Chapter 15

श्रीनारद उवाच - इदं मया ते कथितं कालियस्यापि मर्दनम् । श्रीकृष्णचरितं पुण्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १ ॥ बहुलाश्व उवाच - श्रीकृष्णस्य कथां श्रुत्वा भक्तस्तृप्तिं न याति हि । यथाऽमरः सुधां पीत्वा यथालिः पद्मकर्णिकाम् ॥ २ ॥ रासं कर्तुं हरौ जाते शिशुरूपे महात्मनि । भांडीरे देववागाह श्रीराधां खिन्नमानसाम् ॥ ३ ॥ शोचं मा कुरु कल्याणि वृंदारण्ये मनोहरे । मनोरथस्ते भविता श्रीकृष्णेन महात्मनि ॥ ४ ॥ इत्थं देवगिरा प्रोक्तो मनोरथमहार्णवः । कथं बभूव भगवान् वृंदारन्ये मनोहरे ॥ ५ ॥ कथं श्रीराधया सार्धं रासक्रीडां मनोहराम् । चकार वृन्दकारण्ये परिपूर्णतमः स्वयम् ॥ ६ ॥ श्रीनारद उवाच - साधु पृष्टं त्वया राजन् भगवच्चरितं शुभम् । गुप्तं वदामि देवैश्च लीलाख्यानं मनोहरम् ॥ ७ ॥ एकदा मुख्यसख्यौ द्वे विशाखाललिते शुभे । वृषभानोर्गृहं प्राप्य तां राधां जग्मतू रहः ॥ ८ ॥ सख्यावूचतुः - यं चिन्तयसि राधे त्वं यद्गुणं वदसि स्वतः । सोऽपि नित्यं समायाति वृषभानुपुरेऽर्भकैः ॥ ९ ॥ प्रेक्षणीयस्त्वया राधे दर्शनीयोऽतिसुन्दरः । पश्चिमायां निशीथिन्यां गोचारणविनिर्गतः ॥ १० ॥ राधोवाच - लिखित्वा तस्य चित्रं हि दर्शयाशु मनोहरम् । तर्हि तत्प्रेक्षणं पश्चात्करिष्यामि न संशयः ॥ ११ ॥ श्रीनारद उवाच - अथ सख्यौ व्यलिखतां चित्रं नंदशिशोः शुभम् । नवयौवनमाधुर्यं राधायै ददतुस्त्वरम् ॥ १२ ॥ तद्‌दृष्ट्वा हर्षिता राधा कृष्णदर्शनलालसा । चित्रं करे प्रपश्यन्ती सुष्वापानंदसंकुला ॥ १३ ॥ ददर्श कृष्णं भवने शयाना नृत्यन्तमाराद्‌वृषभानुपुत्री ॥ १४ ॥ तदैव राधा शयनात्समुत्थिता परस्य कृष्णस्य वियोगविह्वला । संचिन्तयन्ती कमनीयरूपिणं मेने त्रिलोकीं तृणवद्‌विदेहराट् ॥ १५ ॥ तर्ह्याव्रजन्तं स्ववनाद्‌व्रजेश्वरं संकोचवीथ्यां वृषाभानुपत्तने । गवाक्षमेत्याशु सखीप्रदर्शितं दृष्ट्वा तु मूर्च्छां समवाप सुंदरी ॥ १६ ॥ कृष्णोऽपि दृष्ट्वा वृषभानुनन्दिनीं सुरूपकौशल्ययुतां गुणाश्रयाम् । कुर्वन्मनो रन्तुमतीव माधवो लीलातनुः स प्रययौ स्वमन्दिरम् ॥ १७ ॥ एवं ततः कृष्णवियोगविह्वलां प्रभूतकामज्वरखिन्नमानसाम् । संवीक्ष्य राधां वृषभानुनन्दिनीं उवाच वाचं ललिता सखी वरा ॥ १८ ॥ ललितोवाच - कथं त्वं विह्वला राधे मूर्च्छिताऽतिव्यथां गता । यदीच्छसि हरिं सुभ्रु तस्मिन् स्नेहं दृढं कुरु ॥ १९ ॥ लोकस्यापि सुखं सर्वमधिकृत्यास्ति सांप्रतम् । दुःखाग्निहृत्प्रदहति कुंभकाराग्निवत् शुभे ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - ललितायाश्च ललितं वचं श्रुत्वा व्रजेश्वरी । नेत्रे उन्मील्य ललितां प्राह गद्‌गदया गिरा ॥ २१ ॥ राधोवाच - व्रजालंकारचरणौ न प्राप्तौ यदि मे किल । कदचिद्विग्रहं तर्हि न हि स्वं धारयाम्यहम् ॥ २२ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वा वचस्तस्या ललिता भयविह्वला । श्रीकृष्णपार्श्वं प्रययौ कृष्णातीरे मनोहरे ॥ २३ ॥ माधवीजालसंयुक्ते मधुरध्वनिसंकुले । कदम्बमूले रहसि प्राह चैकाकिनं हरिम् ॥ २४ ॥ ललितोवाच - यस्मिन् दिने च ते रूपं राधया दृष्टमद्‌भुतम् । तद्दीनात्स्तंभतां प्राप्ता पुत्रिकेव न वक्ति किम् ॥ २५ ॥ अलंकारस्त्वर्चिरिव वस्त्रं भर्जरजो यथा । सुगंधि कटुवद्यस्या मन्दिरं निर्जनं वनम् ॥ २६ ॥ पुष्पं बाणं चंद्रबिंबं विषकंदमवेहि भोः । तस्यै संदर्शनं देहि राधायै दुःखनाशनम् ॥ २७ ॥ ते साक्षिणं किं विदितं न भूतले सृजस्यलं पासि हरस्यथो जगत् । यदा समानोऽसि जनेषु सर्वतः तथापि भक्तान् भजसे परेश्वर ॥ २८ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वा हरिः साक्षाल्ललितं ललितावचः । उवाच भगवान् देवो मेघगंभीरया गिरा ॥ २९ ॥ श्रीभगवानुवाच - सर्वं हि भावं मनसः परस्परं नह्येकतो भामिनि जायते तअतः । प्रेमैव कर्तव्यमतो मयि स्वतः प्रेम्णा समानं भुवि नास्ति किंचित् ॥ ३० ॥ यथा हि भाण्डीरवने मनोरथो बभूव तस्या हि तथा भविष्यति । अहैतुकं प्रेम च सद्‌भिराश्रितं तच्चापि सन्तः किल निर्गुणं विदुः ॥ ३१ ॥ ये राधिकायां मयि केशवे मनाक् भेदं न पश्यन्ति हि दुग्धशौक्लवत् । त एव मे ब्रह्मपदं प्रयान्ति तदहैतुकस्फूर्जितभक्तिलक्षणाः ॥ ३२ ॥ ये राधिकायां मयि केशवे हरौ कुर्वन्ति भेदं कुधियो जना भुवि । ते कालसूत्रं प्रपतन्ति दुःखिता रम्भोरु यावत्किल चंद्रभास्करौ ॥ ३३ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं श्रुत्वा वचः कृत्स्नं नत्वा तं ललिता सखी । राधां समेत्य रहसि प्राह प्रहसितानना ॥ ३४ ॥ ललितोवाच - त्वमिच्छसि यथा कृष्णं तथा त्वां मधुसूदनः । युवयोर्भेदरहितं तेजस्त्वैकं द्विधा जनैः ॥ ३५ ॥ तथापि देवि कृष्णाय कर्म निष्कारणं कुरु । येन ते वांछितं भूयाद्‌भक्त्या परमया सति ॥ ३६ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वा सखीवाक्यं राधा रासेश्वरी नृप । चंद्राननां प्राह सखीं सर्वधर्मविदां वराम् ॥ ३७ ॥ श्रीकृष्णस्य प्रसन्नार्थं परं सौभाग्यवर्धनम् । महापुण्यं वांछितदं पूजनं वद कस्यचित् ॥ ३८ ॥ त्वया भद्रे धर्मशास्त्रं गर्गाचार्यमुखाच्छ्रुतम् । तस्माद्‌व्रतं पूजनं वा ब्रूहि मह्यं महामते ॥ ३९ ॥

śrīnārada uvāca - idaṃ mayā te kathitaṃ kāliyasyāpi mardanam | śrīkṛṣṇacaritaṃ puṇyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 1 || bahulāśva uvāca - śrīkṛṣṇasya kathāṃ śrutvā bhaktastṛptiṃ na yāti hi | yathā'maraḥ sudhāṃ pītvā yathāliḥ padmakarṇikām || 2 || rāsaṃ kartuṃ harau jāte śiśurūpe mahātmani | bhāṃḍīre devavāgāha śrīrādhāṃ khinnamānasām || 3 || śocaṃ mā kuru kalyāṇi vṛṃdāraṇye manohare | manorathaste bhavitā śrīkṛṣṇena mahātmani || 4 || itthaṃ devagirā prokto manorathamahārṇavaḥ | kathaṃ babhūva bhagavān vṛṃdāranye manohare || 5 || kathaṃ śrīrādhayā sārdhaṃ rāsakrīḍāṃ manoharām | cakāra vṛndakāraṇye paripūrṇatamaḥ svayam || 6 || śrīnārada uvāca - sādhu pṛṣṭaṃ tvayā rājan bhagavaccaritaṃ śubham | guptaṃ vadāmi devaiśca līlākhyānaṃ manoharam || 7 || ekadā mukhyasakhyau dve viśākhālalite śubhe | vṛṣabhānorgṛhaṃ prāpya tāṃ rādhāṃ jagmatū rahaḥ || 8 || sakhyāvūcatuḥ - yaṃ cintayasi rādhe tvaṃ yadguṇaṃ vadasi svataḥ | so'pi nityaṃ samāyāti vṛṣabhānupure'rbhakaiḥ || 9 || prekṣaṇīyastvayā rādhe darśanīyo'tisundaraḥ | paścimāyāṃ niśīthinyāṃ gocāraṇavinirgataḥ || 10 || rādhovāca - likhitvā tasya citraṃ hi darśayāśu manoharam | tarhi tatprekṣaṇaṃ paścātkariṣyāmi na saṃśayaḥ || 11 || śrīnārada uvāca - atha sakhyau vyalikhatāṃ citraṃ naṃdaśiśoḥ śubham | navayauvanamādhuryaṃ rādhāyai dadatustvaram || 12 || tad‌dṛṣṭvā harṣitā rādhā kṛṣṇadarśanalālasā | citraṃ kare prapaśyantī suṣvāpānaṃdasaṃkulā || 13 || dadarśa kṛṣṇaṃ bhavane śayānā nṛtyantamārād‌vṛṣabhānuputrī || 14 || tadaiva rādhā śayanātsamutthitā parasya kṛṣṇasya viyogavihvalā | saṃcintayantī kamanīyarūpiṇaṃ mene trilokīṃ tṛṇavad‌videharāṭ || 15 || tarhyāvrajantaṃ svavanād‌vrajeśvaraṃ saṃkocavīthyāṃ vṛṣābhānupattane | gavākṣametyāśu sakhīpradarśitaṃ dṛṣṭvā tu mūrcchāṃ samavāpa suṃdarī || 16 || kṛṣṇo'pi dṛṣṭvā vṛṣabhānunandinīṃ surūpakauśalyayutāṃ guṇāśrayām | kurvanmano rantumatīva mādhavo līlātanuḥ sa prayayau svamandiram || 17 || evaṃ tataḥ kṛṣṇaviyogavihvalāṃ prabhūtakāmajvarakhinnamānasām | saṃvīkṣya rādhāṃ vṛṣabhānunandinīṃ uvāca vācaṃ lalitā sakhī varā || 18 || lalitovāca - kathaṃ tvaṃ vihvalā rādhe mūrcchitā'tivyathāṃ gatā | yadīcchasi hariṃ subhru tasmin snehaṃ dṛḍhaṃ kuru || 19 || lokasyāpi sukhaṃ sarvamadhikṛtyāsti sāṃpratam | duḥkhāgnihṛtpradahati kuṃbhakārāgnivat śubhe || 20 || śrīnārada uvāca - lalitāyāśca lalitaṃ vacaṃ śrutvā vrajeśvarī | netre unmīlya lalitāṃ prāha gad‌gadayā girā || 21 || rādhovāca - vrajālaṃkāracaraṇau na prāptau yadi me kila | kadacidvigrahaṃ tarhi na hi svaṃ dhārayāmyaham || 22 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā vacastasyā lalitā bhayavihvalā | śrīkṛṣṇapārśvaṃ prayayau kṛṣṇātīre manohare || 23 || mādhavījālasaṃyukte madhuradhvanisaṃkule | kadambamūle rahasi prāha caikākinaṃ harim || 24 || lalitovāca - yasmin dine ca te rūpaṃ rādhayā dṛṣṭamad‌bhutam | taddīnātstaṃbhatāṃ prāptā putrikeva na vakti kim || 25 || alaṃkārastvarciriva vastraṃ bharjarajo yathā | sugaṃdhi kaṭuvadyasyā mandiraṃ nirjanaṃ vanam || 26 || puṣpaṃ bāṇaṃ caṃdrabiṃbaṃ viṣakaṃdamavehi bhoḥ | tasyai saṃdarśanaṃ dehi rādhāyai duḥkhanāśanam || 27 || te sākṣiṇaṃ kiṃ viditaṃ na bhūtale sṛjasyalaṃ pāsi harasyatho jagat | yadā samāno'si janeṣu sarvataḥ tathāpi bhaktān bhajase pareśvara || 28 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā hariḥ sākṣāllalitaṃ lalitāvacaḥ | uvāca bhagavān devo meghagaṃbhīrayā girā || 29 || śrībhagavānuvāca - sarvaṃ hi bhāvaṃ manasaḥ parasparaṃ nahyekato bhāmini jāyate taataḥ | premaiva kartavyamato mayi svataḥ premṇā samānaṃ bhuvi nāsti kiṃcit || 30 || yathā hi bhāṇḍīravane manoratho babhūva tasyā hi tathā bhaviṣyati | ahaitukaṃ prema ca sad‌bhirāśritaṃ taccāpi santaḥ kila nirguṇaṃ viduḥ || 31 || ye rādhikāyāṃ mayi keśave manāk bhedaṃ na paśyanti hi dugdhaśauklavat | ta eva me brahmapadaṃ prayānti tadahaitukasphūrjitabhaktilakṣaṇāḥ || 32 || ye rādhikāyāṃ mayi keśave harau kurvanti bhedaṃ kudhiyo janā bhuvi | te kālasūtraṃ prapatanti duḥkhitā rambhoru yāvatkila caṃdrabhāskarau || 33 || śrīnārada uvāca - itthaṃ śrutvā vacaḥ kṛtsnaṃ natvā taṃ lalitā sakhī | rādhāṃ sametya rahasi prāha prahasitānanā || 34 || lalitovāca - tvamicchasi yathā kṛṣṇaṃ tathā tvāṃ madhusūdanaḥ | yuvayorbhedarahitaṃ tejastvaikaṃ dvidhā janaiḥ || 35 || tathāpi devi kṛṣṇāya karma niṣkāraṇaṃ kuru | yena te vāṃchitaṃ bhūyād‌bhaktyā paramayā sati || 36 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā sakhīvākyaṃ rādhā rāseśvarī nṛpa | caṃdrānanāṃ prāha sakhīṃ sarvadharmavidāṃ varām || 37 || śrīkṛṣṇasya prasannārthaṃ paraṃ saubhāgyavardhanam | mahāpuṇyaṃ vāṃchitadaṃ pūjanaṃ vada kasyacit || 38 || tvayā bhadre dharmaśāstraṃ gargācāryamukhācchrutam | tasmād‌vrataṃ pūjanaṃ vā brūhi mahyaṃ mahāmate || 39 ||