Chapter 50

सुकलोवाच- तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा गोभिलो वाक्यमब्रवीत् । भवती शप्तुकामासि कस्मान्मे कारणं वद १। केन दोषेण लिप्तोस्मि यस्मात्त्वं शप्तुमुद्यता । गोभिलो नाम दैत्योस्मि पौलस्त्यस्य भटः शुभे २। दैत्याचारेण वर्तामि जाने विद्यामनुत्तमाम् । वेदशास्त्रार्थवेत्तास्मि कलासु निपुणः पुनः ३। एवं सर्वं विजानामि दैत्याचारं शृणुष्व मे । परस्वं परदारांश्च बलाद्भुंजामि नान्यथा ४। वयं दैत्याः समाकर्ण्य दैत्याचारेण सांप्रतम् । वर्त्तामो ज्ञानिभावेन सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ५। ब्राह्मणानां हि च्छिद्राणि विपश्यामो दिने दिने । तेषां हि तपसो नाशं विघ्नैः कुर्मो न संशयः ६। छिद्रं प्राप्य वयं देवि नाशयामो न संशयः । ब्राह्मणाञ्छ्रूयतां भद्रे देवयज्ञं वरानने ७। नाशयामो वयं यज्ञान्धर्मयज्ञं न संशयः । सुब्राह्मणान्परित्यज्य देवं नारायणं प्रभुम् ८। पतिव्रतां महाभागां सुमतिं भर्तृतत्पराम् । दूरेणापि परित्यज्य तिष्ठामो नात्र संशयः ९। तेजो देवि सुविप्रस्य हरेश्चैव महात्मनः । नार्याः पतिव्रतायाश्च सोढुं दैत्याश्च न क्षमाः १०। पतिव्रताभयेनापि विष्णोः सुब्राह्मणस्य च । नश्यंति दानवाः सर्वे दूरं राक्षसपुंगवाः ११। अहं दानवधर्मेण विचरामि महीतलम् । कस्मात्त्वं शप्तुकामासि मम दोषो विचार्यताम् १२। पद्मावत्युवाच- मम धर्मः सुकायश्च त्वयैव परिनाशितः । अहं पतिव्रता साध्वी पतिकामा तपस्विनी १३। स्वमार्गे संस्थिता पाप मायया परिनाशिता । तस्मात्त्वामप्यहं दुष्ट आधक्ष्यामि न संशयः १४। गोभिल उवाच- धर्ममेव प्रवक्ष्यामि भवती यदि मन्यते । अग्निचिद्ब्राह्मणस्यापि श्रूयतां नृपनंदिनी १५। जुह्वन्देवं द्विकालं यो न त्यजेदग्निमंदिरम् । स चाग्निहोत्री भवति यजत्येव दिनेदिने १६। अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि भृत्यधर्मं वरानने । मनसा कर्मणा वाचा विशुद्धो योऽपि नित्यशः १७। नित्यमादेशकारी यः पश्चात्तिष्ठति चाग्रतः । स भृत्यः कथ्यते देवि पुण्यभागी न संशयः १८। यः पुत्रो गुणवाञ्ज्ञाता पितरं पालयेच्छुभः । मातरं च विशेषेण मनसा काय कर्मभिः १९। तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते । अन्यथा कुरुते यो हि स पापीयान्न संशयः २०। अन्यच्चैवं प्रवक्ष्यामि पतिव्रतमनुत्तमम् । वाचा सुमनसा चैव कर्मणा शृणु भामिनि २१। शुश्रूषां कुरुते या हि भर्तुश्चैव दिन दिने । तुष्टे भर्त्तरि या प्रीता न त्यजेत्क्रोधनं पुनः २२। तस्य दोषं न गृह्णाति ताडिता तुष्यते पुनः । भर्त्तुः कर्मसु सर्वेषु पुरतस्तिष्ठते सदा २३। सा चापि कथ्यते नारी पतिव्रतपरायणा । पतितोपि पितापुत्रैर्बहुदोषसमन्वितः २४। कस्मादपि च न त्याज्यः कुष्ठितः क्रुधितोऽपि वा । एवं पुत्राः शुश्रूषंति पितरं मातरं किल २५। ते यांति परमं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम् । एवं हि स्वामिनं ये वै उपाचरंति भृत्यकाः २६। पत्युर्लोकं प्रयांत्येते प्रसादात्स्वामिनस्तदा । अग्निं नैव त्यजेद्विप्रो ब्रह्मलोकं प्रयाति सः २७। अग्नित्यागकरो विप्रो वृषलीपतिरुच्यते । स्वामिद्रोही भवेद्भृत्यः स्वामित्यागान्न संशयः २८। अग्निं च पितरं चैव न त्यजेत्स्वामिनं शुभे । सदा विप्रः सुतो भृत्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् २९। परित्यज्य प्रगच्छंति ते यांति नरकार्णवम् । पतितं व्याधितं देवि विकलं कुष्ठिनं तथा ३०। सर्वकर्मविहीनं च गतवित्तादिसंचयम् । भर्तारं न त्यजेन्नारी यदि श्रेय इहेच्छति ३१। त्यक्त्वा कांतं व्रजेन्नारी अन्यत्कार्यमिहेच्छति । सा मता पुंश्चली लोके सर्वधर्मबहिष्कृता ३२। गते भर्तरि या ग्रामं भोगं शृंगारमेव च । लौल्याच्च कुरुते नारी पुंश्चली वदते जनः ३३। एवं धर्मं विजानामि वेदशास्त्रैश्च संमतम् । दानवा राक्षसाः प्रेता धात्रा सृष्टा यदादितः ३४। तत्रेह कारणं सर्वं प्रवक्ष्यामि न संशयः । ब्राह्मणा दानवाश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः ३५। धर्मार्थं सकलं प्रोक्तमधीतं तैस्तु सुंदरि । विंदंति सकलं सर्वे आचरंति न दानवाः ३६। विधिहीनं प्रकुर्वंति दानवा ज्ञानवर्जिताः । अन्यायेन व्रजंत्येते मानवा विधिवर्जिताः ३७। तेषां शासनहेत्वर्थं कृता एतेपि नान्यथा । विधिहीनं प्रकुर्वंति ये हि धर्मं नराधमाः ३८। तान्वयं शासयामो वै दंडेन महता किल । भवत्या दारुणं कर्म कृतमेव सुनिर्घृणम् ३९। गार्हस्थ्यं च परित्यज्य अत्रायाता किमर्थतः । वदस्येवं मुखेनापि अहं हि पतिदेवता ४०। कर्मणा नास्ति तद्दृष्टं पतिदैवत्यमेव ते । भर्तारं तं परित्यज्य किमर्थं त्वमिहागता ४१। शृंगारं भूषणं वेषं कृत्वा तिष्ठसि निर्घृणा । किमर्थं हि कृतं पापे कस्यहेतोर्वदस्व मे ४२। निःशंका वर्त्तसे चापि प्रमत्ता गिरिकानने । मया त्वं साधिता पापा दंडेन महता शृणु ४३। अधर्मचारिणी दुष्टा पतिं त्यक्त्वा समागता । क्वास्ते तत्पतिदेवत्वं दर्शय त्वं ममाग्रतः ४४। भवती पुंश्चली नाम यया त्यक्तः स्वकः पतिः । पृथक्छय्या यदा नारी तदा सा पुंश्चली मता ४५। योजनानां शतैकस्य सोन्तरेण प्रवर्त्तते । क्वास्ति ते पतिदैवत्यं पुंश्चल्याचारचारिणी ४६। निर्लज्जे निर्घृणे दुष्टे किं मे वदसि संमुखी । तपसः क्वास्ति ते भावः क्व तेजोबलमेव च ४७। दर्शयस्व ममाद्यैव बलवीर्यपराक्रमम् । पद्मावत्युवाच- स्नेहेनापि समानीता श्रूयतामसुराधम ४८। भर्तुर्गेहादहं पित्रा क्वास्ते तत्र च पातकम् । नैव कामान्न लोभाच्च न मोहान्न च मत्सरात् ४९। आगताहं पतिं त्यक्त्वा पतिभावेन संस्थिता । भर्तृरूपच्छलेनापि त्वयैव परिवंचिता ५०। भवंतं माथुरं ज्ञात्वा गताहं सम्मुखं तव । मायाविनं यदा जाने त्वामेवं दानवाधम ५१। एकेन हुंकृतेनैव भस्मीभूतं करोम्यहम् । गोभिल उवाच- चक्षुर्हीना न पश्यंति मानवाः शृणु सांप्रतम् ५२। धर्मनेत्रविहीना त्वं कथं जानासि मामिह । यदा ते भाव उत्पन्नः पितुर्गेहं प्रति शृणु ५३। पतिध्यानं परित्यज्य मुक्ता ध्यानेन त्वं तदा । ज्ञाननेत्रं तदा नष्टं स्फुटं च हृदये तव ५४। कथं मां त्वं विजानासि ज्ञानचक्षुर्हता भुवि । कस्या माता पिता भ्राता कस्याः स्वजनबांधवाः ५५। सर्वस्थाने पतिर्ह्येको भार्यायास्तु न संशयः । इत्युक्त्वा हि प्रहस्यैव गोभिलो दानवाधमः ५६। न भयं विद्यते तेऽद्य ममापि शृणु पुंश्चलि । किं भवेत्तव शापेन वृथैव परिकंपसे ५७। ममगेहं समाश्रित्य भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । पद्मावत्युवाच- गच्छ पापसमाचार किं त्वं वदसि निर्घृणः ५८। सतीभावेन संस्थास्मि पतिव्रतपरायणा । धक्ष्यामि त्वां महापाप यद्येवं तु वदिष्यसि ५९। एवमुक्त्वा तथैकांते निषसाद महीतले । दुःखेन महताविष्टां तामुवाच स गोभिलः ६०। तवोदरे मया न्यस्तं स्ववीर्यं सुकृतं शुभे । तस्मादुत्पत्स्यते पुत्रस्त्रैलोक्यक्षोभकारकः ६१। एवमुक्त्वा जगामाथ गोभिलो दानवस्तदा । गते तस्मिन्दुराचारे दानवे पापचारिणी ६२। दुःखेन महताविष्टा नृपकन्या रुरोद ह ६३। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे पंचाशत्तमोऽध्यायः ५०।

sukalovāca- tasyāstu vacanaṃ śrutvā gobhilo vākyamabravīt | bhavatī śaptukāmāsi kasmānme kāraṇaṃ vada 1| kena doṣeṇa liptosmi yasmāttvaṃ śaptumudyatā | gobhilo nāma daityosmi paulastyasya bhaṭaḥ śubhe 2| daityācāreṇa vartāmi jāne vidyāmanuttamām | vedaśāstrārthavettāsmi kalāsu nipuṇaḥ punaḥ 3| evaṃ sarvaṃ vijānāmi daityācāraṃ śṛṇuṣva me | parasvaṃ paradārāṃśca balādbhuṃjāmi nānyathā 4| vayaṃ daityāḥ samākarṇya daityācāreṇa sāṃpratam | varttāmo jñānibhāvena satyaṃ satyaṃ vadāmyaham 5| brāhmaṇānāṃ hi cchidrāṇi vipaśyāmo dine dine | teṣāṃ hi tapaso nāśaṃ vighnaiḥ kurmo na saṃśayaḥ 6| chidraṃ prāpya vayaṃ devi nāśayāmo na saṃśayaḥ | brāhmaṇāñchrūyatāṃ bhadre devayajñaṃ varānane 7| nāśayāmo vayaṃ yajñāndharmayajñaṃ na saṃśayaḥ | subrāhmaṇānparityajya devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum 8| pativratāṃ mahābhāgāṃ sumatiṃ bhartṛtatparām | dūreṇāpi parityajya tiṣṭhāmo nātra saṃśayaḥ 9| tejo devi suviprasya hareścaiva mahātmanaḥ | nāryāḥ pativratāyāśca soḍhuṃ daityāśca na kṣamāḥ 10| pativratābhayenāpi viṣṇoḥ subrāhmaṇasya ca | naśyaṃti dānavāḥ sarve dūraṃ rākṣasapuṃgavāḥ 11| ahaṃ dānavadharmeṇa vicarāmi mahītalam | kasmāttvaṃ śaptukāmāsi mama doṣo vicāryatām 12| padmāvatyuvāca- mama dharmaḥ sukāyaśca tvayaiva parināśitaḥ | ahaṃ pativratā sādhvī patikāmā tapasvinī 13| svamārge saṃsthitā pāpa māyayā parināśitā | tasmāttvāmapyahaṃ duṣṭa ādhakṣyāmi na saṃśayaḥ 14| gobhila uvāca- dharmameva pravakṣyāmi bhavatī yadi manyate | agnicidbrāhmaṇasyāpi śrūyatāṃ nṛpanaṃdinī 15| juhvandevaṃ dvikālaṃ yo na tyajedagnimaṃdiram | sa cāgnihotrī bhavati yajatyeva dinedine 16| anyaccaivaṃ pravakṣyāmi bhṛtyadharmaṃ varānane | manasā karmaṇā vācā viśuddho yo'pi nityaśaḥ 17| nityamādeśakārī yaḥ paścāttiṣṭhati cāgrataḥ | sa bhṛtyaḥ kathyate devi puṇyabhāgī na saṃśayaḥ 18| yaḥ putro guṇavāñjñātā pitaraṃ pālayecchubhaḥ | mātaraṃ ca viśeṣeṇa manasā kāya karmabhiḥ 19| tasya bhāgīrathī snānamahanyahani jāyate | anyathā kurute yo hi sa pāpīyānna saṃśayaḥ 20| anyaccaivaṃ pravakṣyāmi pativratamanuttamam | vācā sumanasā caiva karmaṇā śṛṇu bhāmini 21| śuśrūṣāṃ kurute yā hi bhartuścaiva dina dine | tuṣṭe bharttari yā prītā na tyajetkrodhanaṃ punaḥ 22| tasya doṣaṃ na gṛhṇāti tāḍitā tuṣyate punaḥ | bharttuḥ karmasu sarveṣu puratastiṣṭhate sadā 23| sā cāpi kathyate nārī pativrataparāyaṇā | patitopi pitāputrairbahudoṣasamanvitaḥ 24| kasmādapi ca na tyājyaḥ kuṣṭhitaḥ krudhito'pi vā | evaṃ putrāḥ śuśrūṣaṃti pitaraṃ mātaraṃ kila 25| te yāṃti paramaṃ lokaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam | evaṃ hi svāminaṃ ye vai upācaraṃti bhṛtyakāḥ 26| patyurlokaṃ prayāṃtyete prasādātsvāminastadā | agniṃ naiva tyajedvipro brahmalokaṃ prayāti saḥ 27| agnityāgakaro vipro vṛṣalīpatirucyate | svāmidrohī bhavedbhṛtyaḥ svāmityāgānna saṃśayaḥ 28| agniṃ ca pitaraṃ caiva na tyajetsvāminaṃ śubhe | sadā vipraḥ suto bhṛtyaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham 29| parityajya pragacchaṃti te yāṃti narakārṇavam | patitaṃ vyādhitaṃ devi vikalaṃ kuṣṭhinaṃ tathā 30| sarvakarmavihīnaṃ ca gatavittādisaṃcayam | bhartāraṃ na tyajennārī yadi śreya ihecchati 31| tyaktvā kāṃtaṃ vrajennārī anyatkāryamihecchati | sā matā puṃścalī loke sarvadharmabahiṣkṛtā 32| gate bhartari yā grāmaṃ bhogaṃ śṛṃgārameva ca | laulyācca kurute nārī puṃścalī vadate janaḥ 33| evaṃ dharmaṃ vijānāmi vedaśāstraiśca saṃmatam | dānavā rākṣasāḥ pretā dhātrā sṛṣṭā yadāditaḥ 34| tatreha kāraṇaṃ sarvaṃ pravakṣyāmi na saṃśayaḥ | brāhmaṇā dānavāścaiva piśācāścaiva rākṣasāḥ 35| dharmārthaṃ sakalaṃ proktamadhītaṃ taistu suṃdari | viṃdaṃti sakalaṃ sarve ācaraṃti na dānavāḥ 36| vidhihīnaṃ prakurvaṃti dānavā jñānavarjitāḥ | anyāyena vrajaṃtyete mānavā vidhivarjitāḥ 37| teṣāṃ śāsanahetvarthaṃ kṛtā etepi nānyathā | vidhihīnaṃ prakurvaṃti ye hi dharmaṃ narādhamāḥ 38| tānvayaṃ śāsayāmo vai daṃḍena mahatā kila | bhavatyā dāruṇaṃ karma kṛtameva sunirghṛṇam 39| gārhasthyaṃ ca parityajya atrāyātā kimarthataḥ | vadasyevaṃ mukhenāpi ahaṃ hi patidevatā 40| karmaṇā nāsti taddṛṣṭaṃ patidaivatyameva te | bhartāraṃ taṃ parityajya kimarthaṃ tvamihāgatā 41| śṛṃgāraṃ bhūṣaṇaṃ veṣaṃ kṛtvā tiṣṭhasi nirghṛṇā | kimarthaṃ hi kṛtaṃ pāpe kasyahetorvadasva me 42| niḥśaṃkā varttase cāpi pramattā girikānane | mayā tvaṃ sādhitā pāpā daṃḍena mahatā śṛṇu 43| adharmacāriṇī duṣṭā patiṃ tyaktvā samāgatā | kvāste tatpatidevatvaṃ darśaya tvaṃ mamāgrataḥ 44| bhavatī puṃścalī nāma yayā tyaktaḥ svakaḥ patiḥ | pṛthakchayyā yadā nārī tadā sā puṃścalī matā 45| yojanānāṃ śataikasya sontareṇa pravarttate | kvāsti te patidaivatyaṃ puṃścalyācāracāriṇī 46| nirlajje nirghṛṇe duṣṭe kiṃ me vadasi saṃmukhī | tapasaḥ kvāsti te bhāvaḥ kva tejobalameva ca 47| darśayasva mamādyaiva balavīryaparākramam | padmāvatyuvāca- snehenāpi samānītā śrūyatāmasurādhama 48| bharturgehādahaṃ pitrā kvāste tatra ca pātakam | naiva kāmānna lobhācca na mohānna ca matsarāt 49| āgatāhaṃ patiṃ tyaktvā patibhāvena saṃsthitā | bhartṛrūpacchalenāpi tvayaiva parivaṃcitā 50| bhavaṃtaṃ māthuraṃ jñātvā gatāhaṃ sammukhaṃ tava | māyāvinaṃ yadā jāne tvāmevaṃ dānavādhama 51| ekena huṃkṛtenaiva bhasmībhūtaṃ karomyaham | gobhila uvāca- cakṣurhīnā na paśyaṃti mānavāḥ śṛṇu sāṃpratam 52| dharmanetravihīnā tvaṃ kathaṃ jānāsi māmiha | yadā te bhāva utpannaḥ piturgehaṃ prati śṛṇu 53| patidhyānaṃ parityajya muktā dhyānena tvaṃ tadā | jñānanetraṃ tadā naṣṭaṃ sphuṭaṃ ca hṛdaye tava 54| kathaṃ māṃ tvaṃ vijānāsi jñānacakṣurhatā bhuvi | kasyā mātā pitā bhrātā kasyāḥ svajanabāṃdhavāḥ 55| sarvasthāne patirhyeko bhāryāyāstu na saṃśayaḥ | ityuktvā hi prahasyaiva gobhilo dānavādhamaḥ 56| na bhayaṃ vidyate te'dya mamāpi śṛṇu puṃścali | kiṃ bhavettava śāpena vṛthaiva parikaṃpase 57| mamagehaṃ samāśritya bhuṃkṣva bhogānmano'nugān | padmāvatyuvāca- gaccha pāpasamācāra kiṃ tvaṃ vadasi nirghṛṇaḥ 58| satībhāvena saṃsthāsmi pativrataparāyaṇā | dhakṣyāmi tvāṃ mahāpāpa yadyevaṃ tu vadiṣyasi 59| evamuktvā tathaikāṃte niṣasāda mahītale | duḥkhena mahatāviṣṭāṃ tāmuvāca sa gobhilaḥ 60| tavodare mayā nyastaṃ svavīryaṃ sukṛtaṃ śubhe | tasmādutpatsyate putrastrailokyakṣobhakārakaḥ 61| evamuktvā jagāmātha gobhilo dānavastadā | gate tasmindurācāre dānave pāpacāriṇī 62| duḥkhena mahatāviṣṭā nṛpakanyā ruroda ha 63| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre paṃcāśattamo'dhyāyaḥ 50|