Chapter 49

ब्राह्मण्युवाच- एकदा तु महाभाग गता सा पर्वतोत्तमे । रमणीयं वनं दृष्ट्वा कदलीखंडमंडितम् १। शालैस्तालैस्तमालैश्च नालिकेरैस्तथोत्कटैः । पूगीफलैर्मातुलिगैर्नारंगैश्चारुजंबुकैः २। चंपकैः पाटलैः पुण्यैः पुष्पितैः कुटकैर्वटैः । अशोकबकुलोपेतं नानावृक्षैरलंकृतम् ३। पर्वतं पुण्यवंतं तं पुष्पितैश्च नगोत्तमैः । सर्वत्र दृश्यते रम्यो नानाधातुसमाकुलः ४। तडागं सर्वतोभद्रं पुण्यतोयेन पूरितम् । कमलैः पुष्पितैश्चान्यैः सुगंधैः कनकोत्पलैः ५। श्वेतोत्पलैर्विभासंतं रक्तोत्पलसुपुष्पितैः । नीलोत्पलैश्च कह्लारैर्हंसैश्च जलकुक्कुटैः ६। पक्षिभिर्जलजैश्चान्यैर्नानाधातुसमाकुलः । तडागं सर्वतः शुभ्रं नानापक्षिगणैर्युतम् ७। कोकिलानां रुतैः पुण्यैः सुस्वरैः परिशोभितः । मधुराणां तथा शब्दैः सर्वत्र मधुरायते ८। षट्पदानां सुनादेन सर्वत्र परिशोभते । एवंविधं गिरिं रम्यं तदेव वनमुत्तमम् ९। तडागं सर्वतोभद्रं ददृशे नृपनंदिनी । वैदर्भी क्रीडमाना सा सखीभिः सहिता तदा १०। समालोक्य वनं पुण्यं सर्वत्र कुसुमाकुलम् । चापल्येन प्रभावेण स्त्रीभावेन च लीलया ११। पद्मावती सरस्तीरे सखीभिः सहिता तदा । जलक्रीडा समालीना हसते गायते पुनः १२। रममाणा च सा तस्मिंस्तस्मिन्सरसि भामिनी । एवं विप्र तदा सा तु सुखेन परिवर्तयेत् १३। विष्णुरुवाच- गोभिलो नाम वै दैत्यो भृत्यो वैश्रवणस्य च । दिव्येनापि विमानेन सर्वभोगपरिप्लुतः १४। याति चाकाशमार्गेण गोभिलो दैत्यसत्तमः । तेन दृष्टा विशालाक्षी वैदर्भी निर्भया तदा १५। सर्वयोषिद्वरा सा हि उग्रसेनस्य वै प्रिया । रूपेणाप्रतिमा लोके सर्वांगेषु विराजते १६। रतिर्वै मन्मथस्यापि किं वापीयं हरिप्रिया । किं वापि पार्वती देवी शची किं वा भविष्यति १७। यादृशी दृश्यते चेयं नारीणां प्रवरोत्तमा । अन्यापि ईदृशी नास्ति द्वितीया क्षितिमंडले १८। नक्षत्रेषु यथा चंद्रः संपूर्णो भाति शोभनः । गुणरूपकलाभिस्तु तथा भाति वरानना १९। पुष्करेषु यथा हंसस्तथेयं चारुहासिनी । अहो रूपमहोभाव अस्यास्तु परिदृश्यते २०। का कस्य शोभना बाला चारुवृत्तपयोधरा । व्यमृशद्गोभिलो दैत्यः पद्मावतीं वराननाम् २१। चिंतयित्वा क्षणं विप्र का कस्यापि भविष्यति । ज्ञानेन महता ज्ञात्वा वैदर्भीति न संशयः २२। दयिता उग्रसेनस्य पतिव्रतपरायणा । आत्मबलेन तिष्ठंती दुष्प्राप्या पुरुषैरपि २३। उग्रसेनो महामूर्खः प्रेषिता येन वै वरा । पितुर्गेहमियं बाला स तु भाग्येन वर्जितः २४। अनया विना स जीवेच्च कथं कूटमतिः सदा । किं वा नपुंसको राजा एनां यो हि परित्यजेत् २५। तां दृष्ट्वा स तु कामात्मा संजातस्तत्क्षणादपि । इयं पतिव्रता बाला दुष्प्राप्या पुरुषैरपि २६। कथं भोक्ष्याम्यहं गत्वा कामो मामति पीडयेत् । अभुक्त्वैनां यदा यास्ये तत्स्यान्मृत्युर्ममैव हि २७। अद्यैव हि न संदेहो यतः कामो महाबलः । इति चिंतापरो भूत्वा गोभिलो मनसैक्षत २८। कृत्वा मायामयं रूपमुग्रसेनस्य भूपतेः । यादृशस्तूग्रसेनश्च सांगोपांगो महानृपः २९। गोभिलस्तादृशो भूत्वा गत्या च स्वरभाषया । यथावस्त्रो यथावेशो वयसा च तथा पुनः ३०। दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सर्वाभरणशोभांगो यादृशो माथुरेश्वरः ३१। भूत्वाथ तादृशो दैत्य उग्रसेनमयस्तदा । मायया परया युक्तो रूपलावण्यसंपदा ३२। पर्वताग्रे अशोकस्यच्छायामाश्रित्य संस्थितः । शिलातलस्थो दुष्टात्मा वीणादंडेन वीरकः ३३। सुस्वरं गायमानस्तु गीतं विश्वप्रमोहनम् । तालमानक्रियोपेतं सप्तस्वरविभूषितम् ३४। गीतं गायति दुष्टात्मा तस्या रूपेण मोहितः । पर्वताग्रे स्थितो विप्र हर्षेण महतान्वितः ३५। सखीमध्यगता सा तु पद्मावती वरानना । शुश्रुवे सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् ३६। कोऽयं गायति धर्मात्मा महत्सौख्यप्रदायकम् । गीतं हि सत्क्रियोपेतं सर्वभावसमन्वितम् ३७। सखीभिः सहिता गत्वा औत्सुक्येन नृपात्मजा । अशोकच्छायामाश्रित्य विमले सुशिलातले ३८। ददर्श भूपवेषेण गोभिलं दानवाधमम् । पुष्पमालांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् ३९। सर्वाभरणशोभांगं पद्मावती पतिव्रता । मथुरेशः समायातः कदा धर्मपरायणः ४०। मम नाथो महात्मा वै राज्यं त्यक्त्वा प्रदूरतः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्पापेन तेन सा ४१। समाहूता तुरीभूय एहि त्वं हि प्रिये मम । चकिताशंकितासाचकथंभर्त्तासमागतः ४२। लज्जिता दुःखिता जाता अधःकृत्वा ततो मुखम् । अहं पापा दुराचारा निःशंका परिवर्तिता ४३। कोपमेवं महाभागः करिष्यति न संशयः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्तेनापि पापिना ४४। समाहूता तुरीभूय एह्येहि त्वं मम प्रिये । त्वया विना कृतो देवि प्राणान्धर्तुं वरानने ४५। न हि शक्नोम्यहं कांते जीवितं प्रियमेव च । तव स्नेहेन लुब्धोस्मि त्वां त्यक्त्वा नोत्सहे भृशम् ४६। ब्राह्मण्युवाच- एवमुक्ता गतापश्यत्सुमुखं लज्जयान्विता । समालिंग्य ततो दैत्यः सतीं पद्मावतीं तदा ४७। एकांतं तु समानीता सुभुक्ता इच्छया ततः । दैत्येन गोभिलेनापि सत्यकेतोः सुता तदा ४८। सुकलोवाच- मुष्कस्थानेस्य संकेतं नाविंदत वरानना । स्ववस्त्रं सा परिगृह्य शंकिता दुःखिता ह्यभूत् ४९। सा सक्रोधा वचः प्राह गोभिलं दानवाधमम् । कस्त्वं पापसमाचारो निर्घृणो दानवाकृतिः ५०। शप्तुकामा समुद्युक्ता दुःखेनाकुलितेक्षणा । वेपमाना तदा राजन्दुःखभारेण पीडिता ५१। मम कांतच्छलेनैव त्वयागत्य दुरात्मवन् । नाशितं धर्ममेवाग्र्यं पातिव्रत्यमनुत्तमम् ५२। सुस्वरं रुदितं कृत्वा मम जन्म त्वया हृतम् । पश्य मे बलमत्रैव शापं दास्ये सुदारुणम् ५३। एवं संभाषमाणा तं शप्तुकामा तु गोभिलम् ५४। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे। एकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः ४९।

brāhmaṇyuvāca- ekadā tu mahābhāga gatā sā parvatottame | ramaṇīyaṃ vanaṃ dṛṣṭvā kadalīkhaṃḍamaṃḍitam 1| śālaistālaistamālaiśca nālikeraistathotkaṭaiḥ | pūgīphalairmātuligairnāraṃgaiścārujaṃbukaiḥ 2| caṃpakaiḥ pāṭalaiḥ puṇyaiḥ puṣpitaiḥ kuṭakairvaṭaiḥ | aśokabakulopetaṃ nānāvṛkṣairalaṃkṛtam 3| parvataṃ puṇyavaṃtaṃ taṃ puṣpitaiśca nagottamaiḥ | sarvatra dṛśyate ramyo nānādhātusamākulaḥ 4| taḍāgaṃ sarvatobhadraṃ puṇyatoyena pūritam | kamalaiḥ puṣpitaiścānyaiḥ sugaṃdhaiḥ kanakotpalaiḥ 5| śvetotpalairvibhāsaṃtaṃ raktotpalasupuṣpitaiḥ | nīlotpalaiśca kahlārairhaṃsaiśca jalakukkuṭaiḥ 6| pakṣibhirjalajaiścānyairnānādhātusamākulaḥ | taḍāgaṃ sarvataḥ śubhraṃ nānāpakṣigaṇairyutam 7| kokilānāṃ rutaiḥ puṇyaiḥ susvaraiḥ pariśobhitaḥ | madhurāṇāṃ tathā śabdaiḥ sarvatra madhurāyate 8| ṣaṭpadānāṃ sunādena sarvatra pariśobhate | evaṃvidhaṃ giriṃ ramyaṃ tadeva vanamuttamam 9| taḍāgaṃ sarvatobhadraṃ dadṛśe nṛpanaṃdinī | vaidarbhī krīḍamānā sā sakhībhiḥ sahitā tadā 10| samālokya vanaṃ puṇyaṃ sarvatra kusumākulam | cāpalyena prabhāveṇa strībhāvena ca līlayā 11| padmāvatī sarastīre sakhībhiḥ sahitā tadā | jalakrīḍā samālīnā hasate gāyate punaḥ 12| ramamāṇā ca sā tasmiṃstasminsarasi bhāminī | evaṃ vipra tadā sā tu sukhena parivartayet 13| viṣṇuruvāca- gobhilo nāma vai daityo bhṛtyo vaiśravaṇasya ca | divyenāpi vimānena sarvabhogapariplutaḥ 14| yāti cākāśamārgeṇa gobhilo daityasattamaḥ | tena dṛṣṭā viśālākṣī vaidarbhī nirbhayā tadā 15| sarvayoṣidvarā sā hi ugrasenasya vai priyā | rūpeṇāpratimā loke sarvāṃgeṣu virājate 16| ratirvai manmathasyāpi kiṃ vāpīyaṃ haripriyā | kiṃ vāpi pārvatī devī śacī kiṃ vā bhaviṣyati 17| yādṛśī dṛśyate ceyaṃ nārīṇāṃ pravarottamā | anyāpi īdṛśī nāsti dvitīyā kṣitimaṃḍale 18| nakṣatreṣu yathā caṃdraḥ saṃpūrṇo bhāti śobhanaḥ | guṇarūpakalābhistu tathā bhāti varānanā 19| puṣkareṣu yathā haṃsastatheyaṃ cāruhāsinī | aho rūpamahobhāva asyāstu paridṛśyate 20| kā kasya śobhanā bālā cāruvṛttapayodharā | vyamṛśadgobhilo daityaḥ padmāvatīṃ varānanām 21| ciṃtayitvā kṣaṇaṃ vipra kā kasyāpi bhaviṣyati | jñānena mahatā jñātvā vaidarbhīti na saṃśayaḥ 22| dayitā ugrasenasya pativrataparāyaṇā | ātmabalena tiṣṭhaṃtī duṣprāpyā puruṣairapi 23| ugraseno mahāmūrkhaḥ preṣitā yena vai varā | piturgehamiyaṃ bālā sa tu bhāgyena varjitaḥ 24| anayā vinā sa jīvecca kathaṃ kūṭamatiḥ sadā | kiṃ vā napuṃsako rājā enāṃ yo hi parityajet 25| tāṃ dṛṣṭvā sa tu kāmātmā saṃjātastatkṣaṇādapi | iyaṃ pativratā bālā duṣprāpyā puruṣairapi 26| kathaṃ bhokṣyāmyahaṃ gatvā kāmo māmati pīḍayet | abhuktvaināṃ yadā yāsye tatsyānmṛtyurmamaiva hi 27| adyaiva hi na saṃdeho yataḥ kāmo mahābalaḥ | iti ciṃtāparo bhūtvā gobhilo manasaikṣata 28| kṛtvā māyāmayaṃ rūpamugrasenasya bhūpateḥ | yādṛśastūgrasenaśca sāṃgopāṃgo mahānṛpaḥ 29| gobhilastādṛśo bhūtvā gatyā ca svarabhāṣayā | yathāvastro yathāveśo vayasā ca tathā punaḥ 30| divyamālyāṃbaradharo divyagaṃdhānulepanaḥ | sarvābharaṇaśobhāṃgo yādṛśo māthureśvaraḥ 31| bhūtvātha tādṛśo daitya ugrasenamayastadā | māyayā parayā yukto rūpalāvaṇyasaṃpadā 32| parvatāgre aśokasyacchāyāmāśritya saṃsthitaḥ | śilātalastho duṣṭātmā vīṇādaṃḍena vīrakaḥ 33| susvaraṃ gāyamānastu gītaṃ viśvapramohanam | tālamānakriyopetaṃ saptasvaravibhūṣitam 34| gītaṃ gāyati duṣṭātmā tasyā rūpeṇa mohitaḥ | parvatāgre sthito vipra harṣeṇa mahatānvitaḥ 35| sakhīmadhyagatā sā tu padmāvatī varānanā | śuśruve susvaraṃ gītaṃ tālamānalayānvitam 36| ko'yaṃ gāyati dharmātmā mahatsaukhyapradāyakam | gītaṃ hi satkriyopetaṃ sarvabhāvasamanvitam 37| sakhībhiḥ sahitā gatvā autsukyena nṛpātmajā | aśokacchāyāmāśritya vimale suśilātale 38| dadarśa bhūpaveṣeṇa gobhilaṃ dānavādhamam | puṣpamālāṃbaradharaṃ divyagaṃdhānulepanam 39| sarvābharaṇaśobhāṃgaṃ padmāvatī pativratā | mathureśaḥ samāyātaḥ kadā dharmaparāyaṇaḥ 40| mama nātho mahātmā vai rājyaṃ tyaktvā pradūrataḥ | yāvaddhi ciṃtayetsā ca tāvatpāpena tena sā 41| samāhūtā turībhūya ehi tvaṃ hi priye mama | cakitāśaṃkitāsācakathaṃbharttāsamāgataḥ 42| lajjitā duḥkhitā jātā adhaḥkṛtvā tato mukham | ahaṃ pāpā durācārā niḥśaṃkā parivartitā 43| kopamevaṃ mahābhāgaḥ kariṣyati na saṃśayaḥ | yāvaddhi ciṃtayetsā ca tāvattenāpi pāpinā 44| samāhūtā turībhūya ehyehi tvaṃ mama priye | tvayā vinā kṛto devi prāṇāndhartuṃ varānane 45| na hi śaknomyahaṃ kāṃte jīvitaṃ priyameva ca | tava snehena lubdhosmi tvāṃ tyaktvā notsahe bhṛśam 46| brāhmaṇyuvāca- evamuktā gatāpaśyatsumukhaṃ lajjayānvitā | samāliṃgya tato daityaḥ satīṃ padmāvatīṃ tadā 47| ekāṃtaṃ tu samānītā subhuktā icchayā tataḥ | daityena gobhilenāpi satyaketoḥ sutā tadā 48| sukalovāca- muṣkasthānesya saṃketaṃ nāviṃdata varānanā | svavastraṃ sā parigṛhya śaṃkitā duḥkhitā hyabhūt 49| sā sakrodhā vacaḥ prāha gobhilaṃ dānavādhamam | kastvaṃ pāpasamācāro nirghṛṇo dānavākṛtiḥ 50| śaptukāmā samudyuktā duḥkhenākulitekṣaṇā | vepamānā tadā rājanduḥkhabhāreṇa pīḍitā 51| mama kāṃtacchalenaiva tvayāgatya durātmavan | nāśitaṃ dharmamevāgryaṃ pātivratyamanuttamam 52| susvaraṃ ruditaṃ kṛtvā mama janma tvayā hṛtam | paśya me balamatraiva śāpaṃ dāsye sudāruṇam 53| evaṃ saṃbhāṣamāṇā taṃ śaptukāmā tu gobhilam 54| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre| ekonapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ 49|