Chapter 4

शौनक उवाच- जयंत्याः सूत माहात्म्यं कदा सा क्रियते जनैः । कथयस्व मयि त्वं वै पोतः संसारसागरे १। सूत उवाच- शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यत्पृष्टो मुनिसत्तम । पुरा ब्रह्मा नारदेन पृष्ट एतत्सुरालये २। नारद उवाच- जयंत्याश्चैव माहात्म्यं कथयस्व पितामह । यच्छ्रुत्वाहं गमिष्यामि तद्विष्णोः परमं पदम् ३। ब्रह्मोवाच- शृणुष्वावहितो विप्र तवाग्रे कथयाम्यहम् । जयंत्या उपवासेन विष्णुलोकं स गच्छति ४। स्मरणात्कीर्तनात्पापं सप्तजन्मार्जितं मुने । जयंती दहते तच्च किं पुनः सोपवासकृत् ५। जन्माष्टमी च नवमी चैत्रे मासि सिता शुभा । कृष्णा चतुर्दशी कुंभे मेषे शुक्ला चतुर्दशी ६। दुर्गाष्टम्याश्विने शुक्ला द्वादशी श्रवणान्विता । महापुण्याश्च शुभदा जयंत्यः षट्प्रकीर्तिताः ७। कृष्णजन्माष्टमी पूर्वा प्रसिद्धा पापनाशिनी । क्रतुकोटिसमा ह्येषा तीर्थानामयुतैः समा ८। कर्ता गवां सहस्रं तु यो ददाति दिनेदिने । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे ९। हेमभारसहस्रं तु कुरुक्षेत्रे रविग्रहे । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १०। कृष्णाजिनसहस्राणि तिलधेनुशतानि च । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे ११। कन्याकोटिसहस्राणां दाने भवति यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १२। ससागरामिमां पृथ्वीं दत्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १३। वापीकूपतडागदि कर्तव्यं देवतालये । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १४। मातापित्रोर्गुरूणां च भक्तिं युक्तः करोति यः । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १५। आपदाहरणार्थाय तीर्थसेवाकृतात्मनाम् । सत्यव्रतानां यत्पुण्यं जयंत्यां समुपोषणे १६। गंगायां नर्मदायां यत्पुण्यं सारस्वते जले । स्नात्वा पुण्यमवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १७। यत्पुण्यं श्राद्धकर्तॄणां पितॄणामिंदुसंक्षये । तत्फलं समवाप्नोति जयंत्यां समुपोषणे १८। नारद उवाच- केनकेन कृता पूर्वं कथयस्व पितामह । ब्रह्मोवाच- कार्तवीर्येण कर्णेन कुमारेण च धीमता १९। सगरेण दिलीपेन काकुस्थेन कृता पुरा । गौतमेन च गार्ग्येण जामदग्न्येन धीमता २०। वाल्मीकिना कृता पूर्वं द्रौपदेयेन साधुना । ददाति वांछितान्कामान्भाद्रपस्य सिताष्टमी २१। प्राजापत्यर्क्षसंयुक्ता विशेषेण मताष्टमी । वर्षेवर्षे प्रकर्तव्या प्रीत्यर्थे चक्रपाणिनः २२। कोटिजन्मार्जितं पापं मुहूर्तेन विलीयते । रात्रौ जागरणं कृत्वा निष्ठापूर्वं जितेंद्रियः २३। गंधपुष्पादिनैवेद्यैः पूजनीयः पृथक्पृथक् । एवं यः कुरुते विप्र जयंतीसमुपोषणम् २४। कोटिजन्मार्जितं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतः कृतम् २५। प्रसादाद्देवकीसूनोर्यामार्द्धेन विलीयते । जयंतीतिथिसंप्राप्तौ भुंजते ये नराधमाः २६। त्रैलोक्यसंभवं पापं भुंजते ते न संशयः । सागराद्यानि तीर्थानि मुक्तस्थानानि सर्वशः २७। गृहे तिष्ठंति सर्वांगे जयंतीव्रतकारिणः । तस्य सर्वाणि तीर्थानि देहे तिष्ठंति देवताः २८। करोति यो नरो भक्त्या जयंतीं कृष्णवल्लभाम् । न वेदेन पुराणेन मया दृष्टं महामुने २९। तत्समं नाधिकं वापि कृष्णराधाष्टमीव्रतम् । न करोति नरो भक्त्या स भवेत्क्रूरराक्षसः ३०। यो नरोऽश्नाति मूढात्मा जयंतीवासरे द्विज । महानरकमश्नाति यथा च हरिवासरे ३१। अतीतमागतं यस्तु कुलमेकोत्तरं शतम् । पतेत्तु नरके घोरे जयंत्यां भोजनेन वै ३२। जयंती बुधवारे च रोहिण्या सहिता यदा । भवेच्च मुनिशार्दूल किं कृतैर्व्रतकोटिभिः ३३। कृते त्रेतायुगे चैव द्वापरे च कलौ युगे । कृता सम्यग्विधानेन जयंती पापनाशिनी ३४। जागरे पद्मनाभस्य पुराणं पाठयेत्तु यः । आजन्मोपार्जितं पापं दहते तूलराशिवत् ३५। यः शृणोति नरो भक्त्या पुराणं हरिवासरे । कोटिजन्मार्जितं तस्य पापं नश्यति तत्क्षणात् ३६। वासरे पद्मनाभस्य पूजयेद्वाचकं मुने । कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके स पूज्यते ३७। जयंत्यामुपवासेन यो नरोऽत्र पराङ्मुखः । सर्वधर्मविनिर्मुक्तो यात्यसौ नरकं ध्रुवम् ३८। गंधपुष्पैश्च धूपैश्च घृतपूर्णप्रदीपकैः । पूजयेद्भक्तिभावैश्च दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् ३९। विधिनानेन यो विप्र जयंतीं प्रकरोति च । नरो वै तारयेद्भक्त्या पुरुषानेकविंशतिम् ४०। न दौर्भाग्यं न वैधव्यं न भवेत्कलहो गृहे । संततेर्न विरोधं च न पश्यति धनक्षयम् ४१। यान्यांश्चिकीर्षते कामान्जयंती समुपोषकः । तांस्तान्प्राप्नोति सकलान्विष्णुलोकं स गच्छति ४२। विष्णुभक्तिपरा नित्यं जयंतीव्रत मानसाः । ते धन्यास्ते कुलीनास्ते ईश्वरास्ते च पंडिताः ४३। यानि कानि च तीर्थानि व्रतानि नियमानि च । जयंतीवासरस्यैव कलां नार्हंति षोडशीम् ४४। भाद्रे वै चोभये पक्षे यः करोति सभार्यकः । राधाकृष्णाष्टमीं वत्स प्राप्नोति हरिसन्निधिम् ४५। व्रतं च पुण्यकारं च यः करोति सदा हरेः । स याति विष्णोर्वैकुंठं जयंतीसमुपोषकः ४६। आचारहीनं कुलभ्रष्टं कीर्तिहीनं कुयोनिजम् । नाशयत्याशु पापं च जयंती हरिवल्लभा ४७। मेरुतुल्यानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । स निर्दहति सर्वाणि जयंत्यां समुपोषकः ४८। पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । मोक्षार्थी लभते मोक्षं जयंत्यां समुपोषकः ४९। जयंतीकरणे चित्तं येषां भवति तत्परम् । यमोऽपि शंकते नित्यं ते यांति परमां गतिम् ५०। सूत उवाच- कथयित्वा नारदं तु ययौ स च यथागतः । मयापि कथितं ब्रह्मन्यत्पृष्टोऽहं त्वया मुने ५१। माहात्म्यं च जयंत्या ये शृण्वंति भक्तिभावतः । तेपि यांति परं धाम विमुक्ताः सर्वपातकैः ५२। पुराणवाचकं ब्रह्मन्जयंतीव्रतिनं तथा । ये पश्यंति नराः पापास्ते यांति परमं पदम् ५३। इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे ब्रह्मनारदसंवादे जयंतीव्रतमाहात्म्यंनाम चतुर्थोऽध्यायः ४।

śaunaka uvāca- jayaṃtyāḥ sūta māhātmyaṃ kadā sā kriyate janaiḥ | kathayasva mayi tvaṃ vai potaḥ saṃsārasāgare 1| sūta uvāca- śṛṇu vipra pravakṣyāmi yatpṛṣṭo munisattama | purā brahmā nāradena pṛṣṭa etatsurālaye 2| nārada uvāca- jayaṃtyāścaiva māhātmyaṃ kathayasva pitāmaha | yacchrutvāhaṃ gamiṣyāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam 3| brahmovāca- śṛṇuṣvāvahito vipra tavāgre kathayāmyaham | jayaṃtyā upavāsena viṣṇulokaṃ sa gacchati 4| smaraṇātkīrtanātpāpaṃ saptajanmārjitaṃ mune | jayaṃtī dahate tacca kiṃ punaḥ sopavāsakṛt 5| janmāṣṭamī ca navamī caitre māsi sitā śubhā | kṛṣṇā caturdaśī kuṃbhe meṣe śuklā caturdaśī 6| durgāṣṭamyāśvine śuklā dvādaśī śravaṇānvitā | mahāpuṇyāśca śubhadā jayaṃtyaḥ ṣaṭprakīrtitāḥ 7| kṛṣṇajanmāṣṭamī pūrvā prasiddhā pāpanāśinī | kratukoṭisamā hyeṣā tīrthānāmayutaiḥ samā 8| kartā gavāṃ sahasraṃ tu yo dadāti dinedine | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 9| hemabhārasahasraṃ tu kurukṣetre ravigrahe | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 10| kṛṣṇājinasahasrāṇi tiladhenuśatāni ca | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 11| kanyākoṭisahasrāṇāṃ dāne bhavati yatphalam | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 12| sasāgarāmimāṃ pṛthvīṃ datvā yallabhate phalam | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 13| vāpīkūpataḍāgadi kartavyaṃ devatālaye | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 14| mātāpitrorgurūṇāṃ ca bhaktiṃ yuktaḥ karoti yaḥ | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 15| āpadāharaṇārthāya tīrthasevākṛtātmanām | satyavratānāṃ yatpuṇyaṃ jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 16| gaṃgāyāṃ narmadāyāṃ yatpuṇyaṃ sārasvate jale | snātvā puṇyamavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 17| yatpuṇyaṃ śrāddhakartṝṇāṃ pitṝṇāmiṃdusaṃkṣaye | tatphalaṃ samavāpnoti jayaṃtyāṃ samupoṣaṇe 18| nārada uvāca- kenakena kṛtā pūrvaṃ kathayasva pitāmaha | brahmovāca- kārtavīryeṇa karṇena kumāreṇa ca dhīmatā 19| sagareṇa dilīpena kākusthena kṛtā purā | gautamena ca gārgyeṇa jāmadagnyena dhīmatā 20| vālmīkinā kṛtā pūrvaṃ draupadeyena sādhunā | dadāti vāṃchitānkāmānbhādrapasya sitāṣṭamī 21| prājāpatyarkṣasaṃyuktā viśeṣeṇa matāṣṭamī | varṣevarṣe prakartavyā prītyarthe cakrapāṇinaḥ 22| koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ muhūrtena vilīyate | rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā niṣṭhāpūrvaṃ jiteṃdriyaḥ 23| gaṃdhapuṣpādinaivedyaiḥ pūjanīyaḥ pṛthakpṛthak | evaṃ yaḥ kurute vipra jayaṃtīsamupoṣaṇam 24| koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ jñānato'jñānataḥ kṛtam 25| prasādāddevakīsūnoryāmārddhena vilīyate | jayaṃtītithisaṃprāptau bhuṃjate ye narādhamāḥ 26| trailokyasaṃbhavaṃ pāpaṃ bhuṃjate te na saṃśayaḥ | sāgarādyāni tīrthāni muktasthānāni sarvaśaḥ 27| gṛhe tiṣṭhaṃti sarvāṃge jayaṃtīvratakāriṇaḥ | tasya sarvāṇi tīrthāni dehe tiṣṭhaṃti devatāḥ 28| karoti yo naro bhaktyā jayaṃtīṃ kṛṣṇavallabhām | na vedena purāṇena mayā dṛṣṭaṃ mahāmune 29| tatsamaṃ nādhikaṃ vāpi kṛṣṇarādhāṣṭamīvratam | na karoti naro bhaktyā sa bhavetkrūrarākṣasaḥ 30| yo naro'śnāti mūḍhātmā jayaṃtīvāsare dvija | mahānarakamaśnāti yathā ca harivāsare 31| atītamāgataṃ yastu kulamekottaraṃ śatam | patettu narake ghore jayaṃtyāṃ bhojanena vai 32| jayaṃtī budhavāre ca rohiṇyā sahitā yadā | bhavecca muniśārdūla kiṃ kṛtairvratakoṭibhiḥ 33| kṛte tretāyuge caiva dvāpare ca kalau yuge | kṛtā samyagvidhānena jayaṃtī pāpanāśinī 34| jāgare padmanābhasya purāṇaṃ pāṭhayettu yaḥ | ājanmopārjitaṃ pāpaṃ dahate tūlarāśivat 35| yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā purāṇaṃ harivāsare | koṭijanmārjitaṃ tasya pāpaṃ naśyati tatkṣaṇāt 36| vāsare padmanābhasya pūjayedvācakaṃ mune | kulakoṭiṃ samuddhṛtya viṣṇuloke sa pūjyate 37| jayaṃtyāmupavāsena yo naro'tra parāṅmukhaḥ | sarvadharmavinirmukto yātyasau narakaṃ dhruvam 38| gaṃdhapuṣpaiśca dhūpaiśca ghṛtapūrṇapradīpakaiḥ | pūjayedbhaktibhāvaiśca dadyādviprāya dakṣiṇām 39| vidhinānena yo vipra jayaṃtīṃ prakaroti ca | naro vai tārayedbhaktyā puruṣānekaviṃśatim 40| na daurbhāgyaṃ na vaidhavyaṃ na bhavetkalaho gṛhe | saṃtaterna virodhaṃ ca na paśyati dhanakṣayam 41| yānyāṃścikīrṣate kāmānjayaṃtī samupoṣakaḥ | tāṃstānprāpnoti sakalānviṣṇulokaṃ sa gacchati 42| viṣṇubhaktiparā nityaṃ jayaṃtīvrata mānasāḥ | te dhanyāste kulīnāste īśvarāste ca paṃḍitāḥ 43| yāni kāni ca tīrthāni vratāni niyamāni ca | jayaṃtīvāsarasyaiva kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm 44| bhādre vai cobhaye pakṣe yaḥ karoti sabhāryakaḥ | rādhākṛṣṇāṣṭamīṃ vatsa prāpnoti harisannidhim 45| vrataṃ ca puṇyakāraṃ ca yaḥ karoti sadā hareḥ | sa yāti viṣṇorvaikuṃṭhaṃ jayaṃtīsamupoṣakaḥ 46| ācārahīnaṃ kulabhraṣṭaṃ kīrtihīnaṃ kuyonijam | nāśayatyāśu pāpaṃ ca jayaṃtī harivallabhā 47| merutulyāni pāpāni brahmahatyādikāni ca | sa nirdahati sarvāṇi jayaṃtyāṃ samupoṣakaḥ 48| putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam | mokṣārthī labhate mokṣaṃ jayaṃtyāṃ samupoṣakaḥ 49| jayaṃtīkaraṇe cittaṃ yeṣāṃ bhavati tatparam | yamo'pi śaṃkate nityaṃ te yāṃti paramāṃ gatim 50| sūta uvāca- kathayitvā nāradaṃ tu yayau sa ca yathāgataḥ | mayāpi kathitaṃ brahmanyatpṛṣṭo'haṃ tvayā mune 51| māhātmyaṃ ca jayaṃtyā ye śṛṇvaṃti bhaktibhāvataḥ | tepi yāṃti paraṃ dhāma vimuktāḥ sarvapātakaiḥ 52| purāṇavācakaṃ brahmanjayaṃtīvratinaṃ tathā | ye paśyaṃti narāḥ pāpāste yāṃti paramaṃ padam 53| iti śrīpādme mahāpurāṇe brahmakhaṃḍe brahmanāradasaṃvāde jayaṃtīvratamāhātmyaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ 4|