Chapter 82

शिव उवाच- अथ दीक्षाविधिं वक्ष्ये शृणु नारद तत्त्वतः । श्रवणादेव मुच्येत विना तस्य विधानतः १। आविरंच्याज्जगत्सर्वं विज्ञाय नश्वरं बुधः । आध्यात्मिकादि त्रिविध दुःखमेवानुभूय च २। अनित्यत्वाच्च सर्वेषां सुखानां मुनिसत्तम । दुःखपक्षे विनिक्षिप्य तानि तेभ्यो विवर्जितः ३। विरज्य संसृतेर्हानौ साधनानि विचिंतयेत् । अनुत्तमसुखस्यापि संप्राप्तौ भृशनिर्वृतः ४। नराणां दुष्करत्वं हि विज्ञाय च महामतिः । भृशमार्त्तस्ततो विप्र मां गुरुं शरणं व्रजेत् ५। शांतो विमत्सरः कृष्णे भक्तोऽनन्यप्रयोजनः । अनन्यसाधनः श्रीमान्कामलोभविवर्जितः ६। श्रीकृष्णरसतत्त्वज्ञः कृष्णमंत्रविदां वरः । कृष्णमंत्राश्रयो नित्यं मंत्रभक्तः सदा शुचिः ७। सद्धर्मशासकोनित्यं सदाचारनियोजकः । संप्रदायी कृपापूर्णो विरागी गुरुरुच्यते ८। एवमादिगुणः प्रायः शुश्रूषुर्गुरुपादयोः । गुरौ नितांतभक्तश्च मुमुक्षुः शिष्य उच्यते ९। यत्साक्षात्सेवनं तस्य प्रेम्णा भागवतो भवेत् । स मोक्षः प्रोच्यते प्राज्ञैर्वेदवेदांगवेदिभिः १०। आश्रित्य स्वगुरोः पादौ निजवृत्तं निवेदयेत् । स संदेहानपाकृत्य बोधयित्वा पुनः पुनः ११। स्वपादप्रणतं शांतं शुश्रूषुं निजपादयोः । अतिहृष्टमनाः शिष्यं मनुमध्यापयेत्परम् १२। चंदनेन मृदा वापि विलिखेद्बाहुमूलयोः । वामदक्षिणयोर्विप्र शंखचक्रे यथाक्रमम् १३। ऊर्द्ध्वपुंड्रं ततः कुर्याद्भालादिषु विधानतः । ततोमंत्रद्वयं तस्य दक्षकर्णे विनिर्दिशेत् १४। मंत्रार्थं च वदेत्तस्मै यथावदनुपूर्वशः । दासशब्दयुतं नाम धार्यं तस्य प्रयत्नतः १५। ततोऽतिभक्त्या सस्नेहं वैष्णवान्भोजयेद्बुधः । श्रीगुरुं पूजयेच्चापि वस्त्रालंकरणादिभिः १६। सर्वस्वं गुरवे दद्यात्तदर्द्धं वा महामुने । स्वदेहमपि निक्षिप्य गुरौ स्थेयमकिंचनैः १७। य एतैः पंचभिर्विद्वान्संस्कारैः संस्कृतो भवेत् । दास्यभागी स कृष्णस्य नान्यथा कल्पकोटिभिः १८। अंकनं चोर्द्ध्वपुंड्रश्च मंत्रो नामविधारणम् । पंचमो याग इत्युक्ताः संस्काराः पूर्वसूरिभिः १९। अंकनं शंखचक्राद्यैः सच्छिद्रं पुंड्रमुच्यते । दासशब्दयुतं नाममंत्रो युगलसंज्ञकः २०। गुरुवैष्णवयोः पूजा याग इत्यभिधीयते । एते परमसंस्कारा मया ते परिकीर्तिताः २१। अथ तुभ्यं प्रपन्नानां धर्मान्वक्ष्यामि नारद । यानास्थाय गमिष्यंति हरिधाम नराः कलौ २२। इत्थं गुरोर्लब्धमंत्रो गुरुभक्तिपरायणः । सेवमानो गुरुं नित्यं तत्कृपां भावयेत्सुधीः २३। सतां धर्मां स्ततः शिक्षेत्प्रपन्नानां विशेषतः । स्वेष्टदेवधिया नित्यं वैष्णवान्परितोषयेत् २४। ताडनं भर्त्सनं कामिभोग्यत्वेन यथा स्त्रियः । गृह्णंति वैष्णवानां च तत्तद्ग्राह्यं तथा बुधैः २५। ऐहिक्यामुष्मिकी चिंता नैव कार्या कदाचन । ऐहिकं तु सदा भाव्यं पूर्वाचरितकर्मणा २६। आमुष्मिकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति । अतो हि तत्कृते त्याज्यः प्रयत्नः सर्वथा नरैः २७। सर्वोपायपरित्यागः कृष्णीयात्मतयार्चनम् । सुचिरं प्रोषिते कांते यथा पतिपरायणा २८। प्रियानुरागिणी दीना तस्यसंगैककांक्षिणी । तद्गुणान्भावयेन्नित्यं गायत्यपि शृणोति च २९। श्रीकृष्णगुणलीलादि स्मरणादि तथाचरेत् । न पुनः साधनत्वेन कार्यं तत्तु कदाचन ३०। चिरं प्रोष्यागतं कांतं प्राप्य कांतधिया यथा । चुंबंती वा श्लिष्यंतीव नेत्रांते न पिबंत्यपि ३१। ब्रह्मानंदगतेवाशु सेवते परया मुदा । श्रीमदर्चावतारेण तथा परिचरेद्धरिम् ३२। अनन्यशरणो नित्यं तथैवानन्यसाधनः । अनन्यसाधनार्थत्वात्स्यादनन्य प्रयोजनः ३३। नान्यं च पूजयेद्देवं न नमेत्तं स्मरेन्न च । न च पश्येन्न गायेच्च न च निंदेत्कदाचन ३४। नान्योच्छिष्टं च भुंजीत नान्यशेषं च धारयेत् । अवैष्णवानां संभाषा वंदनादि विवर्जयेत् ३५। ईशवैष्णवयोर्निंदां शृणुयान्न कदाचन । कर्णौ पिधाय गंतव्यं शक्तौ दंडं समाचरेत् ३६। आश्रित्य चातकीं वृत्तिं देहपातावधि द्विज । द्वयस्यार्थं भावयित्वा स्थेयमित्येव मे मतिः ३७। सरः समुद्र नद्यादीन्विहाय चातको यथा । तृषितो म्रियते वापि याचते वा पयोधरम् ३८। एवमेव प्रयत्नेन साधनानि विचिंतयेत् । स्वेष्टदेवःसदायाच्योगतिस्त्वंमेभवेरिति ३९। स्वेष्टदेव तदीयानां गुरोरपि विशेषतः । आनुकूल्ये सदा स्थेयं प्रातिकूल्यं विवर्जयेत् ४०। सकृत्प्रपन्नो वक्ष्यामि कल्याणगुणतां तयोः । विचिंत्य विश्वसेदेतौ मामिमावुद्धरिष्यतः ४१। संसारसागरान्नाथ मित्र पुत्र गृहा कुलात् । गोप्तारौ मे युवामेव प्रपन्नभयभंजनौ ४२। योहं ममास्ति यत्किंचिदिह लोके परत्र च । तत्सर्वं भवतोरद्य चरणेषु समर्चितम् ४३। अहमस्म्यपराधानामालयस्त्यक्त साधनः । अगतिश्च ततो नाथौ भवंतावेव मे गतिः ४४। तवास्मि राधिकाकांत कर्मणा मनसा गिरा । कृष्णकांते तवैवास्मि युवामेव गतिर्मम ४५। शरणं वां प्रपन्नोऽस्मि करुणानिकराकरौ । प्रसादं कुरु तं दास्यं मयि दुष्टेऽपराधिनि ४६। इत्येवं जपता नित्यं स्थातव्यं पद्यपंचकम् । अचिरादेव तद्दास्यमिच्छता मुनिसत्तम ४७। बाह्यधर्मा मया ह्येते संक्षेपेणोपवर्णिताः । आंतरः परमो धर्मः प्रपन्नानामथोच्यते ४८। कृष्णप्रिया सखीभावं समाश्रित्य प्रयत्नतः । तयोः सेवां प्रकुर्वीत दिवानक्तमतंद्रितः ४९। उक्तो मंत्रस्तदंगानि तथा तस्याधिकारिणः । तद्धर्माश्च तथा तेभ्यः फलं मंत्रस्य नारद ५०। अनुतिष्ठ त्वमप्येतत्तयोर्दास्यमवाप्स्यसि । स्वाधिकारक्षये विप्र संदेहो नात्र कश्चन ५१। सकृन्मात्रप्रपन्नाय तवास्मीति च याचते । निजदास्यं हरिर्दद्यान्न मेऽत्रास्ति विचारणा ५२। अत्र ते वर्णयिष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् । श्रुतपूर्वं मया कृष्णात्साक्षाद्भगवतः परम् ५३। एष ते कथितो धर्म आंतरो मुनिसत्तम । गुह्यादेष गुह्यतमो गोपनीयः प्रयत्नतः ५४। मंत्ररत्नमहं पूर्वं जपन्कैलासमूर्द्धनि । ध्यायन्नारायणं देवमवसं गहने वने ५५। ततस्तु भगवांस्तुष्टः प्रादुरास ममाग्रतः । व्रियतां वर इत्युक्ते मयाप्युद्घाट्य लोचने ५६। दृष्टो देवःप्रिया सार्द्धं संस्थितो गरुडोपरि । प्रणिपत्यावोचमहं वरदं कमलापतिम् ५७। यद्रूपं ते कृपासिंधो परमानंददायकम् । सर्वानंदाश्रयं नित्यं मूर्तिमत्सर्वतोऽधिकम् ५८। निर्गुणं निष्क्रियं शांतं यद्ब्रह्मेति विदुर्बुधाः । तदहं द्रष्टुमिच्छामि चक्षुर्भ्यां परमेश्वर ५९। ततो मामाह भगवान्प्रपन्नं कमलापतिः । तदद्य द्रक्ष्यसे रूपं यत्ते मनसि कांक्षितम् ६०। यमुना पश्चिमे तीरे गच्छ वृंदावनं मम । इत्युक्त्वांतर्दधे देवः प्रियासार्द्धं जगत्पतिः ६१। अहमप्यागतस्तर्हि यमुनायास्तटं शुभम् । तत्र कृष्णमपश्यं च सर्वदेवेश्वरेश्वरम् ६२। गोपवेषधरं कांतं किशोरवयसान्वितम् । प्रियास्कंधे सुविन्यस्त वामहस्तं मनोहरम् ६३। हसंतं हासयतं तां मध्ये गोपीकदंबके । स्निग्धमेघसमाभासं कल्याणगुणमंदिरम् ६४। प्रहस्य च ततः कृष्णो मामाहामृतभाषणः । अहं ते दर्शनं यातो ज्ञात्वा रुद्र तवेप्सितम् ६५। यदद्य मे त्वया दृष्टमिदं रूपमलौकिकम् । घनीभूतामलप्रेम सच्चिदानंदविग्रहम् ६६। नीरूपं निर्गुणं व्यापि क्रियाहीनं परात्परम् । वदंत्युपनिषत्संघा इदमेव ममानघम् ६७। प्रकृत्युत्थगुणाभावादनंतत्वात्तथेश्वरम् । असिद्धत्वान्मद्गुणानां निर्गुणं मां वदंति हि ६८। अदृश्यत्वान्ममैतस्य रूपस्य चर्मचक्षुषा । अरूपं मां वदंत्येते वेदाः सर्वे महेश्वर ६९। व्यापकत्वाच्चिदंशेन ब्रह्मेति च विदुर्बुधाः । अकर्तृत्वात्प्रपंचस्य निष्क्रियं मां वदंति हि ७०। मायागुणैर्यतोमेंऽशा कुर्वंति सर्जनादिकम् । न करोमि स्वयं किंचित्सृष्ट्यादिकमहं शिव ७१। अहमासां महादेव गोपीनां प्रेमविह्वलः । क्रियांतरं न जानामि नात्मानमपि नारद ७२। विहराम्यनया नित्यमस्याः प्रेमवशीकृतः । इमां तु मत्प्रियां विद्धि राधिकां परदेवताम् ७३। अस्याश्च परितः पश्य सख्यः शतसहस्रशः । नित्याः सर्वा इमा रुद्र यथाहं नित्यविग्रहः ७४। गोपा गावो गोपिकाश्च सदा वृंदावनं मम । सर्वमेतन्नित्यमेव चिदानंदरसात्मकम् ७५। इदमानंदकंदाख्यं विद्धि वृंदावनं मम । यस्मिन्प्रवेशमात्रेण न पुनः संसृतिं विशेत् ७६। मद्वनं प्राप्य यो मूढः पुनरन्यत्र गच्छति । स आत्महा भवेदेव सत्यं सत्यं मयोदितम् ७७। वृंदावनं परित्यज्य नैव गच्छाम्यहं क्वचित् । निवसाम्यनया सार्द्धमहमत्रैव सर्वदा ७८। इत्येवं सर्वमाख्यातं यत्ते रुद्र हृदि स्थितम् । कथयस्व ममेदानीं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ७९। ततस्तमब्रवं देवमहं च मुनिसत्तम । ईदृशस्त्वं कथं लभ्यस्तमुपायं वदस्व मे ८०। ततो मामाह भगवान्साधु रुद्र तवोदितम् । अतिगुह्यतमं ह्येतद्गोपनीयं प्रयत्नतः ८१। सकृदावां प्रपन्नो यस्त्यक्तोपाय उपासते । गोपीभावेन देवेश स मामेति न चेतरः ८२। सकृदावां प्रपन्नो वा मत्प्रियामेकिकामुत । सेवतेनन्यभावेन स मामेति न संशयः ८३। यो मामेव प्रपन्नश्च मत्प्रियां न महेश्वर । न कदापि स चाप्नोति मामेवं ते मयोदितम् ८४। सकृदेव प्रपन्नोयस्तवास्मीति वदेदपि । साधनेन विनाप्येव मामाप्नोति न संशयः ८५। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मत्प्रियां शरणं व्रजेत् । आश्रित्य मत्प्रियां रुद्र मां वशीकर्त्तुमर्हसि ८६। इदं रहस्यं परमं मया ते परिकीर्तितम् । त्वयाप्येतन्महादेव गोपनीयं प्रयत्नतः ८७। त्वमप्येनां समाश्रित्य राधिकां मम वल्लभाम् । जपन्मे युगलं मंत्रं सदा तिष्ठ मदालये ८८। शिव उवाच-। इत्युक्त्वा दक्षिणे कर्णे मम कृष्णो दयानिधिः । उपदिश्य परं मंत्रं संस्कारांश्च विधाय हि ८९। सगणोंऽतर्दधे विप्र तत्रैव मम पश्यतः । अहमप्यत्र तिष्ठामि तदारभ्य निरंतरम् ९०। सर्वमेतन्मया तुभ्यं सांगमेव प्रकीर्त्तितम् । अधुना वद विप्रेंद्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ९१। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वृंदावनमाहात्म्ये द्व्यशीतितमोऽध्यायः ८२।

śiva uvāca- atha dīkṣāvidhiṃ vakṣye śṛṇu nārada tattvataḥ | śravaṇādeva mucyeta vinā tasya vidhānataḥ 1| āviraṃcyājjagatsarvaṃ vijñāya naśvaraṃ budhaḥ | ādhyātmikādi trividha duḥkhamevānubhūya ca 2| anityatvācca sarveṣāṃ sukhānāṃ munisattama | duḥkhapakṣe vinikṣipya tāni tebhyo vivarjitaḥ 3| virajya saṃsṛterhānau sādhanāni viciṃtayet | anuttamasukhasyāpi saṃprāptau bhṛśanirvṛtaḥ 4| narāṇāṃ duṣkaratvaṃ hi vijñāya ca mahāmatiḥ | bhṛśamārttastato vipra māṃ guruṃ śaraṇaṃ vrajet 5| śāṃto vimatsaraḥ kṛṣṇe bhakto'nanyaprayojanaḥ | ananyasādhanaḥ śrīmānkāmalobhavivarjitaḥ 6| śrīkṛṣṇarasatattvajñaḥ kṛṣṇamaṃtravidāṃ varaḥ | kṛṣṇamaṃtrāśrayo nityaṃ maṃtrabhaktaḥ sadā śuciḥ 7| saddharmaśāsakonityaṃ sadācāraniyojakaḥ | saṃpradāyī kṛpāpūrṇo virāgī gururucyate 8| evamādiguṇaḥ prāyaḥ śuśrūṣurgurupādayoḥ | gurau nitāṃtabhaktaśca mumukṣuḥ śiṣya ucyate 9| yatsākṣātsevanaṃ tasya premṇā bhāgavato bhavet | sa mokṣaḥ procyate prājñairvedavedāṃgavedibhiḥ 10| āśritya svaguroḥ pādau nijavṛttaṃ nivedayet | sa saṃdehānapākṛtya bodhayitvā punaḥ punaḥ 11| svapādapraṇataṃ śāṃtaṃ śuśrūṣuṃ nijapādayoḥ | atihṛṣṭamanāḥ śiṣyaṃ manumadhyāpayetparam 12| caṃdanena mṛdā vāpi vilikhedbāhumūlayoḥ | vāmadakṣiṇayorvipra śaṃkhacakre yathākramam 13| ūrddhvapuṃḍraṃ tataḥ kuryādbhālādiṣu vidhānataḥ | tatomaṃtradvayaṃ tasya dakṣakarṇe vinirdiśet 14| maṃtrārthaṃ ca vadettasmai yathāvadanupūrvaśaḥ | dāsaśabdayutaṃ nāma dhāryaṃ tasya prayatnataḥ 15| tato'tibhaktyā sasnehaṃ vaiṣṇavānbhojayedbudhaḥ | śrīguruṃ pūjayeccāpi vastrālaṃkaraṇādibhiḥ 16| sarvasvaṃ gurave dadyāttadarddhaṃ vā mahāmune | svadehamapi nikṣipya gurau stheyamakiṃcanaiḥ 17| ya etaiḥ paṃcabhirvidvānsaṃskāraiḥ saṃskṛto bhavet | dāsyabhāgī sa kṛṣṇasya nānyathā kalpakoṭibhiḥ 18| aṃkanaṃ corddhvapuṃḍraśca maṃtro nāmavidhāraṇam | paṃcamo yāga ityuktāḥ saṃskārāḥ pūrvasūribhiḥ 19| aṃkanaṃ śaṃkhacakrādyaiḥ sacchidraṃ puṃḍramucyate | dāsaśabdayutaṃ nāmamaṃtro yugalasaṃjñakaḥ 20| guruvaiṣṇavayoḥ pūjā yāga ityabhidhīyate | ete paramasaṃskārā mayā te parikīrtitāḥ 21| atha tubhyaṃ prapannānāṃ dharmānvakṣyāmi nārada | yānāsthāya gamiṣyaṃti haridhāma narāḥ kalau 22| itthaṃ gurorlabdhamaṃtro gurubhaktiparāyaṇaḥ | sevamāno guruṃ nityaṃ tatkṛpāṃ bhāvayetsudhīḥ 23| satāṃ dharmāṃ stataḥ śikṣetprapannānāṃ viśeṣataḥ | sveṣṭadevadhiyā nityaṃ vaiṣṇavānparitoṣayet 24| tāḍanaṃ bhartsanaṃ kāmibhogyatvena yathā striyaḥ | gṛhṇaṃti vaiṣṇavānāṃ ca tattadgrāhyaṃ tathā budhaiḥ 25| aihikyāmuṣmikī ciṃtā naiva kāryā kadācana | aihikaṃ tu sadā bhāvyaṃ pūrvācaritakarmaṇā 26| āmuṣmikaṃ tathā kṛṣṇaḥ svayameva kariṣyati | ato hi tatkṛte tyājyaḥ prayatnaḥ sarvathā naraiḥ 27| sarvopāyaparityāgaḥ kṛṣṇīyātmatayārcanam | suciraṃ proṣite kāṃte yathā patiparāyaṇā 28| priyānurāgiṇī dīnā tasyasaṃgaikakāṃkṣiṇī | tadguṇānbhāvayennityaṃ gāyatyapi śṛṇoti ca 29| śrīkṛṣṇaguṇalīlādi smaraṇādi tathācaret | na punaḥ sādhanatvena kāryaṃ tattu kadācana 30| ciraṃ proṣyāgataṃ kāṃtaṃ prāpya kāṃtadhiyā yathā | cuṃbaṃtī vā śliṣyaṃtīva netrāṃte na pibaṃtyapi 31| brahmānaṃdagatevāśu sevate parayā mudā | śrīmadarcāvatāreṇa tathā paricareddharim 32| ananyaśaraṇo nityaṃ tathaivānanyasādhanaḥ | ananyasādhanārthatvātsyādananya prayojanaḥ 33| nānyaṃ ca pūjayeddevaṃ na namettaṃ smarenna ca | na ca paśyenna gāyecca na ca niṃdetkadācana 34| nānyocchiṣṭaṃ ca bhuṃjīta nānyaśeṣaṃ ca dhārayet | avaiṣṇavānāṃ saṃbhāṣā vaṃdanādi vivarjayet 35| īśavaiṣṇavayorniṃdāṃ śṛṇuyānna kadācana | karṇau pidhāya gaṃtavyaṃ śaktau daṃḍaṃ samācaret 36| āśritya cātakīṃ vṛttiṃ dehapātāvadhi dvija | dvayasyārthaṃ bhāvayitvā stheyamityeva me matiḥ 37| saraḥ samudra nadyādīnvihāya cātako yathā | tṛṣito mriyate vāpi yācate vā payodharam 38| evameva prayatnena sādhanāni viciṃtayet | sveṣṭadevaḥsadāyācyogatistvaṃmebhaveriti 39| sveṣṭadeva tadīyānāṃ gurorapi viśeṣataḥ | ānukūlye sadā stheyaṃ prātikūlyaṃ vivarjayet 40| sakṛtprapanno vakṣyāmi kalyāṇaguṇatāṃ tayoḥ | viciṃtya viśvasedetau māmimāvuddhariṣyataḥ 41| saṃsārasāgarānnātha mitra putra gṛhā kulāt | goptārau me yuvāmeva prapannabhayabhaṃjanau 42| yohaṃ mamāsti yatkiṃcidiha loke paratra ca | tatsarvaṃ bhavatoradya caraṇeṣu samarcitam 43| ahamasmyaparādhānāmālayastyakta sādhanaḥ | agatiśca tato nāthau bhavaṃtāveva me gatiḥ 44| tavāsmi rādhikākāṃta karmaṇā manasā girā | kṛṣṇakāṃte tavaivāsmi yuvāmeva gatirmama 45| śaraṇaṃ vāṃ prapanno'smi karuṇānikarākarau | prasādaṃ kuru taṃ dāsyaṃ mayi duṣṭe'parādhini 46| ityevaṃ japatā nityaṃ sthātavyaṃ padyapaṃcakam | acirādeva taddāsyamicchatā munisattama 47| bāhyadharmā mayā hyete saṃkṣepeṇopavarṇitāḥ | āṃtaraḥ paramo dharmaḥ prapannānāmathocyate 48| kṛṣṇapriyā sakhībhāvaṃ samāśritya prayatnataḥ | tayoḥ sevāṃ prakurvīta divānaktamataṃdritaḥ 49| ukto maṃtrastadaṃgāni tathā tasyādhikāriṇaḥ | taddharmāśca tathā tebhyaḥ phalaṃ maṃtrasya nārada 50| anutiṣṭha tvamapyetattayordāsyamavāpsyasi | svādhikārakṣaye vipra saṃdeho nātra kaścana 51| sakṛnmātraprapannāya tavāsmīti ca yācate | nijadāsyaṃ harirdadyānna me'trāsti vicāraṇā 52| atra te varṇayiṣyāmi rahasyaṃ paramādbhutam | śrutapūrvaṃ mayā kṛṣṇātsākṣādbhagavataḥ param 53| eṣa te kathito dharma āṃtaro munisattama | guhyādeṣa guhyatamo gopanīyaḥ prayatnataḥ 54| maṃtraratnamahaṃ pūrvaṃ japankailāsamūrddhani | dhyāyannārāyaṇaṃ devamavasaṃ gahane vane 55| tatastu bhagavāṃstuṣṭaḥ prādurāsa mamāgrataḥ | vriyatāṃ vara ityukte mayāpyudghāṭya locane 56| dṛṣṭo devaḥpriyā sārddhaṃ saṃsthito garuḍopari | praṇipatyāvocamahaṃ varadaṃ kamalāpatim 57| yadrūpaṃ te kṛpāsiṃdho paramānaṃdadāyakam | sarvānaṃdāśrayaṃ nityaṃ mūrtimatsarvato'dhikam 58| nirguṇaṃ niṣkriyaṃ śāṃtaṃ yadbrahmeti vidurbudhāḥ | tadahaṃ draṣṭumicchāmi cakṣurbhyāṃ parameśvara 59| tato māmāha bhagavānprapannaṃ kamalāpatiḥ | tadadya drakṣyase rūpaṃ yatte manasi kāṃkṣitam 60| yamunā paścime tīre gaccha vṛṃdāvanaṃ mama | ityuktvāṃtardadhe devaḥ priyāsārddhaṃ jagatpatiḥ 61| ahamapyāgatastarhi yamunāyāstaṭaṃ śubham | tatra kṛṣṇamapaśyaṃ ca sarvadeveśvareśvaram 62| gopaveṣadharaṃ kāṃtaṃ kiśoravayasānvitam | priyāskaṃdhe suvinyasta vāmahastaṃ manoharam 63| hasaṃtaṃ hāsayataṃ tāṃ madhye gopīkadaṃbake | snigdhameghasamābhāsaṃ kalyāṇaguṇamaṃdiram 64| prahasya ca tataḥ kṛṣṇo māmāhāmṛtabhāṣaṇaḥ | ahaṃ te darśanaṃ yāto jñātvā rudra tavepsitam 65| yadadya me tvayā dṛṣṭamidaṃ rūpamalaukikam | ghanībhūtāmalaprema saccidānaṃdavigraham 66| nīrūpaṃ nirguṇaṃ vyāpi kriyāhīnaṃ parātparam | vadaṃtyupaniṣatsaṃghā idameva mamānagham 67| prakṛtyutthaguṇābhāvādanaṃtatvāttatheśvaram | asiddhatvānmadguṇānāṃ nirguṇaṃ māṃ vadaṃti hi 68| adṛśyatvānmamaitasya rūpasya carmacakṣuṣā | arūpaṃ māṃ vadaṃtyete vedāḥ sarve maheśvara 69| vyāpakatvāccidaṃśena brahmeti ca vidurbudhāḥ | akartṛtvātprapaṃcasya niṣkriyaṃ māṃ vadaṃti hi 70| māyāguṇairyatomeṃ'śā kurvaṃti sarjanādikam | na karomi svayaṃ kiṃcitsṛṣṭyādikamahaṃ śiva 71| ahamāsāṃ mahādeva gopīnāṃ premavihvalaḥ | kriyāṃtaraṃ na jānāmi nātmānamapi nārada 72| viharāmyanayā nityamasyāḥ premavaśīkṛtaḥ | imāṃ tu matpriyāṃ viddhi rādhikāṃ paradevatām 73| asyāśca paritaḥ paśya sakhyaḥ śatasahasraśaḥ | nityāḥ sarvā imā rudra yathāhaṃ nityavigrahaḥ 74| gopā gāvo gopikāśca sadā vṛṃdāvanaṃ mama | sarvametannityameva cidānaṃdarasātmakam 75| idamānaṃdakaṃdākhyaṃ viddhi vṛṃdāvanaṃ mama | yasminpraveśamātreṇa na punaḥ saṃsṛtiṃ viśet 76| madvanaṃ prāpya yo mūḍhaḥ punaranyatra gacchati | sa ātmahā bhavedeva satyaṃ satyaṃ mayoditam 77| vṛṃdāvanaṃ parityajya naiva gacchāmyahaṃ kvacit | nivasāmyanayā sārddhamahamatraiva sarvadā 78| ityevaṃ sarvamākhyātaṃ yatte rudra hṛdi sthitam | kathayasva mamedānīṃ kimanyacchrotumicchasi 79| tatastamabravaṃ devamahaṃ ca munisattama | īdṛśastvaṃ kathaṃ labhyastamupāyaṃ vadasva me 80| tato māmāha bhagavānsādhu rudra tavoditam | atiguhyatamaṃ hyetadgopanīyaṃ prayatnataḥ 81| sakṛdāvāṃ prapanno yastyaktopāya upāsate | gopībhāvena deveśa sa māmeti na cetaraḥ 82| sakṛdāvāṃ prapanno vā matpriyāmekikāmuta | sevatenanyabhāvena sa māmeti na saṃśayaḥ 83| yo māmeva prapannaśca matpriyāṃ na maheśvara | na kadāpi sa cāpnoti māmevaṃ te mayoditam 84| sakṛdeva prapannoyastavāsmīti vadedapi | sādhanena vināpyeva māmāpnoti na saṃśayaḥ 85| tasmātsarvaprayatnena matpriyāṃ śaraṇaṃ vrajet | āśritya matpriyāṃ rudra māṃ vaśīkarttumarhasi 86| idaṃ rahasyaṃ paramaṃ mayā te parikīrtitam | tvayāpyetanmahādeva gopanīyaṃ prayatnataḥ 87| tvamapyenāṃ samāśritya rādhikāṃ mama vallabhām | japanme yugalaṃ maṃtraṃ sadā tiṣṭha madālaye 88| śiva uvāca-| ityuktvā dakṣiṇe karṇe mama kṛṣṇo dayānidhiḥ | upadiśya paraṃ maṃtraṃ saṃskārāṃśca vidhāya hi 89| sagaṇoṃ'tardadhe vipra tatraiva mama paśyataḥ | ahamapyatra tiṣṭhāmi tadārabhya niraṃtaram 90| sarvametanmayā tubhyaṃ sāṃgameva prakīrttitam | adhunā vada vipreṃdra kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi 91| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vṛṃdāvanamāhātmye dvyaśītitamo'dhyāyaḥ 82|