Chapter 210

नारद उवाच- एवं प्रबोध्य तान्सर्वान्वचोभिः पारमार्थिकैः । स हंसः कारयामास क्रियास्तस्यात्मसंभवाः १। अंतर्वत्नी मुकुंदस्य निर्बंधं कुर्वती वधूः । अनुगंतुं स्वभर्तारं विदुषा तेन वारिता २। तस्यास्थीनि समादाय तेन सन्यासिना समम् । तद्भ्राता प्रययौ गंगाजले पातयितुं नृप ३। विप्रसन्यासिनौ तौ हि कतिभिर्वासरैर्नृप । सार्थलोकवशात्प्राप्तौ इंद्रप्रस्थेऽत्र सत्पदे ४। इंद्रप्रस्थांतरावर्तिन्येषा या कोशला नृप । अत्र सुप्तौ निशायां तौ यमुनातीरभूतले ५। आत्मनोरुभयोर्मध्ये न्यस्यास्थिपटसंपुटम् । मार्गखेदपरिक्रांतौ दशां सौषुप्तिकीं गतौ ६। निशीथेऽथ प्रसुप्तेषु सार्थलोकेषु कश्चन । एकः श्वा तत्र संप्राप्तः पक्वान्नादि जिहीर्षया ७। बभ्राम सर्वशिविरे जिघ्रन्पाकस्थलीं मुहुः । भाजनानि लिहन्मूर्ध्नि क्व च दंडाहतिं सहन् ८। केनचित्ताडितो मूर्ध्नि निशब्दं विद्रुतस्ततः । प्रतिचक्रुमशक्तस्तु स्त्रीजितः स्वस्त्रिया यथा ९। यत्रावकंडितः स श्वा दंडग्रावेष्टकादिभिः । पुनर्विवेश तत्रैव सान्नपात्रलिलिप्सया १०। भोगेच्छया यथा वेश्या स्नेहवान्निर्द्धनो जनः । भ्रमन्नेवं स चात्रापि यत्र सुप्तौ हि तावुभौ ११। सारमेयस्तयोर्मध्याज्जह्रे स पटसंपुटम् । नीत्वा स कियतीं भूमिं दंतैस्तत्पटसंपुटम् १२। विदार्यास्थीनि तत्स्थानि निर्मांसान्यवलोक्य सः । एतस्याः कोशलायास्तु जलमध्ये समाक्षिपत् १३। क्षिप्तमात्रेषु तेनास्थिष्वेतदंबुनि भूपते । दिव्यं विमानमास्थाय मुकुंदोऽत्र समागतः १४। दृष्ट्वा गुर्वनुजौ सुप्तौ शनैः प्राबोधयत्तदा । उवाच च नमस्कृत्य गुंरुं दिव्याकृतिर्नृप १५। मुकुंद उवाच। वेदायन गुरो तुभ्यं नम आशीस्तवानुज । प्रासादाद्वां ममास्थीनि तीर्थेऽत्र पतितानि वै १६। अयं मृत्युमहं गत्वा निरयं प्राप्य तत्फलम् । एतत्तीर्थप्रसादेन दैवी लब्धा मया गतिः १७। त्वां गुरुं तीर्थभूतं तु नमस्कर्तुमिहागतः । अहं गच्छन्विमानेन दिव्येन त्रिदशालयम् १८। नमस्कृतो भवानेतत्तीर्थ चायं सहोदरः । दृष्टो मामनुजानीहि यामि स्वर्गं सुखोदयम् १९। नारद उवाच- श्रुत्वैवं वचनं तस्य मुकुंदस्य गुरुस्तदा । वेदायनो विमानस्थं तमूचे गतविस्मयः २०। देवायन उवाच- मुकुंदाख्याहि मे सत्यं लब्ध्वा यन्मरणं भवान् । कस्मिंल्लोके गतस्तात यतो यात्यधुना दिवम् २१। किं वृत्तं तत्र ते तात तस्यलोकस्य कोऽधिपः । कीदृशी च प्रजा कीदृक्धर्मस्तत्राखिलं वद २२। मुकुंद उवाच- कथयामि गुरो तुभ्यं यद्वृत्तं मरणादनु । तीर्थस्यास्य प्रसादेन स्मृतिर्मे जायतेऽधुना २३। यदाहं तेन निहतश्चंडकेन दुरात्मना । नापितेन तदा जग्मुर्यमभृत्याः सुदारुणाः २४। पिंगाक्षा रक्तकेशाश्च श्यामदेह नखाधराः । वामना दीर्घचरणा ह्रस्वनासाश्च दंतुराः २५। नीयतां नीयतामेष धर्मराजस्य शासनात् । पुरीं संयमनीमेवमूचिरे ते परस्परम् २६। इत्युक्त्वा यातना देहे मां निवेश्य महारुषा । निबध्य दारुणैः पाशैर्जघ्नुर्लोहस्य मुद्गरैः २७। तैरहं नीयमानस्तु मार्गे ह्युत्तप्तवालुके । अरुदं भृशदुःखार्तस्ताडितोऽहं पुनश्च तैः २८। प्रोचुश्च ते ध्रुवं कृत्वा निर्भर्त्स्येति च मां बहु । यमदूता ऊचुः । त्वया लुप्तो गुरुर्यस्माद्वदता ब्रह्म निश्चलम् २९। किं करोषि यमस्याग्रे द्रष्टव्यं दारुणं मुखम् । तस्य पापस्य भोक्तव्यं दारुणस्य फलं त्वया ३०। तेनैव पाप्मना पापिन्नपमृत्युं गतो भवान् । इत्युक्त्वा मां मुहूर्तेन बहुयोजनसंस्थिताम् ३१। पुरीं संयमनीं निन्युर्यत्र राजा स्वयं यमः । प्रणम्य धर्मराजानं स्थापयित्वा तु मां पुरः ३२। आनीतोऽयं द्विजः पाप इति मां ते न्यवेदयन् । दृष्ट्वा मां धर्मराजोऽथ प्रोवाच स्वसभासदः ३३। यम उवाच- भो सभ्या मामकीं वाचं शृण्वंतु सुसमाहिताः । यदाहं ब्रह्मणा ह्यस्मिन्नधिकारे निवेशितः ३४। तदा मामित्युवाचासौ ब्रह्मा लोकपितामहः । ब्रह्मोवाच- अधर्मिणां नराणां त्वं शास्ता संयमनीपतिः ३५। यथापराधमाधत्स्व दंडं चंडकरात्मज । पित्रोरपोषको यस्तु समर्थो गुरुध्रुक्तु यः । एतौ महापातकिनौ निपात्यौ निरयेषु ते ३६। सर्वेषु यावद्वर्षाणां प्रत्येकमयुतं भवेत् । एतयोर्न त्वया कार्या दया जातु ककुप्पते ३७। यम उवाच- इत्यहं ब्रह्मणो वाक्यात्स्वगुरुद्रुहि मानवे । न करोमि क्रियां सभ्यास्तथा पित्रोरपोषके ३८। ब्राह्मणोऽयं गुरुद्रोही तद्द्रोहादपमृत्युताम् । प्राप्तो मच्छासनाद्भृत्यैरानीतो दर्शनाक्षमः ३९। भो भृत्याः प्रथमं घोरे रौरवे वत्सरायुते । पात्यतां च पुनस्तस्मान्निःसार्य्यान्यत्र पात्यताम् ४०। तावंतमेव कालं वै पापोऽयं गुरुलोपकः । नरकेष्विति सर्वेषु यथाकालं स्थितं द्रुतम् ४१। मुकुंद उवाच- वेदायन गुरो स्वामिन्भृत्यास्ते यमशासनात् । नीत्वा मां रौरवे घोरे पाशैर्बध्वा न्यपातयन् ४२। तत्राहं तां व्यथां गुर्वी लब्धवानतिदारुणाम् । यथाकोऽपि क्षणस्तात नीतो मे युगवत्तदा ४३। त्रिंशद्दिनानि तन्नीतं दुःखं मे तत्र तिष्ठता । एकत्रिंशतमे ह्यस्मिन्दिनेऽहं निर्गतस्तदा ४४। पतितेष्वस्थिखंडेषु तीर्थेऽस्मिन्नुतमोत्तमे । गुरुलोपोद्भवं पापं सद्यो नष्टं ममाभवत ४५। तीर्थस्यास्य प्रसादेन लब्धा च स्वर्गतिर्मया । सुखं स्वर्गे निवत्स्यामि यावदिंद्राश्चतुर्दश ४६। यमस्य नगरे तस्मिन्याः प्रजा निवसंति वै । पापिनां भयदायिन्यो धर्मिणां ता मनोहराः ४७। सिंहास्या गजकोलास्या महादंष्ट्रोन्नतोदरीः । बिडालास्याः पिंगकेश्यो भामिन्यो दीर्घपत्कराः ४८ । तीर्थस्यास्य प्रसादेन निःपापोहं यदाभवम् । तदा मया प्रजा दृष्टा दिव्यरूपा यमालये ४९। सर्वास्ताः सत्यवादिन्यो विनयाचारसंचिताः । दिव्याभरणधारिण्यो दिव्यांबरविभूषिताः ५०। इत्येतत्कथितं तात यत्पृष्टोऽहं त्वयानघ । अनुजानीहि मां गंतुममरेशपुरीं प्रति ५१। नारद उवाच- इत्याकर्ण्य स सन्यासी स्वशिष्योक्तं वचस्तदा । भूयः पप्रच्छ धर्मात्मा मुकुंदं तं द्विजं नृप ५२। वेदायन उवाच- बाल्यावधि गुरुस्नेहं मत्तोऽधीतं त्वयाखिलम् । शब्दशास्त्रसमेतश्च वेदस्तु सपदक्रमः ५३। विहिता मम शुश्रूषा भावेन भवतोत्तमा । त्वयि संति सतां साधो गुणाः शमदमादयः ५४। गुरुलोपकृतं पापं कथं ते समजायत । एतदाख्याहि मे तात यथा जानामि तत्वतः ५५। मुकुंद उवाच- जन्मोपवीतकन्यानां धातारो निगमस्य च । यज्ञोपवीतदातुश्च नाज्ञाभंगः कृतो मया ५६। श्वश्रुश्वशुरयोः सेवा भृत्येनेव कृता मया । तवापि शास्त्रदातुश्च नाज्ञाभंगः कृतो मया ५७। पुरोधा यः कुलाचार्यो वेदवेदांतपारगः। तस्यापराद्धं केचिन्मे तत्र त्वं श्रोतुमर्हसि ५८। यद्यस्माकं कुले पुत्रो जायते धर्मकोविद । तदा पुरोधसे धेनुमेकां वा तस्य दक्षिणाम् ५९। दत्त्वा संच्छिद्यते नालमिति वंशस्य नः स्थितिः । पुरा ममैव पुत्रे तु जातमात्रे शुभेऽहनि ६०। कुलक्रिया मया तात न कृता मूढबुद्धिना । तस्याश्चाकरणेनैव गुरुलोपकरोऽभवम् ६१। निवेदितमिदं सर्वं गुरुलोपाद्यथा मम । पापमासीदनुज्ञा मे देहि यामि सुरालयम् ६२। वेदायन उवाच- इंद्रप्रस्थांतरावर्तिन्येषा या कोशला शुभा । स्मृतिरस्याः प्रसादेन दृश्यते पूर्वजन्मनः ६३। केन पुण्येन तीर्थेऽस्मिन्नस्थीनि पतितानि ते । मुकुंदाख्याहि चैतस्य स्मृतिरस्ति तवानघ ६४। मुकंद उवाच- एकस्तु ब्राह्मणः कश्चित्सायं मद्गृहमागतः । तस्मै स्थानं मया दत्तं भोजनं च यथाविधि ६५। सोऽपि भुक्त्वा यथाकामं सुष्वाप शयने शुभे । निशीथे तस्य सर्वांगे ज्वरोऽभूदति दारुणः ६६। तेन पीडितसर्वांगो निद्रां लेभे न स द्विजः । प्रभात एव तत्याज प्राणान्मृत्यावुपस्थिते ६७। तस्य दाहादि कर्माणि विहितानि मया गुरो । तदस्थीनि च गंगायां पातितानि विधानतः ६८। तेन पुण्येन मेस्थीनि पतितानि शिवप्रदे । तीर्थेऽस्मिन्कोशले नाम्नि ब्रह्मदेवविनिर्मिते ६९। नारद उवाच- स्वचरितमितिराजन्स द्विजः प्रोच्य सद्यः सुरसुभगशरीरो द्यां ययौ यानगत्या । इदमकथित मया तं तस्करात्प्राप्य मृत्युं व्यलभत दिवमेतत्तीर्थराजप्रसादात् ७०। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये मुकुंदोपाख्याने दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः २१० ।

nārada uvāca- evaṃ prabodhya tānsarvānvacobhiḥ pāramārthikaiḥ | sa haṃsaḥ kārayāmāsa kriyāstasyātmasaṃbhavāḥ 1| aṃtarvatnī mukuṃdasya nirbaṃdhaṃ kurvatī vadhūḥ | anugaṃtuṃ svabhartāraṃ viduṣā tena vāritā 2| tasyāsthīni samādāya tena sanyāsinā samam | tadbhrātā prayayau gaṃgājale pātayituṃ nṛpa 3| viprasanyāsinau tau hi katibhirvāsarairnṛpa | sārthalokavaśātprāptau iṃdraprasthe'tra satpade 4| iṃdraprasthāṃtarāvartinyeṣā yā kośalā nṛpa | atra suptau niśāyāṃ tau yamunātīrabhūtale 5| ātmanorubhayormadhye nyasyāsthipaṭasaṃpuṭam | mārgakhedaparikrāṃtau daśāṃ sauṣuptikīṃ gatau 6| niśīthe'tha prasupteṣu sārthalokeṣu kaścana | ekaḥ śvā tatra saṃprāptaḥ pakvānnādi jihīrṣayā 7| babhrāma sarvaśivire jighranpākasthalīṃ muhuḥ | bhājanāni lihanmūrdhni kva ca daṃḍāhatiṃ sahan 8| kenacittāḍito mūrdhni niśabdaṃ vidrutastataḥ | praticakrumaśaktastu strījitaḥ svastriyā yathā 9| yatrāvakaṃḍitaḥ sa śvā daṃḍagrāveṣṭakādibhiḥ | punarviveśa tatraiva sānnapātralilipsayā 10| bhogecchayā yathā veśyā snehavānnirddhano janaḥ | bhramannevaṃ sa cātrāpi yatra suptau hi tāvubhau 11| sārameyastayormadhyājjahre sa paṭasaṃpuṭam | nītvā sa kiyatīṃ bhūmiṃ daṃtaistatpaṭasaṃpuṭam 12| vidāryāsthīni tatsthāni nirmāṃsānyavalokya saḥ | etasyāḥ kośalāyāstu jalamadhye samākṣipat 13| kṣiptamātreṣu tenāsthiṣvetadaṃbuni bhūpate | divyaṃ vimānamāsthāya mukuṃdo'tra samāgataḥ 14| dṛṣṭvā gurvanujau suptau śanaiḥ prābodhayattadā | uvāca ca namaskṛtya guṃruṃ divyākṛtirnṛpa 15| mukuṃda uvāca| vedāyana guro tubhyaṃ nama āśīstavānuja | prāsādādvāṃ mamāsthīni tīrthe'tra patitāni vai 16| ayaṃ mṛtyumahaṃ gatvā nirayaṃ prāpya tatphalam | etattīrthaprasādena daivī labdhā mayā gatiḥ 17| tvāṃ guruṃ tīrthabhūtaṃ tu namaskartumihāgataḥ | ahaṃ gacchanvimānena divyena tridaśālayam 18| namaskṛto bhavānetattīrtha cāyaṃ sahodaraḥ | dṛṣṭo māmanujānīhi yāmi svargaṃ sukhodayam 19| nārada uvāca- śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya mukuṃdasya gurustadā | vedāyano vimānasthaṃ tamūce gatavismayaḥ 20| devāyana uvāca- mukuṃdākhyāhi me satyaṃ labdhvā yanmaraṇaṃ bhavān | kasmiṃlloke gatastāta yato yātyadhunā divam 21| kiṃ vṛttaṃ tatra te tāta tasyalokasya ko'dhipaḥ | kīdṛśī ca prajā kīdṛkdharmastatrākhilaṃ vada 22| mukuṃda uvāca- kathayāmi guro tubhyaṃ yadvṛttaṃ maraṇādanu | tīrthasyāsya prasādena smṛtirme jāyate'dhunā 23| yadāhaṃ tena nihataścaṃḍakena durātmanā | nāpitena tadā jagmuryamabhṛtyāḥ sudāruṇāḥ 24| piṃgākṣā raktakeśāśca śyāmadeha nakhādharāḥ | vāmanā dīrghacaraṇā hrasvanāsāśca daṃturāḥ 25| nīyatāṃ nīyatāmeṣa dharmarājasya śāsanāt | purīṃ saṃyamanīmevamūcire te parasparam 26| ityuktvā yātanā dehe māṃ niveśya mahāruṣā | nibadhya dāruṇaiḥ pāśairjaghnurlohasya mudgaraiḥ 27| tairahaṃ nīyamānastu mārge hyuttaptavāluke | arudaṃ bhṛśaduḥkhārtastāḍito'haṃ punaśca taiḥ 28| procuśca te dhruvaṃ kṛtvā nirbhartsyeti ca māṃ bahu | yamadūtā ūcuḥ | tvayā lupto gururyasmādvadatā brahma niścalam 29| kiṃ karoṣi yamasyāgre draṣṭavyaṃ dāruṇaṃ mukham | tasya pāpasya bhoktavyaṃ dāruṇasya phalaṃ tvayā 30| tenaiva pāpmanā pāpinnapamṛtyuṃ gato bhavān | ityuktvā māṃ muhūrtena bahuyojanasaṃsthitām 31| purīṃ saṃyamanīṃ ninyuryatra rājā svayaṃ yamaḥ | praṇamya dharmarājānaṃ sthāpayitvā tu māṃ puraḥ 32| ānīto'yaṃ dvijaḥ pāpa iti māṃ te nyavedayan | dṛṣṭvā māṃ dharmarājo'tha provāca svasabhāsadaḥ 33| yama uvāca- bho sabhyā māmakīṃ vācaṃ śṛṇvaṃtu susamāhitāḥ | yadāhaṃ brahmaṇā hyasminnadhikāre niveśitaḥ 34| tadā māmityuvācāsau brahmā lokapitāmahaḥ | brahmovāca- adharmiṇāṃ narāṇāṃ tvaṃ śāstā saṃyamanīpatiḥ 35| yathāparādhamādhatsva daṃḍaṃ caṃḍakarātmaja | pitrorapoṣako yastu samartho gurudhruktu yaḥ | etau mahāpātakinau nipātyau nirayeṣu te 36| sarveṣu yāvadvarṣāṇāṃ pratyekamayutaṃ bhavet | etayorna tvayā kāryā dayā jātu kakuppate 37| yama uvāca- ityahaṃ brahmaṇo vākyātsvagurudruhi mānave | na karomi kriyāṃ sabhyāstathā pitrorapoṣake 38| brāhmaṇo'yaṃ gurudrohī taddrohādapamṛtyutām | prāpto macchāsanādbhṛtyairānīto darśanākṣamaḥ 39| bho bhṛtyāḥ prathamaṃ ghore raurave vatsarāyute | pātyatāṃ ca punastasmānniḥsāryyānyatra pātyatām 40| tāvaṃtameva kālaṃ vai pāpo'yaṃ gurulopakaḥ | narakeṣviti sarveṣu yathākālaṃ sthitaṃ drutam 41| mukuṃda uvāca- vedāyana guro svāminbhṛtyāste yamaśāsanāt | nītvā māṃ raurave ghore pāśairbadhvā nyapātayan 42| tatrāhaṃ tāṃ vyathāṃ gurvī labdhavānatidāruṇām | yathāko'pi kṣaṇastāta nīto me yugavattadā 43| triṃśaddināni tannītaṃ duḥkhaṃ me tatra tiṣṭhatā | ekatriṃśatame hyasmindine'haṃ nirgatastadā 44| patiteṣvasthikhaṃḍeṣu tīrthe'sminnutamottame | gurulopodbhavaṃ pāpaṃ sadyo naṣṭaṃ mamābhavata 45| tīrthasyāsya prasādena labdhā ca svargatirmayā | sukhaṃ svarge nivatsyāmi yāvadiṃdrāścaturdaśa 46| yamasya nagare tasminyāḥ prajā nivasaṃti vai | pāpināṃ bhayadāyinyo dharmiṇāṃ tā manoharāḥ 47| siṃhāsyā gajakolāsyā mahādaṃṣṭronnatodarīḥ | biḍālāsyāḥ piṃgakeśyo bhāminyo dīrghapatkarāḥ 48 | tīrthasyāsya prasādena niḥpāpohaṃ yadābhavam | tadā mayā prajā dṛṣṭā divyarūpā yamālaye 49| sarvāstāḥ satyavādinyo vinayācārasaṃcitāḥ | divyābharaṇadhāriṇyo divyāṃbaravibhūṣitāḥ 50| ityetatkathitaṃ tāta yatpṛṣṭo'haṃ tvayānagha | anujānīhi māṃ gaṃtumamareśapurīṃ prati 51| nārada uvāca- ityākarṇya sa sanyāsī svaśiṣyoktaṃ vacastadā | bhūyaḥ papraccha dharmātmā mukuṃdaṃ taṃ dvijaṃ nṛpa 52| vedāyana uvāca- bālyāvadhi gurusnehaṃ matto'dhītaṃ tvayākhilam | śabdaśāstrasametaśca vedastu sapadakramaḥ 53| vihitā mama śuśrūṣā bhāvena bhavatottamā | tvayi saṃti satāṃ sādho guṇāḥ śamadamādayaḥ 54| gurulopakṛtaṃ pāpaṃ kathaṃ te samajāyata | etadākhyāhi me tāta yathā jānāmi tatvataḥ 55| mukuṃda uvāca- janmopavītakanyānāṃ dhātāro nigamasya ca | yajñopavītadātuśca nājñābhaṃgaḥ kṛto mayā 56| śvaśruśvaśurayoḥ sevā bhṛtyeneva kṛtā mayā | tavāpi śāstradātuśca nājñābhaṃgaḥ kṛto mayā 57| purodhā yaḥ kulācāryo vedavedāṃtapāragaḥ| tasyāparāddhaṃ kecinme tatra tvaṃ śrotumarhasi 58| yadyasmākaṃ kule putro jāyate dharmakovida | tadā purodhase dhenumekāṃ vā tasya dakṣiṇām 59| dattvā saṃcchidyate nālamiti vaṃśasya naḥ sthitiḥ | purā mamaiva putre tu jātamātre śubhe'hani 60| kulakriyā mayā tāta na kṛtā mūḍhabuddhinā | tasyāścākaraṇenaiva gurulopakaro'bhavam 61| niveditamidaṃ sarvaṃ gurulopādyathā mama | pāpamāsīdanujñā me dehi yāmi surālayam 62| vedāyana uvāca- iṃdraprasthāṃtarāvartinyeṣā yā kośalā śubhā | smṛtirasyāḥ prasādena dṛśyate pūrvajanmanaḥ 63| kena puṇyena tīrthe'sminnasthīni patitāni te | mukuṃdākhyāhi caitasya smṛtirasti tavānagha 64| mukaṃda uvāca- ekastu brāhmaṇaḥ kaścitsāyaṃ madgṛhamāgataḥ | tasmai sthānaṃ mayā dattaṃ bhojanaṃ ca yathāvidhi 65| so'pi bhuktvā yathākāmaṃ suṣvāpa śayane śubhe | niśīthe tasya sarvāṃge jvaro'bhūdati dāruṇaḥ 66| tena pīḍitasarvāṃgo nidrāṃ lebhe na sa dvijaḥ | prabhāta eva tatyāja prāṇānmṛtyāvupasthite 67| tasya dāhādi karmāṇi vihitāni mayā guro | tadasthīni ca gaṃgāyāṃ pātitāni vidhānataḥ 68| tena puṇyena mesthīni patitāni śivaprade | tīrthe'sminkośale nāmni brahmadevavinirmite 69| nārada uvāca- svacaritamitirājansa dvijaḥ procya sadyaḥ surasubhagaśarīro dyāṃ yayau yānagatyā | idamakathita mayā taṃ taskarātprāpya mṛtyuṃ vyalabhata divametattīrtharājaprasādāt 70| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye mukuṃdopākhyāne daśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 210 |