Chapter 22

२.२२(२.१९) श्रीनारद उवाच - अथ कृष्णगुणान् रम्यान् समेताः सर्वयोषितः । जगुस्तालस्वरैः रम्यैः कृष्णागमनहेतवे ॥ १ ॥ गोप्य ऊचुः - लोकाभिराम जनभूषण विश्वदीप कंदर्पमोहन जगद्‌वृजिनार्तिहारिन् । आनंदकंद यदुनंदन नंदसूनो स्वच्छन्दपद्ममकरंद नमो नमस्ते ॥ २ ॥ गोविप्रसाधुविजयध्वज देववंद्य कंसादिदैत्यवधहेतुकृतावतार । श्रीनंदराजकुलपद्मदिनेश देव देवादिमुक्तजनदर्पण ते जयोऽस्तु ॥ ३ ॥ गोपालसिंधुपरमौक्तिक रूपधारिन् गोपालवंशगिरिनीलमणे परात्मन् । गोपालमंडलसरोवरकञ्जमूर्ते गोपालचन्दनवने कलहंसमुख्य ॥ ४ ॥ श्रीराधिकावदनपंकज षट्पदस्त्वं श्रीराधिकावदनचंद्रचकोररूपः । श्रीराधिकाहृदयसुन्दरचन्द्रहार श्रीराधिकामधुलताकुसुमाकरोऽसि ॥ ५ ॥ यो रासरंगनिजवैभवभूरिलीला यो गोपिकानयनजीवनमूलहारः । मानं चकार रहसा किल मानवत्यां सोऽयं हरिर्भवतु नो नयनाग्रगामी ॥ ६ ॥ यो गोपिकासकलयूथमलंचकार वृंदावनं च निजपादरजोभिरद्रिम् । यः सर्वलोकविभवाय बभूव भूमौ तं भूरिलीलमुरगेंद्रभुजं भजामः ॥ ७ ॥ चंद्रं प्रतप्तकिरणज्वलनं प्रसन्नं सर्वं वनांतमसिपत्रवनप्रवेशम् । बाणं प्रभंजनमतीव सुमन्दयानं मन्यामहे किल भवन्तमृते व्यथार्ताः ॥ ८ ॥ सौदासराजमहिषीविरहादतीव जातं सहस्रगुणितं नलपट्टराज्ञ्याः । तस्मात्तु कोटिगुणितं जनकात्मजायाः तस्मादनंतमतिदुःखमलं हरे नः ॥ ९ ॥ श्रीउद्धवः सकलभक्तशिरोमणीशः त्वत्पादपद्मवरमुख्यधिकारकारी । तस्माद्वयं च चरणौ शरणं गताः स्मः श्रीमन् कृपां क्रु शण्यपदे शरण्ये ॥ १० ॥ श्रीनारद उवाच - इत्थं राज रुदन्तीनां गोपीनां कमलेक्षणः । आविर्बभूव सहसा स्वयमर्थमिवात्मनः ॥ ११ ॥ स्फुरत्किरीटकेयूर कुंडलांगदभूषणम् । स्निग्धामलसुगन्धाढ्यनीलकुंचितकुंतलम् ॥ १२ ॥ आगतं वीक्ष्य युगपत् समुत्तस्थुर्व्रजांगनाः । तन्मात्राणि च यं दृष्ट्वा यथा ज्ञानेंद्रियाणि च ॥ १३ ॥ हरिर्ननर्त तन्मध्ये वंशीवादनतत्परः । राधया सहितो राजन् यथा रत्या रतीश्वरः ॥ १४ ॥ यावतीर्गोपिकाः सर्वास्तावद्‌रूपधरो हरिः । गच्छन् ताभिर्व्रजे रेमे स्वावस्थाभिर्मनो यथा ॥ १५ ॥ वनोद्देशे स्थितं कृष्णं गतदुःखा व्रजांगनाः । कृतांजलिपुटा ऊचुर्गिरा गद्‌गदया हरिम् ॥ १६ ॥ गोप्य ऊचुः - क्व गतस्त्वं वद हरे त्यक्त्वा गोपीगणो महान् । सर्वं जगत्तृणीकृत्य त्वत्पादे प्राप्तमानसम् ॥ १७ ॥ श्रीभगवानुवाच - हे गोप्यः पुष्करद्वीपे हंसो नाम महामुनिः । समुद्रे दधिमंडोदे ततापान्तर्गतस्तपः ॥ १८ ॥ चकाराहैतुकीं भक्तिं मम ध्यानपरायणः । व्यतीतं तस्य तपतो गोप्यो मन्वन्तरद्वयम् ॥ १९ ॥ तमद्यैवाग्रसन्मत्स्यो योजनार्धवपुर्धरः । तन्निर्जगार पौंड्रस्तु मत्स्यरूपधरोऽसुरः ॥ २० ॥ एवं संप्राप्तकष्टस्य हंसस्यापि मुनेरहम् । गत्वाऽथ शीघ्रेण तयोः शिरश्छित्वाऽरिणा मुनिम् ॥ २१ ॥ मोचयित्वाऽथ गतवान् श्वेतद्वीपे व्रजांगनाः । क्षीराब्धौ शेषपर्यंके शयनं तु मया कृतम् ॥ २२ ॥ दुःखिता भवतीर्ज्ञात्वा निद्रां त्यक्त्वा ततः प्रियाः । सहसा भक्तवश्योऽहं पुनरागतवानिह ॥ २३ ॥ जानन्ति सन्तः समदर्शोनि ये दान्ता महान्तः किल नैरपेक्ष्याः । ते नैरपेक्ष्यं परमं सुखं मे ज्ञानेन्द्रियादीनि यथा रसादीन् ॥ २४ ॥ गोप्य ऊचुः - क्षीराब्दौ शेषपर्यंके यद्‌रूपं च त्वया धृतम् । तद्‌रूपदर्शनं देहि यदि प्रीतोऽसि माधव ॥ २५ ॥ श्रीनारद उवाच - तथाऽस्तु चोक्त्वा भगवान् गोपीव्यूहस्य पश्यतः । दधाराष्टभुजं रूपं श्रीराधारूपमेव च ॥ २६ ॥ तत्र क्षीरसमुद्रोऽभूल्लोलकल्लोलमण्डितः । दिव्यानि रत्‍नसौधानि बभूवुर्मंगलानि च ॥ २७ ॥ तत्र शेषो बिसश्वेतः कुण्डलीभूतसंस्थितः । बालार्कमौलिसाहस्रफणाच्छत्रविराजितः ॥ २८ ॥ तस्मिन् वै शेषपर्यङ्के सुखं सुष्वाप माधवः । तस्य श्रीरूपिणी राधा पादसेवां चकार ह ॥ २९ ॥ तद्‌रूपं सुंदरं दृष्ट्वा कोटिमार्तण्डसन्निभम् । नत्वा गोपीगणाः सर्वे विस्मयं परमं गताः ॥ ३० ॥ गोपीभ्यो दर्शनं दत्तं यत्र कृष्णेन मैथिल । तत्र क्षेत्रं महापुण्यं जातं पापप्रणाशनम् ॥ ३१ ॥ अथ गोपीगणैः सार्धं यमुनामेत्य माधवः । कालिन्दीजलवेगेषु जलकेलिं चकार ह ॥ ३२ ॥ राधाकराल्लक्षदलं पद्मं पीताम्बरं तथा । धावन् जलेषु गतवान् प्रहसन् माधवः स्वयम् ॥ ३३ ॥ राधा हरेः पीतपटं वशीवेत्रस्फुरत्‌प्रभम् । गृहीत्वा प्रसहन्ती सा गच्छन्ती यमुनाजले ॥ ३४ ॥ वंशीं देहीति वदतः श्रीकृष्णस्य महात्मनः । राधा जगाद कमलं वासो देहीति माधव ॥ ३५ ॥ कृष्णो ददौ राधिकायै पद्ममंबरमेव च । राधा ददौ पीतपटं वेत्रं वंशीं महात्मने ॥ ३६ ॥ अथ कृष्णः कलं गायन् मालामाजानुलंबिताम् । वैजन्तीमादधानः श्रीभाण्डीरं गजाम ह ॥ ३७ ॥ प्रियायास्तत्र शृङ्गारं चकार कुशलेश्वरः । पत्रावलीयावकाग्रैः पुष्पैः कंजलकुंकुमैः ॥ ३८ ॥ चंदनागुरुकस्तूरी केसराद्यैर्हरेर्मुखे । पत्रं चकार शृङ्गारे मनोज्ञं कीर्तिनन्दिनी ॥ ३९ ॥

2.22(2.19) śrīnārada uvāca - atha kṛṣṇaguṇān ramyān sametāḥ sarvayoṣitaḥ | jagustālasvaraiḥ ramyaiḥ kṛṣṇāgamanahetave || 1 || gopya ūcuḥ - lokābhirāma janabhūṣaṇa viśvadīpa kaṃdarpamohana jagad‌vṛjinārtihārin | ānaṃdakaṃda yadunaṃdana naṃdasūno svacchandapadmamakaraṃda namo namaste || 2 || goviprasādhuvijayadhvaja devavaṃdya kaṃsādidaityavadhahetukṛtāvatāra | śrīnaṃdarājakulapadmadineśa deva devādimuktajanadarpaṇa te jayo'stu || 3 || gopālasiṃdhuparamauktika rūpadhārin gopālavaṃśagirinīlamaṇe parātman | gopālamaṃḍalasarovarakañjamūrte gopālacandanavane kalahaṃsamukhya || 4 || śrīrādhikāvadanapaṃkaja ṣaṭpadastvaṃ śrīrādhikāvadanacaṃdracakorarūpaḥ | śrīrādhikāhṛdayasundaracandrahāra śrīrādhikāmadhulatākusumākaro'si || 5 || yo rāsaraṃganijavaibhavabhūrilīlā yo gopikānayanajīvanamūlahāraḥ | mānaṃ cakāra rahasā kila mānavatyāṃ so'yaṃ harirbhavatu no nayanāgragāmī || 6 || yo gopikāsakalayūthamalaṃcakāra vṛṃdāvanaṃ ca nijapādarajobhiradrim | yaḥ sarvalokavibhavāya babhūva bhūmau taṃ bhūrilīlamurageṃdrabhujaṃ bhajāmaḥ || 7 || caṃdraṃ prataptakiraṇajvalanaṃ prasannaṃ sarvaṃ vanāṃtamasipatravanapraveśam | bāṇaṃ prabhaṃjanamatīva sumandayānaṃ manyāmahe kila bhavantamṛte vyathārtāḥ || 8 || saudāsarājamahiṣīvirahādatīva jātaṃ sahasraguṇitaṃ nalapaṭṭarājñyāḥ | tasmāttu koṭiguṇitaṃ janakātmajāyāḥ tasmādanaṃtamatiduḥkhamalaṃ hare naḥ || 9 || śrīuddhavaḥ sakalabhaktaśiromaṇīśaḥ tvatpādapadmavaramukhyadhikārakārī | tasmādvayaṃ ca caraṇau śaraṇaṃ gatāḥ smaḥ śrīman kṛpāṃ kru śaṇyapade śaraṇye || 10 || śrīnārada uvāca - itthaṃ rāja rudantīnāṃ gopīnāṃ kamalekṣaṇaḥ | āvirbabhūva sahasā svayamarthamivātmanaḥ || 11 || sphuratkirīṭakeyūra kuṃḍalāṃgadabhūṣaṇam | snigdhāmalasugandhāḍhyanīlakuṃcitakuṃtalam || 12 || āgataṃ vīkṣya yugapat samuttasthurvrajāṃganāḥ | tanmātrāṇi ca yaṃ dṛṣṭvā yathā jñāneṃdriyāṇi ca || 13 || harirnanarta tanmadhye vaṃśīvādanatatparaḥ | rādhayā sahito rājan yathā ratyā ratīśvaraḥ || 14 || yāvatīrgopikāḥ sarvāstāvad‌rūpadharo hariḥ | gacchan tābhirvraje reme svāvasthābhirmano yathā || 15 || vanoddeśe sthitaṃ kṛṣṇaṃ gataduḥkhā vrajāṃganāḥ | kṛtāṃjalipuṭā ūcurgirā gad‌gadayā harim || 16 || gopya ūcuḥ - kva gatastvaṃ vada hare tyaktvā gopīgaṇo mahān | sarvaṃ jagattṛṇīkṛtya tvatpāde prāptamānasam || 17 || śrībhagavānuvāca - he gopyaḥ puṣkaradvīpe haṃso nāma mahāmuniḥ | samudre dadhimaṃḍode tatāpāntargatastapaḥ || 18 || cakārāhaitukīṃ bhaktiṃ mama dhyānaparāyaṇaḥ | vyatītaṃ tasya tapato gopyo manvantaradvayam || 19 || tamadyaivāgrasanmatsyo yojanārdhavapurdharaḥ | tannirjagāra pauṃḍrastu matsyarūpadharo'suraḥ || 20 || evaṃ saṃprāptakaṣṭasya haṃsasyāpi muneraham | gatvā'tha śīghreṇa tayoḥ śiraśchitvā'riṇā munim || 21 || mocayitvā'tha gatavān śvetadvīpe vrajāṃganāḥ | kṣīrābdhau śeṣaparyaṃke śayanaṃ tu mayā kṛtam || 22 || duḥkhitā bhavatīrjñātvā nidrāṃ tyaktvā tataḥ priyāḥ | sahasā bhaktavaśyo'haṃ punarāgatavāniha || 23 || jānanti santaḥ samadarśoni ye dāntā mahāntaḥ kila nairapekṣyāḥ | te nairapekṣyaṃ paramaṃ sukhaṃ me jñānendriyādīni yathā rasādīn || 24 || gopya ūcuḥ - kṣīrābdau śeṣaparyaṃke yad‌rūpaṃ ca tvayā dhṛtam | tad‌rūpadarśanaṃ dehi yadi prīto'si mādhava || 25 || śrīnārada uvāca - tathā'stu coktvā bhagavān gopīvyūhasya paśyataḥ | dadhārāṣṭabhujaṃ rūpaṃ śrīrādhārūpameva ca || 26 || tatra kṣīrasamudro'bhūllolakallolamaṇḍitaḥ | divyāni rat‍nasaudhāni babhūvurmaṃgalāni ca || 27 || tatra śeṣo bisaśvetaḥ kuṇḍalībhūtasaṃsthitaḥ | bālārkamaulisāhasraphaṇācchatravirājitaḥ || 28 || tasmin vai śeṣaparyaṅke sukhaṃ suṣvāpa mādhavaḥ | tasya śrīrūpiṇī rādhā pādasevāṃ cakāra ha || 29 || tad‌rūpaṃ suṃdaraṃ dṛṣṭvā koṭimārtaṇḍasannibham | natvā gopīgaṇāḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ || 30 || gopībhyo darśanaṃ dattaṃ yatra kṛṣṇena maithila | tatra kṣetraṃ mahāpuṇyaṃ jātaṃ pāpapraṇāśanam || 31 || atha gopīgaṇaiḥ sārdhaṃ yamunāmetya mādhavaḥ | kālindījalavegeṣu jalakeliṃ cakāra ha || 32 || rādhākarāllakṣadalaṃ padmaṃ pītāmbaraṃ tathā | dhāvan jaleṣu gatavān prahasan mādhavaḥ svayam || 33 || rādhā hareḥ pītapaṭaṃ vaśīvetrasphurat‌prabham | gṛhītvā prasahantī sā gacchantī yamunājale || 34 || vaṃśīṃ dehīti vadataḥ śrīkṛṣṇasya mahātmanaḥ | rādhā jagāda kamalaṃ vāso dehīti mādhava || 35 || kṛṣṇo dadau rādhikāyai padmamaṃbarameva ca | rādhā dadau pītapaṭaṃ vetraṃ vaṃśīṃ mahātmane || 36 || atha kṛṣṇaḥ kalaṃ gāyan mālāmājānulaṃbitām | vaijantīmādadhānaḥ śrībhāṇḍīraṃ gajāma ha || 37 || priyāyāstatra śṛṅgāraṃ cakāra kuśaleśvaraḥ | patrāvalīyāvakāgraiḥ puṣpaiḥ kaṃjalakuṃkumaiḥ || 38 || caṃdanāgurukastūrī kesarādyairharermukhe | patraṃ cakāra śṛṅgāre manojñaṃ kīrtinandinī || 39 ||