Chapter 10

श्रीनारद उवाच - अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण महापापं प्रणश्यति ॥ १ ॥ विजयो ब्राह्मणः कश्चिद्‌‌गौतमीतीरवासकृत् । आययौ स्वमृणं नेतुं मथुरां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥ कृत्वा कार्यं गृहं गच्छन् गोवर्धनतटीं गतः । वर्तुलं तत्र पाषाणं चैकं जग्राह मैथिल ॥ ३ ॥ शनैः शनैर्वनोद्देशे निर्गतो व्रजमंडलात् । अग्रे ददर्श चायान्तं राक्षसं घोररूपिणम् ॥ ४ ॥ हृदये च मुखं यस्य त्रयः पादा भुजाश्च षट् । हस्तत्रयं च स्थूलोष्ठो नासा हस्तसमुन्नता ॥ ५ ॥ सप्तहस्ता ललज्जिह्वा कंटकाभास्तनूरुहाः । अरुणे अक्षिणी दीर्घे दंता वक्रा भयंकराः ॥ ६ ॥ राक्षसो घुर्घुरं शब्दं कृत्वा चापि बुभुक्षितः । आययौ संमुखे राजन् ब्राह्मणस्य स्थितस्य च ॥ ७ ॥ गिरिराजोद्‌भवेनासौ पाषाणेन जघान तम् । गिरिराजशिलास्पर्शात्त्यक्त्वाऽसौ राक्षसीं तनुम् ॥ ८ ॥ पद्मपत्रविशालाक्षः श्यामसुन्दरविग्रहः । वनमाली पीतवासा मुकुटी कुंडलान्वितः ॥ ९ ॥ वंशीधरो वेत्रहस्तः कामदेव इवापरः । भूत्वा कृतांजलिर्विप्रं प्रणनाम मुहुर्मुहुः ॥ १० ॥ सिद्ध उवाच - धन्यस्त्वं ब्राह्मणश्रेष्ठ परत्राणपरायणः । त्वया विमोचितोऽहं वै राक्षसत्वान्महामते ॥ ११ ॥ पाषाणस्पर्शमात्रेण कल्याणं मे बभूव ह । न कोऽपि मां मोचयितुं समर्थो हि त्वया विना ॥ १२ ॥ श्रीब्राह्मण उवाच - विस्मितस्तव वाक्येऽहं न त्वां मोचयितुं क्षमः । पाषाणस्पर्शनफलं न जाने वद सुव्रत ॥ १३ ॥ सिद्ध उवाच - गिरिराजो हरे रूपं श्रीमान् गोवर्धनो गिरिः । तस्य दर्शनमात्रेण नरो याति कृतार्थताम् ॥ १४ ॥ गन्धमादनयात्रायां यत्फलं लभते नरः । तस्मात्कोटिगुणं पुण्यं गिरिराजस्य दर्शने ॥ १५ ॥ पंचवर्षसहस्राणि केदारे यत्तपःफलम् । तच्च गोवर्धने विप्र क्षणेन लभते नरः ॥ १६ ॥ मलयाद्रौ स्वर्णभारदानस्यापि च यत्फलम् । तस्मात्कोटिगुणं पुण्यं गिरिराजे हि मासिकम् ॥ १७ ॥ पर्वते मंगलप्रस्थे यो दद्याद्धेमदक्षिणाम् । स याति विष्णुसारूप्यं युक्तः पापशतैरपि ॥ १८ ॥ तत्पदं हि नरो याति गिरिराजस्य दर्शनात् । गिरिराजसमं पुण्यमन्यत्तीर्थं न विद्यते ॥ १९ ॥ ऋषभाद्रौ कूटकाद्रौ कोलकाद्रौ तथा नरः । सुवर्णशृङ्गयुक्तानां गवां कोटीर्ददाति यः ॥ २० ॥ महापुण्यं लभेत्सोऽपि विप्रान्संपूज्य यत्‍नतः । तस्माल्लक्षगुणं पुण्यं गिरौ गोवर्धने द्विज ॥ २१ ॥ ऋष्यमूकस्य सह्यस्य तथा देवगिरेः पुनः । यात्रायां लभते पुण्यं समस्ताया भुवः फलम् ॥ २२ ॥ गिरिराजस्य यात्रायां तस्मात्कोटिगुणं फलम् । गिरिराजसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥ २३ ॥ श्रीशैले दश वर्षाणि कुण्डे विद्याधरे नरः । स्नानं करोति सुकृती शतयज्ञफलं लभेत् ॥ २४ ॥ गोवर्धने पुच्छकुण्डे दिनैकं स्नानकृन्नरः । कोटियज्ञफलं साक्षात्पुण्यमेति न संशयः ॥ २५ ॥ वेंकटाद्रौ वारिधारे महेन्द्रे विन्ध्यपर्वते । यज्ञं कृत्वा ह्यश्वमेधं नरो नाकपतिर्भवेत् ॥ २६ ॥ गोवर्धनेऽस्मिन्यो यज्ञं कृत्वा दत्वा सुदक्षिणाम् । नाके पदं संविधाय स विष्णोः पदमाव्रजेत् ॥ २७ ॥ चित्रकूटे पयस्विन्यां श्रीरामनवमीदिने । पारियात्रे तृतीयायां वैशाखस्य द्विजोत्तम ॥ २८ ॥ कुकुराद्रौ च पूर्णायां नीलाद्रौ द्वादशीदिने । इन्द्रकीले च सप्तम्यां स्नानं दानं तपःक्रियाः ॥ २९ ॥ तत्सर्वं कोटिगुणितं भवतीत्थं हि भारते । गोवर्धने तु तत्सर्वमनन्तं जायते द्विज ॥ ३० ॥ गोदावर्यां गुरौ सिंहे मायापुर्यां तु कुंभगे । पुष्करे पुष्यनक्षत्रे कुरुक्षेत्रे रविग्रहे ॥ ३१ ॥ चन्द्रग्रहे तु काश्यां वै फाल्गुने नैमिषे तथा । एकादश्यां शूकरे च कार्तिक्यां गणमुक्तिदे ॥ ३२ ॥ जन्माष्टम्यां मधोः पुर्यां खाण्डवे द्वादशीदिने । कार्तिक्यां पूर्णिमायां तु वटेश्वरमहावटे ॥ ३३ ॥ मकरार्के प्रयागे तु बर्हिष्मत्यां हि वैधृतौ । अयोध्यासरयूतीरे श्रीरामनवमीदिने ॥ ३४ ॥ एवं शिवचतुर्दश्यां वैजनाथशुभे वने । तथा दर्शे सोमवारे गंगासागरसंगमे ॥ ३५ ॥ दशम्यां सेतुबन्धे च श्रीरङ्गे सप्तमीदिने । एषु दानं तपः स्नानं जपो देवद्विजार्चनम् ॥ ३६ ॥ तत्सर्वं कोटिगुणितं भवतीह द्विजोत्तम । तत्तुल्यं पुण्यमाप्नोति गिरौ गोवर्धने वरे ॥ ३७ ॥ गोविन्दकुण्डे विशदे यः स्नाति कृष्णमानसः । प्राप्नोति कृष्णसारूप्यं मैथिलेन्द्र न संशयः ॥ ३८ ॥ अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । मानसीगङ्गया तुल्यं न भवंत्यत्र नो गिरौ ॥ ३९ ॥ त्वया विप्र कृतं साक्षाद्‌गिरिराजस्य दर्शनम् । स्पर्शनं च ततः स्नानं न त्वत्तोऽप्यधिको भुवि ॥ ४० ॥ न मन्यसे चेन्मां पश्य महापातकिनं परम् । गोवर्धनशिलास्पर्शात्कृष्णसारूप्यतां गतम् ॥ ४१ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां गिरिराजखण्डे श्रीनारदबहुलाश्वसंवादे गिरिराजमाहात्म्यं नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥ हरिः ॐ तत्सच्छ्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

śrīnārada uvāca - atraivodāharantīmamitihāsaṃ purātanam | yasya śravaṇamātreṇa mahāpāpaṃ praṇaśyati || 1 || vijayo brāhmaṇaḥ kaścid‌‌gautamītīravāsakṛt | āyayau svamṛṇaṃ netuṃ mathurāṃ pāpanāśinīm || 2 || kṛtvā kāryaṃ gṛhaṃ gacchan govardhanataṭīṃ gataḥ | vartulaṃ tatra pāṣāṇaṃ caikaṃ jagrāha maithila || 3 || śanaiḥ śanairvanoddeśe nirgato vrajamaṃḍalāt | agre dadarśa cāyāntaṃ rākṣasaṃ ghorarūpiṇam || 4 || hṛdaye ca mukhaṃ yasya trayaḥ pādā bhujāśca ṣaṭ | hastatrayaṃ ca sthūloṣṭho nāsā hastasamunnatā || 5 || saptahastā lalajjihvā kaṃṭakābhāstanūruhāḥ | aruṇe akṣiṇī dīrghe daṃtā vakrā bhayaṃkarāḥ || 6 || rākṣaso ghurghuraṃ śabdaṃ kṛtvā cāpi bubhukṣitaḥ | āyayau saṃmukhe rājan brāhmaṇasya sthitasya ca || 7 || girirājod‌bhavenāsau pāṣāṇena jaghāna tam | girirājaśilāsparśāttyaktvā'sau rākṣasīṃ tanum || 8 || padmapatraviśālākṣaḥ śyāmasundaravigrahaḥ | vanamālī pītavāsā mukuṭī kuṃḍalānvitaḥ || 9 || vaṃśīdharo vetrahastaḥ kāmadeva ivāparaḥ | bhūtvā kṛtāṃjalirvipraṃ praṇanāma muhurmuhuḥ || 10 || siddha uvāca - dhanyastvaṃ brāhmaṇaśreṣṭha paratrāṇaparāyaṇaḥ | tvayā vimocito'haṃ vai rākṣasatvānmahāmate || 11 || pāṣāṇasparśamātreṇa kalyāṇaṃ me babhūva ha | na ko'pi māṃ mocayituṃ samartho hi tvayā vinā || 12 || śrībrāhmaṇa uvāca - vismitastava vākye'haṃ na tvāṃ mocayituṃ kṣamaḥ | pāṣāṇasparśanaphalaṃ na jāne vada suvrata || 13 || siddha uvāca - girirājo hare rūpaṃ śrīmān govardhano giriḥ | tasya darśanamātreṇa naro yāti kṛtārthatām || 14 || gandhamādanayātrāyāṃ yatphalaṃ labhate naraḥ | tasmātkoṭiguṇaṃ puṇyaṃ girirājasya darśane || 15 || paṃcavarṣasahasrāṇi kedāre yattapaḥphalam | tacca govardhane vipra kṣaṇena labhate naraḥ || 16 || malayādrau svarṇabhāradānasyāpi ca yatphalam | tasmātkoṭiguṇaṃ puṇyaṃ girirāje hi māsikam || 17 || parvate maṃgalaprasthe yo dadyāddhemadakṣiṇām | sa yāti viṣṇusārūpyaṃ yuktaḥ pāpaśatairapi || 18 || tatpadaṃ hi naro yāti girirājasya darśanāt | girirājasamaṃ puṇyamanyattīrthaṃ na vidyate || 19 || ṛṣabhādrau kūṭakādrau kolakādrau tathā naraḥ | suvarṇaśṛṅgayuktānāṃ gavāṃ koṭīrdadāti yaḥ || 20 || mahāpuṇyaṃ labhetso'pi viprānsaṃpūjya yat‍nataḥ | tasmāllakṣaguṇaṃ puṇyaṃ girau govardhane dvija || 21 || ṛṣyamūkasya sahyasya tathā devagireḥ punaḥ | yātrāyāṃ labhate puṇyaṃ samastāyā bhuvaḥ phalam || 22 || girirājasya yātrāyāṃ tasmātkoṭiguṇaṃ phalam | girirājasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati || 23 || śrīśaile daśa varṣāṇi kuṇḍe vidyādhare naraḥ | snānaṃ karoti sukṛtī śatayajñaphalaṃ labhet || 24 || govardhane pucchakuṇḍe dinaikaṃ snānakṛnnaraḥ | koṭiyajñaphalaṃ sākṣātpuṇyameti na saṃśayaḥ || 25 || veṃkaṭādrau vāridhāre mahendre vindhyaparvate | yajñaṃ kṛtvā hyaśvamedhaṃ naro nākapatirbhavet || 26 || govardhane'sminyo yajñaṃ kṛtvā datvā sudakṣiṇām | nāke padaṃ saṃvidhāya sa viṣṇoḥ padamāvrajet || 27 || citrakūṭe payasvinyāṃ śrīrāmanavamīdine | pāriyātre tṛtīyāyāṃ vaiśākhasya dvijottama || 28 || kukurādrau ca pūrṇāyāṃ nīlādrau dvādaśīdine | indrakīle ca saptamyāṃ snānaṃ dānaṃ tapaḥkriyāḥ || 29 || tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ bhavatītthaṃ hi bhārate | govardhane tu tatsarvamanantaṃ jāyate dvija || 30 || godāvaryāṃ gurau siṃhe māyāpuryāṃ tu kuṃbhage | puṣkare puṣyanakṣatre kurukṣetre ravigrahe || 31 || candragrahe tu kāśyāṃ vai phālgune naimiṣe tathā | ekādaśyāṃ śūkare ca kārtikyāṃ gaṇamuktide || 32 || janmāṣṭamyāṃ madhoḥ puryāṃ khāṇḍave dvādaśīdine | kārtikyāṃ pūrṇimāyāṃ tu vaṭeśvaramahāvaṭe || 33 || makarārke prayāge tu barhiṣmatyāṃ hi vaidhṛtau | ayodhyāsarayūtīre śrīrāmanavamīdine || 34 || evaṃ śivacaturdaśyāṃ vaijanāthaśubhe vane | tathā darśe somavāre gaṃgāsāgarasaṃgame || 35 || daśamyāṃ setubandhe ca śrīraṅge saptamīdine | eṣu dānaṃ tapaḥ snānaṃ japo devadvijārcanam || 36 || tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ bhavatīha dvijottama | tattulyaṃ puṇyamāpnoti girau govardhane vare || 37 || govindakuṇḍe viśade yaḥ snāti kṛṣṇamānasaḥ | prāpnoti kṛṣṇasārūpyaṃ maithilendra na saṃśayaḥ || 38 || aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca | mānasīgaṅgayā tulyaṃ na bhavaṃtyatra no girau || 39 || tvayā vipra kṛtaṃ sākṣād‌girirājasya darśanam | sparśanaṃ ca tataḥ snānaṃ na tvatto'pyadhiko bhuvi || 40 || na manyase cenmāṃ paśya mahāpātakinaṃ param | govardhanaśilāsparśātkṛṣṇasārūpyatāṃ gatam || 41 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ girirājakhaṇḍe śrīnāradabahulāśvasaṃvāde girirājamāhātmyaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 || hariḥ oṃ tatsacchrīkṛṣṇārpaṇamastu ||