Chapter 10

श्रीनारद उवाच - भीतः पलायते नायं योद्धारः कंसनोदिताः । अयुतं शस्त्रसंयुक्ता रुरुधुः शौरिमंदिरम् ॥ १ ॥ शौरिः कालेन देवक्यामष्टौ पुत्रानजीजनत् । अनुवर्षं चाथ कन्यामेकां मायां सनातनीम् ॥ २ ॥ कीर्तिमन्तं सुतं ह्यादौ जातमानकदुन्दुभिः । नीत्वा कंसं समभ्येत्य ददौ तस्मै परार्थवित् ॥ ३ ॥ सत्यवाक्यस्थितं शौरिं कंसो घृणी ह्यभूत् । दुःखं साधुर्न सहते सत्ये कस्य क्षमा न हि ॥ ४ ॥ कंस उवाच - एष बालो यातु गृहमेतस्मान्न हि मे भयम् । युवयोरष्टमं गर्भं हनिष्यामि न संशयः ॥ ५ ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्तो वसुदेवस्तु सपुत्रो गृहमागतः । सत्यं नामन्यत मनाग्वाक्यं तस्य दुरात्मनः ॥ ६ ॥ तदाम्बरादागतं मां नत्वा पूज्योग्रसेनजः । प्रपच्छ देवाभिप्रायं प्रावोचं तं निबोध मे ॥ ७ ॥ नंदाद्या वसवः सर्वे वृषभान्वादयः सुराः । गोप्यो वेदऋचाद्याश्च संति भूमौ नृपेश्वर ॥ ८ ॥ वसुदेवादयो देवा मथुरायां च वृष्णयः । देवक्याद्याः स्त्रियः सर्वा देवताः सन्ति निश्चयः ॥ ९ ॥ सप्तवारप्रसंख्यानादष्टमाः सर्व एव हि । ते हन्तुः संख्ययाऽयं वा देवानां वामतो गतिः ॥ १० ॥ श्रीनारद उवाच - इत्युक्त्वा तं मयि गते कृतदैत्यवधोद्यमे । कंसः कोपावृतः सद्यो यदून् हंतुं मनो दधे ॥ ११ ॥ वसुदेवं देवकीं च बद्ध्वाऽथ निगडैर्दृढैः । ममर्द तं शिलापृष्ठे देवकीगर्भजं शिशुम् ॥ १२ ॥ जातिस्मरो विष्णुभयाज्जातं जातं जघान ह । इति दुष्टविभावाच्च भूमौ भूतं ह्यसंशयम् ॥ १३ ॥ उग्रसेनस्तदा क्रुद्धो यादवेन्द्रो नृपेश्वरः । वारयामास कंसाख्यं वसुदेवसहायकृत् ॥ १४ ॥ कंसस्य दुरभिप्रायं दृष्ट्वोत्तस्थुर्महाभटाः । उग्रसेनानुगा रक्षां चक्रुस्ते खड्‍गपाणयः ॥ १५ ॥ उग्रसेनानुगान्दृष्ट्वा कंसवीराः समुत्थिताः । तैः सार्द्धमभवद्युद्धं सभामंडपमध्यतः ॥ १६ ॥ द्वारदेशेऽपि वीराणां युद्धं जातं परस्परम् । खड्‍गप्रहारैरयुतं जनानां निधनं गतम् ॥ १७ ॥ कंसो गृहीत्वाथ गदां पितुः सेनां ममर्द ह । कंसस्य गदया स्पृष्ट्वा केचिच्छिन्नललाटकाः ॥ १८ ॥ भिन्नपादा भिन्नमुखाश्छिन्नाशाश्छिन्नबाहवः । अधोमुखा ऊर्ध्वमुखाः सशस्त्राः पतिताः क्षणात् ॥ १९ ॥ वमन्तो रुधिरं वीरा मूर्छिता निधनं गताः । सभामंडपमारक्तं दृश्यते क्षतजस्रवात् ॥ २० ॥ इत्थं मदोत्कटः कंसः संनिपात्योद्‍‌भटान् रिपून् । क्रोधाढ्यो राजराजेन्द्रं जग्राह पितरं खलः ॥ २१ ॥ नृपासनात्संगृहीत्वा बद्ध्वा पाशैश्च तं खलः । तन्मित्रैश्च नृपैः सार्द्धं कारागारे रुरोध ह ॥ २२ ॥ मधूनां शूरसेनानां देशानां सर्वसंपदाम् । सिंहासने चोपविश्य स्वयं राज्यं चकार ह ॥ २३ ॥ पीडिता यादवाः सर्वे संबंधस्य मिषैस्त्वरम् । चतुर्दिशान्तरं देशान् विविशुः कालवेदिनः ॥ २४ ॥ देवक्याः सप्तमे गर्भे हर्षशोकविवर्द्धने । व्रजं प्रणीते रोहिण्यामनन्ते योगमायया ॥ २५ ॥ अहो गर्भः क्व विगत इत्यूचुर्माथुरा जनाः ॥ २६ ॥ अथ व्रजे पंचदिनेषु भाद्रे स्वातौ च षष्ठ्यां च सिते बुधे च । उच्चैर्गृहैः पंचभिरावृते च लग्ने तुलाऽऽख्ये दिनमध्यदेशे ॥ २७ ॥ सुरेषु वर्षत्सु सुपुष्पवर्षं घनेषु मुंचत्सु च वारिबिन्दून् । बभूव देवो वसुदेवपत्‍न्यां विभासयन्नन्दगृहं स्वभासा ॥ २८ ॥ नंदोऽपि कुर्वन् शिशुजातकर्म ददौ द्विजेभ्यो नियुतं गवां च । गोपान् समाहूय सुगायकानां रावैर्महामंगलमातनोति ॥ २९ ॥ द्वैपायनो देवलदेवरात- वसिष्ठवाचस्पतिभिर्मया च । आगत्य तत्रैव समास्थितोऽभू- त्पाद्यादिभिर्नन्दकृतैः प्रसन्नः ॥ ३० ॥ नंदराज उवाच - सुंदरो बालकः कोऽयं न दृश्यो यत्समः क्वचित् । कथं पंचदिनाज्जातस्तन्मे ब्रूहि महामुने ॥ ३१ ॥ श्रीव्यास उवाच - अहोभाग्यं तु ते नंद शिशुः शेषः सनातनः । देवक्यां वसुदेवस्य जातोऽयं मथुरापुरे ॥ ३२ ॥ कृष्णेच्छया तदुदरात्प्रणीतो रोहिणीं शुभाम् । नंदराज त्वया दृश्यो दुर्लभो योगिनामपि ॥ ३३ ॥ तद्दर्शनार्थं प्राप्तोऽहं वेदव्यासो महामुनिः । तस्मात्त्वं दर्शयास्माकं शिशुरूपं परात्परम् ॥ ३४ ॥ श्रीनारद उवाच - अथ नंदः शिशुं शेषं दर्शयामास विस्मितः । दृष्ट्वा प्रेंखस्थितं प्राह नत्वा सत्यवतीसुतः ॥ ३५ ॥ श्रीव्यास उवाच - देवाधिदेव भगवन्कामपाल नमोऽस्तु ते । नमोऽनन्ताय शेषाय साक्षाद्‌रामाय ते नमः ॥ ३६ ॥ धराधराय पूर्णाय स्वधाम्ने सीरपाणये । सहस्रशिरसे नित्यं नमः संकर्षणाय ते ॥ ३७ ॥ रेवतीरमण त्वं वै बलदेवोऽच्युताग्रजः । हलायुधः प्रलंबघ्नः पाहि मां पुरुषोत्तम ॥ ३८ ॥ बलाय बलभद्राय तालांकाय नमो नमः । नीलांबराय गौराय रौहिणेयाय ते नमः ॥ ३९ ॥ धेनुकारिर्मुष्टिकारिः कुम्भाण्डारिस्त्वमेव हि । रुक्म्यरिः कूपकर्णारिः कूटारिर्बल्वलान्तकः ॥ ४० ॥ कालिन्दीभेदनोऽसि त्वं हस्तिनापुरकर्षकः । द्विविदारिर्यादवेन्द्रो व्रजमण्डलमंडनः ॥ ४१ ॥ कंसभ्रातृप्रहन्ताऽसि तीर्थयात्राकरः प्रभुः । दुर्योधनगुरुः साक्षात्पाहि पाहि जगत्प्रभो ॥ ४२ ॥ जयजयाच्युत देव परात्पर स्वयमनन्त दिगन्तगतश्रुत । सुरमुनीन्द्रफणीन्द्रवराय ते मुसलिने बलिने हलिने नमः ॥ ४३ ॥ इह पठेत्सततं स्तवनं तु यः स तु हरेः परमं पदमाव्रजेत् । जगति सर्वबलं त्वरिमर्दनं भवति तस्य जयः स्वधनं धनम् ॥ ४४ ॥ श्रीनारद उवाच - बलं परिक्रम्य शतं प्रणम्य तैर्द्वैपायनो देव पराशरात्मजः । विशालबुद्धिर्मुनिबादरायणः सरस्वतीं सत्यवतीसुतो ययौ ॥ ४५ ॥

śrīnārada uvāca - bhītaḥ palāyate nāyaṃ yoddhāraḥ kaṃsanoditāḥ | ayutaṃ śastrasaṃyuktā rurudhuḥ śaurimaṃdiram || 1 || śauriḥ kālena devakyāmaṣṭau putrānajījanat | anuvarṣaṃ cātha kanyāmekāṃ māyāṃ sanātanīm || 2 || kīrtimantaṃ sutaṃ hyādau jātamānakadundubhiḥ | nītvā kaṃsaṃ samabhyetya dadau tasmai parārthavit || 3 || satyavākyasthitaṃ śauriṃ kaṃso ghṛṇī hyabhūt | duḥkhaṃ sādhurna sahate satye kasya kṣamā na hi || 4 || kaṃsa uvāca - eṣa bālo yātu gṛhametasmānna hi me bhayam | yuvayoraṣṭamaṃ garbhaṃ haniṣyāmi na saṃśayaḥ || 5 || śrīnārada uvāca - ityukto vasudevastu saputro gṛhamāgataḥ | satyaṃ nāmanyata manāgvākyaṃ tasya durātmanaḥ || 6 || tadāmbarādāgataṃ māṃ natvā pūjyograsenajaḥ | prapaccha devābhiprāyaṃ prāvocaṃ taṃ nibodha me || 7 || naṃdādyā vasavaḥ sarve vṛṣabhānvādayaḥ surāḥ | gopyo vedaṛcādyāśca saṃti bhūmau nṛpeśvara || 8 || vasudevādayo devā mathurāyāṃ ca vṛṣṇayaḥ | devakyādyāḥ striyaḥ sarvā devatāḥ santi niścayaḥ || 9 || saptavāraprasaṃkhyānādaṣṭamāḥ sarva eva hi | te hantuḥ saṃkhyayā'yaṃ vā devānāṃ vāmato gatiḥ || 10 || śrīnārada uvāca - ityuktvā taṃ mayi gate kṛtadaityavadhodyame | kaṃsaḥ kopāvṛtaḥ sadyo yadūn haṃtuṃ mano dadhe || 11 || vasudevaṃ devakīṃ ca baddhvā'tha nigaḍairdṛḍhaiḥ | mamarda taṃ śilāpṛṣṭhe devakīgarbhajaṃ śiśum || 12 || jātismaro viṣṇubhayājjātaṃ jātaṃ jaghāna ha | iti duṣṭavibhāvācca bhūmau bhūtaṃ hyasaṃśayam || 13 || ugrasenastadā kruddho yādavendro nṛpeśvaraḥ | vārayāmāsa kaṃsākhyaṃ vasudevasahāyakṛt || 14 || kaṃsasya durabhiprāyaṃ dṛṣṭvottasthurmahābhaṭāḥ | ugrasenānugā rakṣāṃ cakruste khaḍ‍gapāṇayaḥ || 15 || ugrasenānugāndṛṣṭvā kaṃsavīrāḥ samutthitāḥ | taiḥ sārddhamabhavadyuddhaṃ sabhāmaṃḍapamadhyataḥ || 16 || dvāradeśe'pi vīrāṇāṃ yuddhaṃ jātaṃ parasparam | khaḍ‍gaprahārairayutaṃ janānāṃ nidhanaṃ gatam || 17 || kaṃso gṛhītvātha gadāṃ pituḥ senāṃ mamarda ha | kaṃsasya gadayā spṛṣṭvā kecicchinnalalāṭakāḥ || 18 || bhinnapādā bhinnamukhāśchinnāśāśchinnabāhavaḥ | adhomukhā ūrdhvamukhāḥ saśastrāḥ patitāḥ kṣaṇāt || 19 || vamanto rudhiraṃ vīrā mūrchitā nidhanaṃ gatāḥ | sabhāmaṃḍapamāraktaṃ dṛśyate kṣatajasravāt || 20 || itthaṃ madotkaṭaḥ kaṃsaḥ saṃnipātyod‍‌bhaṭān ripūn | krodhāḍhyo rājarājendraṃ jagrāha pitaraṃ khalaḥ || 21 || nṛpāsanātsaṃgṛhītvā baddhvā pāśaiśca taṃ khalaḥ | tanmitraiśca nṛpaiḥ sārddhaṃ kārāgāre rurodha ha || 22 || madhūnāṃ śūrasenānāṃ deśānāṃ sarvasaṃpadām | siṃhāsane copaviśya svayaṃ rājyaṃ cakāra ha || 23 || pīḍitā yādavāḥ sarve saṃbaṃdhasya miṣaistvaram | caturdiśāntaraṃ deśān viviśuḥ kālavedinaḥ || 24 || devakyāḥ saptame garbhe harṣaśokavivarddhane | vrajaṃ praṇīte rohiṇyāmanante yogamāyayā || 25 || aho garbhaḥ kva vigata ityūcurmāthurā janāḥ || 26 || atha vraje paṃcadineṣu bhādre svātau ca ṣaṣṭhyāṃ ca site budhe ca | uccairgṛhaiḥ paṃcabhirāvṛte ca lagne tulā''khye dinamadhyadeśe || 27 || sureṣu varṣatsu supuṣpavarṣaṃ ghaneṣu muṃcatsu ca vāribindūn | babhūva devo vasudevapat‍nyāṃ vibhāsayannandagṛhaṃ svabhāsā || 28 || naṃdo'pi kurvan śiśujātakarma dadau dvijebhyo niyutaṃ gavāṃ ca | gopān samāhūya sugāyakānāṃ rāvairmahāmaṃgalamātanoti || 29 || dvaipāyano devaladevarāta- vasiṣṭhavācaspatibhirmayā ca | āgatya tatraiva samāsthito'bhū- tpādyādibhirnandakṛtaiḥ prasannaḥ || 30 || naṃdarāja uvāca - suṃdaro bālakaḥ ko'yaṃ na dṛśyo yatsamaḥ kvacit | kathaṃ paṃcadinājjātastanme brūhi mahāmune || 31 || śrīvyāsa uvāca - ahobhāgyaṃ tu te naṃda śiśuḥ śeṣaḥ sanātanaḥ | devakyāṃ vasudevasya jāto'yaṃ mathurāpure || 32 || kṛṣṇecchayā tadudarātpraṇīto rohiṇīṃ śubhām | naṃdarāja tvayā dṛśyo durlabho yogināmapi || 33 || taddarśanārthaṃ prāpto'haṃ vedavyāso mahāmuniḥ | tasmāttvaṃ darśayāsmākaṃ śiśurūpaṃ parātparam || 34 || śrīnārada uvāca - atha naṃdaḥ śiśuṃ śeṣaṃ darśayāmāsa vismitaḥ | dṛṣṭvā preṃkhasthitaṃ prāha natvā satyavatīsutaḥ || 35 || śrīvyāsa uvāca - devādhideva bhagavankāmapāla namo'stu te | namo'nantāya śeṣāya sākṣād‌rāmāya te namaḥ || 36 || dharādharāya pūrṇāya svadhāmne sīrapāṇaye | sahasraśirase nityaṃ namaḥ saṃkarṣaṇāya te || 37 || revatīramaṇa tvaṃ vai baladevo'cyutāgrajaḥ | halāyudhaḥ pralaṃbaghnaḥ pāhi māṃ puruṣottama || 38 || balāya balabhadrāya tālāṃkāya namo namaḥ | nīlāṃbarāya gaurāya rauhiṇeyāya te namaḥ || 39 || dhenukārirmuṣṭikāriḥ kumbhāṇḍāristvameva hi | rukmyariḥ kūpakarṇāriḥ kūṭārirbalvalāntakaḥ || 40 || kālindībhedano'si tvaṃ hastināpurakarṣakaḥ | dvividāriryādavendro vrajamaṇḍalamaṃḍanaḥ || 41 || kaṃsabhrātṛprahantā'si tīrthayātrākaraḥ prabhuḥ | duryodhanaguruḥ sākṣātpāhi pāhi jagatprabho || 42 || jayajayācyuta deva parātpara svayamananta digantagataśruta | suramunīndraphaṇīndravarāya te musaline baline haline namaḥ || 43 || iha paṭhetsatataṃ stavanaṃ tu yaḥ sa tu hareḥ paramaṃ padamāvrajet | jagati sarvabalaṃ tvarimardanaṃ bhavati tasya jayaḥ svadhanaṃ dhanam || 44 || śrīnārada uvāca - balaṃ parikramya śataṃ praṇamya tairdvaipāyano deva parāśarātmajaḥ | viśālabuddhirmunibādarāyaṇaḥ sarasvatīṃ satyavatīsuto yayau || 45 ||