Chapter 43

त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः 2.43 सुकलोवाच- एवं ते शूकराः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः । पुरः स्थितस्य ते राज्ञो ह्यवतस्थुश्च लुब्धकाः १। महावराहो राजेंद्र गिरिसानुं समाश्रितः । महता यूथभावेन व्यूहं कृत्वा प्रतिष्ठति २। कपिलः स्थूलपीनांगो महादंष्ट्रो महामुखः । दुःसहः शूकरो राजन्गर्जते चातिभैरवम् ३। तानपश्यन्महाराजः शालतालवनाश्रयान् । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मनुपुत्रः प्रतापवान् ४। गृह्यतां शूर वाराहो विध्यतां बलदर्पितः । एवमाभाष्य तान्वीरो मनुपुत्रः प्रतापवान् ५। अथ ते लुब्धकाः सर्वे मृगया मदमोहिताः । संनद्धा दंशिताः सर्वे श्वभिः सार्द्धं प्रजग्मिरे ६। हर्षेण महताविष्टो राजराजो महाबलः । अश्वारूढः सुसैन्येन चतुरंगेण संयतः ७। गंगातीरं समायातो मेरौ गिरिवरोत्तमे । रत्नधातुसमाकीर्णे नानावृक्षैरलंकृते ८। सुकलोवाच- यो बलधाम मरीचिचयकरनिकरमयप्रोत्तुंगोऽत्युच्चम् । गगनमेव संप्राप्तो नाना नगाचरितशोभो गिरिराजो भाति ९। योजनबहलविमल गंगाप्रवाह समुच्चरत्तीरवीचीतरंगभंगैर्मुक्ताफलसदृशैर्निर्मलांबुकणैः । सर्वत्र प्रक्षालित धवलतलशिलातलोगिरींद्र सुःश्रियायुक्तः १०। देवैश्चारणकिन्नरैः परिवृतो गंधर्वविद्याधरैः सिद्धैरप्सरसांगणैर्मुनिजनैर्नागेंद्र विद्याधरैः । श्रीखंडैर्बहुचंदनैस्ससरलैः शालैस्तमालैर्गिरी रुद्रा क्षैर्वरसिद्धिदायकघनैः कल्पद्रुमैः शोभते ११। नानाधातुविचित्रो वै नानारत्नविचित्रितैः । विमानैः कांचनैर्दंडैः कलत्रैरुपशोभते १२। नालिकेरवनैर्दिव्यैः पूगवृक्षैर्विराजते । दिव्यपुन्नागबकुलैः कदलीखंडमंडितैः १३। पुष्पकैश्चंपकैरद्रि पाःटलैः केतकैस्तथा । नानावल्लीवितानैश्च पुष्पितैः पद्मकैस्तथा १४। नानावर्णैः सुपुष्पैश्च नानावृक्षैरलंकृतः । दिव्यवृक्षैः समाकीर्णः स्फाटिकस्य शिलातलैः १५। योगियोगीन्द्र संसिद्धैः कंदरांतर्निवासिभिः । निर्झरैश्चैव रम्यैश्च बहुप्रस्रवणैर्गिरिः १६। नदीप्रवाहसंह्रष्टैः संगमैरुपशोभते । ह्रदैश्च पल्वलैः कुंडैर्निर्मलोदकधारिभिः १७। गिरिराजो विभात्येकः सानुभिः सह संस्थितैः । शरभैश्चैव शार्दूलैर्मृगयूथैरलंकृतः १८। महामत्तैश्च मातंगैर्महिषैरुरुभिः सदा । अनेकैर्दिव्यभावैश्च गिरिराजो विभाति सः १९। अयोध्याधिपतिर्वीर इक्ष्वाकुर्मनुनंदनः । तया सुभार्यया युक्तश्चतुरंगबलेन च २०। पुरतो लुब्धका यांति शूराः श्वानश्च शीघ्रगाः । यत्रास्ते शूकरः शूरो भार्यया सहितो बली २१। बहुभिः शूकरैर्गुप्तो गुरुभिः शिशुभिस्ततः । मेरुभूमिं समाश्रित्य गंगातीरं समंततः २२। सुकलोवाच-। तामुवाच वराहस्तु सुप्रियां हर्षसंयुतः । प्रिये पश्य समायातः कोशलाधिपतिर्बली २३। मामुद्दिश्य महाप्राज्ञो मृगयां क्रीडते नृपः । युद्धमेव करिष्यामि सुरासुरप्रहर्षकम् २४। अथ भूपो महातेजा बाणपाणिर्धनुर्धरः । सुदेवां सत्यधर्मांगीं तामुवाच प्रहर्षितः २५। पश्य प्रिये महाकोलं गर्जमानं महाबलम् । परिवारसमायुक्तं दुःसहं मृगघातिभिः २६। अद्यैवाहं हनिष्यामि सुबाणैर्निशितैः प्रिये । मामेव हि महाशूरो युद्धाय समुपाश्रयेत् २७। एवमुक्त्वा प्रियो भार्यां लुब्धकान्वाक्यमब्रवीत् । यथा शूरो महाशूराः प्रेषयध्वं हि शूकरम् २८। अथ ते प्रेषिताः शूरा बलतेजः पराक्रमाः । गर्जमानाः प्रधावंति बलतेजः पराक्रमाः २९। कोलं प्रतिगताः सर्वे वायुवेगेन सांप्रतम् । विध्यंति बाणजालैस्ते निशितैर्वनचारकाः ३०। नाना शस्त्रैरथास्त्रैश्च वाराहं वीररूपिणम् ३१। सुकलोवाच- पतंति बाणतोमरा विमुक्ता लुब्धकैः शरा घनागिरिंप्रवर्षिणो यथातथा धरांतरे । हतो दृढप्रहारिभिः स निर्जितस्ततस्तथा शतैस्तु यूथपालकः स कोलः संगरंगतः ३२। स्वपुत्रपौत्रबांधवैः परांश्च संहरेत्स वै पतंति ते स्वदंष्ट्रया हताहवेऽवलुब्धकाः । पतंति पादहस्तकाः स्थितस्य वेगभ्रामणैः सलुब्धगर्जमेवतं वराहोऽपश्यदागतम् ३३। स्वतेजसा विनाशितं मुखाग्रदंष्ट्रया हतं । गतः स यत्र भूपतिः स वांछतेनसंगरम् ३४। इक्ष्वाकुनाथं सुमहत्प्रसह्य संत्रास्य क्रुद्धः स हि शूकरेशः । युद्धं वने वांछति तेन सार्द्धमिक्ष्वाकुणा संगरहर्षयुक्तः ३५। वाराहः पुनरेव युद्धकुशलः संवांछते संगरं तुंडाग्रेण सुतीक्ष्णदंतनखरैः क्रुद्धो धरां क्षोभयन् । हुंकारोच्चारगर्वात्प्रहरति विमलं भूपतिं तं च राजञ्ज्ञात्वा विष्णुपराक्रमं मनुसुतस्त्वानन्दरोमांचितः ३६। दृष्ट्वा शूकरपौरुषं यमतुलं मेने पतिर्वावराड्देवारिं मनसा विचिन्त्य सहसा वाराहरूपेण वै । संप्रेक्ष्यैव महाबलं बहुतरं युक्तं त्वरेर्वारणं सैन्यं कोलविनाशनाय सहसा संगृह्य संगृह्यताम् ३७। प्रेषिताश्च वारणा रथाश्च वेगवत्तराः सुबाणखड्गधारिणो भुशुंडिभिश्च मुद्गरैः । सपाशपाणिलुब्धका नदंति तत्र तत्परा निवारितो न तिष्ठतो हयागजाश्च यद्गताः ३८। क्वचित्क्वचिन्न दृश्यते क्वचित्क्वचित्प्रदृश्यते क्वचिद्भयं प्रदर्शयेत्क्वचिद्धयान्प्रमर्दयेत् ३९। मर्दयित्वा भटान्वीरान्वाराहो रणदुर्जयः । शब्दं चकारदुर्धषं क्रोधारुणविलोचनः ४०। कोशलाधिपतिर्वीरस्तं दृष्ट्वा रणदुर्जयम् । युध्यमानं महाकायं मुचंतं मेघवत्स्वनम् ४१। गर्जतिसमरं विचरति विलसति वीरान्स्वतेजसा धीरः । तडिदिव मुखेषु दंष्ट्रा तस्य विभात्युल्लसत्येव ४२। मनुपुत्रस्तथा दृष्ट्वा कोलं च निशितैः शरैः । प्रतिभिन्नमेकैकं शस्त्राहतं च बंधुभिः ४३। नरपतिरुवाच सैन्याः किमिह न गृह्णंतु ओजसा शूराः । युध्यध्वं तत्र निशितैर्बाणैस्तीक्ष्णैरनेनापि ४४। समाकर्ण्य ततो वाक्यं क्रुद्धस्यापि महात्मनः । ततस्ते सैनिकाः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः ४५। अनेकैर्भटसाहस्रैर्वने तं समरे स्थितम् । दिक्षु सर्वासु संहत्य बिभिदुः शूकरं रणे ४६। विद्धश्च कैश्चित्तदा बाणजालैः सुयोधैश्च संग्रामभूमौ विशालैः । क्वचिच्चक्रघातैः क्वचिद्वज्रपातैर्हतं दुर्जयं संगरे तं महांतैः ४७। ततः पौरुषैः क्रोधयुक्तः स कोलः सुविच्छिद्य पाशान्रणे प्रस्थितः सः । महाशूकरैः सार्धमेव प्रयातस्ततः शोणितस्यापि धाराभिषिक्तः ४८। करोति प्रहारं च तुंडेन वीरहयानां द्विपानां च चिच्छेद वीरः । स्वदंष्ट्राग्रभागेन तीक्ष्णेन वीरान्पदातीन्हि संपातयेद्रोषभावैः ४९। जघानास्य शुंडं गजस्यापि रुष्टो भटान्हतान्पादनखैस्तु हृष्टः ५०। ततस्ते शूकराः सर्वे लुब्धकाश्च परस्परम् । युयुधुः संगरं कृत्वा क्रोधारुणविलोचनाः ५१। लुब्धकैश्च हताः कोलाः कोलैश्चापि सुलुब्धकाः । निहताः पतिता भूमौ क्षतजेनापि सारुणाः ५२। जीवं त्यक्त्वा हताः कोलैर्लुब्धकाः पतिता रणे । मृताश्च शूकरास्तत्र श्वानः प्राणांश्च तत्यजुः ५३। यत्रयत्र मृता भूमौ पतिता मृगघातकाः । बहवः शूकरा राज्ञा खड्गपातैर्निपातिताः ५४। कति नष्टा हताः कोला भीता दुर्गेषु संस्थिताः । कुंजेषु कंदरांतेषु गुहांतेषु नृपोत्तम ५५। लुब्धकाश्च मृताः केचिच्छिन्ना दंष्ट्राग्रसूकरैः । प्राणांस्त्यक्त्वा गताः स्वर्गं खंडशो विदलीकृताः ५६। वागुराः पाशजालाश्च कुटकाः पंजरास्तथा । नाड्यश्च पतिता भूमौ यत्रतत्र समंततः ५७। एको दयितया सार्धं वाराहः परितिष्ठति । पौत्रकैः पंचसप्तभिर्युद्धार्थं बलदर्पितः ५८। तमुवाच तदा कांतं शूकरं शूकरी पुनः । गच्छ कांत मयासार्द्धमेभिस्तु बालकैः सह ५९। प्राह प्रीतो वराहस्तां विवस्तां सुप्रियामिति । क्व गच्छामि प्रभग्नोहं स्थानं नास्ति महीतले ६०। मयि नष्टे महाभागे कोलयूथं विनंक्ष्यति । द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये जलं पिबति शूकरः ६१। द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः । एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम् ६२। तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम् । जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम् ६३। कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः ६४। निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति ६५। स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै ६६। योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु ६७। पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु ६८। मातृदोषं प्रकाशेत स्त्रीजातः परिकथ्यते । अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च अत्र देवा महौजसः ६९। पश्यंति कौतुकं कांते मुनयः सिद्धचारणाः । त्रैलोक्यं वर्तते तत्र यत्र वीरप्रकाशनम् ७०। समराद्भग्नं प्रपश्यंति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः । शपंति निर्घृणं पापं प्रहसन्ति पुनःपुनः ७१। दुर्गतिं दर्शयेत्तस्य धर्मराजो न संशयः । सम्मुखः समरे युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत् ७२। अश्वमेधफलं भुंक्ते इंद्रलोकं प्रगच्छति । यदा जयति संग्रामे शत्रूञ्छूरो वरानने ७३। तदा प्रभुंजते लक्ष्मीं नानाभोगान्न संशयः । यदा तत्र त्यजेत्प्राणान्सम्मुखः सन्निराश्रयः ७४। स गच्छेत्परमं स्थानं देवकन्यां प्रभुंजते । एवं धर्मं विजानामि कथं भग्नो व्रजाम्यहम् ७५। अनेन समरे युद्धं करिष्ये नात्र संशयः । मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह ७६। डिंभान्गृहीत्वा याहि त्वं सुखं जीव वरानने । तस्य श्रुत्वा वचः प्राह बद्धाहं तव बंधनैः ७७। स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः प्रिय । पुरतस्ते सुतैः सार्द्धं प्राणांस्त्यक्ष्यामि मानद ७८। एवमेतौ सुसंभाष्य परस्परहितैषिणौ । युद्धाय निश्चितौ भूत्वा समालोकयतो रिपून् ७९। कोशलाधिपतिं वीरं तमिक्ष्वाकुं महामतिम् ८०। यथैव मेघः परिगर्जते दिवि प्रावृट्सुकालेषु तडित्प्रकाशैः । तथैव संगर्जति कांतया समं समाह्वयेद्राजवरं खुराग्रैः ८१। तं गर्जमानं ददृशे महात्मा वाराहमेकं पुरुषार्थयुक्तम् । ससार अश्वस्य जवेनयुक्तः ससम्मुखं तस्य नृवीरधीरः ८२। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे त्रयश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ४३।

trayaścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ 2.43 sukalovāca- evaṃ te śūkarāḥ sarve yuddhāya samupasthitāḥ | puraḥ sthitasya te rājño hyavatasthuśca lubdhakāḥ 1| mahāvarāho rājeṃdra girisānuṃ samāśritaḥ | mahatā yūthabhāvena vyūhaṃ kṛtvā pratiṣṭhati 2| kapilaḥ sthūlapīnāṃgo mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ | duḥsahaḥ śūkaro rājangarjate cātibhairavam 3| tānapaśyanmahārājaḥ śālatālavanāśrayān | teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā manuputraḥ pratāpavān 4| gṛhyatāṃ śūra vārāho vidhyatāṃ baladarpitaḥ | evamābhāṣya tānvīro manuputraḥ pratāpavān 5| atha te lubdhakāḥ sarve mṛgayā madamohitāḥ | saṃnaddhā daṃśitāḥ sarve śvabhiḥ sārddhaṃ prajagmire 6| harṣeṇa mahatāviṣṭo rājarājo mahābalaḥ | aśvārūḍhaḥ susainyena caturaṃgeṇa saṃyataḥ 7| gaṃgātīraṃ samāyāto merau girivarottame | ratnadhātusamākīrṇe nānāvṛkṣairalaṃkṛte 8| sukalovāca- yo baladhāma marīcicayakaranikaramayaprottuṃgo'tyuccam | gaganameva saṃprāpto nānā nagācaritaśobho girirājo bhāti 9| yojanabahalavimala gaṃgāpravāha samuccarattīravīcītaraṃgabhaṃgairmuktāphalasadṛśairnirmalāṃbukaṇaiḥ | sarvatra prakṣālita dhavalatalaśilātalogirīṃdra suḥśriyāyuktaḥ 10| devaiścāraṇakinnaraiḥ parivṛto gaṃdharvavidyādharaiḥ siddhairapsarasāṃgaṇairmunijanairnāgeṃdra vidyādharaiḥ | śrīkhaṃḍairbahucaṃdanaissasaralaiḥ śālaistamālairgirī rudrā kṣairvarasiddhidāyakaghanaiḥ kalpadrumaiḥ śobhate 11| nānādhātuvicitro vai nānāratnavicitritaiḥ | vimānaiḥ kāṃcanairdaṃḍaiḥ kalatrairupaśobhate 12| nālikeravanairdivyaiḥ pūgavṛkṣairvirājate | divyapunnāgabakulaiḥ kadalīkhaṃḍamaṃḍitaiḥ 13| puṣpakaiścaṃpakairadri pāḥṭalaiḥ ketakaistathā | nānāvallīvitānaiśca puṣpitaiḥ padmakaistathā 14| nānāvarṇaiḥ supuṣpaiśca nānāvṛkṣairalaṃkṛtaḥ | divyavṛkṣaiḥ samākīrṇaḥ sphāṭikasya śilātalaiḥ 15| yogiyogīndra saṃsiddhaiḥ kaṃdarāṃtarnivāsibhiḥ | nirjharaiścaiva ramyaiśca bahuprasravaṇairgiriḥ 16| nadīpravāhasaṃhraṣṭaiḥ saṃgamairupaśobhate | hradaiśca palvalaiḥ kuṃḍairnirmalodakadhāribhiḥ 17| girirājo vibhātyekaḥ sānubhiḥ saha saṃsthitaiḥ | śarabhaiścaiva śārdūlairmṛgayūthairalaṃkṛtaḥ 18| mahāmattaiśca mātaṃgairmahiṣairurubhiḥ sadā | anekairdivyabhāvaiśca girirājo vibhāti saḥ 19| ayodhyādhipatirvīra ikṣvākurmanunaṃdanaḥ | tayā subhāryayā yuktaścaturaṃgabalena ca 20| purato lubdhakā yāṃti śūrāḥ śvānaśca śīghragāḥ | yatrāste śūkaraḥ śūro bhāryayā sahito balī 21| bahubhiḥ śūkarairgupto gurubhiḥ śiśubhistataḥ | merubhūmiṃ samāśritya gaṃgātīraṃ samaṃtataḥ 22| sukalovāca-| tāmuvāca varāhastu supriyāṃ harṣasaṃyutaḥ | priye paśya samāyātaḥ kośalādhipatirbalī 23| māmuddiśya mahāprājño mṛgayāṃ krīḍate nṛpaḥ | yuddhameva kariṣyāmi surāsurapraharṣakam 24| atha bhūpo mahātejā bāṇapāṇirdhanurdharaḥ | sudevāṃ satyadharmāṃgīṃ tāmuvāca praharṣitaḥ 25| paśya priye mahākolaṃ garjamānaṃ mahābalam | parivārasamāyuktaṃ duḥsahaṃ mṛgaghātibhiḥ 26| adyaivāhaṃ haniṣyāmi subāṇairniśitaiḥ priye | māmeva hi mahāśūro yuddhāya samupāśrayet 27| evamuktvā priyo bhāryāṃ lubdhakānvākyamabravīt | yathā śūro mahāśūrāḥ preṣayadhvaṃ hi śūkaram 28| atha te preṣitāḥ śūrā balatejaḥ parākramāḥ | garjamānāḥ pradhāvaṃti balatejaḥ parākramāḥ 29| kolaṃ pratigatāḥ sarve vāyuvegena sāṃpratam | vidhyaṃti bāṇajālaiste niśitairvanacārakāḥ 30| nānā śastrairathāstraiśca vārāhaṃ vīrarūpiṇam 31| sukalovāca- pataṃti bāṇatomarā vimuktā lubdhakaiḥ śarā ghanāgiriṃpravarṣiṇo yathātathā dharāṃtare | hato dṛḍhaprahāribhiḥ sa nirjitastatastathā śataistu yūthapālakaḥ sa kolaḥ saṃgaraṃgataḥ 32| svaputrapautrabāṃdhavaiḥ parāṃśca saṃharetsa vai pataṃti te svadaṃṣṭrayā hatāhave'valubdhakāḥ | pataṃti pādahastakāḥ sthitasya vegabhrāmaṇaiḥ salubdhagarjamevataṃ varāho'paśyadāgatam 33| svatejasā vināśitaṃ mukhāgradaṃṣṭrayā hataṃ | gataḥ sa yatra bhūpatiḥ sa vāṃchatenasaṃgaram 34| ikṣvākunāthaṃ sumahatprasahya saṃtrāsya kruddhaḥ sa hi śūkareśaḥ | yuddhaṃ vane vāṃchati tena sārddhamikṣvākuṇā saṃgaraharṣayuktaḥ 35| vārāhaḥ punareva yuddhakuśalaḥ saṃvāṃchate saṃgaraṃ tuṃḍāgreṇa sutīkṣṇadaṃtanakharaiḥ kruddho dharāṃ kṣobhayan | huṃkāroccāragarvātpraharati vimalaṃ bhūpatiṃ taṃ ca rājañjñātvā viṣṇuparākramaṃ manusutastvānandaromāṃcitaḥ 36| dṛṣṭvā śūkarapauruṣaṃ yamatulaṃ mene patirvāvarāḍdevāriṃ manasā vicintya sahasā vārāharūpeṇa vai | saṃprekṣyaiva mahābalaṃ bahutaraṃ yuktaṃ tvarervāraṇaṃ sainyaṃ kolavināśanāya sahasā saṃgṛhya saṃgṛhyatām 37| preṣitāśca vāraṇā rathāśca vegavattarāḥ subāṇakhaḍgadhāriṇo bhuśuṃḍibhiśca mudgaraiḥ | sapāśapāṇilubdhakā nadaṃti tatra tatparā nivārito na tiṣṭhato hayāgajāśca yadgatāḥ 38| kvacitkvacinna dṛśyate kvacitkvacitpradṛśyate kvacidbhayaṃ pradarśayetkvaciddhayānpramardayet 39| mardayitvā bhaṭānvīrānvārāho raṇadurjayaḥ | śabdaṃ cakāradurdhaṣaṃ krodhāruṇavilocanaḥ 40| kośalādhipatirvīrastaṃ dṛṣṭvā raṇadurjayam | yudhyamānaṃ mahākāyaṃ mucaṃtaṃ meghavatsvanam 41| garjatisamaraṃ vicarati vilasati vīrānsvatejasā dhīraḥ | taḍidiva mukheṣu daṃṣṭrā tasya vibhātyullasatyeva 42| manuputrastathā dṛṣṭvā kolaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ | pratibhinnamekaikaṃ śastrāhataṃ ca baṃdhubhiḥ 43| narapatiruvāca sainyāḥ kimiha na gṛhṇaṃtu ojasā śūrāḥ | yudhyadhvaṃ tatra niśitairbāṇaistīkṣṇairanenāpi 44| samākarṇya tato vākyaṃ kruddhasyāpi mahātmanaḥ | tataste sainikāḥ sarve yuddhāya samupasthitāḥ 45| anekairbhaṭasāhasrairvane taṃ samare sthitam | dikṣu sarvāsu saṃhatya bibhiduḥ śūkaraṃ raṇe 46| viddhaśca kaiścittadā bāṇajālaiḥ suyodhaiśca saṃgrāmabhūmau viśālaiḥ | kvaciccakraghātaiḥ kvacidvajrapātairhataṃ durjayaṃ saṃgare taṃ mahāṃtaiḥ 47| tataḥ pauruṣaiḥ krodhayuktaḥ sa kolaḥ suvicchidya pāśānraṇe prasthitaḥ saḥ | mahāśūkaraiḥ sārdhameva prayātastataḥ śoṇitasyāpi dhārābhiṣiktaḥ 48| karoti prahāraṃ ca tuṃḍena vīrahayānāṃ dvipānāṃ ca ciccheda vīraḥ | svadaṃṣṭrāgrabhāgena tīkṣṇena vīrānpadātīnhi saṃpātayedroṣabhāvaiḥ 49| jaghānāsya śuṃḍaṃ gajasyāpi ruṣṭo bhaṭānhatānpādanakhaistu hṛṣṭaḥ 50| tataste śūkarāḥ sarve lubdhakāśca parasparam | yuyudhuḥ saṃgaraṃ kṛtvā krodhāruṇavilocanāḥ 51| lubdhakaiśca hatāḥ kolāḥ kolaiścāpi sulubdhakāḥ | nihatāḥ patitā bhūmau kṣatajenāpi sāruṇāḥ 52| jīvaṃ tyaktvā hatāḥ kolairlubdhakāḥ patitā raṇe | mṛtāśca śūkarāstatra śvānaḥ prāṇāṃśca tatyajuḥ 53| yatrayatra mṛtā bhūmau patitā mṛgaghātakāḥ | bahavaḥ śūkarā rājñā khaḍgapātairnipātitāḥ 54| kati naṣṭā hatāḥ kolā bhītā durgeṣu saṃsthitāḥ | kuṃjeṣu kaṃdarāṃteṣu guhāṃteṣu nṛpottama 55| lubdhakāśca mṛtāḥ kecicchinnā daṃṣṭrāgrasūkaraiḥ | prāṇāṃstyaktvā gatāḥ svargaṃ khaṃḍaśo vidalīkṛtāḥ 56| vāgurāḥ pāśajālāśca kuṭakāḥ paṃjarāstathā | nāḍyaśca patitā bhūmau yatratatra samaṃtataḥ 57| eko dayitayā sārdhaṃ vārāhaḥ paritiṣṭhati | pautrakaiḥ paṃcasaptabhiryuddhārthaṃ baladarpitaḥ 58| tamuvāca tadā kāṃtaṃ śūkaraṃ śūkarī punaḥ | gaccha kāṃta mayāsārddhamebhistu bālakaiḥ saha 59| prāha prīto varāhastāṃ vivastāṃ supriyāmiti | kva gacchāmi prabhagnohaṃ sthānaṃ nāsti mahītale 60| mayi naṣṭe mahābhāge kolayūthaṃ vinaṃkṣyati | dvayośca siṃhayormadhye jalaṃ pibati śūkaraḥ 61| dvayoḥ śūkarayormadhye siṃho naiva pibatyapaḥ | evaṃ śūkarajātīṣu dṛśyate balamuttamam 62| tadahaṃ nāśayāmyeva yadā bhagno vrajāmyaham | jāne dharmaṃ mahābhāge bahuśreyovidhāyakam 63| kasmāllobhādbhayādvāpi yudhyamānaḥ praṇaśyati | raṇatīrthaṃ parityajya sasyātpāpī na saṃśayaḥ 64| niśitaṃ śastrasaṃvyūhaṃ dṛṣṭvā harṣaṃ pragacchati | avagāhyāmarīṃ siṃdhuṃ tīrthapāraṃ pragacchati 65| sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ puruṣāṃśca samuddharet | samāyāṃtaṃ ca tadahaṃ kathaṃ bhagno vrajāmi vai 66| yodhanaṃ śastrasaṃkīrṇaṃ pravīrānandadāyakam | dṛṣṭvā prayāti saṃhṛṣṭastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu 67| padepade mahatsnānaṃ bhāgīrathyāḥ prajāyate | raṇādbhagno gṛhaṃ yāti yo lobhācca priye śṛṇu 68| mātṛdoṣaṃ prakāśeta strījātaḥ parikathyate | atra yajñāśca tīrthāśca atra devā mahaujasaḥ 69| paśyaṃti kautukaṃ kāṃte munayaḥ siddhacāraṇāḥ | trailokyaṃ vartate tatra yatra vīraprakāśanam 70| samarādbhagnaṃ prapaśyaṃti sarve trailokyavāsinaḥ | śapaṃti nirghṛṇaṃ pāpaṃ prahasanti punaḥpunaḥ 71| durgatiṃ darśayettasya dharmarājo na saṃśayaḥ | sammukhaḥ samare yuddhe svaśiraḥ śoṇitaṃ pibet 72| aśvamedhaphalaṃ bhuṃkte iṃdralokaṃ pragacchati | yadā jayati saṃgrāme śatrūñchūro varānane 73| tadā prabhuṃjate lakṣmīṃ nānābhogānna saṃśayaḥ | yadā tatra tyajetprāṇānsammukhaḥ sannirāśrayaḥ 74| sa gacchetparamaṃ sthānaṃ devakanyāṃ prabhuṃjate | evaṃ dharmaṃ vijānāmi kathaṃ bhagno vrajāmyaham 75| anena samare yuddhaṃ kariṣye nātra saṃśayaḥ | manoḥ putreṇa dhīreṇa rājñā ikṣvākuṇā saha 76| ḍiṃbhāngṛhītvā yāhi tvaṃ sukhaṃ jīva varānane | tasya śrutvā vacaḥ prāha baddhāhaṃ tava baṃdhanaiḥ 77| snehamānarasākhyaiśca ratikrīḍanakaiḥ priya | purataste sutaiḥ sārddhaṃ prāṇāṃstyakṣyāmi mānada 78| evametau susaṃbhāṣya parasparahitaiṣiṇau | yuddhāya niścitau bhūtvā samālokayato ripūn 79| kośalādhipatiṃ vīraṃ tamikṣvākuṃ mahāmatim 80| yathaiva meghaḥ parigarjate divi prāvṛṭsukāleṣu taḍitprakāśaiḥ | tathaiva saṃgarjati kāṃtayā samaṃ samāhvayedrājavaraṃ khurāgraiḥ 81| taṃ garjamānaṃ dadṛśe mahātmā vārāhamekaṃ puruṣārthayuktam | sasāra aśvasya javenayuktaḥ sasammukhaṃ tasya nṛvīradhīraḥ 82| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre trayaścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ 43|