Chapter 102

नारद उवाच- पतितं वीरभद्रं तु दृंष्ट्वा रुद्रगणा भयात् । आगतास्ते रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम् १। अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चंद्रशेखरः २। अभ्ययाद्वृषमारूढः संग्रामं प्रहसन्निव । रुद्रमायां तमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः ३। निवृत्ताः संगरे दैत्यान्निजघ्नुः शरवृष्टिभिः । दैत्याश्च भीषणं रुद्रं दृष्ट्वा सर्वे विदुद्रुवुः ४। कार्त्तिकव्रतिनं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात् । अथ जालंधरो दैत्यान्विद्रुतान्प्रेक्ष्य संगरे ५। रोषादधावच्चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः । शुंभो निशुंभोऽश्वमुखः कालनेमिर्बलाहकः ६। खड्गरोमा प्रचंडश्च घस्मरश्च शिवं ययुः । बाणांधकारसंच्छन्नं दृष्ट्वा गणबलं शिवः ७। तद्बाणजालं विच्छिद्य स्वबाणैरावृणोन्नभः । दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा ८। प्रचंडजालबाणौघैरपातयत भूतले । खड्गरोम्णः शिरः कोपात्तथा परशुनाच्छिनत् ९। बलाहकस्य च शिरः खंट्वागेनाकरोद्द्विधा । बद्ध्वा च घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनाद्भुवि १०। वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निराकृताः । न शेकुरसुराः स्थातुं गजाः सिंहार्दिता यथा ११। ततः कोपपरीतात्मा वेगाद्रुद्रं जलंधरः । आह्वयामास समरे तीव्राशनिसमस्वनः १२। जलंधर उवाच- युध्यस्वाद्य मया सार्द्धं किमेभिर्निहितैस्तव । यच्च किंचिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर १३। नारद उवाच। इत्युक्त्वा बाणसप्तत्या जघान वृषभध्वजम् । तानप्राप्तान्शितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव १४। ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद सप्तभिः । सच्छिन्नधन्वा विरथो गदामादाय वीर्यवान् १५। अभ्यधावच्छिवस्तावद्गदाबाणैर्द्विधाकरोत् । तथापि मुष्टिमुद्यम्य ययौ रुद्रजिघांसया १६। तावच्छिवेन बाणौघैः क्रोशमात्रमपाकृतः । ततो जालंधरो दैत्यो मत्वा रुद्रं बलाधिकम् १७। ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम् । ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसांगणाः १८। तालवेणुमृदंगांश्च वादयंतः परस्परम् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो नादविमोहितः १९। पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः । एकाग्रभूतमालोक्यरुद्रं दैत्यो जलंधरः २०। कामार्त्तः सञ्जगामाशु यत्र गौरी स्थिताभवत् । युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ २१। दशदोर्दंडपंचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः । महावृषभमारूढः स बभूव जलंधरः २२। अथ रुद्रं समायांतमालोक्य भववल्लभा । अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत् २३। यावद्ददर्श चार्वगीं पार्वतीं दनुजेश्वरः । तावत्स वीर्यं मुमुचे जडांगश्चाभवत्तदा २४। अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला । जगामांतर्हिता तावत्सा तदोत्तरमानसम् २५। तामदृष्ट्वा तदा दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव । जवेनायात्पुनर्युद्धं यत्र देवो वृषध्वजः २६। पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा । तावद्ददर्श तं देवी सोपविष्टं समीपगम् २७। पार्वत्युवाच। विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम् । तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः २८। श्रीभगवानुवाच- तेनैव दर्शितः पंथा वयमप्यन्वयामहे । नान्यथा स भवेद्वध्यः पातिव्रत्यात्सुरक्षितः २९। नारद उवाच- जगाम विष्णुरित्युक्त्वा पुनर्जालंधरं पुरम् । अथ रुद्रश्च गंधर्वानुगतः संगरे स्थितः ३०। अंतर्द्धानगतां मायां दृष्ट्वा तु बुबुधे तदा । ततः शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा ३१। स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरौघैः समवाकिरद्रणे ३२। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्त्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे दैत्यकपटवर्णनोनाम द्व्यधिकशततमोऽध्यायः १०२।

nārada uvāca- patitaṃ vīrabhadraṃ tu dṛṃṣṭvā rudragaṇā bhayāt | āgatāste raṇaṃ hitvā krośamānā maheśvaram 1| atha kolāhalaṃ śrutvā gaṇānāṃ caṃdraśekharaḥ 2| abhyayādvṛṣamārūḍhaḥ saṃgrāmaṃ prahasanniva | rudramāyāṃ tamālokya siṃhanādairgaṇāḥ punaḥ 3| nivṛttāḥ saṃgare daityānnijaghnuḥ śaravṛṣṭibhiḥ | daityāśca bhīṣaṇaṃ rudraṃ dṛṣṭvā sarve vidudruvuḥ 4| kārttikavratinaṃ dṛṣṭvā pātakānīva tadbhayāt | atha jālaṃdharo daityānvidrutānprekṣya saṃgare 5| roṣādadhāvaccaṃḍīśaṃ muṃcanbāṇānsahasraśaḥ | śuṃbho niśuṃbho'śvamukhaḥ kālanemirbalāhakaḥ 6| khaḍgaromā pracaṃḍaśca ghasmaraśca śivaṃ yayuḥ | bāṇāṃdhakārasaṃcchannaṃ dṛṣṭvā gaṇabalaṃ śivaḥ 7| tadbāṇajālaṃ vicchidya svabāṇairāvṛṇonnabhaḥ | daityāṃśca bāṇavātyābhiḥ pīḍitānakarottadā 8| pracaṃḍajālabāṇaughairapātayata bhūtale | khaḍgaromṇaḥ śiraḥ kopāttathā paraśunācchinat 9| balāhakasya ca śiraḥ khaṃṭvāgenākaroddvidhā | baddhvā ca ghasmaraṃ daityaṃ pāśenābhyahanādbhuvi 10| vṛṣabheṇa hatāḥ kecitkecidbāṇairnirākṛtāḥ | na śekurasurāḥ sthātuṃ gajāḥ siṃhārditā yathā 11| tataḥ kopaparītātmā vegādrudraṃ jalaṃdharaḥ | āhvayāmāsa samare tīvrāśanisamasvanaḥ 12| jalaṃdhara uvāca- yudhyasvādya mayā sārddhaṃ kimebhirnihitaistava | yacca kiṃcidbalaṃ te'sti taddarśaya jaṭādhara 13| nārada uvāca| ityuktvā bāṇasaptatyā jaghāna vṛṣabhadhvajam | tānaprāptānśitairbāṇaiściccheda prahasanniva 14| tato hayāndhvajaṃ chatraṃ dhanuściccheda saptabhiḥ | sacchinnadhanvā viratho gadāmādāya vīryavān 15| abhyadhāvacchivastāvadgadābāṇairdvidhākarot | tathāpi muṣṭimudyamya yayau rudrajighāṃsayā 16| tāvacchivena bāṇaughaiḥ krośamātramapākṛtaḥ | tato jālaṃdharo daityo matvā rudraṃ balādhikam 17| sasarja māyāṃ gāṃdharvīmadbhutāṃ rudramohinīm | tato jaguśca nanṛturgaṃdharvāpsarasāṃgaṇāḥ 18| tālaveṇumṛdaṃgāṃśca vādayaṃtaḥ parasparam | taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rudro nādavimohitaḥ 19| patitānyapi śastrāṇi karebhyo na viveda saḥ | ekāgrabhūtamālokyarudraṃ daityo jalaṃdharaḥ 20| kāmārttaḥ sañjagāmāśu yatra gaurī sthitābhavat | yuddhe śuṃbhaniśuṃbhākhyau sthāpayitvā mahābalau 21| daśadordaṃḍapaṃcāsyastrinetraśca jaṭādharaḥ | mahāvṛṣabhamārūḍhaḥ sa babhūva jalaṃdharaḥ 22| atha rudraṃ samāyāṃtamālokya bhavavallabhā | abhyāyayau sakhīmadhyāttaddarśanapathe'bhavat 23| yāvaddadarśa cārvagīṃ pārvatīṃ danujeśvaraḥ | tāvatsa vīryaṃ mumuce jaḍāṃgaścābhavattadā 24| atha jñātvā tadā gaurī dānavaṃ bhayavihvalā | jagāmāṃtarhitā tāvatsā tadottaramānasam 25| tāmadṛṣṭvā tadā daityaḥ kṣaṇādvidyullatāmiva | javenāyātpunaryuddhaṃ yatra devo vṛṣadhvajaḥ 26| pārvatyapi mahāviṣṇuṃ sasmāra manasā tadā | tāvaddadarśa taṃ devī sopaviṣṭaṃ samīpagam 27| pārvatyuvāca| viṣṇo jalaṃdharo daityaḥ kṛtavānparamādbhutam | tatkiṃ na viditaṃ te'sti ceṣṭitaṃ tasya durmateḥ 28| śrībhagavānuvāca- tenaiva darśitaḥ paṃthā vayamapyanvayāmahe | nānyathā sa bhavedvadhyaḥ pātivratyātsurakṣitaḥ 29| nārada uvāca- jagāma viṣṇurityuktvā punarjālaṃdharaṃ puram | atha rudraśca gaṃdharvānugataḥ saṃgare sthitaḥ 30| aṃtarddhānagatāṃ māyāṃ dṛṣṭvā tu bubudhe tadā | tataḥ śivo vismitamānasaḥ punarjagāma yuddhāya jalaṃdharaṃ ruṣā 31| sa cāpi daityaḥ punarāgataṃ śivaṃ dṛṣṭvā śaraughaiḥ samavākiradraṇe 32| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārttikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde daityakapaṭavarṇanonāma dvyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 102|