Chapter 2

श्री नारद उवाच - अथ केशी महादैत्यो हयरूपी मदोत्कटः । एत्य वृदावनं रम्यं जगर्ज्ज घनवद्‌बली ॥ १ ॥ यस्य पादप्रताडेन निपेतुः शाखिनो दृढाः । पुच्छघातेन गगने खंडं खंडं ययुर्घनाः ॥ २ ॥ तं वीक्ष्य दुःसहजवं गोपगोपीगणा भृशम् । भयातुरा मैथिलेन्द्र श्रीकृष्णं शरणं ययुः ॥ ३ ॥ मा भैष्टेत्यभयं दत्वा भगवान्वृजिनार्दनः । कटौ पीतांबरं बद्ध्वा हंतुं दैत्यं प्रचक्रमे ॥ ४ ॥ हरिं पश्चिमपादाभ्यां संतताड महासुरः । चालयन्पृथिवीं राजन्नादयन् व्योममंडलम् ॥ ५ ॥ गृहीत्वा पादयोर्दैत्यं भ्रामयित्वा भुजेन खे । चिक्षेप योजनं कृष्णो वातः पद्ममिवोद्‍धृतम् ॥ ६ ॥ पुनरागतवान् सोऽपि क्रोधपूरितविग्रहः । पुच्छेन श्रीहरिं देवं संतताड व्रजांगणे ॥ ७ ॥ पुच्छे गृहीत्वा तं कृष्णो भ्रामयित्वा भुजौजसा । योजनानां शतं राजन् चिक्षेप गगने बलात् ॥ ८ ॥ आकाशात्पतितः सोऽपि किंचिद्व्यायाकुलमानसः । समुत्थाय पुनर्दैत्यो जगर्ज घनवद्‌बली ॥ ९ ॥ सटा विधुन्वन् रोमाणि बालं खे चालयन्मुहुः । महीं विदारयन्पादैरुत्पपात हरेः पुरः ॥ १० ॥ तताड मुष्टिना तं वै भगवान्मधुसूदनः । तस्य मुष्टिप्रहारेण मूर्छितो घटिकाद्वयम् ॥ ११ ॥ मस्तकेन गलोद्देशे समुद्धृत्य हरिं हयः । भूमंडलादुत्पपात गगने लक्षयोजनम् ॥ १२ ॥ तयोर्युद्धमभूत् घोरं गगने प्रहरद्वयम् । पदैर्दद्‌भिः सटाभिश्च पुच्छतीक्ष्णखुरैर्नृप ॥ १३ ॥ गृहीत्वा तं हरिर्दोर्भ्यां भ्रामयित्वा त्वितस्ततः । आकशात्पातयामास कमंडलुमिवार्भकः ॥ १४ ॥ भुजं प्रवेशयामास तन्मुखे भगवान् हरिः । तस्योदरे गतो बाहुः ववृधे रोगवद्‌भृशम् ॥ १५ ॥ तदा तु लेंडं कृतवान् रुद्धवायुर्महासुरः । खंडीभूतोदरः सद्यो ममार हयरूपधृक् ॥ १६ ॥ देहाद्‌विनिर्गतः सद्यो मुकुटी कुंडलान्वितः । दिव्यरूपधरं कृष्णं प्रांजलिः प्रणनाम ह ॥ १७ ॥ कुमुद उवाच - शक्रस्यानुचरोऽहं वै कुमुदो नाम माधव । तेजस्वी रूपवान् वीरो जिष्णुश्छत्रभ्रमिं दधन् ॥ १८ ॥ वृत्रासुरवधे पूर्वं ब्रह्महत्याप्रशांतये । यज्ञं चक्रार नाकेशो वाजिमेधं क्रतूत्तमम् ॥ १९ ॥ अश्वमेधहयं शुभ्रं श्यामकर्णं मनोजवम् । तमारुरुक्षुर्दुष्टोऽहं चोरयित्वा तलं गतः ॥ २० ॥ ततो मरुद्‌गणैर्नीतं पाशबद्धं महाखलम् । शशाप मां बलारातिः त्वं रक्षो भव दुर्मते ॥ २१ ॥ हयाकृतिस्ते संभूयाद्‌भूमौ मन्वंतरद्वयम् । तच्छापादद्य मुक्तोऽहं सद्यस्त्वत् स्पर्शनात्प्रभो ॥ २२ ॥ किंकरं कुरु मां देव त्वदंघ्रौ लग्नमानसम् । नमस्तुभ्यं भगवते सर्वलोकैकसाक्षिणे ॥ २३ ॥ श्रीनारद उवाच - प्रदक्षिणीकृत्य हरिं परेश्वरं विमानमारुह्य महोज्ज्वलं परम् । वैकुण्ठलोकं कुमुदो ययौ त्वरं विराजयन्मैथिल मंडलं दिशाम् ॥ २४ ॥

śrī nārada uvāca - atha keśī mahādaityo hayarūpī madotkaṭaḥ | etya vṛdāvanaṃ ramyaṃ jagarjja ghanavad‌balī || 1 || yasya pādapratāḍena nipetuḥ śākhino dṛḍhāḥ | pucchaghātena gagane khaṃḍaṃ khaṃḍaṃ yayurghanāḥ || 2 || taṃ vīkṣya duḥsahajavaṃ gopagopīgaṇā bhṛśam | bhayāturā maithilendra śrīkṛṣṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ || 3 || mā bhaiṣṭetyabhayaṃ datvā bhagavānvṛjinārdanaḥ | kaṭau pītāṃbaraṃ baddhvā haṃtuṃ daityaṃ pracakrame || 4 || hariṃ paścimapādābhyāṃ saṃtatāḍa mahāsuraḥ | cālayanpṛthivīṃ rājannādayan vyomamaṃḍalam || 5 || gṛhītvā pādayordaityaṃ bhrāmayitvā bhujena khe | cikṣepa yojanaṃ kṛṣṇo vātaḥ padmamivod‍dhṛtam || 6 || punarāgatavān so'pi krodhapūritavigrahaḥ | pucchena śrīhariṃ devaṃ saṃtatāḍa vrajāṃgaṇe || 7 || pucche gṛhītvā taṃ kṛṣṇo bhrāmayitvā bhujaujasā | yojanānāṃ śataṃ rājan cikṣepa gagane balāt || 8 || ākāśātpatitaḥ so'pi kiṃcidvyāyākulamānasaḥ | samutthāya punardaityo jagarja ghanavad‌balī || 9 || saṭā vidhunvan romāṇi bālaṃ khe cālayanmuhuḥ | mahīṃ vidārayanpādairutpapāta hareḥ puraḥ || 10 || tatāḍa muṣṭinā taṃ vai bhagavānmadhusūdanaḥ | tasya muṣṭiprahāreṇa mūrchito ghaṭikādvayam || 11 || mastakena galoddeśe samuddhṛtya hariṃ hayaḥ | bhūmaṃḍalādutpapāta gagane lakṣayojanam || 12 || tayoryuddhamabhūt ghoraṃ gagane praharadvayam | padairdad‌bhiḥ saṭābhiśca pucchatīkṣṇakhurairnṛpa || 13 || gṛhītvā taṃ harirdorbhyāṃ bhrāmayitvā tvitastataḥ | ākaśātpātayāmāsa kamaṃḍalumivārbhakaḥ || 14 || bhujaṃ praveśayāmāsa tanmukhe bhagavān hariḥ | tasyodare gato bāhuḥ vavṛdhe rogavad‌bhṛśam || 15 || tadā tu leṃḍaṃ kṛtavān ruddhavāyurmahāsuraḥ | khaṃḍībhūtodaraḥ sadyo mamāra hayarūpadhṛk || 16 || dehād‌vinirgataḥ sadyo mukuṭī kuṃḍalānvitaḥ | divyarūpadharaṃ kṛṣṇaṃ prāṃjaliḥ praṇanāma ha || 17 || kumuda uvāca - śakrasyānucaro'haṃ vai kumudo nāma mādhava | tejasvī rūpavān vīro jiṣṇuśchatrabhramiṃ dadhan || 18 || vṛtrāsuravadhe pūrvaṃ brahmahatyāpraśāṃtaye | yajñaṃ cakrāra nākeśo vājimedhaṃ kratūttamam || 19 || aśvamedhahayaṃ śubhraṃ śyāmakarṇaṃ manojavam | tamārurukṣurduṣṭo'haṃ corayitvā talaṃ gataḥ || 20 || tato marud‌gaṇairnītaṃ pāśabaddhaṃ mahākhalam | śaśāpa māṃ balārātiḥ tvaṃ rakṣo bhava durmate || 21 || hayākṛtiste saṃbhūyād‌bhūmau manvaṃtaradvayam | tacchāpādadya mukto'haṃ sadyastvat sparśanātprabho || 22 || kiṃkaraṃ kuru māṃ deva tvadaṃghrau lagnamānasam | namastubhyaṃ bhagavate sarvalokaikasākṣiṇe || 23 || śrīnārada uvāca - pradakṣiṇīkṛtya hariṃ pareśvaraṃ vimānamāruhya mahojjvalaṃ param | vaikuṇṭhalokaṃ kumudo yayau tvaraṃ virājayanmaithila maṃḍalaṃ diśām || 24 ||