Chapter 16

द्वारकाखण्डः - षोडशोऽध्यायः सिद्धाश्रमप्रभावे गोपीगणानां राधारूपदर्शनम् - श्रीनारद उवाच - सिद्धाश्रमस्य माहात्म्यं श्रुणु राजन् महामते । यस्य स्मरणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १ ॥ यत्स्पर्शनाद्धरेः साक्षात् न वियोगो भवेत्क्वचित् । तं च सिद्धाश्रमं नाम वदन्तीह पुराविदः ॥ २ ॥ दर्शनाद्यस्य सालोक्यं सामीप्यं स्पर्शनात्तथा । सारूप्यं स्नानतो याति सायुज्यं तन्निवासतः ॥ ३ ॥ तत्तीर्थस्यापि माहात्म्यं श्रुत्वा चंद्राननामुखात् । राधा स्नातु मनश्चक्रे कृष्णविक्षेपविह्वला ॥ ४ ॥ श्रीसिद्धाश्रमयात्रायां सूर्यपर्वणि माधवे । राधा स्नातुं मनश्चक्रे उत्थाय कदलीवनात् ॥ ५ ॥ गोपीनां शतयूथेन सर्वगोपगणैः सह । शतवर्षे व्यतीते तु श्रीदाम्नः शापकारणात् ॥ ६ ॥ श्रीराधा शिबिकारूढा छत्रचामरवीजिता । आनर्तेषु महातीर्थं ययौ सिद्धाश्रमं सती ॥ ७ ॥ तत्रैव भगवान् साक्षाद्‌यादवैः परिमंडितः । स्त्रीणां षोडशसाहस्रैर्यात्रार्थं चाययौ नृप ॥ ८ ॥ बलिष्ठा ये च गोपालाः कोटिशः शस्त्रपाणयः । सिद्धाश्रमं ते जुगुपुः सर्वतो राधिकाज्ञया ॥ ९ ॥ शतयूथास्तथा गोप्यो वेत्रहस्ता महाबलाः । सिद्धाश्रमे च विधिवत्स्नान्तीं राधां सिषेविरे ॥ १० ॥ द्वारकावासिनां तेषां स्थितानां स्नानमिच्छताम् । शस्त्रवेत्रैस्ताडितानां विविशुर्भगवत्स्त्रियः ॥ ११ ॥ केयं स्नातीति पप्रच्छुर्यस्या वैभवमद्धुतम् । यद्‌गौरवात्त्रसन्तीह सर्वे यादवपुंगवा ॥ १२ ॥ अहो कस्य प्रिया चेयं का नाम कुत्र वासिनी । त्वम् सर्वज्ञो हि भगवान् वद नो देवकीसुत ॥ १३ ॥ श्रीभगवानुवाच - बृषभानुसुता साक्षाद्‌राधेयं कीर्तिनन्दिनी । व्रजेश्वरी मद्दयिता गोपिकाधीश्वरी वरा ॥ १४ ॥ स्नातुं सिद्धाश्रमं प्राप्ता व्रजाद्‌गोपीगणैः सह । यद्‌गौरवात्त्रसन्त्येते तस्या वैभवमद्‌भुतम् ॥ १५ ॥ श्रीकृष्णस्य वचः श्रुत्वा सत्यभामाऽथ भामिनी । शनैः प्राह सपत्‍नीनां रूपयौवनगर्विता ॥ १६ ॥ किं नु राधा रूपवती नाहं रूपवती किमु । बहुभिर्याचिता पूर्वं रूपौदार्यगुणार्चिता ॥ १७ ॥ मद्‌रूपकारणात्सख्यः शतधन्वा मृतोऽभवत् । अक्रूरः कृतवर्मा च पुरा तौ द्वौ पलायितौ ॥ १८ ॥ दिने दिने स्वर्णभारानष्टौ स सृजति स्वतः । दुर्भिक्षमार्यरिष्टानि सर्वाधिव्याधयोऽशुभाः ॥ १९ ॥ न संति मायिनस्तत्र यत्रास्तेऽभ्यर्चितो मणिः । मत्पित्रा पारिबर्हेऽपि दत्तः साक्षात्स्यमंतकः ॥ २० ॥ तेन जातं मद्‌गृहेऽपि सर्वं वैभवमद्‌भुतम् । प्रेम्णा परेण श्रीकृष्ण-गरुडोपरिगामिनी ॥ २१ ॥ भौमासुरमहायुद्धं दृष्टं प्राग्ज्योतिषं पुरम् । ममापि कृपया यूयं तत्पुराच्च समागताः ॥ २२ ॥ प्राप्ताः श्रीकृष्णपत्‍नीत्वं सर्वा एव न संशयः । मद्‌गौरवाच्च शक्राय छत्रं दत्तमनेन वै ॥ २३ ॥ कुंडले देवमात्रे च दत्ते वै मत्प्रियेच्छया । ऐरावतभवा नागा भौमासुरसमृद्धयः ॥ २४ ॥ मदिच्छया समानीताः श्रीकृष्णेन महात्मना । मत्कारणान्महावैरं शक्रेऽपि कृतवान् हरिः ॥ २५ ॥ मद्द्वारे वर्तते नित्यं वृक्षेंद्रः पारिजातकः । पातिव्रत्येनैव मया श्रीकृष्णोऽयं वशीकृतः ॥ २६ ॥ सर्वोपस्करसंयुक्तो नारदाय समर्पितः । मत्समानं न कस्यास्तु गौरवं वैभवं तथा ॥ २७ ॥ रूपौदार्यं न कस्यास्तु राधयाः किमु वर्णनम् । यद्‌रूपोपरि चैद्याद्या अनेन युयुधुर्युधि ॥ २८ ॥ हे सुभ्रु रुक्मिणी सा त्वं कथं रूपवती न हि । सा गोपकन्यका सख्यो यूयं वै राजकन्यकाः । धन्या मान्याश्च सर्वा वै यूयं मानवतीवराः ॥ २९ ॥ एवं तु सत्यभामायां वदंत्यां मैथिलेश्वर । भूत्वा मानवती सर्वा रुक्मिण्याद्याः स्त्रियो वराः ॥ ३० ॥ कुलकौशलशीलार्थ-रूपयौवनगर्विताः । श्रीकृष्णं मानदं प्राहुरष्ट पट्टमहास्त्रियः ॥ ३१ ॥ राज्ञ्य ऊचुः - श्रुतं तव मुखात्पूर्वं राधारूपं परं स्मृतम् । यस्यां रक्तः सदा त्वं वै त्वयि रक्ता च या सदा ॥ ३२ ॥ तां राधां द्र्ष्टुमिच्छामस्त्वत्प्रियां व्रजवासिनीम् । त्वद्वियोगेन संखिन्नां स्नातुं चात्र समागताम् ॥ ३३ ॥ श्रीनारद उवाच - तथाऽस्तु चोक्त्वा श्रीकृष्णः पट्टस्त्रीपरिवेष्टितः । षोडशस्त्रीसहस्राढ्यो द्रष्टुं राधां जगाम ह ॥ ३४ ॥ श्रीहेमशिबिरे रम्ये पताकाध्वजमंडिते । चंद्रमंडलशोभाढ्ये वितानतनिते शुभे ॥ ३५ ॥ मुक्ताजवनिका यत्र वस्त्रैरास्तरणं शुभम् । मालतीमकरंदाढ्यं सर्वतो गंधसंकुलम् ॥ ३६ ॥ तेन श्रृंगावली चक्रे कलं कोलाहलं परम् । तत्र राधा पट्टराज्ञी श्रीकृष्णहृतमानसा ॥ ३७ ॥ हंसाभैर्व्यजनैर्दिव्यैर्वीज्यमाना सखीजनैः । छत्रदोलाधरैस्तत्र व्रजद्‌भिस्तामितस्ततः ॥ ३८ ॥ बालार्ककुण्डलधरा विद्युद्दाममनोहरा । कोटिचन्द्रप्रतीकाशा तन्वी कोमलविग्रहा ॥ ३९ ॥ अंगुल्यग्रैः शोभनैः स्वैः पुष्पभूमिं मनोहरम् । शनैः शनैः पादपद्मं धारयन्त्यतिकोमलम् ॥ ४० ॥ दूरात् तां राधिकां प्रेक्ष्य कृष्णपत्‍न्यः सहस्रशः । जग्मुर्मूर्छां महाराज तद्‌रूपेणातिमोहिताः ॥ ४१ ॥ तत्तेजसा हतरुचः सूर्यात्तारागणा यथा । गतरूपाभिमानास्ता ऊचुः सर्वाः परस्परम् ॥ ४२ ॥ अहो एतादृशं रूपं त्रिलोक्यां न हि चाद्‌भुतम् । श्रुतं यथा तथा दृष्टमद्वितीयं मनोहरम् ॥ ४३ ॥ एवं वदत्यस्तां प्राप्ताः श्रीकृष्णस्य पुरःसराः । गोपीनां राजपुत्रीणां नेत्राणि परिरेभिरे ॥ ४४ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां द्वारकाखंडे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे राधारूपदर्शनं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

dvārakākhaṇḍaḥ - ṣoḍaśo'dhyāyaḥ siddhāśramaprabhāve gopīgaṇānāṃ rādhārūpadarśanam - śrīnārada uvāca - siddhāśramasya māhātmyaṃ śruṇu rājan mahāmate | yasya smaraṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate || 1 || yatsparśanāddhareḥ sākṣāt na viyogo bhavetkvacit | taṃ ca siddhāśramaṃ nāma vadantīha purāvidaḥ || 2 || darśanādyasya sālokyaṃ sāmīpyaṃ sparśanāttathā | sārūpyaṃ snānato yāti sāyujyaṃ tannivāsataḥ || 3 || tattīrthasyāpi māhātmyaṃ śrutvā caṃdrānanāmukhāt | rādhā snātu manaścakre kṛṣṇavikṣepavihvalā || 4 || śrīsiddhāśramayātrāyāṃ sūryaparvaṇi mādhave | rādhā snātuṃ manaścakre utthāya kadalīvanāt || 5 || gopīnāṃ śatayūthena sarvagopagaṇaiḥ saha | śatavarṣe vyatīte tu śrīdāmnaḥ śāpakāraṇāt || 6 || śrīrādhā śibikārūḍhā chatracāmaravījitā | ānarteṣu mahātīrthaṃ yayau siddhāśramaṃ satī || 7 || tatraiva bhagavān sākṣād‌yādavaiḥ parimaṃḍitaḥ | strīṇāṃ ṣoḍaśasāhasrairyātrārthaṃ cāyayau nṛpa || 8 || baliṣṭhā ye ca gopālāḥ koṭiśaḥ śastrapāṇayaḥ | siddhāśramaṃ te jugupuḥ sarvato rādhikājñayā || 9 || śatayūthāstathā gopyo vetrahastā mahābalāḥ | siddhāśrame ca vidhivatsnāntīṃ rādhāṃ siṣevire || 10 || dvārakāvāsināṃ teṣāṃ sthitānāṃ snānamicchatām | śastravetraistāḍitānāṃ viviśurbhagavatstriyaḥ || 11 || keyaṃ snātīti papracchuryasyā vaibhavamaddhutam | yad‌gauravāttrasantīha sarve yādavapuṃgavā || 12 || aho kasya priyā ceyaṃ kā nāma kutra vāsinī | tvam sarvajño hi bhagavān vada no devakīsuta || 13 || śrībhagavānuvāca - bṛṣabhānusutā sākṣād‌rādheyaṃ kīrtinandinī | vrajeśvarī maddayitā gopikādhīśvarī varā || 14 || snātuṃ siddhāśramaṃ prāptā vrajād‌gopīgaṇaiḥ saha | yad‌gauravāttrasantyete tasyā vaibhavamad‌bhutam || 15 || śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā satyabhāmā'tha bhāminī | śanaiḥ prāha sapat‍nīnāṃ rūpayauvanagarvitā || 16 || kiṃ nu rādhā rūpavatī nāhaṃ rūpavatī kimu | bahubhiryācitā pūrvaṃ rūpaudāryaguṇārcitā || 17 || mad‌rūpakāraṇātsakhyaḥ śatadhanvā mṛto'bhavat | akrūraḥ kṛtavarmā ca purā tau dvau palāyitau || 18 || dine dine svarṇabhārānaṣṭau sa sṛjati svataḥ | durbhikṣamāryariṣṭāni sarvādhivyādhayo'śubhāḥ || 19 || na saṃti māyinastatra yatrāste'bhyarcito maṇiḥ | matpitrā pāribarhe'pi dattaḥ sākṣātsyamaṃtakaḥ || 20 || tena jātaṃ mad‌gṛhe'pi sarvaṃ vaibhavamad‌bhutam | premṇā pareṇa śrīkṛṣṇa-garuḍoparigāminī || 21 || bhaumāsuramahāyuddhaṃ dṛṣṭaṃ prāgjyotiṣaṃ puram | mamāpi kṛpayā yūyaṃ tatpurācca samāgatāḥ || 22 || prāptāḥ śrīkṛṣṇapat‍nītvaṃ sarvā eva na saṃśayaḥ | mad‌gauravācca śakrāya chatraṃ dattamanena vai || 23 || kuṃḍale devamātre ca datte vai matpriyecchayā | airāvatabhavā nāgā bhaumāsurasamṛddhayaḥ || 24 || madicchayā samānītāḥ śrīkṛṣṇena mahātmanā | matkāraṇānmahāvairaṃ śakre'pi kṛtavān hariḥ || 25 || maddvāre vartate nityaṃ vṛkṣeṃdraḥ pārijātakaḥ | pātivratyenaiva mayā śrīkṛṣṇo'yaṃ vaśīkṛtaḥ || 26 || sarvopaskarasaṃyukto nāradāya samarpitaḥ | matsamānaṃ na kasyāstu gauravaṃ vaibhavaṃ tathā || 27 || rūpaudāryaṃ na kasyāstu rādhayāḥ kimu varṇanam | yad‌rūpopari caidyādyā anena yuyudhuryudhi || 28 || he subhru rukmiṇī sā tvaṃ kathaṃ rūpavatī na hi | sā gopakanyakā sakhyo yūyaṃ vai rājakanyakāḥ | dhanyā mānyāśca sarvā vai yūyaṃ mānavatīvarāḥ || 29 || evaṃ tu satyabhāmāyāṃ vadaṃtyāṃ maithileśvara | bhūtvā mānavatī sarvā rukmiṇyādyāḥ striyo varāḥ || 30 || kulakauśalaśīlārtha-rūpayauvanagarvitāḥ | śrīkṛṣṇaṃ mānadaṃ prāhuraṣṭa paṭṭamahāstriyaḥ || 31 || rājñya ūcuḥ - śrutaṃ tava mukhātpūrvaṃ rādhārūpaṃ paraṃ smṛtam | yasyāṃ raktaḥ sadā tvaṃ vai tvayi raktā ca yā sadā || 32 || tāṃ rādhāṃ drṣṭumicchāmastvatpriyāṃ vrajavāsinīm | tvadviyogena saṃkhinnāṃ snātuṃ cātra samāgatām || 33 || śrīnārada uvāca - tathā'stu coktvā śrīkṛṣṇaḥ paṭṭastrīpariveṣṭitaḥ | ṣoḍaśastrīsahasrāḍhyo draṣṭuṃ rādhāṃ jagāma ha || 34 || śrīhemaśibire ramye patākādhvajamaṃḍite | caṃdramaṃḍalaśobhāḍhye vitānatanite śubhe || 35 || muktājavanikā yatra vastrairāstaraṇaṃ śubham | mālatīmakaraṃdāḍhyaṃ sarvato gaṃdhasaṃkulam || 36 || tena śrṛṃgāvalī cakre kalaṃ kolāhalaṃ param | tatra rādhā paṭṭarājñī śrīkṛṣṇahṛtamānasā || 37 || haṃsābhairvyajanairdivyairvījyamānā sakhījanaiḥ | chatradolādharaistatra vrajad‌bhistāmitastataḥ || 38 || bālārkakuṇḍaladharā vidyuddāmamanoharā | koṭicandrapratīkāśā tanvī komalavigrahā || 39 || aṃgulyagraiḥ śobhanaiḥ svaiḥ puṣpabhūmiṃ manoharam | śanaiḥ śanaiḥ pādapadmaṃ dhārayantyatikomalam || 40 || dūrāt tāṃ rādhikāṃ prekṣya kṛṣṇapat‍nyaḥ sahasraśaḥ | jagmurmūrchāṃ mahārāja tad‌rūpeṇātimohitāḥ || 41 || tattejasā hatarucaḥ sūryāttārāgaṇā yathā | gatarūpābhimānāstā ūcuḥ sarvāḥ parasparam || 42 || aho etādṛśaṃ rūpaṃ trilokyāṃ na hi cād‌bhutam | śrutaṃ yathā tathā dṛṣṭamadvitīyaṃ manoharam || 43 || evaṃ vadatyastāṃ prāptāḥ śrīkṛṣṇasya puraḥsarāḥ | gopīnāṃ rājaputrīṇāṃ netrāṇi parirebhire || 44 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde rādhārūpadarśanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||