Chapter 10

सूत उवाच- ऐरावतस्ततो जज्ञे तथैवोच्चैःश्रवा हयः । धन्वंतरिः पारिजातः सुरभिश्चाप्सरोदयः १। ततः प्रभातसमये द्वादश्यामुदिते रवौ । उत्पन्ना श्रीर्महालक्ष्मीः सर्वलक्षणशोभिता २। ददृशुस्तां महादेवीं मातरं धर्मदेवताः । प्रहृष्टाः सर्वजंतूनां श्रीकृष्णहृदयालयाम् ३। लक्ष्मीभ्राता शीतरश्मिर्जातश्च सुधया ततः । उत्पन्ना सा हरेर्जाया तुलसी लोकपावनी ४। तं शैलं पूर्ववत्स्थाप्य परिपूर्णमनोरथाः । समेत्य मातरं स्तुत्वा जेपुः श्रीसूक्तमुत्तमम् ५। ततः प्रसन्ना सा देवी सर्वान्देवानुवाच ह । वरं वृणीध्वं भद्रं वो वरदाहं सुरोत्तमाः ६। देवा ऊचुः- प्रसीद कमले देवि सर्वमातर्हरिप्रिये । त्वया विना जगच्छून्यं कुरु प्राणप्ररक्षणम् ७। इत्युक्ता सा महालक्ष्मीः प्राह नारायणप्रिया । इदानीं सर्वजंतूनां प्राणरक्षां करोम्यहम् ८। ततो नारायणः श्रीमाञ्छंखचक्रगदाधरः । आविर्बभूव सहसा दयालुर्जगदीश्वरः ९। ततस्ते तुष्टुवुर्देवाः प्रणम्य जगतां पतिम् । कृतांजलिपुटाः प्रोचुः हर्षगद्गदभाषिणः १०। गृहाण मातरं विष्णो महिषीं वल्लभां तव । संसाररक्षणार्थाय लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यावत्प्रतिज्ञां नो चक्रे तावत्प्राहेंदिरा हरिम् ११। लक्ष्मीरुवाच- अविवाह्य कथं ज्येष्ठामलक्ष्मीं मधुसूदन । तस्याः कनिष्ठां मां नाथ विवाहं कर्तुमिच्छसि । ज्येष्ठायां च स्थितायां वै कनिष्ठा परिणीयते १२। सूत उवाच- इति श्रुत्वा ततो विष्णुर्ददौ चोद्दालकाय च । वेदवाक्यानुरूपेण ह्यलक्ष्मीं निर्जरैः सह १३। ततो नारायणः श्रीमान्लक्ष्मीमंगीचकार ह । ततः सुरगणाः सर्वे नमश्चक्रुः पुनःपुनः १४। अथ ते चासुरान्सर्वान्जघ्नुः सर्वे बलाधिकाः । सर्वे ते क्रंदमानाश्च गताश्चैव दिशो दश १५। सुधां तत्खादितुं चक्रुर्देवाः पंक्तिं यथाक्रमम् । श्रीविष्णोराज्ञया सर्वे चोचुश्चैव परस्परम् १६। त्वं च देहि त्वं च देहि त्वं च देहीति चाब्रुवन् । न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मि न शक्तोऽस्मीति चाब्रुवन् १७। ततो विष्णुः समुत्तस्थौ स्त्रीरूपं च दधार ह । चकार स्वर्णपात्रे तत्पीयूषपरिवेषणम् १८। पीयूषभक्षणं राहुर्यावत्कुर्याद्द्विजोत्तम । चंद्रसूर्यौ चोक्तवंतौ राक्षसोऽसौ छलागतः १९। ततः क्रुद्धो जगन्नाथो जघान स्वर्णपात्रतः । शिरस्तस्य पपातोर्व्यां केतुर्नाम्ना बभूव ह २०। राहुकेतू ततस्तूर्णं गतौ तौ भयविह्वलौ । इदानीं तद्दिने प्राप्ते चंद्रसूर्यौ स युध्यति २१। कुर्याद्ग्रासं सैंहिकेयस्तत्क्षणं दुर्लभं भवेत् । सर्वं गंगासमं तोयं वेदव्याससमा द्विजाः २२। स्नानं वायसतीर्थे यो गंगास्नानफलं लभेत् । दानमक्षयपुण्यं स्यात्कोटिजन्मार्जितं तथा २३। पापं नश्येत्समूलं च किं पुनः क्रतुकोटिभिः । विद्यार्थी लभते विद्यां पुत्रार्थी पुत्रमाप्यते २४। मोक्षार्थी लभते मोक्षं मंत्रसिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । इति ते कथितं विप्र समुद्रमथनं तु तत् २५। इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकादिकसंवादे समुद्रमथनंनाम दशमोऽध्यायः १०।

sūta uvāca- airāvatastato jajñe tathaivoccaiḥśravā hayaḥ | dhanvaṃtariḥ pārijātaḥ surabhiścāpsarodayaḥ 1| tataḥ prabhātasamaye dvādaśyāmudite ravau | utpannā śrīrmahālakṣmīḥ sarvalakṣaṇaśobhitā 2| dadṛśustāṃ mahādevīṃ mātaraṃ dharmadevatāḥ | prahṛṣṭāḥ sarvajaṃtūnāṃ śrīkṛṣṇahṛdayālayām 3| lakṣmībhrātā śītaraśmirjātaśca sudhayā tataḥ | utpannā sā harerjāyā tulasī lokapāvanī 4| taṃ śailaṃ pūrvavatsthāpya paripūrṇamanorathāḥ | sametya mātaraṃ stutvā jepuḥ śrīsūktamuttamam 5| tataḥ prasannā sā devī sarvāndevānuvāca ha | varaṃ vṛṇīdhvaṃ bhadraṃ vo varadāhaṃ surottamāḥ 6| devā ūcuḥ- prasīda kamale devi sarvamātarharipriye | tvayā vinā jagacchūnyaṃ kuru prāṇaprarakṣaṇam 7| ityuktā sā mahālakṣmīḥ prāha nārāyaṇapriyā | idānīṃ sarvajaṃtūnāṃ prāṇarakṣāṃ karomyaham 8| tato nārāyaṇaḥ śrīmāñchaṃkhacakragadādharaḥ | āvirbabhūva sahasā dayālurjagadīśvaraḥ 9| tataste tuṣṭuvurdevāḥ praṇamya jagatāṃ patim | kṛtāṃjalipuṭāḥ procuḥ harṣagadgadabhāṣiṇaḥ 10| gṛhāṇa mātaraṃ viṣṇo mahiṣīṃ vallabhāṃ tava | saṃsārarakṣaṇārthāya lakṣmīmanapagāminīm | yāvatpratijñāṃ no cakre tāvatprāheṃdirā harim 11| lakṣmīruvāca- avivāhya kathaṃ jyeṣṭhāmalakṣmīṃ madhusūdana | tasyāḥ kaniṣṭhāṃ māṃ nātha vivāhaṃ kartumicchasi | jyeṣṭhāyāṃ ca sthitāyāṃ vai kaniṣṭhā pariṇīyate 12| sūta uvāca- iti śrutvā tato viṣṇurdadau coddālakāya ca | vedavākyānurūpeṇa hyalakṣmīṃ nirjaraiḥ saha 13| tato nārāyaṇaḥ śrīmānlakṣmīmaṃgīcakāra ha | tataḥ suragaṇāḥ sarve namaścakruḥ punaḥpunaḥ 14| atha te cāsurānsarvānjaghnuḥ sarve balādhikāḥ | sarve te kraṃdamānāśca gatāścaiva diśo daśa 15| sudhāṃ tatkhādituṃ cakrurdevāḥ paṃktiṃ yathākramam | śrīviṣṇorājñayā sarve cocuścaiva parasparam 16| tvaṃ ca dehi tvaṃ ca dehi tvaṃ ca dehīti cābruvan | na śakto'smi na śakto'smi na śakto'smīti cābruvan 17| tato viṣṇuḥ samuttasthau strīrūpaṃ ca dadhāra ha | cakāra svarṇapātre tatpīyūṣapariveṣaṇam 18| pīyūṣabhakṣaṇaṃ rāhuryāvatkuryāddvijottama | caṃdrasūryau coktavaṃtau rākṣaso'sau chalāgataḥ 19| tataḥ kruddho jagannātho jaghāna svarṇapātrataḥ | śirastasya papātorvyāṃ keturnāmnā babhūva ha 20| rāhuketū tatastūrṇaṃ gatau tau bhayavihvalau | idānīṃ taddine prāpte caṃdrasūryau sa yudhyati 21| kuryādgrāsaṃ saiṃhikeyastatkṣaṇaṃ durlabhaṃ bhavet | sarvaṃ gaṃgāsamaṃ toyaṃ vedavyāsasamā dvijāḥ 22| snānaṃ vāyasatīrthe yo gaṃgāsnānaphalaṃ labhet | dānamakṣayapuṇyaṃ syātkoṭijanmārjitaṃ tathā 23| pāpaṃ naśyetsamūlaṃ ca kiṃ punaḥ kratukoṭibhiḥ | vidyārthī labhate vidyāṃ putrārthī putramāpyate 24| mokṣārthī labhate mokṣaṃ maṃtrasiddhirbhaveddhruvam | iti te kathitaṃ vipra samudramathanaṃ tu tat 25| iti śrīpādme mahāpurāṇe brahmakhaṃḍe sūtaśaunakādikasaṃvāde samudramathanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ 10|