Chapter 12

बहुलाश्व उवाच - चाणूराद्याश्च ये मल्लास्ते के पूर्वमिहागताः । अहो श्रीकृष्णचन्द्रेण येषां युद्धं बभूव ह ॥ १ ॥ श्रीनारद उवाच - राजन् पुराऽमरावत्यामुतथ्योऽस्ति महामुनिः । तस्याभवन् पंच पुत्राः कामदेवसमप्रभाः ॥ २ ॥ हित्वा विद्यां चाध्ययनं जपं तेन सहैव ते । गत्वा बलेर्मल्लयुद्धं सदाऽशिक्षन् मदोद्धताः ॥ ३ ॥ ब्रह्मकर्मपरिभ्रष्टान्वेदाध्ययनवर्जितान् । रुषा प्राह स तान्मत्तानुतथ्यो मुनिसत्तमः ॥ ४ ॥ उतथ्य उवाच - शमो दमस्तपः शौचं क्षांतिरार्जवमेव च । ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ५ ॥ शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् । दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ ६ ॥ कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्मस्वभावजम् । परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ७ ॥ ब्रह्मकर्म परित्यक्ता भवंतो ब्रह्मणः सुताः । मल्लयुद्धं क्षात्रयुद्धं कथं कुरुत दुर्जनाः ॥ ८ ॥ तस्माद्‌भवंतो श्रूयासुर्मल्ला वै भारताजिरे । असुराणां प्रसंगेन दुर्जना भवताशु हि ॥ ९ ॥ श्रीनारद उवाच - उतथ्यस्य सुतास्ते वै जाता मल्ला महीतले । श्रीकृष्णांगस्पर्शमात्रात्परं मोक्षं ययुर्नृप ॥ १० ॥ चाणूरो मुष्टिकः कूटः शलस्तोशल एव च । एषां चरित्रं कथितं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ११ ॥ बहुलाश्व उवाच - कंसानुजा भ्रातरोऽष्टौ कंकन्यग्रोधकादयः । ते के पूर्वं वद मुने येऽपि मोक्षं परं गताः ॥ १२ ॥ श्रीनारद उवाच - अलकायां पुरा यक्षो देवयक्ष इति स्मृतः । ज्ञानी ज्ञानपरो मान्यः शिवभक्त्या महाद्युतिः ॥ १३ ॥ तस्य चाष्टौ सुता जाता देवकूटो महागिरिः । गंडो दण्डः प्रचण्डश्च खंडदण्डः पृथुस्तथा ॥ १४ ॥ एकदा शिवपूजायां देवयक्षेण नोदिताः । सहस्रं पुंडरीकाणि चाहर्तुमरुणोदये ॥ १५ ॥ पुष्पाणि मानसान्नीत्वा शब्दितानि मधुव्रतैः । आघ्राय गंधलोभेन ददुस्ते जनकाय वै ॥ १६ ॥ उच्छिष्टीकृतदोषेण शिवपूजा तिरस्कृता । आसुरीं योनिमापन्ना मूढास्ते जन्मभिस्त्रिभिः ॥ १७ ॥ हस्ताभ्यां शंकराभ्यां च बलदेवस्य मैथिल । परं मोक्षं गतास्ते वै दोषान्मुक्ता विदेहराट् ॥ १८ ॥ कंसानुजानां व्याख्यानं पूर्वजन्मभवं नृप । इदं मया ते कथितं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १९ ॥ श्रीबहुलाश्व उवाच - कोयं पुरा पंचजनो दैत्यः शंखवपुर्धरः । तस्य शङ्खो बभौ ब्रह्मन् श्रीकृष्णकरपङ्कजे ॥ २० ॥ श्रीनारद उवाच - पुरैवैतान्युपांगानि चक्रादीनि विदेहराट् । त्रैलोक्यनाथस्य हरेर्बभूवुस्तेजसा हताः ॥ २१ ॥ तेषां शंखः पांचजन्यः प्राप्तो राजन्महत्पदम् । पपौ तन्मुखलग्नोऽसौ श्रीकृष्णस्याधरामृतम् ॥ २२ ॥ अकरोच्चैकदा मानं मनसि प्राह शंखराट् । गृहीतोऽहं हि हरिणा राजहंससमद्युतिः ॥ २३ ॥ श्रीकृष्णो दक्षिणावर्तं दघ्मौ मां विजये सति । यद्‍दुर्लभं चाब्धिपुत्र्याः श्रीकृष्णस्याधरामृतम् ॥ २४ ॥ तत्तस्मात्सर्वमुख्योऽस्मि पिबाम्यहमहर्निशम् । इति मानयुतं शंखं पांचजन्यं विदेहराट् ॥ २५ ॥ शशाप लक्ष्मीस्तं क्रोधात्त्वं दैत्यो भव दुर्मते । सोऽयं पंचजनो नाम दैत्योऽभूत्सरितां पतौ ॥ २६ ॥ वैरभावेन देवेशं पुनः प्राप्तो दरेश्वरः । ज्योतिर्लीनं तु देवेशे वपुर्यस्य करे वभौ । अहोभाग्यं विद्धि तस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ २७ ॥

bahulāśva uvāca - cāṇūrādyāśca ye mallāste ke pūrvamihāgatāḥ | aho śrīkṛṣṇacandreṇa yeṣāṃ yuddhaṃ babhūva ha || 1 || śrīnārada uvāca - rājan purā'marāvatyāmutathyo'sti mahāmuniḥ | tasyābhavan paṃca putrāḥ kāmadevasamaprabhāḥ || 2 || hitvā vidyāṃ cādhyayanaṃ japaṃ tena sahaiva te | gatvā balermallayuddhaṃ sadā'śikṣan madoddhatāḥ || 3 || brahmakarmaparibhraṣṭānvedādhyayanavarjitān | ruṣā prāha sa tānmattānutathyo munisattamaḥ || 4 || utathya uvāca - śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāṃtirārjavameva ca | jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam || 5 || śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam | dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam || 6 || kṛṣigorakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarmasvabhāvajam | paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam || 7 || brahmakarma parityaktā bhavaṃto brahmaṇaḥ sutāḥ | mallayuddhaṃ kṣātrayuddhaṃ kathaṃ kuruta durjanāḥ || 8 || tasmād‌bhavaṃto śrūyāsurmallā vai bhāratājire | asurāṇāṃ prasaṃgena durjanā bhavatāśu hi || 9 || śrīnārada uvāca - utathyasya sutāste vai jātā mallā mahītale | śrīkṛṣṇāṃgasparśamātrātparaṃ mokṣaṃ yayurnṛpa || 10 || cāṇūro muṣṭikaḥ kūṭaḥ śalastośala eva ca | eṣāṃ caritraṃ kathitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 11 || bahulāśva uvāca - kaṃsānujā bhrātaro'ṣṭau kaṃkanyagrodhakādayaḥ | te ke pūrvaṃ vada mune ye'pi mokṣaṃ paraṃ gatāḥ || 12 || śrīnārada uvāca - alakāyāṃ purā yakṣo devayakṣa iti smṛtaḥ | jñānī jñānaparo mānyaḥ śivabhaktyā mahādyutiḥ || 13 || tasya cāṣṭau sutā jātā devakūṭo mahāgiriḥ | gaṃḍo daṇḍaḥ pracaṇḍaśca khaṃḍadaṇḍaḥ pṛthustathā || 14 || ekadā śivapūjāyāṃ devayakṣeṇa noditāḥ | sahasraṃ puṃḍarīkāṇi cāhartumaruṇodaye || 15 || puṣpāṇi mānasānnītvā śabditāni madhuvrataiḥ | āghrāya gaṃdhalobhena daduste janakāya vai || 16 || ucchiṣṭīkṛtadoṣeṇa śivapūjā tiraskṛtā | āsurīṃ yonimāpannā mūḍhāste janmabhistribhiḥ || 17 || hastābhyāṃ śaṃkarābhyāṃ ca baladevasya maithila | paraṃ mokṣaṃ gatāste vai doṣānmuktā videharāṭ || 18 || kaṃsānujānāṃ vyākhyānaṃ pūrvajanmabhavaṃ nṛpa | idaṃ mayā te kathitaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 19 || śrībahulāśva uvāca - koyaṃ purā paṃcajano daityaḥ śaṃkhavapurdharaḥ | tasya śaṅkho babhau brahman śrīkṛṣṇakarapaṅkaje || 20 || śrīnārada uvāca - puraivaitānyupāṃgāni cakrādīni videharāṭ | trailokyanāthasya harerbabhūvustejasā hatāḥ || 21 || teṣāṃ śaṃkhaḥ pāṃcajanyaḥ prāpto rājanmahatpadam | papau tanmukhalagno'sau śrīkṛṣṇasyādharāmṛtam || 22 || akaroccaikadā mānaṃ manasi prāha śaṃkharāṭ | gṛhīto'haṃ hi hariṇā rājahaṃsasamadyutiḥ || 23 || śrīkṛṣṇo dakṣiṇāvartaṃ daghmau māṃ vijaye sati | yad‍durlabhaṃ cābdhiputryāḥ śrīkṛṣṇasyādharāmṛtam || 24 || tattasmātsarvamukhyo'smi pibāmyahamaharniśam | iti mānayutaṃ śaṃkhaṃ pāṃcajanyaṃ videharāṭ || 25 || śaśāpa lakṣmīstaṃ krodhāttvaṃ daityo bhava durmate | so'yaṃ paṃcajano nāma daityo'bhūtsaritāṃ patau || 26 || vairabhāvena deveśaṃ punaḥ prāpto dareśvaraḥ | jyotirlīnaṃ tu deveśe vapuryasya kare vabhau | ahobhāgyaṃ viddhi tasya kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi || 27 ||