Chapter 6

अश्वमेधखण्डः - षष्ठोऽध्यायः कृष्णचरितवर्णनम् - श्रीगर्ग उवाच - पुनस्ते कथयिष्यामि यशः संक्षेपतो हरेः ॥ चकार हास्यं भगवान्‍रुक्मिण्या सह चाद्‌भुतम् ॥१॥ अनिरुद्धविवाहे चावधीद्‌भ्रात्रा तु रुक्मिणम् ॥ ऊषास्वप्नकथा चित्रलेखया हरणं हरेः ॥२॥ पौत्रस्य बन्धनं चापि बाणयादवसंयुगः ॥ कृष्णशंकरयोर्युद्धे ज्वरसंस्तवनं ततः ॥३॥ बाणबाहुच्छिदो रुद्रस्तुतिर्बाणस्य रक्षणे ॥ ऊषाप्राप्तिर्नृगाख्यानं बलस्य च व्रजागमम् ॥४॥ गोपीविलापो रामस्य स्तुतिर्गोपीभिरेव च ॥ यमुनाकर्षणं काशीपतिपौंड्रकघातनम् ॥५॥ कृत्योत्पत्तिर्दाहनं च काश्याः कपिवधस्ततः ॥ सांबस्य बन्धने रामविक्रमो गजसाह्वये ॥६॥ उग्रसेनराजसूये जघान शकुनिं हरिः ॥ नारदेन हरेर्लीलादर्शनं गृहमेधिनाम् ॥७॥ आह्निकं वासुदेवस्य राजदूतेन वै स्तुतिः ॥ इन्द्रप्रस्थे च गमनमुद्धवेन च यादवैः ॥८॥ जरासन्धं च भीमेन निजघान गिरिव्रजे ॥ सहदेवाभिषेकं च राजभिश्च कृता स्तुतिः ॥९॥ राजसूये हरेः पूजा शिशुपालवधस्तथा ॥ दुर्योधनाभिमानस्य भंगः प्रद्युम्नशाल्वयोः ॥१०॥ युद्धं त्रिनवरात्रं च कृष्णस्यागमनं ततः ॥ शाल्वस्य दन्तवक्त्रस्य तद्‌भ्रातुर्लीलया वधः ॥११॥ ततो गजाह्वये राजन्दुर्द्यूतेन च कौरवैः ॥ विनिर्जितो भ्रातृयुक्तः सभार्यस्तु युधिष्ठिरः ॥१२॥ वनं जगाम संस्थाप्य पृथां च विदुरगृहे ॥ गत्वारण्ये निवासं वै चकार बहुभिर्दिनैः ॥१३॥ ततश्च पालयामास महीं दुर्योधनो मुदा ॥ प्रजास्तं नाभ्यनन्दन्स्म पांडुपुत्रे गते सति ॥१४॥ अरण्ये वर्तमानान्वै पांडवान्दुःखकर्षितान् ॥ मिलित्वाऽऽश्वासयामास ह्यनंतश्चैकदा हरिः ॥१५॥ दृष्ट्वाथ पांडवान्कृष्णो ह्याजगाम कुशस्थलीम् ॥ उग्रसेनसुधर्मायां शशंस चेष्टितं च तत् ॥१६॥ तच्च श्रुत्वा यादवाश्च प्रोचुः सर्वे हि विस्मिताः ॥ यादवा ऊचुः किं कृतं धृतराष्ट्रेण दीना भ्रातृसुता अहो ॥१७॥ दुर्द्यूतेन विनिर्जित्याधर्मान्निष्कासिता गृहात् ॥ स्वाधर्मेण विनश्यंति कौरवा राज्यलोलुपाः ॥१८॥ पांडवेभ्यस्तु भगवांस्तस्माद्दास्यति संपदम् ॥ गर्ग उवाच - इति श्रुत्वा यादवानां वाक्यं च मधुसूदनः ॥१९॥ आययौ वै स्वभवनं सायंकाले नृपेश्वर ॥ आगतं स्वात्मजं वीक्ष्य नमंतं देवकी मुदा ॥२०॥ दत्वाऽऽशिषं भोजनं च कारयामास वै सती ॥२१॥ ततः स चाययौ कृष्णः स्वस्त्रीणां मंदिराणि च ॥ प्रियाभिः पूजितस्तत्र चकार शयनं किल ॥२२॥ इति श्रीगर्गसंहितायामश्वमेधखंडे श्रीकृष्णचरित्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥६॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

aśvamedhakhaṇḍaḥ - ṣaṣṭho'dhyāyaḥ kṛṣṇacaritavarṇanam - śrīgarga uvāca - punaste kathayiṣyāmi yaśaḥ saṃkṣepato hareḥ || cakāra hāsyaṃ bhagavān‍rukmiṇyā saha cād‌bhutam ||1|| aniruddhavivāhe cāvadhīd‌bhrātrā tu rukmiṇam || ūṣāsvapnakathā citralekhayā haraṇaṃ hareḥ ||2|| pautrasya bandhanaṃ cāpi bāṇayādavasaṃyugaḥ || kṛṣṇaśaṃkarayoryuddhe jvarasaṃstavanaṃ tataḥ ||3|| bāṇabāhucchido rudrastutirbāṇasya rakṣaṇe || ūṣāprāptirnṛgākhyānaṃ balasya ca vrajāgamam ||4|| gopīvilāpo rāmasya stutirgopībhireva ca || yamunākarṣaṇaṃ kāśīpatipauṃḍrakaghātanam ||5|| kṛtyotpattirdāhanaṃ ca kāśyāḥ kapivadhastataḥ || sāṃbasya bandhane rāmavikramo gajasāhvaye ||6|| ugrasenarājasūye jaghāna śakuniṃ hariḥ || nāradena harerlīlādarśanaṃ gṛhamedhinām ||7|| āhnikaṃ vāsudevasya rājadūtena vai stutiḥ || indraprasthe ca gamanamuddhavena ca yādavaiḥ ||8|| jarāsandhaṃ ca bhīmena nijaghāna girivraje || sahadevābhiṣekaṃ ca rājabhiśca kṛtā stutiḥ ||9|| rājasūye hareḥ pūjā śiśupālavadhastathā || duryodhanābhimānasya bhaṃgaḥ pradyumnaśālvayoḥ ||10|| yuddhaṃ trinavarātraṃ ca kṛṣṇasyāgamanaṃ tataḥ || śālvasya dantavaktrasya tad‌bhrāturlīlayā vadhaḥ ||11|| tato gajāhvaye rājandurdyūtena ca kauravaiḥ || vinirjito bhrātṛyuktaḥ sabhāryastu yudhiṣṭhiraḥ ||12|| vanaṃ jagāma saṃsthāpya pṛthāṃ ca viduragṛhe || gatvāraṇye nivāsaṃ vai cakāra bahubhirdinaiḥ ||13|| tataśca pālayāmāsa mahīṃ duryodhano mudā || prajāstaṃ nābhyanandansma pāṃḍuputre gate sati ||14|| araṇye vartamānānvai pāṃḍavānduḥkhakarṣitān || militvā''śvāsayāmāsa hyanaṃtaścaikadā hariḥ ||15|| dṛṣṭvātha pāṃḍavānkṛṣṇo hyājagāma kuśasthalīm || ugrasenasudharmāyāṃ śaśaṃsa ceṣṭitaṃ ca tat ||16|| tacca śrutvā yādavāśca procuḥ sarve hi vismitāḥ || yādavā ūcuḥ kiṃ kṛtaṃ dhṛtarāṣṭreṇa dīnā bhrātṛsutā aho ||17|| durdyūtena vinirjityādharmānniṣkāsitā gṛhāt || svādharmeṇa vinaśyaṃti kauravā rājyalolupāḥ ||18|| pāṃḍavebhyastu bhagavāṃstasmāddāsyati saṃpadam || garga uvāca - iti śrutvā yādavānāṃ vākyaṃ ca madhusūdanaḥ ||19|| āyayau vai svabhavanaṃ sāyaṃkāle nṛpeśvara || āgataṃ svātmajaṃ vīkṣya namaṃtaṃ devakī mudā ||20|| datvā''śiṣaṃ bhojanaṃ ca kārayāmāsa vai satī ||21|| tataḥ sa cāyayau kṛṣṇaḥ svastrīṇāṃ maṃdirāṇi ca || priyābhiḥ pūjitastatra cakāra śayanaṃ kila ||22|| iti śrīgargasaṃhitāyāmaśvamedhakhaṃḍe śrīkṛṣṇacaritravarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||6|| hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||