Chapter 17

द्वारकाखण्डः - सप्तदशोऽध्यायः राधा-प्रेम-प्रकाशम् - श्रीनारद उवाच - श्रीकृष्णमागतं वीक्ष्य पट्टराज्ञीसमन्वितम् । तदा जयजयारावं चक्रुर्गोप्योऽतिहर्षिताः ॥ १ ॥ सहसा श्रीहरिं राधा परिक्रम्य कृतांजलिः । पद्माभाभ्यां तु नेत्राभ्यां आनंदाश्रूणि मुंचती ॥ २ ॥ स्यमन्तकखचित्पादं चिंतामणीखचित्तटम् । पद्मरागलसन्मध्यं चन्द्रमण्डलवर्तुलम् ॥ ३ ॥ कौस्तुभैः प्रखचित्पृष्ठं कुम्भमण्डलमण्डितम् । पारिजातकपुष्पाढ्यं पीयूषस्राविछत्रमत् ॥ ४ ॥ दत्त्वा सिंहासनं तस्मै प्राह प्रहसितानना । अद्य मे सफलं जन्म चाद्य मे सफलं तपः ॥ ५ ॥ अद्य मे सफलो धर्मो हरे त्वय्यागते सति । धन्यं सिद्धाश्रमस्नानं सफलीभूतमद्‌भुतम् । मयाऽपि न कृता भक्तिस्तव भक्तसहायिनः ॥ ६ ॥ बहवश्च सहाया मे त्वया देव कृता भुवि । कंसोऽपि लोकविजयी येन भीतो बभूव ह ॥ ७ ॥ स मारितो मद्वचनाच्छंखचूडस्त्वया हरे । मत्प्रेम्णाऽपि त्वया देव वैभवं दर्शितं व्रजे ॥ ८ ॥ शक्रस्य मानभंगोपि कृतो देव त्वया बलात् । मत्कारणाद्व्रजं रक्षन् धृत्वा गोवर्धनाचलम् ॥ ९ ॥ यथेच्छालिंगितो रासे गोपीभिस्त्वं वशीकृतः । इदं ते चरितं देव नरलोकविडंबनम् ॥ १० ॥ एवं वदन्ती सा राधा त्वरं चन्द्राननाज्ञया । सादरेण हरेः पत्‍नीर्वीक्ष्य ता गौरवं ददौ ॥ ११ ॥ भैष्मीं जांबवतीं भामां सत्यां भद्रां च लक्ष्मणाम् । कालिंदीं मित्रविंदां च मिलित्वा सा परस्परम् ॥ १२ ॥ षोडशस्त्रीसहस्रं च रोहिणीमुखमेव च । प्रेमानंदमयी दोर्भ्यां परिरेभे मुदान्विता ॥ १३ ॥ राधोवाच - चन्द्रो यथैको बहवश्चकोराः सूर्यो यथैको बहवो दृशः स्युः । श्रीकृष्णचन्द्रो भगवांस्तथैको भक्ता भगिन्यो बहवो वयं च ॥ १४ ॥ पद्मप्रभावं मधुपो यथा हि रत्‍नप्रभावं किल तत्परीक्षित् । विद्याप्रभावं च यथा हि विद्वान् काव्यप्रभावं च यथा कवींद्रः ॥ १५ ॥ यथा सहस्रेषु जनेषु सत्सु रसप्रभावं रसिकस्तथा हि । जानाति तत्त्वेन नरेन्द्रपुत्र्यः कृष्णप्रभावं भुवि कृष्णभक्तः ॥ १६ ॥ श्रीनारद उवाच - राधावाक्यं तदा श्रुत्वा रुक्मिणी भीष्मनन्दिनी । सपत्‍नीसहिता प्राह राधां कमललोचनाम् ॥ १७ ॥ रुक्मिण्युवाच - धन्याऽसि राधे वृषभानुपुत्रि त्वद्‌भक्तिभावेन वशीकृतोऽयम् । वदत्यलं यस्य कथां त्रिलोकी स एव वार्तां वदति त्वदीयाम् ॥ १८ ॥ श्रुतं यथा ते हरिभावलक्षणं तथा हि दृष्टं न हि चित्रमेव हि । गच्छाशु चास्मच्छिबिराणी यत्र हि त्वां नेतुमत्रागतवत्य आदृताः ॥ १९ ॥ श्रीनारद उवाच - एवमुक्त्वा भीष्मसुता राधां कीर्तिसुतां सदा । समानीय स्वशिबिरे सादरेण महात्मना ॥ २० ॥ शिबिरे सर्वतोभद्रे पद्माकिंजल्कवासिते । हैमे शिरीषमृदुले पर्यंके सोपबर्हणे ॥ २१ ॥ सुखं निवासयामास वासः स्रङ्‍मंडनादिभिः । संपूज्य विधिवद्‌रात्रौ सपत्‍नीसहिता सती ॥ २२ ॥ गोपीनां शतयूथं च संपूज्य च पृथक्पृथक् । वार्तालापान्बहुविधान्कृत्वा कृष्णप्रियास्ततः । स्थापयित्वाऽथ तां जग्मुः स्वं स्वं वै शिबिरं मुदा ॥ २३ ॥ कृष्णपार्श्वं गता भैष्मी दृष्ट्वा जाग्रदुपस्थितम् । कथं न शेषे भो स्वामिन्निति कृष्णमुवाच ह ॥ २४ ॥ श्रीभगवानुवाच - प्रत्युद्‌गमप्रस्रवणैराश्वासेन व्रजेश्वरि । अर्चिता हि त्वया सुभ्रुः प्रसन्ना साऽभवत्परम् ॥ २५ ॥ सा च नित्यं हि पिबति शयनादौ पयः शुभम् । पयःपानं तु न कृतमद्य सुभ्रुः तया किल ॥ २६ ॥ तेन निद्रा नयनयोर्न जाताऽस्या महामते । तस्मान्ममापि प्रस्वापो न जातो भीष्मकन्यके ॥ २७ ॥ श्रीनारद उवाच - इति श्रुत्वा परं भैष्मी सपत्‍नीभिः समन्विता । नीत्वा दुग्धं तत्समीपं प्रययौ परमादरात् ॥ २८ ॥ उष्णं दुग्धं सितायुक्तम् कचोले हैमने कृतम् । अपाययत्परं प्रीत्या राधां भीष्मकनंन्दिनी ॥ २९ ॥ एवमभ्यर्च्य विधिवत् दत्वा ताम्बूलबीटिकाम् । सत्यभामादिभिः शश्वत्सपत्‍नीभिः समन्विता ॥ ३० ॥ आगत्य कृष्णसामीप्यं वदंती स्वकृतं शुभा । भेजे श्रीरुक्मिणी साक्षाच्छ्रीकृष्णपदपंकजम् ॥ ३१ ॥ संलालयंती सततं कोमलैः करपल्लवैः । कृष्णपादतले छालान्वीक्ष्य सा विस्मिताऽभवत् ॥ ३२ ॥ उच्छालकाः कथं जाताः तव पादतले प्रभो । अद्यैव भूता भगवन्न वेद्म्यत्र हि कारणम् ॥ ३३ ॥ षोडशस्त्रीसहस्राणां श्रृण्वंतीनां हरिः स्वयम् । राधाभक्तिप्रकाशार्थं प्रसन्नः प्राह रुक्मिणीम् ॥ ३४ ॥ श्रीभगवानुवाच - श्रीराधिकाया हृदयारविंदे पादारविन्दं हि विराजते मे । अहर्निशं प्रश्रयपाशबद्धं लवं लवार्द्धं न चलत्यतीव ॥ ३५ ॥ अद्योष्णदुग्धप्रतिपानतोंऽघ्रा- वुच्छालकास्ते मम प्रोच्छलंति । मंदोष्णमेव हि न दत्तमस्मै युष्माभिरुष्णं तु पयः प्रदत्तम् ॥ ३६ ॥ श्रीनारद उवाच - श्रीकृष्णस्य वचः श्रुत्वा रुक्मिण्याद्या स्त्रियो वराः । प्रेम्णा पादं विमृज्याथ विसिस्मुः सर्वतो नृप ॥ ३७ ॥ श्रीराधायाः परा प्रीतिः माधवे मधुसूदने । तत्समाना न चैकैषा अद्वितीया महीतले ॥ ३८ ॥ इति श्रीगर्गसंहितायां द्वारकाखंडे श्रीनारद बहुलाश्व संवादे सिद्धाश्रमे श्रीराधाकृष्णसमागमे राधाप्रेमप्रकाशो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥ हरिः ॐ तत्सत् श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

dvārakākhaṇḍaḥ - saptadaśo'dhyāyaḥ rādhā-prema-prakāśam - śrīnārada uvāca - śrīkṛṣṇamāgataṃ vīkṣya paṭṭarājñīsamanvitam | tadā jayajayārāvaṃ cakrurgopyo'tiharṣitāḥ || 1 || sahasā śrīhariṃ rādhā parikramya kṛtāṃjaliḥ | padmābhābhyāṃ tu netrābhyāṃ ānaṃdāśrūṇi muṃcatī || 2 || syamantakakhacitpādaṃ ciṃtāmaṇīkhacittaṭam | padmarāgalasanmadhyaṃ candramaṇḍalavartulam || 3 || kaustubhaiḥ prakhacitpṛṣṭhaṃ kumbhamaṇḍalamaṇḍitam | pārijātakapuṣpāḍhyaṃ pīyūṣasrāvichatramat || 4 || dattvā siṃhāsanaṃ tasmai prāha prahasitānanā | adya me saphalaṃ janma cādya me saphalaṃ tapaḥ || 5 || adya me saphalo dharmo hare tvayyāgate sati | dhanyaṃ siddhāśramasnānaṃ saphalībhūtamad‌bhutam | mayā'pi na kṛtā bhaktistava bhaktasahāyinaḥ || 6 || bahavaśca sahāyā me tvayā deva kṛtā bhuvi | kaṃso'pi lokavijayī yena bhīto babhūva ha || 7 || sa mārito madvacanācchaṃkhacūḍastvayā hare | matpremṇā'pi tvayā deva vaibhavaṃ darśitaṃ vraje || 8 || śakrasya mānabhaṃgopi kṛto deva tvayā balāt | matkāraṇādvrajaṃ rakṣan dhṛtvā govardhanācalam || 9 || yathecchāliṃgito rāse gopībhistvaṃ vaśīkṛtaḥ | idaṃ te caritaṃ deva naralokaviḍaṃbanam || 10 || evaṃ vadantī sā rādhā tvaraṃ candrānanājñayā | sādareṇa hareḥ pat‍nīrvīkṣya tā gauravaṃ dadau || 11 || bhaiṣmīṃ jāṃbavatīṃ bhāmāṃ satyāṃ bhadrāṃ ca lakṣmaṇām | kāliṃdīṃ mitraviṃdāṃ ca militvā sā parasparam || 12 || ṣoḍaśastrīsahasraṃ ca rohiṇīmukhameva ca | premānaṃdamayī dorbhyāṃ parirebhe mudānvitā || 13 || rādhovāca - candro yathaiko bahavaścakorāḥ sūryo yathaiko bahavo dṛśaḥ syuḥ | śrīkṛṣṇacandro bhagavāṃstathaiko bhaktā bhaginyo bahavo vayaṃ ca || 14 || padmaprabhāvaṃ madhupo yathā hi rat‍naprabhāvaṃ kila tatparīkṣit | vidyāprabhāvaṃ ca yathā hi vidvān kāvyaprabhāvaṃ ca yathā kavīṃdraḥ || 15 || yathā sahasreṣu janeṣu satsu rasaprabhāvaṃ rasikastathā hi | jānāti tattvena narendraputryaḥ kṛṣṇaprabhāvaṃ bhuvi kṛṣṇabhaktaḥ || 16 || śrīnārada uvāca - rādhāvākyaṃ tadā śrutvā rukmiṇī bhīṣmanandinī | sapat‍nīsahitā prāha rādhāṃ kamalalocanām || 17 || rukmiṇyuvāca - dhanyā'si rādhe vṛṣabhānuputri tvad‌bhaktibhāvena vaśīkṛto'yam | vadatyalaṃ yasya kathāṃ trilokī sa eva vārtāṃ vadati tvadīyām || 18 || śrutaṃ yathā te haribhāvalakṣaṇaṃ tathā hi dṛṣṭaṃ na hi citrameva hi | gacchāśu cāsmacchibirāṇī yatra hi tvāṃ netumatrāgatavatya ādṛtāḥ || 19 || śrīnārada uvāca - evamuktvā bhīṣmasutā rādhāṃ kīrtisutāṃ sadā | samānīya svaśibire sādareṇa mahātmanā || 20 || śibire sarvatobhadre padmākiṃjalkavāsite | haime śirīṣamṛdule paryaṃke sopabarhaṇe || 21 || sukhaṃ nivāsayāmāsa vāsaḥ sraṅ‍maṃḍanādibhiḥ | saṃpūjya vidhivad‌rātrau sapat‍nīsahitā satī || 22 || gopīnāṃ śatayūthaṃ ca saṃpūjya ca pṛthakpṛthak | vārtālāpānbahuvidhānkṛtvā kṛṣṇapriyāstataḥ | sthāpayitvā'tha tāṃ jagmuḥ svaṃ svaṃ vai śibiraṃ mudā || 23 || kṛṣṇapārśvaṃ gatā bhaiṣmī dṛṣṭvā jāgradupasthitam | kathaṃ na śeṣe bho svāminniti kṛṣṇamuvāca ha || 24 || śrībhagavānuvāca - pratyud‌gamaprasravaṇairāśvāsena vrajeśvari | arcitā hi tvayā subhruḥ prasannā sā'bhavatparam || 25 || sā ca nityaṃ hi pibati śayanādau payaḥ śubham | payaḥpānaṃ tu na kṛtamadya subhruḥ tayā kila || 26 || tena nidrā nayanayorna jātā'syā mahāmate | tasmānmamāpi prasvāpo na jāto bhīṣmakanyake || 27 || śrīnārada uvāca - iti śrutvā paraṃ bhaiṣmī sapat‍nībhiḥ samanvitā | nītvā dugdhaṃ tatsamīpaṃ prayayau paramādarāt || 28 || uṣṇaṃ dugdhaṃ sitāyuktam kacole haimane kṛtam | apāyayatparaṃ prītyā rādhāṃ bhīṣmakanaṃndinī || 29 || evamabhyarcya vidhivat datvā tāmbūlabīṭikām | satyabhāmādibhiḥ śaśvatsapat‍nībhiḥ samanvitā || 30 || āgatya kṛṣṇasāmīpyaṃ vadaṃtī svakṛtaṃ śubhā | bheje śrīrukmiṇī sākṣācchrīkṛṣṇapadapaṃkajam || 31 || saṃlālayaṃtī satataṃ komalaiḥ karapallavaiḥ | kṛṣṇapādatale chālānvīkṣya sā vismitā'bhavat || 32 || ucchālakāḥ kathaṃ jātāḥ tava pādatale prabho | adyaiva bhūtā bhagavanna vedmyatra hi kāraṇam || 33 || ṣoḍaśastrīsahasrāṇāṃ śrṛṇvaṃtīnāṃ hariḥ svayam | rādhābhaktiprakāśārthaṃ prasannaḥ prāha rukmiṇīm || 34 || śrībhagavānuvāca - śrīrādhikāyā hṛdayāraviṃde pādāravindaṃ hi virājate me | aharniśaṃ praśrayapāśabaddhaṃ lavaṃ lavārddhaṃ na calatyatīva || 35 || adyoṣṇadugdhapratipānatoṃ'ghrā- vucchālakāste mama procchalaṃti | maṃdoṣṇameva hi na dattamasmai yuṣmābhiruṣṇaṃ tu payaḥ pradattam || 36 || śrīnārada uvāca - śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā rukmiṇyādyā striyo varāḥ | premṇā pādaṃ vimṛjyātha visismuḥ sarvato nṛpa || 37 || śrīrādhāyāḥ parā prītiḥ mādhave madhusūdane | tatsamānā na caikaiṣā advitīyā mahītale || 38 || iti śrīgargasaṃhitāyāṃ dvārakākhaṃḍe śrīnārada bahulāśva saṃvāde siddhāśrame śrīrādhākṛṣṇasamāgame rādhāpremaprakāśo nāma saptadaśo'dhyāyaḥ || 17 || hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||