martyo harimuccārya vai kalau | harernāmaikamapyatra kalau vadati yo naraḥ 43| kalirna bādhate taṃ ca satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ | jaiminiruvāca- manaḥ śuddhivihīnatvātsamastaṃ karmaniṣphalam 44| iti pūrvaṃ tvayā proktaṃ mano vismayadaṃ mama | kalau sarve bhaviṣyaṃti manaḥśuddhivivarjitāḥ 45| teṣāṃ yathā bhavetkarma sakalaṃ brūhi tadguro | vyāsa uvāca- yatkiṃcitkurute karma martyo dharmaṃ kalau yuge 46| tadarpayenmahāviṣṇau bhaktibhāvasamanvitaḥ | viṣṇau samarpitaṃ karma sarvamevākṣayaṃ bhavet 47| vyāsa uvāca- iti te kathitaṃ sarvaṃ vṛttaṃ brāhmaṇasattama | yacchrutvā bhaktibhāvena naro mokṣamavāpnuyāt 48| sūta uvāca- evaṃ prabodhitastena jaiminiḥ paramātmanā | kriyāyogarato bhūtvā jagāma paramaṃ padam 49| imaṃ kriyāyogasāraṃ vyāsenoktaṃ mahātmanā | ye paṭhaṃti janā bhaktyā śṛṇvaṃti ca mumukṣavaḥ 50 7.26.50| te sarve pātakairghorairbahujanmārjitairapi | vimuktāḥ paramāṃ muktiṃ labhaṃte nātra saṃśayaḥ 51| yadyadiṣṭaṃ paṭhaṃtyetacchṛṇvanti ca mumukṣavaḥ | labhaṃte tattadevāśu prasādātkamalāpateḥ 52| ślokārddhaṃ ślokamekaṃ vā ślokapādamathāpi vā | naraḥ paṭhitvā śrutvā ca labhate vāṃchitaṃ phalam 53| likhitvā lekhayitvā vā yaḥ śāstramidamarcayet | sa viṣṇupūjanasyaiva phalaṃ prāpnoti mānavaḥ 54| idamatiśayaguhyaṃ niḥsṛtaṃ vyāsa vaktrād ??ciratarapurāṇaṃ prītidaṃ vaiṣṇavānām | ciramamaravarādyairvaṃditāṃghrermurāreḥ sakalabhuvanabharttuścakriṇaḥ prītaye'stu 55| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasārakhaṇḍe vyāsajaiminisaṃvāde yugadharmanirūpaṇa| pūrvakaṃ purāṇamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśatitamo'dhyāyaḥ 26 |