Chapter 46

शेष उवाच। आगतं वीक्ष्य श्रीरामं शत्रुघ्नः प्रणतार्तिहम् । भ्रातरं सकलाद्दुःखान्मुक्तोऽभूद्द्विजसत्तम १। हनूमान्वीक्ष्य विभ्रांतो रामस्य चरणौ मुदा । ववंदे भक्तरक्षार्थमागतं निजगाद च २। स्वामिंस्तवैतद्युक्तं तु स्वभक्तपरिपालनम् । यत्संग्रामे जितं सर्वं पाशबद्धममोचयः ३। वयं त्विदानीं धन्या वै यद्द्रक्ष्यामो भवत्पदे । जेष्यामोऽरीन्क्षणादेव त्वत्कृपातो रघूद्वह ४। शेष उवाच। स्थाणुस्तदागतं रामं योगिनां ध्यानगोचरम् । पतित्वा पादयोर्विप्र जगाद प्रणताभयम् ५। एकस्त्वं पुरुषः साक्षात्प्रकृतेः पर ईर्यसे । यः स्वांशकलया विश्वं सृजस्यवसि हंसि च ६। अरूपस्त्वमशेषस्य जगतः कारणं परम् । एक एव त्रिधारूपं गृह्णासि कुहकान्वितः ७। सृष्टौ विधातृरूपेण पालने स्वयमास च । प्रलये जगतः साक्षादहं शर्वाख्यतां गतः ८। तव यत्परमेशस्य हयमेधक्रतुक्रिया । ब्रह्महत्यापनोदाय तद्विडंबनमद्भुतम् ९। यत्पादशौचममलं गंगाख्यं शिरसोंऽतरा । वहामि पापशांत्यर्थं तस्य ते पातकं कुतः १०। मया बह्वपकाराय कृतं कर्म तव स्फुटम् । क्षम्यतां तत्कृपालो हि भवतो व्यवधायकम् ११। किं करोमि मया सत्यपालनार्थमिदं कृतम् । जानन्प्रभावं भवतो भक्तरक्षार्थमागतः १२। असौ पुरा उज्जयिन्यां महाकालनिकेतने । स्नात्वा शिप्राख्य सरिति तपस्तेपे महाद्भुतम् १३। ततः प्रसन्नो जातोऽहं जगाद भूमिपं प्रति । याचस्वेति महाराज स वव्रे राज्यमद्भुतम् १४। मया प्रोक्तं देवपुरे तव राज्यं भविष्यति । यावद्रामहयः पुर्यामागमिष्यति याज्ञिकः १५। तावत्प्रभृत्यहं स्थास्ये तव रक्षार्थमुद्यतः । एतद्दत्तवरो राम किं करोमि स्वसत्यतः १६। घृणितोऽस्म्यधुना राज्ञा सपुत्रपशुबांधवः । हयं समर्प्यते पादसेवां राजा विधास्यति १७। शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य महेशस्य रघूत्तमः । उवाच धीरया वाचा कृपया पूर्णलोचनः १८। राम उवाच। देवानामयमेवास्ति धर्मो भक्तस्य पालनम् । त्वया साधुकृतं कर्म यद्भक्तो रक्षितोऽधुना १९। ममासि हृदये शर्व भवतो हृदये त्वहम् । आवयोरंतरं नास्ति मूढाः पश्यंति दुर्धियः २०। ये भेदं विदधत्यद्धा आवयोरेकरूपयोः । कुंभीपाकेषु पच्यंते नराः कल्पसहस्रकम् २१। ये त्वद्भक्तास्त एवासन्मद्भक्ता धर्मसंयुताः । मद्भक्ता अपि भूयस्या भक्त्या तव नतिंकराः २२। शेष उवाच। इत्थं भाषितमाकर्ण्य शर्वो वीरमणिं नृपम् । मूर्च्छितं जीवयामास करस्पर्शादिना प्रभुः २३। अन्यानपि सुतानस्य मूर्च्छिताञ्छरपीडितान् । जीवयामास स मृडः समर्थः प्रभुरीश्वरः २४। सज्जं विधाय तं भूपं श्रीरामपदयोर्नतिम् । कारयामास भूतेशः पुत्रपौत्रैः परीवृतम् २५। धन्यो राजा वीरमणिर्यो ददर्श रघूत्तमम् । योगिभिर्योगनिष्ठाभिर्दुष्प्रापमयुतायुतैः २६। ते नत्वा रघुनाथं तं कृतार्थी कृतविग्रहाः । ब्रह्मादिभिः पूज्यतमा अभूवन्द्विजसत्तम २७। शत्रुघ्न हनुमद्भ्यां च पुष्कलादिभिरुद्भटैः । परिष्टुताय रामाय ददौ राजा हयोत्तमम् २८। राज्येन सहितं सर्वं सपुत्रपशुबांधवम् । शर्वेण प्रेरितः प्रादाद्भूपो वीरमणिस्तदा २९। ततो रामो नुतः सर्वैर्वैरिभिर्निजसेवकैः । शत्रुघ्नादिभिरत्यंतमुत्सुकैश्च विशेषतः ३०। रथे मणिमये तिष्ठन्बभूव स तिरोहितः । अंतर्हिते रामभद्रे सर्वे प्रापुः सुविस्मयम् ३१। मा जानीहि मनुष्यं तं रामं लोकैकवंदितम् । जले स्थले च सर्वत्र वर्तते संस्थितः सदा ३२। ततो वीरा अलं हृष्टा अन्योन्यं परिरेभिरे । तूर्यमंगलवादित्रैः सुमहानुत्सवोऽभवत् ३३। ततो मुक्तो हयः सर्वैर्वीरैः शस्त्रास्त्रकोविदैः । सर्वैरनुगतः प्रीतैर्विस्मयेन समन्वितैः ३४। शर्वः सत्यप्रतिज्ञश्च तमनुज्ञाप्य सेवकम् । श्रीरामं शरणं प्रोच्य याहि लोकैकदुर्ल्लभम् ३५। स्वयमंतर्हितस्तत्र प्रलयोत्पत्तिकारकः । कैलासमगमच्छर्वः सेवकैः परिशोभितः ३६। भूपो वीरमणिर्ध्यायञ्छ्रीरामचरणोदजम् । शत्रुघ्नेन ययौ साकं बलिना बलसंयुतः ३७। एतद्रामस्य चरितं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । तेषां संसारजं दुःखं न भविष्यति कर्हिचित् ३८। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे हयप्रस्थानंनाम षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ४६ ।

śeṣa uvāca| āgataṃ vīkṣya śrīrāmaṃ śatrughnaḥ praṇatārtiham | bhrātaraṃ sakalādduḥkhānmukto'bhūddvijasattama 1| hanūmānvīkṣya vibhrāṃto rāmasya caraṇau mudā | vavaṃde bhaktarakṣārthamāgataṃ nijagāda ca 2| svāmiṃstavaitadyuktaṃ tu svabhaktaparipālanam | yatsaṃgrāme jitaṃ sarvaṃ pāśabaddhamamocayaḥ 3| vayaṃ tvidānīṃ dhanyā vai yaddrakṣyāmo bhavatpade | jeṣyāmo'rīnkṣaṇādeva tvatkṛpāto raghūdvaha 4| śeṣa uvāca| sthāṇustadāgataṃ rāmaṃ yogināṃ dhyānagocaram | patitvā pādayorvipra jagāda praṇatābhayam 5| ekastvaṃ puruṣaḥ sākṣātprakṛteḥ para īryase | yaḥ svāṃśakalayā viśvaṃ sṛjasyavasi haṃsi ca 6| arūpastvamaśeṣasya jagataḥ kāraṇaṃ param | eka eva tridhārūpaṃ gṛhṇāsi kuhakānvitaḥ 7| sṛṣṭau vidhātṛrūpeṇa pālane svayamāsa ca | pralaye jagataḥ sākṣādahaṃ śarvākhyatāṃ gataḥ 8| tava yatparameśasya hayamedhakratukriyā | brahmahatyāpanodāya tadviḍaṃbanamadbhutam 9| yatpādaśaucamamalaṃ gaṃgākhyaṃ śirasoṃ'tarā | vahāmi pāpaśāṃtyarthaṃ tasya te pātakaṃ kutaḥ 10| mayā bahvapakārāya kṛtaṃ karma tava sphuṭam | kṣamyatāṃ tatkṛpālo hi bhavato vyavadhāyakam 11| kiṃ karomi mayā satyapālanārthamidaṃ kṛtam | jānanprabhāvaṃ bhavato bhaktarakṣārthamāgataḥ 12| asau purā ujjayinyāṃ mahākālaniketane | snātvā śiprākhya sariti tapastepe mahādbhutam 13| tataḥ prasanno jāto'haṃ jagāda bhūmipaṃ prati | yācasveti mahārāja sa vavre rājyamadbhutam 14| mayā proktaṃ devapure tava rājyaṃ bhaviṣyati | yāvadrāmahayaḥ puryāmāgamiṣyati yājñikaḥ 15| tāvatprabhṛtyahaṃ sthāsye tava rakṣārthamudyataḥ | etaddattavaro rāma kiṃ karomi svasatyataḥ 16| ghṛṇito'smyadhunā rājñā saputrapaśubāṃdhavaḥ | hayaṃ samarpyate pādasevāṃ rājā vidhāsyati 17| śeṣa uvāca| iti vākyaṃ samākarṇya maheśasya raghūttamaḥ | uvāca dhīrayā vācā kṛpayā pūrṇalocanaḥ 18| rāma uvāca| devānāmayamevāsti dharmo bhaktasya pālanam | tvayā sādhukṛtaṃ karma yadbhakto rakṣito'dhunā 19| mamāsi hṛdaye śarva bhavato hṛdaye tvaham | āvayoraṃtaraṃ nāsti mūḍhāḥ paśyaṃti durdhiyaḥ 20| ye bhedaṃ vidadhatyaddhā āvayorekarūpayoḥ | kuṃbhīpākeṣu pacyaṃte narāḥ kalpasahasrakam 21| ye tvadbhaktāsta evāsanmadbhaktā dharmasaṃyutāḥ | madbhaktā api bhūyasyā bhaktyā tava natiṃkarāḥ 22| śeṣa uvāca| itthaṃ bhāṣitamākarṇya śarvo vīramaṇiṃ nṛpam | mūrcchitaṃ jīvayāmāsa karasparśādinā prabhuḥ 23| anyānapi sutānasya mūrcchitāñcharapīḍitān | jīvayāmāsa sa mṛḍaḥ samarthaḥ prabhurīśvaraḥ 24| sajjaṃ vidhāya taṃ bhūpaṃ śrīrāmapadayornatim | kārayāmāsa bhūteśaḥ putrapautraiḥ parīvṛtam 25| dhanyo rājā vīramaṇiryo dadarśa raghūttamam | yogibhiryoganiṣṭhābhirduṣprāpamayutāyutaiḥ 26| te natvā raghunāthaṃ taṃ kṛtārthī kṛtavigrahāḥ | brahmādibhiḥ pūjyatamā abhūvandvijasattama 27| śatrughna hanumadbhyāṃ ca puṣkalādibhirudbhaṭaiḥ | pariṣṭutāya rāmāya dadau rājā hayottamam 28| rājyena sahitaṃ sarvaṃ saputrapaśubāṃdhavam | śarveṇa preritaḥ prādādbhūpo vīramaṇistadā 29| tato rāmo nutaḥ sarvairvairibhirnijasevakaiḥ | śatrughnādibhiratyaṃtamutsukaiśca viśeṣataḥ 30| rathe maṇimaye tiṣṭhanbabhūva sa tirohitaḥ | aṃtarhite rāmabhadre sarve prāpuḥ suvismayam 31| mā jānīhi manuṣyaṃ taṃ rāmaṃ lokaikavaṃditam | jale sthale ca sarvatra vartate saṃsthitaḥ sadā 32| tato vīrā alaṃ hṛṣṭā anyonyaṃ parirebhire | tūryamaṃgalavāditraiḥ sumahānutsavo'bhavat 33| tato mukto hayaḥ sarvairvīraiḥ śastrāstrakovidaiḥ | sarvairanugataḥ prītairvismayena samanvitaiḥ 34| śarvaḥ satyapratijñaśca tamanujñāpya sevakam | śrīrāmaṃ śaraṇaṃ procya yāhi lokaikadurllabham 35| svayamaṃtarhitastatra pralayotpattikārakaḥ | kailāsamagamaccharvaḥ sevakaiḥ pariśobhitaḥ 36| bhūpo vīramaṇirdhyāyañchrīrāmacaraṇodajam | śatrughnena yayau sākaṃ balinā balasaṃyutaḥ 37| etadrāmasya caritaṃ ye śṛṇvaṃti narottamāḥ | teṣāṃ saṃsārajaṃ duḥkhaṃ na bhaviṣyati karhicit 38| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe hayaprasthānaṃnāma ṣaṭcatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ 46 |