Chapter 26

शंखचूडोपाख्यानम् - श्रीबहुलाश्व उवाच - अघासुरादिदैत्यानां ज्योतिः कृष्णे समाविशत् । श्रीदाम्नि शंखचूडस्य कस्माल्लीनं बभूव ह ॥ १ ॥ एतद्‌वद महाबुद्धे त्वं परावरवित्तम । अहो श्रीकृष्णचंद्रस्य चरितं परमाद्‌भुतम् ॥ २ ॥ पुरा गोलोकवृत्तान्तं नारायणमुखाच्छ्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं शृणु राजन् महामते ॥ ३ ॥ राधा श्रीर्विरजा भूश्च तिस्रः पत्‍न्योऽभवन्हरेः । तासां राधा प्रियाऽतीव श्रीकृष्णस्य महात्मनः ॥ ४ ॥ राधिकासमया राजन् कोटिचंद्रप्रकाशया । कुंजे विरजया रेमे एकान्ते चैकदा प्रभुः ॥ ५ ॥ सपत्‍नीसहितं कृष्णं राधा श्रुत्वा सखीमुखात् । अतीव विमना जाता सपत्‍नीसौख्यदुःखिता ॥ ६ ॥ शतयोजनविस्तारं शतयोजनमूर्ध्वगम् । कोट्यश्विनीसमायुक्तं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७ ॥ विचित्रवर्णसौवर्णमुक्तादामविलंबितम् । पताकाहेमकलशैः कोटिभिर्मंडितं रथम् ॥ ८ ॥ समारुह्य सखीनां सा वेत्रहस्तैर्दशार्बुदैः । हरिं द्रष्टुं जगामाशु श्रीराधा भगवत्प्रिया ॥ ९ ॥ तन्निकुंजे द्वारपालं श्रीदामानं महाबलम् । हरिन्यस्तं समालोक्य तं निर्भर्त्स्य सखीजनैः ॥ १० ॥ वेत्रैः सन्ताड्य सहसा द्वारि गन्तुं समुद्यता । सखीकोलाहलं श्रुत्वा हरिरंतरधीयत ॥ ११ ॥ राधाभयाच्च विरजा नदी भूत्वाऽवहत्तदा । कोटियोजनमायामं गोलोकं सहसा नदी ॥ १२ ॥ सहसा कुण्डलीकृत्वा शुशुभेऽब्धिरिवावनिम् । रत्‍नपुष्पैर्विचित्रांगा यथोष्णिङ्‌मुद्रिता तथा ॥ १३ ॥ हरिं गतं तं विज्ञाय नदीभूतां च तां तथा । आलोक्य तन्निकुञ्जं च स्वकुञ्जं राधिका ययौ ॥ १४ ॥ अथ कृष्णो नदीभूतां विरजां विरजांबराम् । सविग्रहां चकाराशु स्ववरेण नृपेश्वर ॥ १५ ॥ पुनर्विरजया सार्धं विरजातीरजे वने । निकुंजवृंदकारण्ये चक्रे रासं हरिः स्वयम् ॥ १६ ॥ विरजायां सप्त सुता बभूवुः कृष्णतेजसा । निकुंजं ते ह्यलंचक्रुः शिशवो बाललीलया ॥ १७ ॥ एकदा तैः कलिरभूल्लघुर्ज्येष्ठश्च ताडितः । पलायमानो भयभृन्मातुः क्रोडे जगाम ह ॥ १८ ॥ तल्लालनं समारेभे समाश्वास्य सुतं सती । तदा वै भगवान् साक्षात्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १९ ॥ रुषा सुतं शशापेयं श्रीकृष्णविरहातुरा । त्वं जलं भव दुर्बुद्धे कृष्णविच्छेदकारकः ॥ २० ॥ कदापि त्वं जलं मर्त्या न पिबंतु कदाचन । ज्येष्ठान् शशाप व्रजत मेदिनीं कलिकारकाः ॥ २१ ॥ जलरूपा पृथग्याना न समेता भविष्यथ । नैमित्तिकं च भवतां मेलनं स्यात्सदा लये ॥ २२ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं ते मातृशापेन धरणीं वै समागताः । प्रियव्रतरथांगानां परिखासु समास्थिताः ॥ २३ ॥ लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलार्णवाः । बभूवुः सप्त ते राजन्नक्षोभ्याश्च दुरत्ययाः ॥ २४ ॥ दुर्विगाह्याश्च गंभीरा आयामं लक्षयोजनात् । द्विगुणं द्विगुणं जातं द्वीपे द्वीपे पृथक् पृथक ॥ २५ ॥ अथ पुत्रेषु यातेषु पुत्रस्नेहातिविह्वला । स्वप्रियां तां विरहिणीमेत्य कृष्णो वरं ददौ ॥ २६ ॥ कदा न ते मे विच्छेदो मयि भीरु भविष्यति । स्वतेजसा स्वपुत्राणां सदा रक्षां करिष्यसि ॥ २७ ॥ अथ राधां विरहिणीं ज्ञात्वा कृष्णो हरिः स्वयम् । श्रीदाम्ना सह वैदेह तन्निकुंजं समाययौ ॥ २८ ॥ निकुञ्जद्वारि संप्राप्तं ससखं प्राणवल्लभम् । वीक्ष्य मानवती भूत्वा राधा प्राह हरिं वचः ॥ २९ ॥ तत्रैव गच्छ यत्राभूत्स्नेहस्ते नूतनो हरे । नदीभूता हि विरजा नदो भवितुमर्हसि ॥ ३० ॥ कुरु वासं तन्निकुंजे मया ते किं प्रयोजनम् । श्रीनारद उवाच - इति श्त्वाऽथ भगवान् तन्निकुंजं जगाम ह ॥ ३१ ॥ श्रीकृष्ण मित्रं श्रीदामा राधां प्राह रुषा वचः । परिपूर्णतमः साक्षाच्छ्रीकृष्णो भगवान् स्वयम् ॥ ३२ ॥ असंख्यब्रह्मांडपतिर्गोलोकेषु विराजते । त्वादृशीः कोटिशः शक्तीः कर्तुं शक्तः परात्परः ॥ ३३ ॥ तं विनिंदसि राधे त्वं मानं मा कुरु मा कुरु । राधोवाच - हे मूढ पितरं स्तुत्वा मातरं मां विनिन्दसि ॥ ३४ ॥ राक्षसो भव दुर्बुद्धे गोलोकाच्च बहिर्भव । श्रीदामोवाच - अनुकूलेन कृष्णेन जातं मानं शुभे तव ॥ ३५ ॥ तस्माद्‌भुवि परात्कृष्णात् परिपूर्णतमात्प्रभो । शतवर्षं ते वियोगो भविष्यति न संशयः ॥ ३६ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं परस्परं शापात् स्वकृताद्‌भयभीतयोः । अतीव चिन्तां गतयोराविरासीत्स्वयं प्रभुः ॥ ३७ ॥ श्रीभगवानुवाच - वचनं वै स्वनिगमं दूरीकृर्तुं क्षमोऽस्म्यहम् । भक्तानां वचनं राधे दूरीकर्तुं न च क्षमः ॥ ३८ ॥ मा शोचं कुरु कल्याणि वरं मे शृणु राधिके । मासं मासं वियोगांते दर्शनं मे भविष्यति ॥ ३९ ॥ भुवो भारावताराय कल्पे वाराहसंज्ञके । भक्तानां दर्शनं दातुं गमिष्यामि त्वया सह ॥ ४० ॥ श्रीदमन् शृणु मे वाक्यमंशेन त्वसुरो भव । वैवस्वतान्तरे रासे हेलनं मे करिष्यसि ॥ ४१ ॥ मद्धस्तेन च ते मृत्युर्भविष्यति न संशयः । पुनः स्वविरहं पूर्वं प्राप्स्यसि त्वं वरान्मम ॥ ४२ ॥ श्रीनारद उवाच - एवं शापेन श्रीदामा पुरा पुण्यजनालये । सुधनस्य गृहे जन्म लेभे राजन् महातपाः ॥ ४३ ॥ शंखचूड इति ख्यातो धनदानुचरोऽभवत् । तस्माच्छ्रीदाम्नि तज्ज्योतिः लीनं जातं विदेहराट् ॥ ४४ ॥ स्वात्मारमो लीलया सर्वकार्यं स्वस्मिन् धाम्नि ह्यद्वितीयः करोति । यः सर्वेशः सर्वरूपो महात्मा चित्रं नेदं नौमि कृष्णाय तस्मै ॥ ४५ ॥ इदं मया ते कथितं मनोहरं वैदेह वृंदावनखंडमग्रतः । श्रृणोति चैतच्चरितं नरो वरः परंपदं पुण्यतमं प्रयाति सः ॥ ४६ ॥

śaṃkhacūḍopākhyānam - śrībahulāśva uvāca - aghāsurādidaityānāṃ jyotiḥ kṛṣṇe samāviśat | śrīdāmni śaṃkhacūḍasya kasmāllīnaṃ babhūva ha || 1 || etad‌vada mahābuddhe tvaṃ parāvaravittama | aho śrīkṛṣṇacaṃdrasya caritaṃ paramād‌bhutam || 2 || purā golokavṛttāntaṃ nārāyaṇamukhācchrutam | sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ śṛṇu rājan mahāmate || 3 || rādhā śrīrvirajā bhūśca tisraḥ pat‍nyo'bhavanhareḥ | tāsāṃ rādhā priyā'tīva śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ || 4 || rādhikāsamayā rājan koṭicaṃdraprakāśayā | kuṃje virajayā reme ekānte caikadā prabhuḥ || 5 || sapat‍nīsahitaṃ kṛṣṇaṃ rādhā śrutvā sakhīmukhāt | atīva vimanā jātā sapat‍nīsaukhyaduḥkhitā || 6 || śatayojanavistāraṃ śatayojanamūrdhvagam | koṭyaśvinīsamāyuktaṃ koṭisūryasamaprabham || 7 || vicitravarṇasauvarṇamuktādāmavilaṃbitam | patākāhemakalaśaiḥ koṭibhirmaṃḍitaṃ ratham || 8 || samāruhya sakhīnāṃ sā vetrahastairdaśārbudaiḥ | hariṃ draṣṭuṃ jagāmāśu śrīrādhā bhagavatpriyā || 9 || tannikuṃje dvārapālaṃ śrīdāmānaṃ mahābalam | harinyastaṃ samālokya taṃ nirbhartsya sakhījanaiḥ || 10 || vetraiḥ santāḍya sahasā dvāri gantuṃ samudyatā | sakhīkolāhalaṃ śrutvā hariraṃtaradhīyata || 11 || rādhābhayācca virajā nadī bhūtvā'vahattadā | koṭiyojanamāyāmaṃ golokaṃ sahasā nadī || 12 || sahasā kuṇḍalīkṛtvā śuśubhe'bdhirivāvanim | rat‍napuṣpairvicitrāṃgā yathoṣṇiṅ‌mudritā tathā || 13 || hariṃ gataṃ taṃ vijñāya nadībhūtāṃ ca tāṃ tathā | ālokya tannikuñjaṃ ca svakuñjaṃ rādhikā yayau || 14 || atha kṛṣṇo nadībhūtāṃ virajāṃ virajāṃbarām | savigrahāṃ cakārāśu svavareṇa nṛpeśvara || 15 || punarvirajayā sārdhaṃ virajātīraje vane | nikuṃjavṛṃdakāraṇye cakre rāsaṃ hariḥ svayam || 16 || virajāyāṃ sapta sutā babhūvuḥ kṛṣṇatejasā | nikuṃjaṃ te hyalaṃcakruḥ śiśavo bālalīlayā || 17 || ekadā taiḥ kalirabhūllaghurjyeṣṭhaśca tāḍitaḥ | palāyamāno bhayabhṛnmātuḥ kroḍe jagāma ha || 18 || tallālanaṃ samārebhe samāśvāsya sutaṃ satī | tadā vai bhagavān sākṣāttatraivāntaradhīyata || 19 || ruṣā sutaṃ śaśāpeyaṃ śrīkṛṣṇavirahāturā | tvaṃ jalaṃ bhava durbuddhe kṛṣṇavicchedakārakaḥ || 20 || kadāpi tvaṃ jalaṃ martyā na pibaṃtu kadācana | jyeṣṭhān śaśāpa vrajata medinīṃ kalikārakāḥ || 21 || jalarūpā pṛthagyānā na sametā bhaviṣyatha | naimittikaṃ ca bhavatāṃ melanaṃ syātsadā laye || 22 || śrīnārada uvāca - itthaṃ te mātṛśāpena dharaṇīṃ vai samāgatāḥ | priyavratarathāṃgānāṃ parikhāsu samāsthitāḥ || 23 || lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalārṇavāḥ | babhūvuḥ sapta te rājannakṣobhyāśca duratyayāḥ || 24 || durvigāhyāśca gaṃbhīrā āyāmaṃ lakṣayojanāt | dviguṇaṃ dviguṇaṃ jātaṃ dvīpe dvīpe pṛthak pṛthaka || 25 || atha putreṣu yāteṣu putrasnehātivihvalā | svapriyāṃ tāṃ virahiṇīmetya kṛṣṇo varaṃ dadau || 26 || kadā na te me vicchedo mayi bhīru bhaviṣyati | svatejasā svaputrāṇāṃ sadā rakṣāṃ kariṣyasi || 27 || atha rādhāṃ virahiṇīṃ jñātvā kṛṣṇo hariḥ svayam | śrīdāmnā saha vaideha tannikuṃjaṃ samāyayau || 28 || nikuñjadvāri saṃprāptaṃ sasakhaṃ prāṇavallabham | vīkṣya mānavatī bhūtvā rādhā prāha hariṃ vacaḥ || 29 || tatraiva gaccha yatrābhūtsnehaste nūtano hare | nadībhūtā hi virajā nado bhavitumarhasi || 30 || kuru vāsaṃ tannikuṃje mayā te kiṃ prayojanam | śrīnārada uvāca - iti śtvā'tha bhagavān tannikuṃjaṃ jagāma ha || 31 || śrīkṛṣṇa mitraṃ śrīdāmā rādhāṃ prāha ruṣā vacaḥ | paripūrṇatamaḥ sākṣācchrīkṛṣṇo bhagavān svayam || 32 || asaṃkhyabrahmāṃḍapatirgolokeṣu virājate | tvādṛśīḥ koṭiśaḥ śaktīḥ kartuṃ śaktaḥ parātparaḥ || 33 || taṃ viniṃdasi rādhe tvaṃ mānaṃ mā kuru mā kuru | rādhovāca - he mūḍha pitaraṃ stutvā mātaraṃ māṃ vinindasi || 34 || rākṣaso bhava durbuddhe golokācca bahirbhava | śrīdāmovāca - anukūlena kṛṣṇena jātaṃ mānaṃ śubhe tava || 35 || tasmād‌bhuvi parātkṛṣṇāt paripūrṇatamātprabho | śatavarṣaṃ te viyogo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 36 || śrīnārada uvāca - evaṃ parasparaṃ śāpāt svakṛtād‌bhayabhītayoḥ | atīva cintāṃ gatayorāvirāsītsvayaṃ prabhuḥ || 37 || śrībhagavānuvāca - vacanaṃ vai svanigamaṃ dūrīkṛrtuṃ kṣamo'smyaham | bhaktānāṃ vacanaṃ rādhe dūrīkartuṃ na ca kṣamaḥ || 38 || mā śocaṃ kuru kalyāṇi varaṃ me śṛṇu rādhike | māsaṃ māsaṃ viyogāṃte darśanaṃ me bhaviṣyati || 39 || bhuvo bhārāvatārāya kalpe vārāhasaṃjñake | bhaktānāṃ darśanaṃ dātuṃ gamiṣyāmi tvayā saha || 40 || śrīdaman śṛṇu me vākyamaṃśena tvasuro bhava | vaivasvatāntare rāse helanaṃ me kariṣyasi || 41 || maddhastena ca te mṛtyurbhaviṣyati na saṃśayaḥ | punaḥ svavirahaṃ pūrvaṃ prāpsyasi tvaṃ varānmama || 42 || śrīnārada uvāca - evaṃ śāpena śrīdāmā purā puṇyajanālaye | sudhanasya gṛhe janma lebhe rājan mahātapāḥ || 43 || śaṃkhacūḍa iti khyāto dhanadānucaro'bhavat | tasmācchrīdāmni tajjyotiḥ līnaṃ jātaṃ videharāṭ || 44 || svātmāramo līlayā sarvakāryaṃ svasmin dhāmni hyadvitīyaḥ karoti | yaḥ sarveśaḥ sarvarūpo mahātmā citraṃ nedaṃ naumi kṛṣṇāya tasmai || 45 || idaṃ mayā te kathitaṃ manoharaṃ vaideha vṛṃdāvanakhaṃḍamagrataḥ | śrṛṇoti caitaccaritaṃ naro varaḥ paraṃpadaṃ puṇyatamaṃ prayāti saḥ || 46 ||