Chapter 217

राजोवाच- वर्णितं मे त्वया साधो माहात्म्यं बदरीभवम् । यं निशम्य मनो याति मम निर्मलतां मुने १। एतदद्भुतमाहात्म्यं शक्रप्रस्थाख्यमुत्तमम् । सकलं मुनिशार्दूलचतुवर्गप्रदायकम् २। भुवि नातः परं तीर्थं वतिरश्चातमपि मुक्तिदम् । श्रेष्ठं सकलपापघ्नं दर्शनादेव नारद ३। एतदंतर्गतस्यास्य हरिद्वारस्य नारद । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तः संतोषकारकात् ४। मामुद्धर मुने दीनमविद्याकामकर्म्मभिः । वर्णनेनास्य तीर्थस्य शक्रप्रस्थगतस्य वै ५। नारद उवाच- आकर्णय महाभाग वर्णयामि तवाग्रतः । हरिद्वारस्य माहात्म्यमश्वमेधफलप्रदम् ६। अत्रैकः श्वपचः पापः यथास्वर्गतिमाप्तवान् । तत्तेऽहं कथयाम्यद्य शृणुष्वैकमनाः प्रभो ७। धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे कालिग इति विश्रुतः । श्वपचः पापकर्म्मा वै वसति स्म पुराद्बहिः ८। पंचषड्वर्षदेशीयान्बालान्नगरवासिनाम् । प्रसह्य वंचयित्वा च वने नीत्वा जघान सः ९। तेषामलंकारमयं रजतं हेमवन्नृपः । रत्नादिकं च कायस्थं हत्वा तान्जगृहेऽधमः १०। विवेश साधुनिलये रात्रौ धनजिहीर्षया । पथिकान्धनमालक्ष्य स जघ्ने निर्जनं वने ११। कुरुक्षेत्रे समायाता एकदा रविपर्वणि । नानादिग्भ्यो जना राजन्नानादान जिहीर्षया १२। तस्मिन्यथाविधि स्नात्वा रविपर्वणि भूपते । दानं दत्त्वा यथावच्च लोकाः स्वान्स्वान्गृहान्ययुः १३। एकः कश्चिद्विशां श्रेष्ठो धनेन महता यतः । पश्चात्सर्वजनेभ्यस्तु चचाल स्वगृहंप्रति १४। अश्ववारः पदातीनां विंशतिं पुरतो दधत् । कालिगः स महापापस्तमनुप्रस्थितः श्रियै १५। कतिचिद्वसतीर्गत्वा सह तेन विशाधमः । सॐऽत्यजस्तद्धनं हर्तुं न लेभे समयं नृप १६। बलेनापि गृहीतुं न क्षमोऽभूत्तस्य सश्रियम् । वैश्यस्तु जनविंशत्या संयुक्तस्तु स एकलः १७। अत्रागतः स पापात्मा वैश्यस्यार्थेन पार्थिव । निशीथे शिबिरं तस्य धनं हर्त्तुं समाविशत् १८। एकेन तस्य वैश्यस्य जनेन स तु लक्षितः । प्रविशन्नेव पापात्मा ददता प्रहरं स्वकम् १९। तमालक्ष्य समीपस्थं स जनः प्रहरप्रदः । उभयोः पादयोराजन्स्वपन्नेव गृहीतवान् २०। तौ गृहीत्वा जनानन्यान्बोधयन्प्रहरप्रदः । हस्तेनैव तु पापेन चौरेणाघातितो हि सः २१। श्रुत्वा पलायमानस्तु गृहीतोऽन्यैर्जनैस्तदा । गृहीतारं पुनर्हत्वा सहसा स पलायितः २२। एकेन केनचिद्राजन्सेवकेन धनुर्भृता । दूरादेव शरेणाशु धावन्स निहतोऽधमः २३। हतमात्रः शरेणाशु तत्याज स च जीवितम् । चौरेण निहतौ राजन्वैश्यस्यानुचरावुभौ २४। ते त्रयो वरयानानि गणानीतानि भूपते । समारुह्य दिविस्थित्वा वैश्यमेतद्बभाषिरे २५। कालिगवैश्यानुचरा ऊचुः । भो भो वैश्यपते साधो तीर्थमेतदनुत्तमम् । इंद्रप्रस्थे हरिद्वारं शिवकृत्पापिनामपि २६। वयं त्रयः सुतीर्थेऽस्मिन्नपमृत्युगता अपि । गच्छामस्त्रिदिवं वैश्य सांप्रतं शिवमस्तु ते २७। श्रीनारद उवाच- इत्युक्त्वा ते ययुः स्वर्गं शिवे शिवकृतां पदम् । यत्रेच्छया हि लभ्यंते भोग्यवस्तून्यनेकशः २८। अथ रात्रौ व्यतीतायां प्रातरत्र विशांवरः । स्वभृत्यदेहयोः कृत्वा दाहमस्थीन्यपातयत् २९। तीर्थेऽत्र पात्यमानेषु भृत्यौ तावस्थिषु प्रभो । स्वर्गात्पुनरिहायातौ तं वैश्यमिदमूचतुः ३०। भृत्या ऊचतुः । भो भो वैश्यपते साधो तीर्थेऽत्र मरणाद्भुवि । पापानामपि जंतूनां स्वर्गप्राप्तिर्न संशयः ३१। स्थले मृतस्य जंतोश्चेत्पतंत्यस्थीनि वारिणि । तीर्थस्यास्य तदा वैश्य सत्यलोके स्थितिर्भवेत् ३२। स्थले मृताभ्यामावाभ्यामस्थिपातेन वारिणि । संप्राप्ता ब्रह्मणो लोके स्थितिराब्रह्मसंस्थिते ३३। स्थले मृतस्य चौरस्यापेतुरस्थीनिनांबुनि । यतोऽत स विशांनाथ तस्थौ वृंदारकालये ३४। तस्यापि देहमन्विष्य तीर्थेस्मिन्नाशु पातय । यथासोऽपि सुरश्रेष्ठ प्राप्नुयान्नौ गतिं पराम् ३५। उपकारः सदाकार्यः परेषामपि साधुभिः । अपकारो न मंतव्यः कृतो भृशमसज्जनैः ३६। नारद उवाच- इत्युक्त्वा तौ महाभागौ गतौ हरिपुरं प्रति । हरिद्वारस्य तीर्थस्य सलिलेनास्थिपातनात् ३७। स वैश्यस्तु महाभागस्तस्य चौरस्य विग्रहम् । दग्धुमन्वेषयामास न लब्धं तत्तु भूपते ३८। पुनरावृत्य तत्रैव सर्वतीर्थशिरोमणौ । हरिद्वारे महाराज स सस्नाविति वांच्छया ३९। अहमुत्पाद्य सत्पुत्रान्धर्म्मार्जितधनेन च । संतोष्य विप्रान्बंधूंश्च विष्णुमाराध्य सेवया ४०। त्वय्येव मरणं प्राप्य गच्छामि हरिमंदिरम् । तीर्थराज नमस्तुभ्यमेतत्कर्तव्यमस्ति ते ४१। इति कामनया राजन्स वैश्यस्तत्र कामदे । तीर्थे स्नात्वा गतः सर्वैर्भृत्य्स्वं समगाद्गृहम् ४२। तत्र गत्वा सपत्न्यां तु पुत्रानुत्पाद्य बुद्धिमान् । धर्मोपार्जितवित्तेन तोषयामास बांधवान् ४३। भक्त्या परमया राजन्नाराध्य कमलापतिम् । तीर्थेऽस्मिन्मरणं प्राप्तो यतो वैकुंठमाप्नुयात् ४४। इति वै वर्णितो राजंस्तीर्थस्य महिमा तव । हरिद्वारस्य पुण्यस्य श्रवणेऽस्य फलं शृणु ४५। तिलद्रोणस्य दानेन माघे यत्फलमाप्नुयात् । जनस्तत्फलमाप्नोति शृण्वन्माहात्म्यमस्य तु ४६। गोपीचंदन दानेन ब्रह्मपत्रेषु भोजनात् । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रवणादेव कार्तिके ४७। जागरे च प्रबोधिन्यां प्रहरे पश्चिमे नृप । यत्फलंन्तन्महिम्नोऽस्य तीर्थस्याकर्णनाद्भवेत् ४८। हरिद्वारस्य सदृशं शक्रप्रस्थगतस्य वै । न तीर्थं पृथिवीलोके चतुर्वर्गफलप्रदम् ४९। इतिं श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे इंद्रप्रस्थमाहाम्त्ये हरिद्वारवर्णनंनाम सप्ताधिकद्विशततमोऽध्यायः २१७ ।

rājovāca- varṇitaṃ me tvayā sādho māhātmyaṃ badarībhavam | yaṃ niśamya mano yāti mama nirmalatāṃ mune 1| etadadbhutamāhātmyaṃ śakraprasthākhyamuttamam | sakalaṃ muniśārdūlacatuvargapradāyakam 2| bhuvi nātaḥ paraṃ tīrthaṃ vatiraścātamapi muktidam | śreṣṭhaṃ sakalapāpaghnaṃ darśanādeva nārada 3| etadaṃtargatasyāsya haridvārasya nārada | māhātmyaṃ śrotumicchāmi tvattaḥ saṃtoṣakārakāt 4| māmuddhara mune dīnamavidyākāmakarmmabhiḥ | varṇanenāsya tīrthasya śakraprasthagatasya vai 5| nārada uvāca- ākarṇaya mahābhāga varṇayāmi tavāgrataḥ | haridvārasya māhātmyamaśvamedhaphalapradam 6| atraikaḥ śvapacaḥ pāpaḥ yathāsvargatimāptavān | tatte'haṃ kathayāmyadya śṛṇuṣvaikamanāḥ prabho 7| dharmakṣetre kurukṣetre kāliga iti viśrutaḥ | śvapacaḥ pāpakarmmā vai vasati sma purādbahiḥ 8| paṃcaṣaḍvarṣadeśīyānbālānnagaravāsinām | prasahya vaṃcayitvā ca vane nītvā jaghāna saḥ 9| teṣāmalaṃkāramayaṃ rajataṃ hemavannṛpaḥ | ratnādikaṃ ca kāyasthaṃ hatvā tānjagṛhe'dhamaḥ 10| viveśa sādhunilaye rātrau dhanajihīrṣayā | pathikāndhanamālakṣya sa jaghne nirjanaṃ vane 11| kurukṣetre samāyātā ekadā raviparvaṇi | nānādigbhyo janā rājannānādāna jihīrṣayā 12| tasminyathāvidhi snātvā raviparvaṇi bhūpate | dānaṃ dattvā yathāvacca lokāḥ svānsvāngṛhānyayuḥ 13| ekaḥ kaścidviśāṃ śreṣṭho dhanena mahatā yataḥ | paścātsarvajanebhyastu cacāla svagṛhaṃprati 14| aśvavāraḥ padātīnāṃ viṃśatiṃ purato dadhat | kāligaḥ sa mahāpāpastamanuprasthitaḥ śriyai 15| katicidvasatīrgatvā saha tena viśādhamaḥ | saoṃ'tyajastaddhanaṃ hartuṃ na lebhe samayaṃ nṛpa 16| balenāpi gṛhītuṃ na kṣamo'bhūttasya saśriyam | vaiśyastu janaviṃśatyā saṃyuktastu sa ekalaḥ 17| atrāgataḥ sa pāpātmā vaiśyasyārthena pārthiva | niśīthe śibiraṃ tasya dhanaṃ harttuṃ samāviśat 18| ekena tasya vaiśyasya janena sa tu lakṣitaḥ | praviśanneva pāpātmā dadatā praharaṃ svakam 19| tamālakṣya samīpasthaṃ sa janaḥ praharapradaḥ | ubhayoḥ pādayorājansvapanneva gṛhītavān 20| tau gṛhītvā janānanyānbodhayanpraharapradaḥ | hastenaiva tu pāpena caureṇāghātito hi saḥ 21| śrutvā palāyamānastu gṛhīto'nyairjanaistadā | gṛhītāraṃ punarhatvā sahasā sa palāyitaḥ 22| ekena kenacidrājansevakena dhanurbhṛtā | dūrādeva śareṇāśu dhāvansa nihato'dhamaḥ 23| hatamātraḥ śareṇāśu tatyāja sa ca jīvitam | caureṇa nihatau rājanvaiśyasyānucarāvubhau 24| te trayo varayānāni gaṇānītāni bhūpate | samāruhya divisthitvā vaiśyametadbabhāṣire 25| kāligavaiśyānucarā ūcuḥ | bho bho vaiśyapate sādho tīrthametadanuttamam | iṃdraprasthe haridvāraṃ śivakṛtpāpināmapi 26| vayaṃ trayaḥ sutīrthe'sminnapamṛtyugatā api | gacchāmastridivaṃ vaiśya sāṃprataṃ śivamastu te 27| śrīnārada uvāca- ityuktvā te yayuḥ svargaṃ śive śivakṛtāṃ padam | yatrecchayā hi labhyaṃte bhogyavastūnyanekaśaḥ 28| atha rātrau vyatītāyāṃ prātaratra viśāṃvaraḥ | svabhṛtyadehayoḥ kṛtvā dāhamasthīnyapātayat 29| tīrthe'tra pātyamāneṣu bhṛtyau tāvasthiṣu prabho | svargātpunarihāyātau taṃ vaiśyamidamūcatuḥ 30| bhṛtyā ūcatuḥ | bho bho vaiśyapate sādho tīrthe'tra maraṇādbhuvi | pāpānāmapi jaṃtūnāṃ svargaprāptirna saṃśayaḥ 31| sthale mṛtasya jaṃtoścetpataṃtyasthīni vāriṇi | tīrthasyāsya tadā vaiśya satyaloke sthitirbhavet 32| sthale mṛtābhyāmāvābhyāmasthipātena vāriṇi | saṃprāptā brahmaṇo loke sthitirābrahmasaṃsthite 33| sthale mṛtasya caurasyāpeturasthīnināṃbuni | yato'ta sa viśāṃnātha tasthau vṛṃdārakālaye 34| tasyāpi dehamanviṣya tīrthesminnāśu pātaya | yathāso'pi suraśreṣṭha prāpnuyānnau gatiṃ parām 35| upakāraḥ sadākāryaḥ pareṣāmapi sādhubhiḥ | apakāro na maṃtavyaḥ kṛto bhṛśamasajjanaiḥ 36| nārada uvāca- ityuktvā tau mahābhāgau gatau haripuraṃ prati | haridvārasya tīrthasya salilenāsthipātanāt 37| sa vaiśyastu mahābhāgastasya caurasya vigraham | dagdhumanveṣayāmāsa na labdhaṃ tattu bhūpate 38| punarāvṛtya tatraiva sarvatīrthaśiromaṇau | haridvāre mahārāja sa sasnāviti vāṃcchayā 39| ahamutpādya satputrāndharmmārjitadhanena ca | saṃtoṣya viprānbaṃdhūṃśca viṣṇumārādhya sevayā 40| tvayyeva maraṇaṃ prāpya gacchāmi harimaṃdiram | tīrtharāja namastubhyametatkartavyamasti te 41| iti kāmanayā rājansa vaiśyastatra kāmade | tīrthe snātvā gataḥ sarvairbhṛtysvaṃ samagādgṛham 42| tatra gatvā sapatnyāṃ tu putrānutpādya buddhimān | dharmopārjitavittena toṣayāmāsa bāṃdhavān 43| bhaktyā paramayā rājannārādhya kamalāpatim | tīrthe'sminmaraṇaṃ prāpto yato vaikuṃṭhamāpnuyāt 44| iti vai varṇito rājaṃstīrthasya mahimā tava | haridvārasya puṇyasya śravaṇe'sya phalaṃ śṛṇu 45| tiladroṇasya dānena māghe yatphalamāpnuyāt | janastatphalamāpnoti śṛṇvanmāhātmyamasya tu 46| gopīcaṃdana dānena brahmapatreṣu bhojanāt | yatphalaṃ tanmahimno'sya śravaṇādeva kārtike 47| jāgare ca prabodhinyāṃ prahare paścime nṛpa | yatphalaṃntanmahimno'sya tīrthasyākarṇanādbhavet 48| haridvārasya sadṛśaṃ śakraprasthagatasya vai | na tīrthaṃ pṛthivīloke caturvargaphalapradam 49| itiṃ śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe iṃdraprasthamāhāmtye haridvāravarṇanaṃnāma saptādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 217 |