Chapter 103

नारद उवाच- विष्णुर्जालंधरं गत्वा तद्दैत्यपुटभेदनम् । पातिव्रत्यस्य भंगाय वृंदायाश्चाकरोन्मतिम् १। अथ वृंदारका देवी स्वप्नमध्ये ददर्श ह । भर्त्तारं महिषारूढं तैलाभ्यक्तं दिगंबरम् २। कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशां गतं मुंडं तमसा व्यावृतं तदा ३। स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवात्मना सह । ततः प्रबुद्धा सा बाला स्वस्वप्नं प्रविचिन्वती ४। ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निश्चलं मुहुः । तदनिष्टमिति ज्ञात्वा रुदती भयविह्वला ५। कुत्रचिन्नालभच्छर्म गोपुराट्टालभूमिषु । ततः सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् ६। तत्रापि सागता बाला नालभत्कुत्रचित्सुखम् । वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मनस्तदा ७। ततो भ्रमंते सा बाला ददर्शातिविभीषणौ । राक्षसौ सिंहवदनौ दंष्ट्रानयनभीषणौ ८। तौ दृष्ट्वा विह्वलातीव पलायनपरा तदा । ददर्श तापसंशांतं सशिष्यं मौनमास्थितम् ९। ततस्तत्कंठ आसज्य निजां बाहुलतां भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागतामित्यभाषत १०। मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसानुगतां तदा । हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ रुषा ११। यद्धुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा तौ गगनं गतौ । प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृंदा वचनमब्रवीत् १२। वृंदोवाच। रक्षिताहं त्वया घोराद्भयात्तस्मात्कृपानिधे । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय १३। जलंधरो हि मे भर्त्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो । स तत्रास्ति कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत १४। नारद उवाच-। मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य कृपयोर्ध्वमवैक्षत । तावत्कपीशावायातौ तं प्रणम्याग्रतः स्थितौ १५। ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञा नियुक्तौ गगनं गतौ । गत्वा क्षणार्द्धादागत्य वानरावग्रतः स्थितौ १६। शिरः कबंधहस्तौ तौ दृष्ट्वाब्धितनयस्य सा । पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता १७। कमंडलुजलैः सिक्ता मुनिनाश्वासिता तदा । स्वभर्तृभाले सा भालं कृत्वा खिन्ना रुरोद ह १८। वृंदोवाच-। यः पुरा सुखसंवादैर्विनोदयसि मां विभो । स कथं न वदस्यद्य वल्लभां मामनागसम् १९। येन देवाः सगंधर्वा निर्जिता हरिणा सह । स कथं तापसेन त्वं त्रैलोक्यविजयी हतः २०। नारद उवाच-। रुदित्वेति तदा वृंदा तं मुनिं वाक्यमब्रवीत् । वृंदोवाच । कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ जीवनं मेऽस्य सुप्रियम् २१। त्वमेवास्य पुनः शक्तो जीवनाय मतो मम । अथ तद्वाक्यमाकर्ण्य प्रहस्य मुनिरब्रवीत् २२। मुनिरुवाच। नायं जीवयितुं शक्यो रुद्रेण निहतो युधि । तथापि त्वत्कृपाविष्ट एवं संजीवयाम्यहम् २३। नारद उवाच। इत्युक्त्वांतर्दधे यावत्तावत्सागरनंदनः । वृंदामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंबे प्रीतमानसः २४। अथ वृंदापि भर्त्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा । रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरम् २५। कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव हि । निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृंदा वचनमब्रवीत् २६। वृंदोवाच। धिक्त वेदं हरे शीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्माया प्रत्यक्ष तापसः २७। यौ त्वया मायया द्वास्थौ स्वकीयौ दर्शितौ मम । तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यथ २८। त्वं चापि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् । भ्रम सर्वेश्वरेणायं यस्ते शिष्यत्वमागतः २९। इत्युक्त्वा सा तदा वृंदा प्राविशद्धव्यवाहनम् । विष्णुना वार्यमाणापि तस्मिन्नासक्तमानसा ३०। ततो हरिस्तामनुसंस्मरन्मुहुर्वृंदाचिताभस्मरजोवगुंठितः । तत्रैव तस्थौ मुनिसिद्धसंघैः प्रबोध्यमानोपि ययौ न शांतिंम् ३१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे वृंदाचिताग्निप्रवेशोनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः १०३।

nārada uvāca- viṣṇurjālaṃdharaṃ gatvā taddaityapuṭabhedanam | pātivratyasya bhaṃgāya vṛṃdāyāścākaronmatim 1| atha vṛṃdārakā devī svapnamadhye dadarśa ha | bharttāraṃ mahiṣārūḍhaṃ tailābhyaktaṃ digaṃbaram 2| kṛṣṇaprasūnabhūṣāḍhyaṃ kravyādagaṇasevitam | dakṣiṇāśāṃ gataṃ muṃḍaṃ tamasā vyāvṛtaṃ tadā 3| svapuraṃ sāgare magnaṃ sahasaivātmanā saha | tataḥ prabuddhā sā bālā svasvapnaṃ pravicinvatī 4| dadarśoditamādityaṃ sacchidraṃ niścalaṃ muhuḥ | tadaniṣṭamiti jñātvā rudatī bhayavihvalā 5| kutracinnālabhaccharma gopurāṭṭālabhūmiṣu | tataḥ sakhīdvayayutā nagarodyānamāgamat 6| tatrāpi sāgatā bālā nālabhatkutracitsukham | vanādvanāṃtaraṃ yātā naiva vedātmanastadā 7| tato bhramaṃte sā bālā dadarśātivibhīṣaṇau | rākṣasau siṃhavadanau daṃṣṭrānayanabhīṣaṇau 8| tau dṛṣṭvā vihvalātīva palāyanaparā tadā | dadarśa tāpasaṃśāṃtaṃ saśiṣyaṃ maunamāsthitam 9| tatastatkaṃṭha āsajya nijāṃ bāhulatāṃ bhayāt | mune māṃ rakṣa śaraṇamāgatāmityabhāṣata 10| munistāṃ vihvalāṃ dṛṣṭvā rākṣasānugatāṃ tadā | huṃkāreṇaiva tau ghorau cakāra vimukhau ruṣā 11| yaddhuṃkārabhayatrastau dṛṣṭvā tau gaganaṃ gatau | praṇamya daṃḍavadbhūmau vṛṃdā vacanamabravīt 12| vṛṃdovāca| rakṣitāhaṃ tvayā ghorādbhayāttasmātkṛpānidhe | kiṃcidvijñaptumicchāmi kṛpayā tanniśāmaya 13| jalaṃdharo hi me bharttā rudraṃ yoddhuṃ gataḥ prabho | sa tatrāsti kathaṃ yuddhe tanme kathaya suvrata 14| nārada uvāca-| munistadvākyamākarṇya kṛpayordhvamavaikṣata | tāvatkapīśāvāyātau taṃ praṇamyāgrataḥ sthitau 15| tatastadbhrūlatāsaṃjñā niyuktau gaganaṃ gatau | gatvā kṣaṇārddhādāgatya vānarāvagrataḥ sthitau 16| śiraḥ kabaṃdhahastau tau dṛṣṭvābdhitanayasya sā | papāta mūrchitā bhūmau bhartṛvyasanaduḥkhitā 17| kamaṃḍalujalaiḥ siktā munināśvāsitā tadā | svabhartṛbhāle sā bhālaṃ kṛtvā khinnā ruroda ha 18| vṛṃdovāca-| yaḥ purā sukhasaṃvādairvinodayasi māṃ vibho | sa kathaṃ na vadasyadya vallabhāṃ māmanāgasam 19| yena devāḥ sagaṃdharvā nirjitā hariṇā saha | sa kathaṃ tāpasena tvaṃ trailokyavijayī hataḥ 20| nārada uvāca-| ruditveti tadā vṛṃdā taṃ muniṃ vākyamabravīt | vṛṃdovāca | kṛpānidhe muniśreṣṭha jīvanaṃ me'sya supriyam 21| tvamevāsya punaḥ śakto jīvanāya mato mama | atha tadvākyamākarṇya prahasya munirabravīt 22| muniruvāca| nāyaṃ jīvayituṃ śakyo rudreṇa nihato yudhi | tathāpi tvatkṛpāviṣṭa evaṃ saṃjīvayāmyaham 23| nārada uvāca| ityuktvāṃtardadhe yāvattāvatsāgaranaṃdanaḥ | vṛṃdāmāliṃgya tadvaktraṃ cucuṃbe prītamānasaḥ 24| atha vṛṃdāpi bharttāraṃ dṛṣṭvā harṣitamānasā | reme tadvanamadhyasthā tadyuktā bahuvāsaram 25| kadācitsuratasyāṃte dṛṣṭvā viṣṇuṃ tameva hi | nirbhartsya krodhasaṃyuktā vṛṃdā vacanamabravīt 26| vṛṃdovāca| dhikta vedaṃ hare śīlaṃ paradārābhigāminaḥ | jñāto'si tvaṃ mayā samyaṅmāyā pratyakṣa tāpasaḥ 27| yau tvayā māyayā dvāsthau svakīyau darśitau mama | tāveva rākṣasau bhūtvā bhāryāṃ tava hariṣyatha 28| tvaṃ cāpi bhāryāduḥkhārto vane kapisahāyavān | bhrama sarveśvareṇāyaṃ yaste śiṣyatvamāgataḥ 29| ityuktvā sā tadā vṛṃdā prāviśaddhavyavāhanam | viṣṇunā vāryamāṇāpi tasminnāsaktamānasā 30| tato haristāmanusaṃsmaranmuhurvṛṃdācitābhasmarajovaguṃṭhitaḥ | tatraiva tasthau munisiddhasaṃghaiḥ prabodhyamānopi yayau na śāṃtiṃm 31| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārtikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde vṛṃdācitāgnipraveśonāma tryadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 103|