Chapter 198

कुमारा ऊचुः- अथ ते संप्रवक्ष्यामः सप्ताहश्रवणे विधिम् । येन भागवतं सिद्ध्येत्पुंसां कृष्णार्पितात्मनाम् १। दैवज्ञं शास्त्रकुशलं समाहूय धनांशुकैः । समभ्यर्च्य मुहूर्तं तु प्राक्पृच्छेद्भक्तिमान्नरः २। स वदेद्यं मुहूर्तं तु तत्रारंभः प्रशस्यते । नभोनभस्येषोर्जाश्च सहः शुचिसमन्विताः ३। मासाः श्रेष्ठाः कथारंभे पूर्णा चापि तिथिः शुभा । भौमार्किवर्जिता वारा भानि ध्रुव मृदूनि च ४। शुभे योगे शुभे लग्ने प्रारंभः शस्यते सदा । नित्यायां च कथायां तु पुराणानां मुनीश्वर ५। द्वादशीं वर्जयेत्प्राज्ञः सूतसूतकसंभवात् । श्रीमद्भागवतस्यापि सप्ताहेनैव केऽपि च ६। न निषेधोस्ति देवर्षे प्राहुरेवं पुराविदः । श्रीभागवतसप्ताहो महायज्ञः स्मृतो बुधैः ७। अतो निमंत्रणं कार्यं वैष्णवानां समंततः । सतां समाजो भविता सप्ताहं वैष्णवोत्तमाः ८। आगंतव्यमतश्चात्र वैष्णवैः श्रवणार्थिभिः । समागतानां तेषां तु निवासं परिकल्पयेत् ९। तीर्थे वापि वने वापि ग्रामे वापि प्रयत्नतः । संशोधितायां भूम्यां तु मंडपं परिकल्पयेत् १०। कदलीस्तंभसंयुक्तं चतुर्दिक्षु ध्वजान्वितम् । उच्चमासनमप्युक्तं वक्तुस्तस्याग्रतो मुने ११। आपार्श्वद्वयमुक्तानि श्रोतॄणामासनानि च । उदङ्मुखो भवेद्वक्ता समाजेस्मिन्विदांवरः १२। वेदशास्त्रार्थतत्वज्ञो वैष्णवो ब्राह्मणोत्तमः । दृष्टांतकुशलो धीरो वक्ता कार्योऽतिनिस्पृहः १३। सर्वसंदेहहर्त्तापि कार्यो वक्ता न चैव हि । वक्तुः पार्श्वे सहायार्थं स्थाप्योऽन्य पंडितः सुधीः १४। श्रोतॄणां संशयच्छेत्ता ज्ञानांबोधविधायकः । कथाविघ्नविघातार्थं गणेशं प्राक्प्रपूजयेत् १५। ततो दुर्गां हरं विष्णुं ब्रह्माणं भास्करं द्विजान् । संपूज्य विधिवद्भक्त्या तर्पयेद्देवताः पितॄन् १६। मुख्यः श्रोता ततः पश्चात्पूजयेत्पुस्तके हरिम् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्रव्यवस्त्रफलानि च १७। धृत्वांजलौ पुस्तकस्थं हरिं संप्रार्थयेन्मुने । त्वं भागवतलोकेस्मिन्स्वयं कृष्णो व्यवस्थितः १८। समाश्रितो मया नाथ मुक्त्यर्थं भवसागरे । मनोरथो मदीयोऽयं सर्वथा सफलस्त्वया १९। निर्विघ्नेन प्रकर्तव्यो दासोऽहं तव केशव । इत्युच्चार्य मुने द्रव्यं पुस्तकाग्रे समर्प्यतु २०। वक्तारं प्रार्थयेच्चापि नमस्कुर्वन्कृतांजलि । शुकरूपद्विजश्रेष्ठ सर्वशास्त्रविशारद २१। श्रीभागवतव्याख्यानादज्ञानं मे विनाशय । इति संप्रार्थ्य वक्तारं वरयेत्पंच वाडवान् २२। द्वादशाक्षरमंत्रस्य जपार्थं मुनिसत्तम । गीतवाद्यविधिज्ञांश्च संपूज्यार्थांशुकादिभिः २३। स्थापयेत्कीर्तनार्थं तु कथांते विधिवन्मुने । यस्तु जाया धनागार पुत्रचिंतां व्युदस्य च २४। शृणुयादेकचित्तस्तु स समग्रं फलं लभेत् । सूर्योदयं समारभ्य सार्द्धत्रिप्रहरांतकम् २५। पठित्वार्थः प्रकर्त्तव्यो वाक्यमध्यायमेव वा । मध्याह्ने घटिकायुग्मं विरमेदपि नारद २६। कथाऽवसाने कर्त्तव्यं कीर्तनं केशवस्य च । उपवासः प्रकर्त्तव्यः श्रोतृभिस्तत्फलेप्सुभिः २७। तदशक्तो हविष्यान्नं सकृत्स्वल्पं समाहरेत् । जलेनापि फलेनापि दुग्धेन च घृतेन वा २८। केवलेनैव कर्त्तव्यं निर्विघ्नं धारणं तनोः । सप्ताहव्रतिनां पुंसां नियमान्शृणु नारद २९। विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारोऽत्र कीर्तितः । ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् ३०। समाचरेन्नित्यमेव सप्ताहे मुनिसत्तम । द्विदलं मधु तैलं च परान्नं चेक्षुजं रसम् ३१। भावदुष्टं क्रियादुष्टं जह्यात्पर्युषितं व्रती । पलांडुलशुनं हिंगुं मूलकं गृंजनं तथा ३२। नालिकां चैव कूष्मांडं नरो नाद्यात्कथाव्रती । कामं क्रोधं मदं लोभं दंभं मात्सर्यमेव च ३३। मोहं द्वेषं तथा हिंसां नैव कुर्यात्कथाव्रती ३४। वेदवैष्णवविप्राणां गुरु गोव्रतिनां तथा । स्त्री राजमहतां चापि निंदां जह्यात्कथाव्रती ३५। सत्यं शौचं दयामौनमार्जवं विनयं तथा । मनः प्रसन्नतां चापि बुधः कुर्यात्कथाव्रती ३६। श्रीकामस्तनयार्थी च जयकामश्च मोक्षधीः । शृणुयाद्वै भागवतं निष्कामः श्रीहरिं लभेत् ३७। सप्तमे दिवसे कुर्याल्लंघनं तत्समाप्तिके । वक्तुश्च पूजा कर्त्तव्या गोभूस्वर्गं वरादिभिः ३८। प्रसाद तुलसीं मालां श्रोतृभ्यः प्रतिदापयेत् । उत्सवश्च तथा कार्यो गीतवाद्यविशारदैः ३९। गीतार्थं शृणुयाच्चापि परेऽहनि विचक्षणः । प्रतिश्लोकं च जुहुयाद्गायत्र्या वा यथाविधि ४०। पायसं मधुसर्पिश्च तिलांस्तंडुलकान्यवान् । शर्करां च प्रियालं च द्राक्षां वाताम खर्जुरौ ४१। अंभोजानि च कर्पूरं चंदनागुरुणीपुरम् । लवंगं बिल्वपत्राणि सहस्रं च पृथक्पृथक् ४२। विघ्नस्य च विघातार्थं न्यूनाधिक्यनिवृत्तये । आत्मनः पूततार्थं च पठेन्नामसहस्रकम् ४३। द्वादशाष्टादशाथापि श्रद्धयाह्यधिकांस्तथा । पायसेनाशयेद्विप्रान्स्वर्णं धेनुश्च दक्षिणा ४४। व्रतसिद्ध्यर्थमप्यत्र प्रौष्ठपद्यामथापि वा । स्वर्णसिंहं विनिर्माय तस्य पृष्ठे निधाय च ४५। श्रीमद्भागवतं वक्त्रे लेखयित्वा समर्पयेत् । एवं कृते विधाने तु सर्वपापनिवारणम् ४६। भवेच्छ्रोतुः सुफलदं श्रीमद्भागवतं श्रुतम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां साधनं भक्तिदायकम् ४७। न कार्यं विद्यते लोके यदनेन न सिध्यति । ततो भागवतं लोके पुराणेभ्योऽधिकं मतम् ४८। दोषाष्टादशनिर्मुक्तो वाचकः परिकीर्तितः । द्वात्रिंशदपराधैर्हि मुक्तो श्रोता मतो बुधैः ४९। श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं कामदं नृणाम् । तथापि श्रवणं चास्य निष्कामस्यैव भक्तिदम् 6.198.५०। श्रीमद्भागवताभिधः सुरतरुस्तारांकुरः सज्जनिः स्कंधैर्द्वादशभिस्ततः प्रविलसद्भक्त्यालवालोदयः । द्वात्रिंशत्त्रिशतं च यस्य विलसच्छाखाः सहस्राण्यलं पर्णान्यष्टदशेष्टदोतिसुलभो वर्वर्ति सर्वोपरि ५१। इति ते कथितं सर्वं कृतं चापि तवेप्सितम् । ज्ञानवैराग्यभक्तीनां तारुण्यं लोकमोक्षदम् ५२। सूत उवाच- इत्युक्ता ते कुमारास्तु कृष्णांघ्रिसुधयाप्लुताः । विरेमुर्भगवद्भक्ता दीनोद्धरणतत्पराः ५३। तद्वाक्यं तु समाकर्ण्य नारदो भगवत्प्रियः । प्रेमगद्गदया वाचा तानुवाच कृतांजलिः ५४। नारद उवाच- धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिः करुणापरैः । यद्भागवतसप्ताहान्निकटे दर्शितो हरिः ५५। एवं ब्रुवति वै तस्मिन्नारदे वैष्णवोत्तमे । पर्यटंस्तं समायातस्तत्र योगेश्वरः शुकः ५६। द्विरष्टवर्षाकृतिरंबुजाक्षो व्यासात्मजो ज्ञानपयोधिचंद्रः। कथावसाने निजलाभतुष्टो हृदानिशं भागवतं पठंश्च ५७। दृष्ट्वा सदस्यास्तमथोरुतेजसंसद्यःसमुत्थाय वरासनं ददुः । स चोपविष्टः सुखमासने यदा तदाविरासीद्धरिरब्जलोचनः ५८। भवो भवान्या कमलासनः सुतैस्तत्रागतः कीर्तनदर्शनाय च । सुरेशमुख्यास्त्रिदशा विमानकैः समागतास्तैरभवद्वृतं नभः ५९। प्रह्लादस्तालधारीतरलगतितया ह्युद्धवः कांस्यधारी वीणाधारी सुरर्षिः स्वरकुशलतया रागकर्ताऽर्जुनोऽभूत् । इंद्रो मार्दंगिकोऽभूज्जयजय सुवचः प्रावदंस्ते कुमाराः सद्भावस्य प्रवक्ता निरतिशयगुणोव्यासपुत्रो बभूव ६०। ननर्त्त मध्ये त्रिकमेव तत्र ज्ञानादिकानां नवरूपयुक्तम् । अलौकिकं कीर्त्तनकं समीक्ष्य प्रसन्नचेता हरिरित्युवाच ६१। मत्तो वरं भागवता वृणीध्वं प्रीतात्कथाकीर्त्तनतो भृशं वः। श्रुत्वाथ तद्वाक्यमतिप्रसन्ना प्रेमार्द्रचित्ता हरिमूचिरे ते ६२। कुमारा ऊचुः- सप्ताहयज्ञेन वितायतेन सद्यः प्रसन्नो भविता मुरारे । कलौयुगे घोरतरे नराणां स्वल्पायुषां विघ्नशताकुलानाम् ६३। एवं वरं विश्वविधानपालनप्रणाशहेतोर्भवतोखिलात्मनः । वृणीमहेऽन्यो न मनोरथो विभो भवत्पदांभोजनिषेविणां हि नः ६४। एवमस्त्विति चैवोक्त्वा तत्रैवांतर्दधे हरिः । नारदः सुप्रसन्नात्मा कुमारानभ्यवादयत् ६५। ततस्ते सनकाद्याश्च भृग्वाद्याश्च शुकादयः । प्रययुः स्वाश्रमान्हृष्टाः पीत्वा तच्च कथामृतम् ६६। भक्तिः सुताभ्यां सहिता नारदेन प्रवर्तिता । भूमंडले समस्तेऽस्मिस्तदा प्रभृति शौनक ६७। शिव उवाच- आख्यानं महदाकर्ण्य प्रीतात्मा शौनकः प्रिये । पर्यपृच्छत्पुनः सूतं सर्वसंदेहभंजनम् ६८। शौनक उवाच-। शुकेनोक्तं कदा राज्ञे गोकर्णेन कदा पुनः । सुरर्षये कदा ब्राह्मैरेतदाख्याहि मानद ६९। सूत उवाच- श्रीकृष्णनिर्गमात्त्रिंशद्वर्षावधिगते कलौ । भाद्रशुक्लनवम्यां वै कथारंभं शुकोऽकरोत् ७०। परीक्षिच्छ्रवणांते तु गते वर्षशतद्वये । शुचिशुक्लनवम्यां तु गोकर्णोकथयत्कथाम् ७१। कलौ सहस्रमब्दानामधुना प्रगतं द्विज । परीक्षितो जन्मकालात्समाप्तिं नीयतां मखः ७२। ईश्वर उवाच- इति श्रुत्वा वचस्तस्य शौनको मुनिसत्तमः । पूर्णं चकार तं यज्ञं सहस्रपरिवत्सरम् ७३। ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च कौर्म्यं मात्स्यं च वामनम् । वाराहं ब्रह्मवैवर्त्तनारदीयं भविष्यकम् ७४। आग्नेयमर्द्धं वै सूताच्छुश्रुवुर्लोमहर्षणात् । एतानि तु पुराणानि द्वापरांते श्रुतानि हि ७५। शौनकाद्यैर्मुनिवरैर्यज्ञारंभात्पुरैव हि । यदा तु तीर्थयात्रायां वलदेवः समागतः ७६। नैमिषं मिश्रिकं नाम समाहूतो मुनीश्वरैः । तत्र सूतं समासीनं दृष्ट्वा त्वध्यासनोपरि ७७। चुक्षुभे भगवान्रामः पर्वणीव महोदधिः । आषाढशुक्लद्वादश्यां पारणाहनि पार्वति ७८। पूर्वार्द्धयामवेलायां भावित्वात्कृष्णमायया । मुग्धो दर्भकरो रामः प्राहरल्लोमहर्षणम् ७९। ततो मुनिगणाः सर्वे हाहाकारपरायणाः । बभूवुर्नगजेत्यर्थं शोकदुःखाकुलांतराः ८०। ऊचुश्च रामं लोकेशं विनयेन क्षमापराः । ऋषय ऊचुः- रामराम महाबाहो भवता लोककारिणा ८१। अजानतेवाचरिता हिंसा ब्रह्मवधाधिका । व्यासशिष्यो ह्ययं साक्षात्पुराणर्षिर्महातपाः ८२। अस्मै ह्यध्यासनं दत्तमस्माभिर्यज्ञकर्मणि । अष्टादशपुराणानां वाचकाय कृतक्षणैः ८३। कथायां जगदीशस्य दीर्घमायुश्च मानद । तद्भवांल्लोकरक्षार्थं धर्मसेतुप्रवर्तकः ८४। आविर्भूतो जगन्नाथो निग्रहानुग्रहक्षमः । इत्युक्त्वा मुनयस्ते तु बलदेवाग्रतः प्रिये ८५। तूष्णीं बभूवुः सहसा स्मरंतो नियतेर्बलम् । ततः प्रोवाच भगवान्रामः शत्रुनिषूदनः ८६। विप्रान्संप्रीणयंस्तांस्तु लोकवेदपथानुगः । श्रीराम उवाच- विप्राः शृणुत भद्रं वः कोपं त्यक्त्वा सुदूरतः ८७। यदहं वेद्मि भवतामभीष्टं कार्यसिद्धिदम् । अस्य पुत्रो महाज्ञानी भविष्यति वरान्मम ८८। भवतामीप्सितं सर्वं शास्त्रं वै कथयिष्यति । यदर्थमहमाहूतस्तच्च कार्य्यं समुच्यताम् ८९। ईश्वर उवाच- इति श्रुत्वा वचस्ते तु रामस्य सुमहात्मनः । बल्वलस्य वधार्थाय प्रेरयामासुरीश्वरम् ९०। ततः स बल्वलं हत्वा प्रसाद्य मुनिपुंगवान् । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातस्तीर्थयात्रामुपागमत् ९१। तीर्थयात्रां गते रामे शौनकाद्या मुनीश्वराः । लौमहर्षणिमाहूय सत्कृत्य नगनंदिनि ९२। तत्पदे स्थापयामासुः शेषं संकीर्तनाय वै । आग्नेयोत्तरमाहात्म्यं श्रीमद्भागवतांतकम् ९३। पुराणसप्तकं सार्द्धं शुश्रुवुर्हृष्टमानसाः । दशसप्तपुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः ९४। नाप्तवान्मनसस्तोषं भारतेनापि भामिनि । ज्ञात्वास्य हृदयं खिन्नं नारदो देवदर्शनः ९५। समाजगाम भगवान्व्यासस्याश्रममुत्तमम् । तं दृष्ट्वा वासवीसूनुः सत्कृत्यासनपूर्वकम् ९६। नारदं पूजयामास विधिदृष्टेनकर्मणा । अथ तं नारदः प्राह किं भवान्क्लिष्टमानसः ९७। ध्यायते तत्समाचक्ष्व सर्वं संदेहकारणम् । इति पृष्टः स मुनिना पराशर सुतोऽब्रवीत् ९८। ब्रह्मन्किं कारणं चेतो मोहे जाने न तत्त्वहम् । भवान्विज्ञानकुशलो ज्ञात्वा तत्प्रब्रवीतु मे ९९। एवं विज्ञापितस्तेन नारदोऽध्यात्मकोविदः । उवाच परमं तत्वं यदुक्तं विधिनात्मने 6.198.१००। नारद उवाच- शृणु पाराशरे मत्तः कारणं येन वै तव । असंपन्नं मनो भाति शास्त्रयोनेरपि प्रभोः १०१। त्वयावतीर्य लोकेस्मिन्वेदा व्यस्ता विभागशः । कृतानि च पुराणानि सेतिहासानि चानघ १०२। यत्र सर्वस्त्रयी धर्मो वर्णाश्रमनिवासिनाम् । निर्दिष्टो वीक्ष्य कालेन नृणामल्पायुषां कलौ १०३। यत्राधिकारः सर्वेषां दृश्यते श्रवणादिषु । स्त्री शूद्र द्विजबंधूनां साधूनां साधुसंगमः १०४। धर्मादयो यथाशश्वद्वर्णितास्तेषु वै त्वया । प्राधान्येन तथा नैव वर्णितो महिमा हरेः । सर्वधर्मक्रियाशून्ये कलौ दोषनिधौ मुने १०५। न गतिः पापकर्तॄणां विना कृष्णकथाऽमृतम् । एष एव गुणो ह्यस्मिन्घोरे कलियुगे नराः १०६। यत्कृष्णकीर्तनेनैव मुच्यंते कर्मबंधनात् । यज्ञो दानं तपः कर्म ज्ञानं ध्यानं कृतादिषु १०७। सिद्धिदं च तथा ब्रह्मन्नामकीर्त्तनकं कलौ । अतो वै कलिजातानामुद्धारार्थं नृणां भवान् १०८। श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं वर्णयत्वलम् । येन प्रवर्तितेनांग भवतो मानसं ध्रुवम् १०९। तोषमेष्यति लोकाश्च प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम् ११०। ईश्वर उवाच- एवमादिश्य स मुनिर्व्यासायामिततेजसे । ययौ यादृच्छिकः शश्वद्गायन्हरिगुणान्प्रिये १११। नारदे तु गते पश्चाद्व्यासः सर्वार्थदर्शनः । चकार संहितामेतां श्रीमद्भावतीं पराम् ११२। पैलादींश्चतुरो वेदानध्याप्य विधिपूर्वकम् । पुराणसंहिताः सर्वाः सूताय प्रत्यपादयत् ११३। श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम् । शुकमध्यापयामास विरतं लोकवेदतः ११४। सा संहिता भागवती लोमहर्षणसूनुना । श्रुता कथयतो राज्ञे औत्तरेयाय वै शुकात् ११५। शौनकादिऋषिभ्यस्तु तेन प्रोक्ता यथार्थतः । वरीवर्त्ति पुराणानामुपरीयं नगात्मने ११६। अस्यां संलग्नचित्तानां नृणामन्यत्र नो रतिः । जायते मानसे कृष्णो नंदसूनुश्चकास्ति च ११७। यत्तु पृष्टं त्वया भद्रे लोकनिस्तारहेतवे । श्रीभागवतमाहात्म्यं मह्यं संकीर्त्तयेति ह ११८। तत्सर्वं च मया तुभ्यं निर्दिष्टं गणपांबिके । नानेतिहाससहितं भक्तिमुक्तिप्रदायकम् ११९। यः शृणोति नरो भक्त्या माहात्म्यं पठतेऽपि च । अनुमोदनेन वा सोपि लभते परमां गतिम् १२०। द्विजोऽधीत्याप्नुयाद्वेदान्क्षत्रियस्तु लभेज्जयम् । धनं वैश्यस्तथाशूद्रः श्रुत्वैव लभते गतिम् १२१।

kumārā ūcuḥ- atha te saṃpravakṣyāmaḥ saptāhaśravaṇe vidhim | yena bhāgavataṃ siddhyetpuṃsāṃ kṛṣṇārpitātmanām 1| daivajñaṃ śāstrakuśalaṃ samāhūya dhanāṃśukaiḥ | samabhyarcya muhūrtaṃ tu prākpṛcchedbhaktimānnaraḥ 2| sa vadedyaṃ muhūrtaṃ tu tatrāraṃbhaḥ praśasyate | nabhonabhasyeṣorjāśca sahaḥ śucisamanvitāḥ 3| māsāḥ śreṣṭhāḥ kathāraṃbhe pūrṇā cāpi tithiḥ śubhā | bhaumārkivarjitā vārā bhāni dhruva mṛdūni ca 4| śubhe yoge śubhe lagne prāraṃbhaḥ śasyate sadā | nityāyāṃ ca kathāyāṃ tu purāṇānāṃ munīśvara 5| dvādaśīṃ varjayetprājñaḥ sūtasūtakasaṃbhavāt | śrīmadbhāgavatasyāpi saptāhenaiva ke'pi ca 6| na niṣedhosti devarṣe prāhurevaṃ purāvidaḥ | śrībhāgavatasaptāho mahāyajñaḥ smṛto budhaiḥ 7| ato nimaṃtraṇaṃ kāryaṃ vaiṣṇavānāṃ samaṃtataḥ | satāṃ samājo bhavitā saptāhaṃ vaiṣṇavottamāḥ 8| āgaṃtavyamataścātra vaiṣṇavaiḥ śravaṇārthibhiḥ | samāgatānāṃ teṣāṃ tu nivāsaṃ parikalpayet 9| tīrthe vāpi vane vāpi grāme vāpi prayatnataḥ | saṃśodhitāyāṃ bhūmyāṃ tu maṃḍapaṃ parikalpayet 10| kadalīstaṃbhasaṃyuktaṃ caturdikṣu dhvajānvitam | uccamāsanamapyuktaṃ vaktustasyāgrato mune 11| āpārśvadvayamuktāni śrotṝṇāmāsanāni ca | udaṅmukho bhavedvaktā samājesminvidāṃvaraḥ 12| vedaśāstrārthatatvajño vaiṣṇavo brāhmaṇottamaḥ | dṛṣṭāṃtakuśalo dhīro vaktā kāryo'tinispṛhaḥ 13| sarvasaṃdehaharttāpi kāryo vaktā na caiva hi | vaktuḥ pārśve sahāyārthaṃ sthāpyo'nya paṃḍitaḥ sudhīḥ 14| śrotṝṇāṃ saṃśayacchettā jñānāṃbodhavidhāyakaḥ | kathāvighnavighātārthaṃ gaṇeśaṃ prākprapūjayet 15| tato durgāṃ haraṃ viṣṇuṃ brahmāṇaṃ bhāskaraṃ dvijān | saṃpūjya vidhivadbhaktyā tarpayeddevatāḥ pitṝn 16| mukhyaḥ śrotā tataḥ paścātpūjayetpustake harim | tataḥ pradakṣiṇīkṛtya dravyavastraphalāni ca 17| dhṛtvāṃjalau pustakasthaṃ hariṃ saṃprārthayenmune | tvaṃ bhāgavatalokesminsvayaṃ kṛṣṇo vyavasthitaḥ 18| samāśrito mayā nātha muktyarthaṃ bhavasāgare | manoratho madīyo'yaṃ sarvathā saphalastvayā 19| nirvighnena prakartavyo dāso'haṃ tava keśava | ityuccārya mune dravyaṃ pustakāgre samarpyatu 20| vaktāraṃ prārthayeccāpi namaskurvankṛtāṃjali | śukarūpadvijaśreṣṭha sarvaśāstraviśārada 21| śrībhāgavatavyākhyānādajñānaṃ me vināśaya | iti saṃprārthya vaktāraṃ varayetpaṃca vāḍavān 22| dvādaśākṣaramaṃtrasya japārthaṃ munisattama | gītavādyavidhijñāṃśca saṃpūjyārthāṃśukādibhiḥ 23| sthāpayetkīrtanārthaṃ tu kathāṃte vidhivanmune | yastu jāyā dhanāgāra putraciṃtāṃ vyudasya ca 24| śṛṇuyādekacittastu sa samagraṃ phalaṃ labhet | sūryodayaṃ samārabhya sārddhatripraharāṃtakam 25| paṭhitvārthaḥ prakarttavyo vākyamadhyāyameva vā | madhyāhne ghaṭikāyugmaṃ viramedapi nārada 26| kathā'vasāne karttavyaṃ kīrtanaṃ keśavasya ca | upavāsaḥ prakarttavyaḥ śrotṛbhistatphalepsubhiḥ 27| tadaśakto haviṣyānnaṃ sakṛtsvalpaṃ samāharet | jalenāpi phalenāpi dugdhena ca ghṛtena vā 28| kevalenaiva karttavyaṃ nirvighnaṃ dhāraṇaṃ tanoḥ | saptāhavratināṃ puṃsāṃ niyamānśṛṇu nārada 29| viṣṇudīkṣāvihīnānāṃ nādhikāro'tra kīrtitaḥ | brahmacaryamadhaḥ suptiḥ patrāvalyāṃ ca bhojanam 30| samācarennityameva saptāhe munisattama | dvidalaṃ madhu tailaṃ ca parānnaṃ cekṣujaṃ rasam 31| bhāvaduṣṭaṃ kriyāduṣṭaṃ jahyātparyuṣitaṃ vratī | palāṃḍulaśunaṃ hiṃguṃ mūlakaṃ gṛṃjanaṃ tathā 32| nālikāṃ caiva kūṣmāṃḍaṃ naro nādyātkathāvratī | kāmaṃ krodhaṃ madaṃ lobhaṃ daṃbhaṃ mātsaryameva ca 33| mohaṃ dveṣaṃ tathā hiṃsāṃ naiva kuryātkathāvratī 34| vedavaiṣṇavaviprāṇāṃ guru govratināṃ tathā | strī rājamahatāṃ cāpi niṃdāṃ jahyātkathāvratī 35| satyaṃ śaucaṃ dayāmaunamārjavaṃ vinayaṃ tathā | manaḥ prasannatāṃ cāpi budhaḥ kuryātkathāvratī 36| śrīkāmastanayārthī ca jayakāmaśca mokṣadhīḥ | śṛṇuyādvai bhāgavataṃ niṣkāmaḥ śrīhariṃ labhet 37| saptame divase kuryāllaṃghanaṃ tatsamāptike | vaktuśca pūjā karttavyā gobhūsvargaṃ varādibhiḥ 38| prasāda tulasīṃ mālāṃ śrotṛbhyaḥ pratidāpayet | utsavaśca tathā kāryo gītavādyaviśāradaiḥ 39| gītārthaṃ śṛṇuyāccāpi pare'hani vicakṣaṇaḥ | pratiślokaṃ ca juhuyādgāyatryā vā yathāvidhi 40| pāyasaṃ madhusarpiśca tilāṃstaṃḍulakānyavān | śarkarāṃ ca priyālaṃ ca drākṣāṃ vātāma kharjurau 41| aṃbhojāni ca karpūraṃ caṃdanāguruṇīpuram | lavaṃgaṃ bilvapatrāṇi sahasraṃ ca pṛthakpṛthak 42| vighnasya ca vighātārthaṃ nyūnādhikyanivṛttaye | ātmanaḥ pūtatārthaṃ ca paṭhennāmasahasrakam 43| dvādaśāṣṭādaśāthāpi śraddhayāhyadhikāṃstathā | pāyasenāśayedviprānsvarṇaṃ dhenuśca dakṣiṇā 44| vratasiddhyarthamapyatra prauṣṭhapadyāmathāpi vā | svarṇasiṃhaṃ vinirmāya tasya pṛṣṭhe nidhāya ca 45| śrīmadbhāgavataṃ vaktre lekhayitvā samarpayet | evaṃ kṛte vidhāne tu sarvapāpanivāraṇam 46| bhavecchrotuḥ suphaladaṃ śrīmadbhāgavataṃ śrutam | dharmakāmārthamokṣāṇāṃ sādhanaṃ bhaktidāyakam 47| na kāryaṃ vidyate loke yadanena na sidhyati | tato bhāgavataṃ loke purāṇebhyo'dhikaṃ matam 48| doṣāṣṭādaśanirmukto vācakaḥ parikīrtitaḥ | dvātriṃśadaparādhairhi mukto śrotā mato budhaiḥ 49| śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ kāmadaṃ nṛṇām | tathāpi śravaṇaṃ cāsya niṣkāmasyaiva bhaktidam 6.198.50| śrīmadbhāgavatābhidhaḥ suratarustārāṃkuraḥ sajjaniḥ skaṃdhairdvādaśabhistataḥ pravilasadbhaktyālavālodayaḥ | dvātriṃśattriśataṃ ca yasya vilasacchākhāḥ sahasrāṇyalaṃ parṇānyaṣṭadaśeṣṭadotisulabho varvarti sarvopari 51| iti te kathitaṃ sarvaṃ kṛtaṃ cāpi tavepsitam | jñānavairāgyabhaktīnāṃ tāruṇyaṃ lokamokṣadam 52| sūta uvāca- ityuktā te kumārāstu kṛṣṇāṃghrisudhayāplutāḥ | viremurbhagavadbhaktā dīnoddharaṇatatparāḥ 53| tadvākyaṃ tu samākarṇya nārado bhagavatpriyaḥ | premagadgadayā vācā tānuvāca kṛtāṃjaliḥ 54| nārada uvāca- dhanyosmyanugṛhītosmi bhavadbhiḥ karuṇāparaiḥ | yadbhāgavatasaptāhānnikaṭe darśito hariḥ 55| evaṃ bruvati vai tasminnārade vaiṣṇavottame | paryaṭaṃstaṃ samāyātastatra yogeśvaraḥ śukaḥ 56| dviraṣṭavarṣākṛtiraṃbujākṣo vyāsātmajo jñānapayodhicaṃdraḥ| kathāvasāne nijalābhatuṣṭo hṛdāniśaṃ bhāgavataṃ paṭhaṃśca 57| dṛṣṭvā sadasyāstamathorutejasaṃsadyaḥsamutthāya varāsanaṃ daduḥ | sa copaviṣṭaḥ sukhamāsane yadā tadāvirāsīddharirabjalocanaḥ 58| bhavo bhavānyā kamalāsanaḥ sutaistatrāgataḥ kīrtanadarśanāya ca | sureśamukhyāstridaśā vimānakaiḥ samāgatāstairabhavadvṛtaṃ nabhaḥ 59| prahlādastāladhārītaralagatitayā hyuddhavaḥ kāṃsyadhārī vīṇādhārī surarṣiḥ svarakuśalatayā rāgakartā'rjuno'bhūt | iṃdro mārdaṃgiko'bhūjjayajaya suvacaḥ prāvadaṃste kumārāḥ sadbhāvasya pravaktā niratiśayaguṇovyāsaputro babhūva 60| nanartta madhye trikameva tatra jñānādikānāṃ navarūpayuktam | alaukikaṃ kīrttanakaṃ samīkṣya prasannacetā harirityuvāca 61| matto varaṃ bhāgavatā vṛṇīdhvaṃ prītātkathākīrttanato bhṛśaṃ vaḥ| śrutvātha tadvākyamatiprasannā premārdracittā harimūcire te 62| kumārā ūcuḥ- saptāhayajñena vitāyatena sadyaḥ prasanno bhavitā murāre | kalauyuge ghoratare narāṇāṃ svalpāyuṣāṃ vighnaśatākulānām 63| evaṃ varaṃ viśvavidhānapālanapraṇāśahetorbhavatokhilātmanaḥ | vṛṇīmahe'nyo na manoratho vibho bhavatpadāṃbhojaniṣeviṇāṃ hi naḥ 64| evamastviti caivoktvā tatraivāṃtardadhe hariḥ | nāradaḥ suprasannātmā kumārānabhyavādayat 65| tataste sanakādyāśca bhṛgvādyāśca śukādayaḥ | prayayuḥ svāśramānhṛṣṭāḥ pītvā tacca kathāmṛtam 66| bhaktiḥ sutābhyāṃ sahitā nāradena pravartitā | bhūmaṃḍale samaste'smistadā prabhṛti śaunaka 67| śiva uvāca- ākhyānaṃ mahadākarṇya prītātmā śaunakaḥ priye | paryapṛcchatpunaḥ sūtaṃ sarvasaṃdehabhaṃjanam 68| śaunaka uvāca-| śukenoktaṃ kadā rājñe gokarṇena kadā punaḥ | surarṣaye kadā brāhmairetadākhyāhi mānada 69| sūta uvāca- śrīkṛṣṇanirgamāttriṃśadvarṣāvadhigate kalau | bhādraśuklanavamyāṃ vai kathāraṃbhaṃ śuko'karot 70| parīkṣicchravaṇāṃte tu gate varṣaśatadvaye | śuciśuklanavamyāṃ tu gokarṇokathayatkathām 71| kalau sahasramabdānāmadhunā pragataṃ dvija | parīkṣito janmakālātsamāptiṃ nīyatāṃ makhaḥ 72| īśvara uvāca- iti śrutvā vacastasya śaunako munisattamaḥ | pūrṇaṃ cakāra taṃ yajñaṃ sahasraparivatsaram 73| brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca kaurmyaṃ mātsyaṃ ca vāmanam | vārāhaṃ brahmavaivarttanāradīyaṃ bhaviṣyakam 74| āgneyamarddhaṃ vai sūtācchuśruvurlomaharṣaṇāt | etāni tu purāṇāni dvāparāṃte śrutāni hi 75| śaunakādyairmunivarairyajñāraṃbhātpuraiva hi | yadā tu tīrthayātrāyāṃ valadevaḥ samāgataḥ 76| naimiṣaṃ miśrikaṃ nāma samāhūto munīśvaraiḥ | tatra sūtaṃ samāsīnaṃ dṛṣṭvā tvadhyāsanopari 77| cukṣubhe bhagavānrāmaḥ parvaṇīva mahodadhiḥ | āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ pāraṇāhani pārvati 78| pūrvārddhayāmavelāyāṃ bhāvitvātkṛṣṇamāyayā | mugdho darbhakaro rāmaḥ prāharallomaharṣaṇam 79| tato munigaṇāḥ sarve hāhākāraparāyaṇāḥ | babhūvurnagajetyarthaṃ śokaduḥkhākulāṃtarāḥ 80| ūcuśca rāmaṃ lokeśaṃ vinayena kṣamāparāḥ | ṛṣaya ūcuḥ- rāmarāma mahābāho bhavatā lokakāriṇā 81| ajānatevācaritā hiṃsā brahmavadhādhikā | vyāsaśiṣyo hyayaṃ sākṣātpurāṇarṣirmahātapāḥ 82| asmai hyadhyāsanaṃ dattamasmābhiryajñakarmaṇi | aṣṭādaśapurāṇānāṃ vācakāya kṛtakṣaṇaiḥ 83| kathāyāṃ jagadīśasya dīrghamāyuśca mānada | tadbhavāṃllokarakṣārthaṃ dharmasetupravartakaḥ 84| āvirbhūto jagannātho nigrahānugrahakṣamaḥ | ityuktvā munayaste tu baladevāgrataḥ priye 85| tūṣṇīṃ babhūvuḥ sahasā smaraṃto niyaterbalam | tataḥ provāca bhagavānrāmaḥ śatruniṣūdanaḥ 86| viprānsaṃprīṇayaṃstāṃstu lokavedapathānugaḥ | śrīrāma uvāca- viprāḥ śṛṇuta bhadraṃ vaḥ kopaṃ tyaktvā sudūrataḥ 87| yadahaṃ vedmi bhavatāmabhīṣṭaṃ kāryasiddhidam | asya putro mahājñānī bhaviṣyati varānmama 88| bhavatāmīpsitaṃ sarvaṃ śāstraṃ vai kathayiṣyati | yadarthamahamāhūtastacca kāryyaṃ samucyatām 89| īśvara uvāca- iti śrutvā vacaste tu rāmasya sumahātmanaḥ | balvalasya vadhārthāya prerayāmāsurīśvaram 90| tataḥ sa balvalaṃ hatvā prasādya munipuṃgavān | praṇipatyābhyanujñātastīrthayātrāmupāgamat 91| tīrthayātrāṃ gate rāme śaunakādyā munīśvarāḥ | laumaharṣaṇimāhūya satkṛtya naganaṃdini 92| tatpade sthāpayāmāsuḥ śeṣaṃ saṃkīrtanāya vai | āgneyottaramāhātmyaṃ śrīmadbhāgavatāṃtakam 93| purāṇasaptakaṃ sārddhaṃ śuśruvurhṛṣṭamānasāḥ | daśasaptapurāṇāni kṛtvā satyavatīsutaḥ 94| nāptavānmanasastoṣaṃ bhāratenāpi bhāmini | jñātvāsya hṛdayaṃ khinnaṃ nārado devadarśanaḥ 95| samājagāma bhagavānvyāsasyāśramamuttamam | taṃ dṛṣṭvā vāsavīsūnuḥ satkṛtyāsanapūrvakam 96| nāradaṃ pūjayāmāsa vidhidṛṣṭenakarmaṇā | atha taṃ nāradaḥ prāha kiṃ bhavānkliṣṭamānasaḥ 97| dhyāyate tatsamācakṣva sarvaṃ saṃdehakāraṇam | iti pṛṣṭaḥ sa muninā parāśara suto'bravīt 98| brahmankiṃ kāraṇaṃ ceto mohe jāne na tattvaham | bhavānvijñānakuśalo jñātvā tatprabravītu me 99| evaṃ vijñāpitastena nārado'dhyātmakovidaḥ | uvāca paramaṃ tatvaṃ yaduktaṃ vidhinātmane 6.198.100| nārada uvāca- śṛṇu pārāśare mattaḥ kāraṇaṃ yena vai tava | asaṃpannaṃ mano bhāti śāstrayonerapi prabhoḥ 101| tvayāvatīrya lokesminvedā vyastā vibhāgaśaḥ | kṛtāni ca purāṇāni setihāsāni cānagha 102| yatra sarvastrayī dharmo varṇāśramanivāsinām | nirdiṣṭo vīkṣya kālena nṛṇāmalpāyuṣāṃ kalau 103| yatrādhikāraḥ sarveṣāṃ dṛśyate śravaṇādiṣu | strī śūdra dvijabaṃdhūnāṃ sādhūnāṃ sādhusaṃgamaḥ 104| dharmādayo yathāśaśvadvarṇitāsteṣu vai tvayā | prādhānyena tathā naiva varṇito mahimā hareḥ | sarvadharmakriyāśūnye kalau doṣanidhau mune 105| na gatiḥ pāpakartṝṇāṃ vinā kṛṣṇakathā'mṛtam | eṣa eva guṇo hyasminghore kaliyuge narāḥ 106| yatkṛṣṇakīrtanenaiva mucyaṃte karmabaṃdhanāt | yajño dānaṃ tapaḥ karma jñānaṃ dhyānaṃ kṛtādiṣu 107| siddhidaṃ ca tathā brahmannāmakīrttanakaṃ kalau | ato vai kalijātānāmuddhārārthaṃ nṛṇāṃ bhavān 108| śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ varṇayatvalam | yena pravartitenāṃga bhavato mānasaṃ dhruvam 109| toṣameṣyati lokāśca prāpsyaṃti kṛtakṛtyatām 110| īśvara uvāca- evamādiśya sa munirvyāsāyāmitatejase | yayau yādṛcchikaḥ śaśvadgāyanhariguṇānpriye 111| nārade tu gate paścādvyāsaḥ sarvārthadarśanaḥ | cakāra saṃhitāmetāṃ śrīmadbhāvatīṃ parām 112| pailādīṃścaturo vedānadhyāpya vidhipūrvakam | purāṇasaṃhitāḥ sarvāḥ sūtāya pratyapādayat 113| śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam | śukamadhyāpayāmāsa virataṃ lokavedataḥ 114| sā saṃhitā bhāgavatī lomaharṣaṇasūnunā | śrutā kathayato rājñe auttareyāya vai śukāt 115| śaunakādiṛṣibhyastu tena proktā yathārthataḥ | varīvartti purāṇānāmuparīyaṃ nagātmane 116| asyāṃ saṃlagnacittānāṃ nṛṇāmanyatra no ratiḥ | jāyate mānase kṛṣṇo naṃdasūnuścakāsti ca 117| yattu pṛṣṭaṃ tvayā bhadre lokanistārahetave | śrībhāgavatamāhātmyaṃ mahyaṃ saṃkīrttayeti ha 118| tatsarvaṃ ca mayā tubhyaṃ nirdiṣṭaṃ gaṇapāṃbike | nānetihāsasahitaṃ bhaktimuktipradāyakam 119| yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā māhātmyaṃ paṭhate'pi ca | anumodanena vā sopi labhate paramāṃ gatim 120| dvijo'dhītyāpnuyādvedānkṣatriyastu labhejjayam | dhanaṃ vaiśyastathāśūdraḥ śrutvaiva labhate gatim 121|