Chapter 8

अश्वमेधखण्डः - अष्टमोऽध्यायः अश्वमेधस्य अश्वनिर्णयम् - श्रीगर्ग उवाच - इति तद्वाक्यमाकर्ण्य स्पष्टाक्षरसमन्वितम् ॥ राजर्षिः प्राह देवर्षिं विस्मितः प्रहसन्निव ॥१॥ राजोवाच मुने यज्ञं करिष्येऽहं यज्ञयोग्यं तुरंगमम् ॥ गत्वा ममाश्वशालायां हयानां त्वं विलोकय ॥२॥ नृपस्य वचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा च नारदः ॥ वाजिशालां ययौ तेन दुग्धाभाञ्जलसन्निभान् ॥३॥ स गत्वा तत्र तुरगान्धूम्रवर्णान्मनोहरान् ॥ श्यामवर्णान्कृष्णवर्णान्पद्मवर्णान्ददर्श वै ॥४॥ तथा चान्यत्र शालायां मुग्धाभाञ्जलसन्निभान् ॥ हरिद्राभान्कुंकुमाभान्पलाशकुसुमप्रभान् ॥५॥ तथा चित्रविचित्रांगान्स्फटिकांगान्मनोजवान् ॥ तथा चान्यत्र शालायां कौसुंभांगाञ्शुकप्रभान् ॥६॥ इंद्रगोपनिभान्गौरान्दिव्यान्पूर्णशशिप्रभान् ॥ सिंदूरांगानग्निवर्णान्बालसूर्यसमान्नृप ॥७॥ ईदृशांश्च हयान्दृष्ट्वा नारदो विस्मयान्वितः ॥ उवाच कृष्णसहितमुग्रसेनं हसन्निव ॥८॥ नारद उवाच - वाजिनस्ते महाराज सर्वे हि बहुसुंदराः ॥ ईदृशा नैव स्वर्लोके पृथिव्यां च रसातले ॥९॥ वर्तते वाजिशालायां कृष्णस्य कृपया तव ॥ एकोऽपि श्यामकर्णस्तु तेषां मध्ये न दृश्यते ॥१०॥ श्रीगर्ग उवाच - निशम्य वाक्यं देवर्षेर्नृपस्तु दुःखितोऽभवत् ॥ यज्ञो भविष्यति कथं मनसीति विचारयन् ॥११॥ उदासीनं नृपं दृष्ट्वा भगवान्मधुसूदनः ॥ अवोचत्प्रहसञ्शीघ्रं मेघगंभीरया गिरा ॥१२॥ श्रीकृष्ण उवाच - शृणु मद्वचनं राजन्सर्वं शोकं विहाय च ॥ गत्वा ममाश्वशालां वै श्यामकर्णं विलोकय ॥१३॥ इत्युदीरितमाकर्ण्य कृष्णेन च सुरर्षिणा ॥ हरेश्च वाजिशालां हि जगाम नृपसत्तमः ॥१४॥ ददर्श तां स गत्वा च यज्ञयोग्यान्सहस्रशः ॥ श्यामकर्णान्पीतपुच्छांश्चन्द्रवर्णान्मनोजवान् ॥१५॥ सर्वांगसुंदरान्दिव्याँस्तप्तहेममुखाञ्शुभान् ॥ एतान्दृष्ट्वा हयान्‌ राजा विस्मयं परमं गतः ॥१६॥ हर्षेण महता युक्तः कृष्णं नत्वाब्रवीद्वचः ॥ राजोवाच श्यामकर्णाश्च बहुशो मया चाद्य निरीक्षिताः ॥१७॥ दुर्लभं किं जगन्नाथ त्वद्‌भक्तानां धरातले ॥ यथा मनोरथः पूर्वं प्रह्लादस्य ध्रुवस्य च ॥१८॥ आसीत्त्वत्कृपया कृष्ण तथा मम मनोरथः ॥ इति श्रुत्वा हरी राजन् शार्ङ्गी भूपमवोचत ॥१९॥ श्रीकृष्ण उवाच - एकं त्वं श्यामकर्णानामश्वानां चन्द्रवर्चसाम् ॥ गृहीत्वा नृपशार्दूल कुरु यज्ञं ममाज्ञया ॥२०॥ गर्ग उवाच - श्रुत्वा वाक्यं हरिं प्राह करिष्येऽहं क्रतूत्तमम् ॥ इत्युक्त्वा तेन सहितो नारदेन सभां ययौ ॥२१॥ ततः कृष्णमनुज्ञाप्य नारदः सहतुम्बुरुः ॥ राजानमाशिषं दत्वा स्वयंभूसदनं ययौ ॥२२॥ इति श्रीगर्गसंहितायामश्वमेधखंडे तुरंगदर्शनं नामाष्टमोऽध्यायः ॥८॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

aśvamedhakhaṇḍaḥ - aṣṭamo'dhyāyaḥ aśvamedhasya aśvanirṇayam - śrīgarga uvāca - iti tadvākyamākarṇya spaṣṭākṣarasamanvitam || rājarṣiḥ prāha devarṣiṃ vismitaḥ prahasanniva ||1|| rājovāca mune yajñaṃ kariṣye'haṃ yajñayogyaṃ turaṃgamam || gatvā mamāśvaśālāyāṃ hayānāṃ tvaṃ vilokaya ||2|| nṛpasya vacanaṃ śrutvā tathetyuktvā ca nāradaḥ || vājiśālāṃ yayau tena dugdhābhāñjalasannibhān ||3|| sa gatvā tatra turagāndhūmravarṇānmanoharān || śyāmavarṇānkṛṣṇavarṇānpadmavarṇāndadarśa vai ||4|| tathā cānyatra śālāyāṃ mugdhābhāñjalasannibhān || haridrābhānkuṃkumābhānpalāśakusumaprabhān ||5|| tathā citravicitrāṃgānsphaṭikāṃgānmanojavān || tathā cānyatra śālāyāṃ kausuṃbhāṃgāñśukaprabhān ||6|| iṃdragopanibhāngaurāndivyānpūrṇaśaśiprabhān || siṃdūrāṃgānagnivarṇānbālasūryasamānnṛpa ||7|| īdṛśāṃśca hayāndṛṣṭvā nārado vismayānvitaḥ || uvāca kṛṣṇasahitamugrasenaṃ hasanniva ||8|| nārada uvāca - vājinaste mahārāja sarve hi bahusuṃdarāḥ || īdṛśā naiva svarloke pṛthivyāṃ ca rasātale ||9|| vartate vājiśālāyāṃ kṛṣṇasya kṛpayā tava || eko'pi śyāmakarṇastu teṣāṃ madhye na dṛśyate ||10|| śrīgarga uvāca - niśamya vākyaṃ devarṣernṛpastu duḥkhito'bhavat || yajño bhaviṣyati kathaṃ manasīti vicārayan ||11|| udāsīnaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā bhagavānmadhusūdanaḥ || avocatprahasañśīghraṃ meghagaṃbhīrayā girā ||12|| śrīkṛṣṇa uvāca - śṛṇu madvacanaṃ rājansarvaṃ śokaṃ vihāya ca || gatvā mamāśvaśālāṃ vai śyāmakarṇaṃ vilokaya ||13|| ityudīritamākarṇya kṛṣṇena ca surarṣiṇā || hareśca vājiśālāṃ hi jagāma nṛpasattamaḥ ||14|| dadarśa tāṃ sa gatvā ca yajñayogyānsahasraśaḥ || śyāmakarṇānpītapucchāṃścandravarṇānmanojavān ||15|| sarvāṃgasuṃdarāndivyā~staptahemamukhāñśubhān || etāndṛṣṭvā hayān‌ rājā vismayaṃ paramaṃ gataḥ ||16|| harṣeṇa mahatā yuktaḥ kṛṣṇaṃ natvābravīdvacaḥ || rājovāca śyāmakarṇāśca bahuśo mayā cādya nirīkṣitāḥ ||17|| durlabhaṃ kiṃ jagannātha tvad‌bhaktānāṃ dharātale || yathā manorathaḥ pūrvaṃ prahlādasya dhruvasya ca ||18|| āsīttvatkṛpayā kṛṣṇa tathā mama manorathaḥ || iti śrutvā harī rājan śārṅgī bhūpamavocata ||19|| śrīkṛṣṇa uvāca - ekaṃ tvaṃ śyāmakarṇānāmaśvānāṃ candravarcasām || gṛhītvā nṛpaśārdūla kuru yajñaṃ mamājñayā ||20|| garga uvāca - śrutvā vākyaṃ hariṃ prāha kariṣye'haṃ kratūttamam || ityuktvā tena sahito nāradena sabhāṃ yayau ||21|| tataḥ kṛṣṇamanujñāpya nāradaḥ sahatumburuḥ || rājānamāśiṣaṃ datvā svayaṃbhūsadanaṃ yayau ||22|| iti śrīgargasaṃhitāyāmaśvamedhakhaṃḍe turaṃgadarśanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ ||8|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||