Chapter 3

ऋषय ऊचुः-। नदीनां पर्वतानां च नामधेयानि सर्वशः । तथा जनपदानां च ये चान्ये भूमिमाश्रिताः १। प्रमाणं च प्रमाणज्ञ पृथिव्याः किल सर्वतः । निखिलेन समाचक्ष्व काननानि च सत्तम २। सूत उवाच-। पंचेमानि महाप्राज्ञ महाभूतानि संग्रहात् । जगतीस्थानि सर्वाणि समान्याहुर्मनीषिणः ३। भूमिरापस्तथा वायुरग्निराकाशमेव च । गुणोत्तराणि सर्वाणि तेषां भूमिः प्रधानतः ४। शब्दस्पर्शश्च रूपं च रसो गंधश्च पंचमः । भूमेरेतेगुणाः प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्ववेदिभिः ५। चत्वारोप्सुगुणा विप्रा गंधस्तत्र न विद्यते । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोथ गुणास्त्रयः ६। शब्दः स्पर्शश्च वायोस्तु आकाशे शब्द एव च । एते पंच गुणा विप्रा महाभूतेषु पंचसु ७। वर्तंते सर्वलोकेषु येषु भूताः प्रतिष्ठिताः । अन्योन्यं नातिवर्तंते साम्यं भवति वै तदा ८। यदा तु विषमीभावमाविशंति परस्परम् । तदा देहैर्देहवंतो व्यतिरोहंति नान्यथा ९। आनुपूर्व्या विनश्यंति जायंते चानुपूर्वशः । सर्वाण्यपरिमेयाणि तदेषां रूपमैश्वरम् १०। यत्रयत्र हि दृश्यंते धावंति पांचभौतिकाः । तेषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते ११। अचिंत्याः खलु ये भावास्तान्न तर्केण साधयेत् । सुदर्शनं प्रवक्ष्यामि द्वीपं तु मुनिपुंगवाः १२। परिमंडलो महाभागा द्वीपोऽसौ चक्रसंस्थितः । नदीजलपरिच्छिन्नः पर्वतैश्चाब्धिसन्निभैः १३। पुरैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा । वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः संपन्नो धनधान्यवान् १४। लवणेन समुद्रेण समंतात्परिवारितः । यथा हि पुरुषः पश्येदादर्शे मुखमात्मनः १५। एवं सुदर्शनो द्वीपो दृश्यते चक्रमंडलः । द्विरंशे पिप्पलस्तस्य द्विरंशे च शशो महान् १६। सर्वौषधिं समादाय सर्वतः परिवारितः । आपस्ततोन्या विज्ञेयाः शेषः संक्षेप उच्यते १७। ऋषय ऊचुः-। उक्तो यस्य च संक्षेपो बुद्धिमन्विधिवत्त्वया । तत्त्वज्ञश्चासि सर्वस्य विस्तरं सूत नो वद १८। यावान्भूम्यवकाशोयं दृश्यते शशलक्षणे । तस्य प्रमाणं प्रब्रूहि ततो वक्ष्यसि पिप्पलम् १९। एवं तैः किल पृष्टः स सूतो वाक्यमथाब्रवीत् । सूत उवाच-। प्रागायता महाप्राज्ञाः षडेते रत्नपर्वताः २०। अवगाढा ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ । हिमवान्हिमकूटश्च निषधश्च नगोत्तमः २१। नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतश्च शशिसन्निभः । सर्वधातुपिनद्धश्च शृंगवान्नामपर्वतः २२। एते वै पर्वता विप्राः सिद्धचारणसेविताः । तेषामंतरविष्कुंभौ योजनानि सहस्रशः २३। तत्र पुण्या जनपदास्तानि वर्षाणि सत्तमाः । वसंति तेषां सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः २४। इदं तु भारतं वर्षं ततो हैमवतं परम् । हेमकूटात्परं चैव हरिवर्षं प्रचक्षते २५। दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । प्रागायतो महाभागा माल्यवान्नाम पर्वतः २६। ततः परं माल्यवतः पर्वतो गंधमादनः । परिमंडलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः २७। आदित्यतरुणाभासो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुरशीतिरुच्छ्रितः २८। अधस्ताच्चतुरशीतिर्योजनानां द्विजोत्तमाः । ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्च लोकानावृत्य तिष्ठति २९। तस्य पार्श्वेष्वमी द्वीपाश्चत्वारः संस्थिता द्विजाः । भद्राश्वः केतुमालश्च जंबूद्वीपश्च सत्तमाः ३०। उत्तराश्चैव कुरुवः कृतपुण्य प्रतिश्रयाः । विहंगसुमुखो यस्तु सुपार्श्वस्यात्मजः किल ३१। स वै विचिंतयामास सौवर्णान्प्रेक्ष्य वायसान् । मेरुरुत्तममध्यानामधमानां च पक्षिणाम् ३२। अविशेषकरो यस्मात्तस्मादेनं त्यजाम्यहम् । तमादित्योनुपर्येति सततं ज्योतिषां वरः ३३। चंद्रमाश्च सनक्षत्रो वायुश्चैव प्रदक्षिणः । स पर्वतो महाप्राज्ञा दिव्यपुष्पसमन्वितः ३४। भवनैरावृतैः सर्वैः र्जांबूनदमयैः शुभैः । तत्र देवगणा विप्रा गंधर्वासुरराक्षसाः ३५। अप्सरोगणसंयुक्ताः शैले क्रीडंति सर्वदा । तत्र ब्रह्मा च रुद्रश्च शक्रश्चापि सुरेश्वरः ३६। समेत्य विविधैर्यज्ञैर्यजंतेऽनेक दक्षिणैः । तुंबुरुर्नारदश्चैव विश्वावसुर्हाहा हूहूः ३७। अभिगम्यामरश्रेष्ठं स्तुवंति विविधैः स्तवैः । सप्तर्षयो महात्मानः कश्यपश्च प्रजापतिः ३८। तत्र गच्छंति भद्रं वः सदा पर्वणि पर्वणि । तस्यैव मूर्द्धन्युशना काव्यो दैत्यैर्महीयते ३९। तस्य हैमानि रत्नानि तस्यैते रत्नपर्वताः । तस्मात्कुबेरो भगवांश्चतुर्थं भागमश्नुते ४०। ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम् ४१। कर्णिकारवनं रम्यं शिलाजालसमुच्छ्रितम् । तत्र साक्षात्पशुपतिर्दिव्यभूतैः समावृतः ४२। उमासहायोभगवान्रमते भूतभावनः । कर्णिकारमयीं मालां बिभ्रदापादलंबिनीम् ४३। त्रिभिर्नेत्रैः कृतोद्द्योतस्त्रिभिः सूर्यैरिवोदितैः । तमुग्रतपसः सिद्धाः सुव्रताः सत्यवादिनः ४४। पश्यंति नहि दुर्वृत्तैः शक्यो द्रष्टुं महेश्वरः । तस्य शैलस्य शिखरात्क्षीरधारा द्विजोत्तमाः ४५। विश्वरूपात्परमिता भीमनिर्घातनिस्वना । पुण्यापुण्यतमैर्जुष्टा गंगा भागीरथी शुभा ४६। प्लवंती च प्रवेगेन ह्रदे चंद्रमसः शुभे । तया ह्युत्पादितः पुण्यः स ह्रदः सागरोपमः ४७। तां धारयामास तदा दुर्द्धरां पर्वतैरपि । शतं वर्षसहस्राणि शिरसैव पिनाकधृक् ४८। मेरोस्तु पश्चिमे पार्श्वे केतुमालो द्विजोत्तमाः । जंबूखंडे तु तत्रैव महाजनपदो द्विजाः ४९। आयुर्दशसहस्राणि वर्षाणां तत्र सत्तमाः । सुवर्णवर्णाश्च नरा स्त्रियश्चाप्सरसां समाः ५०। अनामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । जायंते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः ५१। गंधमादनशृंगेषु कुबेरः सह राक्षसैः । संवृतोप्सरसां संघैर्मोदते गुह्यकाधिपः ५२। गंधमादनपार्श्वे तु परे विगतपातकाः । एकादशसहस्राणि वर्षाणां परमायुषः ५३। तत्र कृष्णा नरा विप्रास्तेजोयुक्ता महाबलाः । स्त्रियश्चोत्पलपत्राभाः सर्वाः सुप्रियदर्शनाः ५४। नीलोत्पलधरं श्वेतं श्वेताद्धैरण्यकं वरम् । वर्षमैरावतं विप्रा नानाजनपदावृतम् ५५। धनुखंडेः महाभागा द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे । इलावृत्तं मध्यगं तु पंचवर्षाणि चैव हि ५६। उत्तरोत्तरमेतेभ्यो वर्षमुद्रिच्यते गुणैः । आयुः प्रमाणमारोग्यं धर्मतः कामतोऽर्थतः ५७। समन्वितानि भूतानि तेषु सर्वेषु सत्तमाः । एवमेषा महाभागाः पर्वतैः पृथिवी चिता ५८। हेमकूटस्तु सुमहान्कैलासो नाम पर्वतः । तत्र वैश्रवणो देवो गुह्यकैः सह मोदते ५९। अस्त्युत्तरेण कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृंगः सुमहान्दिव्यो मणिमयो गिरिः ६०। तस्य पार्श्वे महद्दिव्यं शुभ्रं कांचनवालुकम् । रम्यं विष्णुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः ६१। दृष्ट्वा भागीरथीं गंगामुवास बहुलाः समाः । यूपा मणिमयास्तत्र क्षेत्राश्चापि हिरण्मयाः ६२। तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं सहस्राक्षो महायशाः । स्रष्टा भूतिपतिर्यत्र सर्वलोकैः सनातनः ६३। उपास्यते तिग्मतेजा यत्र भूतः समंततः । नरनारायणौ ब्रह्मा मनुः स्थाणुश्च पंचमः ६४। तत्र दिव्या त्रिपथगा प्रथमं तु प्रतिष्ठिता । ब्रह्मलोकादपाक्रांता सप्तधा प्रतिपद्यते ६५। वटोदका सा नलिनी पार्वती च सरस्वती । जंबूनदी च सीता च गंगा सिंधुश्च सप्तमी ६६। अचिंत्या दिव्यसंज्ञा सा प्रभावैश्च समन्विता । उपास्यते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये ६७। दृश्यादृश्या च भवति तत्रतत्र सरस्वती । एता दिव्याः सप्तगंगास्त्रिषुलोकेषु विश्रुताः ६८। रक्षांसि वै हिमवती हेमकूटे च गुह्यकाः । सर्पा नागाश्च निषधे गोकर्णं च तपोवनम् ६९। देवासुराणां सर्वेषां श्वेतः पर्वतमुच्यते । गंधर्वा निषधे नित्यं नीले ब्रह्मर्षयस्तथा ७०। शृंगवांस्तु महाभागा देवानां प्रतिसंचरः । इत्येतानि महाभागाः सप्तवर्षाणि भागशः ७१। भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा ७२। अशक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धे या तु विभूषिता । यां तु पृच्छथ मां विप्रा दिव्यमेनां शशाकृतिम् ७३। पार्श्वे शशस्य द्वे वर्षे उक्ते ये दक्षिणोत्तरे । कर्णे तु नागद्वीपश्च काश्यपद्वीप एव च ७४। कर्णद्वीपशिलो विप्राः श्रीमान्मलयपर्वतः । एतद्द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशिसंस्थितम् ७५। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे स्वर्गखंडे तृतीयोऽध्यायः ३।

ṛṣaya ūcuḥ-| nadīnāṃ parvatānāṃ ca nāmadheyāni sarvaśaḥ | tathā janapadānāṃ ca ye cānye bhūmimāśritāḥ 1| pramāṇaṃ ca pramāṇajña pṛthivyāḥ kila sarvataḥ | nikhilena samācakṣva kānanāni ca sattama 2| sūta uvāca-| paṃcemāni mahāprājña mahābhūtāni saṃgrahāt | jagatīsthāni sarvāṇi samānyāhurmanīṣiṇaḥ 3| bhūmirāpastathā vāyuragnirākāśameva ca | guṇottarāṇi sarvāṇi teṣāṃ bhūmiḥ pradhānataḥ 4| śabdasparśaśca rūpaṃ ca raso gaṃdhaśca paṃcamaḥ | bhūmereteguṇāḥ proktā ṛṣibhistattvavedibhiḥ 5| catvāropsuguṇā viprā gaṃdhastatra na vidyate | śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejasotha guṇāstrayaḥ 6| śabdaḥ sparśaśca vāyostu ākāśe śabda eva ca | ete paṃca guṇā viprā mahābhūteṣu paṃcasu 7| vartaṃte sarvalokeṣu yeṣu bhūtāḥ pratiṣṭhitāḥ | anyonyaṃ nātivartaṃte sāmyaṃ bhavati vai tadā 8| yadā tu viṣamībhāvamāviśaṃti parasparam | tadā dehairdehavaṃto vyatirohaṃti nānyathā 9| ānupūrvyā vinaśyaṃti jāyaṃte cānupūrvaśaḥ | sarvāṇyaparimeyāṇi tadeṣāṃ rūpamaiśvaram 10| yatrayatra hi dṛśyaṃte dhāvaṃti pāṃcabhautikāḥ | teṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate 11| aciṃtyāḥ khalu ye bhāvāstānna tarkeṇa sādhayet | sudarśanaṃ pravakṣyāmi dvīpaṃ tu munipuṃgavāḥ 12| parimaṃḍalo mahābhāgā dvīpo'sau cakrasaṃsthitaḥ | nadījalaparicchinnaḥ parvataiścābdhisannibhaiḥ 13| puraiśca vividhākārai ramyairjanapadaistathā | vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ saṃpanno dhanadhānyavān 14| lavaṇena samudreṇa samaṃtātparivāritaḥ | yathā hi puruṣaḥ paśyedādarśe mukhamātmanaḥ 15| evaṃ sudarśano dvīpo dṛśyate cakramaṃḍalaḥ | dviraṃśe pippalastasya dviraṃśe ca śaśo mahān 16| sarvauṣadhiṃ samādāya sarvataḥ parivāritaḥ | āpastatonyā vijñeyāḥ śeṣaḥ saṃkṣepa ucyate 17| ṛṣaya ūcuḥ-| ukto yasya ca saṃkṣepo buddhimanvidhivattvayā | tattvajñaścāsi sarvasya vistaraṃ sūta no vada 18| yāvānbhūmyavakāśoyaṃ dṛśyate śaśalakṣaṇe | tasya pramāṇaṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam 19| evaṃ taiḥ kila pṛṣṭaḥ sa sūto vākyamathābravīt | sūta uvāca-| prāgāyatā mahāprājñāḥ ṣaḍete ratnaparvatāḥ 20| avagāḍhā hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau | himavānhimakūṭaśca niṣadhaśca nagottamaḥ 21| nīlaśca vaiḍūryamayaḥ śvetaśca śaśisannibhaḥ | sarvadhātupinaddhaśca śṛṃgavānnāmaparvataḥ 22| ete vai parvatā viprāḥ siddhacāraṇasevitāḥ | teṣāmaṃtaraviṣkuṃbhau yojanāni sahasraśaḥ 23| tatra puṇyā janapadāstāni varṣāṇi sattamāḥ | vasaṃti teṣāṃ sattvāni nānājātīni sarvaśaḥ 24| idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ tato haimavataṃ param | hemakūṭātparaṃ caiva harivarṣaṃ pracakṣate 25| dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa ca | prāgāyato mahābhāgā mālyavānnāma parvataḥ 26| tataḥ paraṃ mālyavataḥ parvato gaṃdhamādanaḥ | parimaṃḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ 27| ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ | yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ 28| adhastāccaturaśītiryojanānāṃ dvijottamāḥ | ūrdhvamadhaśca tiryakca lokānāvṛtya tiṣṭhati 29| tasya pārśveṣvamī dvīpāścatvāraḥ saṃsthitā dvijāḥ | bhadrāśvaḥ ketumālaśca jaṃbūdvīpaśca sattamāḥ 30| uttarāścaiva kuruvaḥ kṛtapuṇya pratiśrayāḥ | vihaṃgasumukho yastu supārśvasyātmajaḥ kila 31| sa vai viciṃtayāmāsa sauvarṇānprekṣya vāyasān | meruruttamamadhyānāmadhamānāṃ ca pakṣiṇām 32| aviśeṣakaro yasmāttasmādenaṃ tyajāmyaham | tamādityonuparyeti satataṃ jyotiṣāṃ varaḥ 33| caṃdramāśca sanakṣatro vāyuścaiva pradakṣiṇaḥ | sa parvato mahāprājñā divyapuṣpasamanvitaḥ 34| bhavanairāvṛtaiḥ sarvaiḥ rjāṃbūnadamayaiḥ śubhaiḥ | tatra devagaṇā viprā gaṃdharvāsurarākṣasāḥ 35| apsarogaṇasaṃyuktāḥ śaile krīḍaṃti sarvadā | tatra brahmā ca rudraśca śakraścāpi sureśvaraḥ 36| sametya vividhairyajñairyajaṃte'neka dakṣiṇaiḥ | tuṃbururnāradaścaiva viśvāvasurhāhā hūhūḥ 37| abhigamyāmaraśreṣṭhaṃ stuvaṃti vividhaiḥ stavaiḥ | saptarṣayo mahātmānaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ 38| tatra gacchaṃti bhadraṃ vaḥ sadā parvaṇi parvaṇi | tasyaiva mūrddhanyuśanā kāvyo daityairmahīyate 39| tasya haimāni ratnāni tasyaite ratnaparvatāḥ | tasmātkubero bhagavāṃścaturthaṃ bhāgamaśnute 40| tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati | parvatasyāṃtare divyaṃ sarvartukusumaiścitam 41| karṇikāravanaṃ ramyaṃ śilājālasamucchritam | tatra sākṣātpaśupatirdivyabhūtaiḥ samāvṛtaḥ 42| umāsahāyobhagavānramate bhūtabhāvanaḥ | karṇikāramayīṃ mālāṃ bibhradāpādalaṃbinīm 43| tribhirnetraiḥ kṛtoddyotastribhiḥ sūryairivoditaiḥ | tamugratapasaḥ siddhāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ 44| paśyaṃti nahi durvṛttaiḥ śakyo draṣṭuṃ maheśvaraḥ | tasya śailasya śikharātkṣīradhārā dvijottamāḥ 45| viśvarūpātparamitā bhīmanirghātanisvanā | puṇyāpuṇyatamairjuṣṭā gaṃgā bhāgīrathī śubhā 46| plavaṃtī ca pravegena hrade caṃdramasaḥ śubhe | tayā hyutpāditaḥ puṇyaḥ sa hradaḥ sāgaropamaḥ 47| tāṃ dhārayāmāsa tadā durddharāṃ parvatairapi | śataṃ varṣasahasrāṇi śirasaiva pinākadhṛk 48| merostu paścime pārśve ketumālo dvijottamāḥ | jaṃbūkhaṃḍe tu tatraiva mahājanapado dvijāḥ 49| āyurdaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ tatra sattamāḥ | suvarṇavarṇāśca narā striyaścāpsarasāṃ samāḥ 50| anāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ | jāyaṃte mānavāstatra nistaptakanakaprabhāḥ 51| gaṃdhamādanaśṛṃgeṣu kuberaḥ saha rākṣasaiḥ | saṃvṛtopsarasāṃ saṃghairmodate guhyakādhipaḥ 52| gaṃdhamādanapārśve tu pare vigatapātakāḥ | ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ paramāyuṣaḥ 53| tatra kṛṣṇā narā viprāstejoyuktā mahābalāḥ | striyaścotpalapatrābhāḥ sarvāḥ supriyadarśanāḥ 54| nīlotpaladharaṃ śvetaṃ śvetāddhairaṇyakaṃ varam | varṣamairāvataṃ viprā nānājanapadāvṛtam 55| dhanukhaṃḍeḥ mahābhāgā dve varṣe dakṣiṇottare | ilāvṛttaṃ madhyagaṃ tu paṃcavarṣāṇi caiva hi 56| uttarottarametebhyo varṣamudricyate guṇaiḥ | āyuḥ pramāṇamārogyaṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ 57| samanvitāni bhūtāni teṣu sarveṣu sattamāḥ | evameṣā mahābhāgāḥ parvataiḥ pṛthivī citā 58| hemakūṭastu sumahānkailāso nāma parvataḥ | tatra vaiśravaṇo devo guhyakaiḥ saha modate 59| astyuttareṇa kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati | hiraṇyaśṛṃgaḥ sumahāndivyo maṇimayo giriḥ 60| tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhraṃ kāṃcanavālukam | ramyaṃ viṣṇusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ 61| dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṃgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ | yūpā maṇimayāstatra kṣetrāścāpi hiraṇmayāḥ 62| tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ | sraṣṭā bhūtipatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ 63| upāsyate tigmatejā yatra bhūtaḥ samaṃtataḥ | naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca paṃcamaḥ 64| tatra divyā tripathagā prathamaṃ tu pratiṣṭhitā | brahmalokādapākrāṃtā saptadhā pratipadyate 65| vaṭodakā sā nalinī pārvatī ca sarasvatī | jaṃbūnadī ca sītā ca gaṃgā siṃdhuśca saptamī 66| aciṃtyā divyasaṃjñā sā prabhāvaiśca samanvitā | upāsyate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye 67| dṛśyādṛśyā ca bhavati tatratatra sarasvatī | etā divyāḥ saptagaṃgāstriṣulokeṣu viśrutāḥ 68| rakṣāṃsi vai himavatī hemakūṭe ca guhyakāḥ | sarpā nāgāśca niṣadhe gokarṇaṃ ca tapovanam 69| devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śvetaḥ parvatamucyate | gaṃdharvā niṣadhe nityaṃ nīle brahmarṣayastathā 70| śṛṃgavāṃstu mahābhāgā devānāṃ pratisaṃcaraḥ | ityetāni mahābhāgāḥ saptavarṣāṇi bhāgaśaḥ 71| bhūtānyupaniviṣṭāni gatimaṃti dhruvāṇi ca | teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate devamānuṣā 72| aśakyaṃ parisaṃkhyātuṃ śraddhe yā tu vibhūṣitā | yāṃ tu pṛcchatha māṃ viprā divyamenāṃ śaśākṛtim 73| pārśve śaśasya dve varṣe ukte ye dakṣiṇottare | karṇe tu nāgadvīpaśca kāśyapadvīpa eva ca 74| karṇadvīpaśilo viprāḥ śrīmānmalayaparvataḥ | etaddvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśisaṃsthitam 75| iti śrīpādmemahāpurāṇe svargakhaṃḍe tṛtīyo'dhyāyaḥ 3|